Skip to main content

Full text of "Corpus scriptorum historiae byzantinae"

See other formats 


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 


public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 





We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual 
personal, non-commercial purposes. 





and we request that you use these files for 


Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 






About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. con/] 














LL 


| CORPUS 
SCRIPTORUM HISTORIAE 
BYZANTIN A E. 


EDITIO EMENDATIOR ET COPIOSIOR, 
CONSILIO 


B. G, NIEBUHRII C. F. 


INSTITUTA, 


AUCTORITATE 


ACADEMIAE LITTERARUM REGIAE 
BORUSSIGAE 


CONTINUATA. 


GEORGIUS PACHYMERES. 
VOLUMEN PRIUS. 


BONNAE 
IMPENSIS ED WEBERI 
MDCCCXXXV. 


ὧι! στα i. 
o) (5077 


BTACKa 


GEORGII PACHYMERIS 


DE MICHAELE ET ANDRONICO 
PALAEOLOGIS 


LIBRI TREDECIM. 


— — M — — 


BECOGNOVIT 


JIMMANUEL BEKKERUS. 


VOLUMEN PRIUS. 


BONNAE 
IMPENSIS ED. WEBERI 
MDCCCXXEIY. 





2 " DEDICATIO. 


4 'ORIAE 


4, ! | I VIIL 
1 FICIS 


ACHYMERES 


ΜΛ ICIO REDIVIYNUS 
.JRTALES GRATIAS. 


veteris pontificibus sacrae literae memorant sin- 

privilegio tributum, ut morte sua panderent reditum 

.ulibus, plus posse novae legis et Christi ecclesiae pontifi- 
ces feliciter experior hodie a Te, cuius graüia dudum mortui 
iampridem et ipse mortuus lucem aspicio. propagasse me. 
putaram vitam brevem in posthumae immortalitatis perenni- 
tatem, scribenda dum virerem historia mei temporis, et actis 
non indignis cognitu prindpatuum duorum, quibus et nos ali- 
qood noznenque decusque gesseramus, ex oculata notitia du- 
plici volumĩne vulgandis: sed quam sint incertae spes et pro- 
videntiae humanae sero deprehendi, post cineres demum sen- 
Sens ista duo a me longis elucubrata vigilüs, at parum fau- 
stis auspiciis Opera pro arce Minervae quam eis desponde- 
ram, nihil nisi carcerem Latonae reperisse, ubi tenebrosis 
constricta vinculis famam secum meam oblivionis quodam tu- 
mulo conditam premerent, nempe illa Othomanica tempestas, 
quae deleto imperio Orientali, subiugata Constantinopoli, opes 
lteratae Graeciae funesto naufragio submersit, meae quoque 
historiae exempla barbaricis fluctibus absorpsit pleraque, tabulis 
duntaxst troncis, εἰ reliquis exilibus in quaedam velut littora 
ac portus bibliotbecarum eiectis, harum in Augustana copge- 
sum cumulum vidit olim Wolfius, sed velut ille evangelicus 
Levita im occursu Hiericuntini viatoris latronum iniuria *3 
eum esset secus locum et videret, pertransiit: quid enim aliu 








P. POSSINI DEDICATIO. 


SANCTAE MEMORIAE 


U R B A N ] VIIL 
SUMMI PONTIFICIS 


GEORGIUS PACHYMERES 


EIUS BENEFICIO REDIVIVUS 
IMMORTALES GRATIAS. 


S ynagogae veteris pontificibus sacrae literae memorant sin- 
gulari privilegio tributum, ut morte sua panderent reditum 
exulibus. plus posse novae legis et Christi ecclesiae pontifi- 
ces feliciter experior hodie a Te, cuius gratia dudum mortui 
iampridem εἰ ipse mortuus lucem aspicio. propagasse me. 
putaram vitam brevem in posthumae immortalitatis perenni- 
tatem, scribenda dum viverem historia mei temporis, et actis 
non indignis cognitu principatuum duorum, quibus et nos ali- 
quod nomenque decusque gesseramus, ex ocnlata notitia du- 
plici volumine vulgandis: sed quam sint incertae spes et pro- 
videntiae humanae sero deprehendi, post cineres demum sen- 
lens ista duo a me longis elucubrata vigilüs, at parum fau- 
stis. auspiciis opera pro arce Minervae quam eis desponde- 
ram, nihil nisi carcerem Latonae reperisse, ubi tenebrosis 
constricta vinculis famam secum meam oblivionis quodam tu- 
mulo conditam preinerent. nempe illa Othomanica tempestas, 
quae deleto imperio Orientali, subiugata Constantinopoli, opes 
literatae. Graeciae funesto naufragio submersit, meae quoque 
historiae exempla barbaricis fluctibus absorpsit pleraque, tabulis 
duntaxat truncis, et reliquiis exilibus in quaedam velut littora 
ac portus bibliothecarum eiectis. harum in Augustana conge- 
stum cumulum vidit olim Wolfius, sed velut ille evangelicus 
Levita in occursu Hiericuntini viatoris latronum iniuria saucii, 
cam esset secus locum et videret, pertransiit: quid enim aliud 


vi . P. POSSINI DEDICATIO. 


fuit, omisso edendi vertendique officio, lemmatum ac titulo- 
rum exscriptione facili defungi ? aliquanto plus sacerdos fe- 
cit, eruditissimus Petavius, qui qua via veterum monumento- 
rum scrutandorum descendebat, forte nactus narrationum mea- 
rum fragmenta nonnulla, qualia invenerat edidit Parisiensibus 
typis. verum et ipse praeterivit, merito detrectans interpre- 
tandi operam, in tam corrupto, quale nactus erat, exemplari 
utique perdendam. equidem (fatendum enim est) peiori longe 
oco eram quam vulneratus ab Hiericuntinum iter obsidentibus 
sicaris viator, ille siquidem utcumque confossus spirabet ad- 
huc tamen, ego animam exhalaveram sensu plane cassus ac 
Spiritu, non minus quam ille memoretus in libris Regum, 
quem qui humaturi exierant, instantium latrunculorum metu 
festinantes in sepulcrum Elisaei coniecerunt, casu ipsi fortu- 
nàto: etenim contactu ossium prophetae revixit mortuus. par 
mihi felicitas ex Te conügit. os tuum et caro tua, Eminen- 
tissimus FnAxcisces Cardinalis BAnpenisus, me conclamatum 
depositum exanimem colligens tollens amplectens, tandem ut 
viverem effecit, tuis scilicet obsecutus votis et mandatis: Tu 
enim exemplum mei operis Sntegrum accersitum e quodam 
angulo Graeciae illius fidei vivens commiseras, hortans in- 
stansque ut edendum aliquando curaret. in hoc ille nulli ope- 
rae contentioni sumptui pepercit. misit egit movit multa longo 
tempore, quoad longanimitate atque efficaci perseverantia ob- 
staculis perruptis optati compos, mihi derelicto atque abiecto 
verus beneficus Samaritanus sospitator extitit. ille humo me 
sublatum ac pulvere, isti a quo sum latinitate donatus inter- 
preti velut stabulario commendatum, denariis multo ultra quam 
duobus descriptionis et excusionis ab amanuensibus ac chalco- 
graphis necessaria mihi vulgando opera redempta, tum caete- 
ris omnibus in lucem emergendi subsidiis non munifice solum 
sed magnifice etiam instructum, in hunc literariae celebritatis 
meridiem protulit, ubi mea historia, tanquam illa Memnonis 
statua, insuelj sibi solis percussa nunc primum radiis, erum- 
pat in voces immortale Tuum ac Tuorum, Saxcrissiuk Pos- 


TIFEX, in me ac rem literariam meritum orbe late toto prae- 
dicaturas, 


* 





PETRUS POSSINUS 
L EC TO R L 


Quoa nunc primum e Graeciae naufragis emergit Georgius 
Pachymeres, bistoricus non minus alioqui luce dignus Latina 
quam mulü eius aequales ac posteri iam pridem typis et lite- 
ris evulgati nostraübus, non sola infelicitas sed culpa eius " 
quaedam fecit. retrusus et antiquarius scriptor, quem loqui 
cum vulgo quidquam piget, praeterea perplexus et biantis sen- 
tentiae compositor, tot tenebris suas vigilias obvolvit, ut eru- 
ditissimorum , quibus innotuit, interpretum a sui editione ten- 
ianda curas conatusque deterruerit; idem passus quod sepias 
aiunt atque torpedines, qui pisces quod rarius mensarum ho- 
nore dignentur, caligini quam offupndunt, torpori quem afflant, 
imputent, illa oculos, hoc manus et brachia piscantium a nisu 
eos e naüivo gurgite tollendi soliti repellere. 


- Jl. Erat tamen haud dubium operae pretium in eius publi- 
catione historiae, quae res magnas ac memorabiles per annos 
fere octoginta saeculi obscuri ac testium inopis geslas , si minus 
semper diserta, saltem prudenti diligenti morata et plerumque 
fideli napraüione prosequatur; quae postremae quasi scenae 
Orientalis imperi sub domo Palaeologa ita principia exhibet, 
ut in iis causas tragicae catastrophes, qua Turcis et Muham- 
medi Constantini regia succubuit , advertere prudens lector 
manifestas queat; quae plurima docet nusquam alibi notata; 
quae a Wiceta οἱ Acropolita ad Captacuzenum, hiatum quen- 
dam explens publicae memoriae, viam quasi regiam insternit 
albis velut quadrigis historicae veritatis, qua nostra usque ad 
tempora nuspiam haerente aut abrupta triumphi pompa inve- 
hatur; qune denique negotium oinnis aevi maximum et cele- 


VIII P. POSSINI 


berrimum, conciliationis ecclesiarum Graecae cum Latina, sic 
a primis originibus evolvit, sic a deliberationum arcanis ve- 
risque rationibus, per anfractus inde fucosarum artium hinc 
fidei sincerae, ad suos exitus perducit, ut asserere non du- 
bitem id argumentum ingens a nullo plus Graeco scriptore lu- 
cis accipere. 

IIL. Non me fugit intercedi adversus haec speciosa et 
plausibili exceptione posse a merito querentibus Pachymeria- 
nam hanc historiam non raro Graecorum schismati favere, 
Latinorum res et iura deterere narrando, auctoris pronum in 
partem sequiorem multis modis studium ostendere. non nego, 
non excuso; et ita factum, et large in hoc peccatum a nostro 
confiteor. tamen contendo utilem publico et ipsi quinetiam in 
his laesae veritati atque orthodoxae fidei optabilem talis libri 
evulgationem esse. neque ad hoc evincendum utar praeiudi- 
ciis ecclesiae, historias Eusebii Caesariensis, Ariani a multis 
habiti; Socratis et Sozomeni, palam Novatianorum; Nicephori 
Callisti e faece licet interdum haurientis haeresum, et alias 
suspeclorum pariter scriptorum, legi sinentis et probantis. aio, 
vel si omnes quos nominavi exterminarepntur; peculiari no- 
mine interesse Apostolicae sedis et Romanae communionis 
universae, subiici oculis et teri manibus cunctorum hoc Pa- 
chymeris opus, quoniam in eo sanitas doctrinae de processione 
Spiritus Sancti ex patre filioque, de primatu Papae et iure 
provocationis ad Romanam sedem ex quocumque patriarchatu; 
sincera caritas et vera sanctimonia Gregorii X aliorumque 
Romanorum per ea tempora pontificum; loannis Vecci Con- 
stantinopolitani patriarchae , partes Latinorum studiosissime 
amplexi, constantissime tuii, eruditio maxima, liberrimum 
idemque :perspicacissimum ingenium, veracitas intrepida, vita 
inculpata , mores sancti, divinis etiam illustrationibus probati, 
palam maguificeque praedicantur, idque ab oculato teste, et 
quod caput est, domo adversantium producto, ipsoque haud 
dissimulanter adversariis studente, ut quod dicit nobis favens, 
expressum evidentia veritatis, quod contrarium immiscet, edu- 
cationis vitio inolitum, subornatum adulatione, ambitiosis spe- 
bus, obnoxiis a vi tyrannica timoribus contra officii conscien- 
tiam extortum , merito debeat intelligi. ausun dicere: si to- 


PRAEFATIO. IX 


tss orhodoxus esset Pachymeres , munus iuvaret. sunt ve. 
neno carentes et prorsus innoxii serpentes: sed ii theriacam 
non faciunt. viperis opus est exitiali succo turgidis , lethal 
dente infestis, unde salutare alexipharmacum possit existere, 
adeo malis interdum etiam et pestibus sua inest utilitas ! ha- 
bes cur non tolerabilis solum , sed etiam expetibilis schisma- 
üci scriptoris editio sit. caeterum etsi non magis periculum 
esse video ne Catholicus e Pachymeris lectione schisma. discad, 
quam ne Christianus, deorum íalsorun passum occurrente in 
libris Veterum Graecis Latinisque vulgo tris mestione, im 
idololatriam  pertrshatur, dedi tamen diligentem operam in 
Notis ad singola loca maculosa, ne calummiae ac mendacia 
impune auctori, fraudi lectori forent. 


IV. Quod superest, editionis huius consila camsas fa- 
gravere , lector, brevem commodare. sanctae memoriae 
URBANUS pontifex eius nominis Octavus duo historica Pa- 
cbymeris opera, totidem distinctis transmarmae ac perantiquae 
manus exarata voluminibus , in suo thesauro librario servabat, 
integra et haud paulo saniora quam quae Ámgustanus Wolfio 
visus codex babuit. prior tomus in libros tributus sex Mi- 
chaélis Palaeologi res gestas ante imperium et in imperio enar- 
rat, alter libris septem magnam partem aciorum longi princi- 
patus Andronid Senioris exhibet. utrumque illum a se per- 
lectum commentarum, pro ea qua valebat Graecae linguae 
peritia doctissimus is pontifex, dignum qui Latime legeretur 
iudicabat; idqne ut procuraret familiarmsimo et fidissimo sibi 
capiti, Eminentissimo Cardinai FRANGISCO BARBERINO 
Fratris Filio, saepe impenseque commendavit, quam ad boc 
ie per hos annos viginti, et quod excurrit, diligentiam adhi- 
buerit, infinitum sit minute persequi. saüs fuerit dixisse nihil 
in hoc genere quod utcumque teniari poeset, ab eo unquam 
uspiamye praetermiesum. obtulit, invitavit, rogavit, promi- 
sil, voce coram, scriptis literis, per amicos conyentis viris 
doctis: nihil denique non egit, quo Pachymeri Latini alicunde 
interpretis suppeteret copia, missis etiam procul extra Italiam 
ipsis codicibus archetypis, quasi ut suam per se ipsi causem 
agerent et miseralionem praesentes ac supplices movetent; 


x ^. P. POSSINI 


quos tali occasione multis annis in viri doetissimi iacuisse seri- 
niis multi sciant. successus fait, qualem comitiorum de regno 
arborum sacer apologus memorat, ut nimirum vite, oliva, 
ficu, cunctis pre se quaque plantis felicibus recusantibus, ad 
rhamnum res devolveretur. licet eram mihi conscius suppel- 
lectilis cuttae, minoris facultatie, temporis diversissimis occu- 
pationibus addictissimi, tamen cogniss desideriis viri summi 
de me optime meriti, verecundiae meae vim facientibus et 
imperiorum occupantibus partes, audere supra vires non du- 
bitavi, efwque onus negoti subire, im quo sustinendo defun- 
gendoque viee otii ingeniique' omnis studium mihi esse debe- 
tet atque obsequiem. 

V. Sic ad eum laborem aggrediens, in recensendo ver- 
tendoque fundum habui Barberinum codicem, eum dé quo 
multa dixi, omnium, opinor, qui extant uspiam integerrimum 
et optimum, in charta transmarina, vetustatis auctori Pachy— 
meri aequalis, manus non speciosissimae quidem aut lectu fa- 
cillimae, caeterum eruditae et exactae. duos consului alios in 
dubiis, Vaticanum et Allatianum. priori a bibliotheca Ponti- 
ficia , ubi aseervatur, nonien feci. fuit is quondam V. C 
Aloysii Lollini episcopi Bellunensis, qui eum moriens cum 
alis mss, quae multa collegerat, Vaticanae bibliothecae le- 
gavit hunc ut inde domum auferrem, ibique ad conti- 
nuum et líberiorem usum multis mensibus tenerem S. D. N. 
ALEXANDRI VII praestans benignitas concessit, tertium hu- 
manissime suppeditavit e privato peculio librario Illustrissimus 
Leo Allatius praefectus bibliothecae Vaticanae. praefert is an- 
tiquitatem quadringentorum facile annorum chartae et scriptu- 
rae specie ac zívo, sed est ἀχέφαλος καὶ ἀτελής, decem 
circiter eepitibus primis mutilus, finem item lacunis intetpel- 
letum et iniuris aevi ac tempestatum  cortuptum habens. 
Vaticanus longe recentíoris est manus. in Barberino codice 
pertusis casu quodam foliis duobus, in capitibus 6 et 6 libri E 
hiatus totidem fuere, quos explere non potui ex Allatiano, qui 
primís, ut dixi, capitibus decem caret, nec ex Vaticano, qui 
non tam apographum historiae Pachymeris quam compendium 
est, diversis pleraque verbis exprimens, non paucis praeter- 
missis, recur ergo ad exemplar asservatum in bibliotheca 





PRAEFATIO. XI 


regis Christianissimi Parisiensi, unde meo rogatu R. P. Phi. 
lippus Labbe, quod opus erat ambabus lacunis coaequandis, 
diligenter exscripsit et misit. ' 

VL  Interpretationis non anxie addictae, sed et in para- 
phrasim aliquando redundantis haec peculiaris exéusatio est in 
hoc omnium, qui Graece historias ediderunt, obscurissimo 
scriptore. lectorum alii Graece sciunt, alii (quae maior turba 
est) non item. neutrorum accommodatam rationibus putabam 
versionem scrupulose sedulam, balbutientem et illatam, quae 
leiuna squallidis, intriceta perplexis, ambigua confusioribus 
mutaret nam Graece quidem docü, si queis cupido insit in- 
dolem noscendi Pachymerianae dictionis, longe id assequen- 
tur facilius Graeco ipso contextu protinus visendo, quam male 
terso intuendo velut quodam speculo interpretamenti sesqui- 
barbari, latinitatem invitissimam per omnia graecismi vestigia 
lutulento tramite raptantis. caeterorum qui una freti Latinae 
linguae peritia historiam hanc in manus sument, manifestum 
est non id votum aut destinatum esse, noctium et labyrintho- 
rum ambagiosi scripti experimentum praesens capere, potius 
quam absconditae defossaeque illic fidei gestarum vere rerum 
liquido lucidoque testimonio doceri. studui ergo, quo his ob- 
secundarem, indagatum magno plerumque labore meo huius 
scriptoris sensum quam clarissime proponere, adeoque, ubi res 
posceret, distincta e confusis, ex horridis nitida, plana e pra- 
vis, aperta ex aenigmaticis reddere. 

VIL Erunt tamen (scio) quibus nec factum nec facti 
defensio probabitur. hi vero vel ostracismo me, licet, ex- 
terminent, modo testae causam adscribant: proscriptum te 
volumus, quod tenebricosissimum scriptorem primo aspe- 
ctu intelligibilem feceris, sed meliora Venusinus auguretur, 
e diverso responsans 

solventur risu tabulae, tu missus abibis. 
enimvero s mentem scripti non assequitur, si affingit aliena, 
$i non repraesentat quidquid subest, iure vapulet interpres: 
donec quidem latentia producit, involuta exerit, obruta eruit, ' 
dum nucleum, succum intimum, meram medullam sententiae 
abstrusae fracto extractam cortidi, velut cibi cocti et conditi 
paratum legenti ferculum apponit, sinant isti morosi serviri 





Dl'EJ2PDIOY TOY IIAXTMEPH 
MIXAHA ILA44A1IO0 AOI OZ. 


REaai ΤῊΣ ΠΡΏΤΗΣ BIBAOT. L. προοίμιον τοῦ Evyyga- 
φέως, καὶ περὶ τῆς ἀληϑείας τῶν λεγομένων. 3. διὰ τί τὰ τῶν πρότερον 
βασιλευσάντων ἐνθάδε οὐ βνημονεύεται. 8. ὅπως οἱ παλαιοὶ κατωχύ- 
Qov» τὰς ἄκρας. 4. ὅπως τῶν ἐν ταὶς ἄκραις ἐπεμελοῦντο ἀνδρῶν καὶ 
ραγμάτων. δ. ὅπως ἁλούσηρ πάλαι τῆς πόλεως παρ᾽ Ἰταλῶν ἐξησϑέ- 
ψῆσε τὰ κατὰ τὴν ἀνατοῖήν. καὶ περὶ τοῦ Χαδηνοῦ. 6. ὅπως οἱ Πέρ- 
σαι κατέσχον td Ῥωμαΐδος ὄρη 7. ὕπως ἐπὶ βασιλέως τοῦ Ἰωάν- 
vov ἐπὶ τῇ εἰς βασιλεῖς πίστεε ὁ Παλαιολόγος ΪΜιχαὴλ κατησφαλίξζετο. 
8. ὅπως ὁ δεύτερος Δάσκαρις πολλοὺς τῶν ἐν ἀξιώμασιν ὑπερορῶν ἐτέ- 
φους ἀντικαϑίστησι. 9. ὅπως ὁ Κότυς τὸν Παλαιολόγον παρασκευάζει 
αὐτομολῆσαι πρὸς Πέρσας. 10. ὅπως ὁ Παλαιολόγος ἐπανελθὼν καὶ 
δεχϑεὶς στέλλεται στρατηγὸς ἐν τοῖς κατὰ τὴν δύσιν. 11. ὅπως ἀπο- 
δεέλλεται Χαδηνὸς dyaysi» αὐτὸν σιδηρόδετον. 19, Ozeg νοσῶν ὁ βα- 


GEORGII PACHYMERIS 
MICHAEL PALAEOLOGUS 


SIVE 


HISTORIA RERUM A MICHAELE PALAEOLOGO 
ANTE IMPERIUM ET IN IMPERIO GESTARUM 
INTERPRETE PETRO POSSINO S. 1. 


Carr, LIBRI PRIMI. 1. prooemium. de auctore huius histeriae, 
et qua fde is scripserit. 2. cur omissa priorum principum acta. 8. wt 
&rces a veteribus munitae fuerint. 4. ut curaverint praesidiarios arcium 
et res ipsorum. 5. ut recepta olim ex Italis urbe, debilitatae res Orien- 
tales fuerint ; εἰ de Chadeno. 6. ut Persae occuparint Romani limitis 


gem ad Persas. 10. wt reversus. σὲ bene exceptus Palacologus missus 
feerit dux in Occidentem. 11. mittitur Chadenus ducturus 
estenis vinctum. 13. ut imperator acgrotans emnes veneficiorum aco prae- 


4 SUMMARIA. 


σιλεὺς πάντας ἐπὶ μαγείαις ὑπώπεενε. xol td κατὰ τὴν Maga». 
18. θάνατος τοῦ βασιλέως Θεοδώρου, καὶ τὰ ἔτι ξώντος αὐτοῦ κα- 
τορϑώματα. 14. ὕπως ἐπαιδεύετο ὁ Δάσκαρις παρὰ τοῦ πατρὸς Jed»- 
vov εἰς βασιλείαν ἀναγόμενος. 15. ὅπως ὁ πρωτοβεστιάριος Movja- 
λων τοῦ μειρακίσκου βασιλέως Ἰωάννου ἐπετρόπευεν, 16. δημηγορία 
τοῦ πρωτοβεστιαρίου Μονξάλωνος. 17. ἀπολογία πρὸς τὴν δημηγο- 
ρίαν τοῦ Παλαιολόγου. 18. ἐπίθεσις τοῦ στρατοῦ κατὰ τῶν Μουξαλώ- 
ψων. 19. ὅπως παρὰ τοῦ σερατοῦ ἐτολμήθη ὁ φονος τοὶς Μουζξαλωσιν. 
90. ὅπως τῶν μεγιστάνων διὰ ταῦτά τινες ὑπεχώρουν, οἱ δὲ διεφυλάτ- 
vo»to. 91. ὅπως ἐφιλονείκουν οἱ ἄρχοντερ περὶ τὴν τοῦ βασιλέως κη- 
δεμονίαν. — 29. ὅπως προετιμήθη εἰς τοῦτο τῶν ἄλλων ὁ Παλαιολόγος. 
. 98. ὅπως ΤΙαλαιολόγος ἐτιμήθη εἰς μέγαν δοῦκα. 34. ὅπως νοσήσας 0 
βασιλεὺς ᾿Ιωάννης πολλὰ τοῖς πένησιν ἐχορήγησεν. 25. ὁπως ἐπιπολαίως 
ὁ μέγας δοὺξ τῶν βασιλικῶν χρημάτων ἁπτόμενος περιεποίει ἑαυτῷ τὴν 
εὔνοιαν. 96. ὅπως ἐλθόντος τοῦ πατριάρχου πολλὴν ὁ μέγας δουξ 
ἐπεδείξατο τὴν ὑπόπτωσιν. 57. ὅπως κατεδημαγώγουν τοὺς πλείστους 
οἱ περὶ τοῦ μεγάλου δουκὸς λέγοντερ,, καὶ δεσπότης γέγονε. 38. ὅπως 
ὁ πατριάρχης συνήνει τοῖς ὑπὲρ τοῦ Παλαιολόγου λέγουσι. 39. ὅπως 
ὑποποιούμενος ὁ Παλαιολόγος τοὺς πολλοὺς ἀπήτει δι᾽ αὐτῶν καὶ 
τὸ μέγιστον. 80. ὅπως ὁ ἐν τῷ δύσει δισπότης Μιχαὴλ κατεπή 
τῶν πραγμάτων. S1. ὅπως τῆς Arolag ὁ Πρίγκιψ Ῥωμαίοις idle. 
89. ὅπως ὁ Μιχαὴλ δεσπότης νικᾷ Ῥωμαίους καὶ αἱρεῖ Kaícaga. 


KEOAAMIA ΤΗΣ AETTEPAZ. 1. ὅπως ὁ πατριάργης ᾿Αρσένιος 
ἐν φροντίσιν ἦν περὶ τῆς ἀρχῆς. 9. ὅπως ἀνίεσαν τὸν Παλαιολόγον 
ἀρῶν αἷς ὑπέκειτο. 8. ὅπως ὥμνυον καὶ ἐπ᾿ ἀμφοτέροις δουλείας 0Q- 
xo» Ῥωμαῖοι, καὶ ὃν ποίοις διορισμοῖς. 4. ὅπως ὥμνυεν ὁ Παλαιολό- 
yog ἐπὶ τῷ παιδὶ καὶ οἱ μεγιστᾶνες. 5. ὅπως ὁ Παλαιολόγος κατασεὰς 
εἰς τὴν βασιλείαν ἐφιλοτιμεῖτο τὰ μέγιστατ. 6, ὅπως τὰς ἄχρας ὠχύρου 


sligiarum suspeclos habuerit ; et de Martka. 18. mors "Theodori. 4ugu- 
sti, et ipsius dum viveret res praeclare gestae. 14. ul Lascarís a patre 
loan&e ad imperium eruditus fuerit. 15. wt protovestiorins Mwusalon 
pueri principis loannis tutelam susceperit. 106. concio protovestiarii Mu- 
salonis. 17. responsio Palacologi ad concionem protoucstiarii, 18. sedi- 
tio exercitus in Muzalones. 19. ut Musalones ab ezercitu interfecti sint. 
20. ut quidam magnatum propler haec recesserint , alii aliter eibi cave- 
rint. 21. contentio inter principcs de tutela principis pueri. 22. ut prae- 
latus caeteris Palaeologus fuerit, demandata οἱ tutela imperatoris. 23. wt 
Palaeologus magni ducis honore auctus fuerit. 94. ut aegrotans impera- 
for loannes multa pauperibus erogaverit. 95. wt magnus dux levi deli- 
batione regiae pecuniae hominum sibi benevolentiam conciliaverit. 926. ut 
vcnientem ad se palriarcham dus. magnus summa demistione exceperit. 
27. ut magnus dur ingenti amicorum ambitu despota renuncigtus fuerit. 
28. ut fgtriarcha faventium Palaeologo studia comprobarit. 29. ut de- 
linitis Palaeolo plerisque principum summum honorem eblanditus sit. 
30. ut in Occidente despota Michael elatus in spem maiorem nova mo- 
litus sit. 91. ut Achaiae princeps captus a Nomanis sit. 89, ut Mickael 
despota Romanos vicerit et Caesarem ceperit. 


CAPITA SECUNDI. 1. αἱ Arsenius patriarcha ín solicitudine fue- 
rit ob res imperii. 2. ut Palacologum antistites solverint iuramentis ct 
diris quibus tenebatur. 8. ut. fidelitatis iuramentum utrique principi de 
nopo praestiterint ; et quibus de novo additie cautionibus. 4. μὲ Palaco- 
logus εἰ prooeres imperatori puero iureiurando eaverint. 5. ut Palaos- 
logus evectus ἐπ imperium regia liberalitate cunctos demerucerit. 6. wt 


SUMMARIA. 3 


zy» πόλιν μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν ἀρχόντων. 88. ὅπως προσυνέγκατο 
βασιλεὺς ταῖς τῶν Δατίνων φυλαῖς εἰδελθών. 88. ὅπως ἐτάχθησαν τὰ 
xard τὴν πόλιν παρὰ βασιλέως. — 94. ὁποῖαι ἦσαν αἱ περὶ τοῦ πατριάρ- 
zov ᾿Δρσενίου τῶν ἀρχιέρεων βονλαί. 985. ὅπωρ ὁ βασιλεὺς ἐκ ποδῶν 


arces mwnierit nondum coronatus Palacologus. 7. ut pacta conventa ín 
coronatione transgressus sit Palacologus. 8. ut Palaeologus coronatus, 


fectus. 17. wt Sardensis εἰ Thessalonicensis episcopi non consenserint. in 
ionem patriarchae, 18. κπὲ Sardensis apud Selebriam in mona- 

chum sit dctonsus. 19. ut multi ecclesiasticorum brevi tempore sint mor- 
twi. 90. de oppugnatione arcis Galatne per imperatorem, 91. de ca- 
davere imperatoris Basilii Bulgaroctoni. 22. wt petriarcha Nicephorus 
1 cem imperatore venerit. Nymphaeum. | 93. ut imperator puerum 
loennem ezauctoraveril. 24. de Chalypha et Persis, ut 'locharis sint 
subiecti. 45. ut se habuerint priores imperatores audita fama "Tocharo- 
yum. 26. de rebus Occiduis; εἰ ut Caesar obiter wrbem tentaverit. 
27. ut urbs cepta sit a Romanis. 88. de primo a secretis Sennachcrib, 
quid is egerit audito urbis captae nuncio. 29. ut audita sit ab impera- 
lorc urbis ezpugnatio. 80. concio imperatoris super c»pugnatione urbis. 
JI. w£ imperator comitantibus principibus ingressus in urbem sit, 32. ut 
se gesserit imperator cum. diversis Latinorum post ingressum in urbem. 
33. ut res urbis ordinatae sint ab imperatore. 84. deliberatio antistitum 
de potriareha Arsaenio. 85. ut imperator puerum loannem amoveri; et 


6 SUMMARIA. 


τὸν νέον Ἰωάννην ἐποίει. καὶ ὕπως κατοικίζοντο Ἰταλοί. 86. τὰ κατὰ 
τοὺς εἰς τὸν πάπαν καὶ τοὺς Ἰταλοὺς πρέσβεις τοῦ βασιλέως. 


ΤῊΣ ΤΡΙΤΗ͂Σ. 1. ὅπως ἐσκόπει ὁ βασιλεὺς τὰ κατὰ τὸν πα- 
τριάρχην ᾿Δρσένιον.,͵ — 2. ὅπως μετακληϑεὶς ὁ πατριάρχης εἰς τὴν πόλιν 
εἰσάγεται, καὶ στέφει αὖϑις τὸν βασιλέα. 8. ὅπως $ βασιλεὺς διεπρε- 
σβεύετο πρὸς Τοχάρους κήδη ποιῶν, καὶ πρὸς “ἰθίοπας. 4. περὶ κα- 
μηλοπαρδάλεως, ὁποῖόν ἐστι. 5. ὅπως αὐξηϑέντες AiO(onsg τὰ κατὰ 
Συρίαν διεπράξαντο. καὶ τὰ κατὰ τὸν Νόγαν. 6. ὅπως οἱ τρεῖς βα- 
σιλίδες ἀνδράσιν ἡρμόσϑησαν καὶ ὁποίοις. 7. τὰ κατὰ τὴν δέσποιναν 
᾿δλλαμάναν "ἄνναν. 8. τὰ κατὰ τὸν ἀδελφὸν "άννης τῆς δεσποίνης Ma- 
φρὲ καὶ τὸν Κάρουλον. 9. ὅπως σανίσιν ἀνυψοῦντο τὸ πρὸς τῇ θα- 
λάσσῃ τείχη. καὶ διὰ τί. καὶ περὶ ἑτοιμασίας τοῦ βασιλέως. 10. ὅπως 
τὸν ἸΙωάννην ὁ βασιλεὺς ἐκκοδὼν ποιῶν ἐξεεύφλουνε 11. τὰ περὶ τοῦ 
Ολοβώλον Μανουήλ, καὶ τῆς τῶν λοιπῶν ὑποβλέψεως διὰ τὸν Ἰωάν- 

. 19. τὸ κατὰ τοὺς Ζυγηνούς, ὅπως ἀπεστάτησαν βασιλέως διὰ τὸν 
Ἰωάννην, 13. ἀπολογία τῶν Ζυγηνῶν πρὸς ἀλλήλους ὑπὲρ τοῦ ὃν ὡς 
Ἰωάννην ὑπεδέξαντο. 14. ὅπως διετέϑη ὁ πατριάρχης μαθὼν τὰ συμ- 
βάντα, καὶ ὅπως τὸν βασιλέα ἀφώρισεν. 15. ὅπως διὰ τὼν τριήρεων 
ἠνδραγάϑουν ὁ τοῦ στόλου τῆς 'Ρωμαΐδος λαός. 16. ὅπως οἱ ἀδελφοὶ 
τοῦ βασιλέως τὰς τῶν δυτικῶν ἐνεχειρίσθησαν διοικήσεις. 17. τὰ κατὰ 
τὸν παρακοιμώμενος Μακρηνὸν ᾿Ιωάννην. 18. πρεσβεῖαι πρὸς πάπαν, 
καὶ Omog ὁ βασιλεὺς τὰ περὶ τὸν Aluor διατεϑείκει., αὐτὸς ἐπιτάττων 
toig σερατηγοῖς τῶν δυνάμεων οἶκοι καϑήμενος. 19. ὅπως ὑπερχόμε- 
vog ὁ βασιλεὺς, τὸν πατριάργην τὴν τοῦ ἀφορισμοῦ λύσιν ἐξήτεε. 
40. ὅπως συνῆλθον iw ταυτῷ κατὰ συνϑεσίας οἱ δέσποται ᾿Ιωάννης τε 
καὶ Μιχαὴλ ὁ τῆς δύσεως. 21. ὅπως ὁ δεσπότης led»vng ἀπαλλαγεὶς 
τῶν δυτικῶν τοῖς κατ᾽ ἀνατολὴν ἐχθροῖς προσβαάλλεε. καὶ μερικὸς ἔπαι- 
vog tovtov. 22. ὅπως ἐνόσει ἀπολλύμενα τὰ κατὰ αρνανδήνους, τὰ 


ut Italis domicilium attributum fuerit. 86. de legatis ad papam εἰ Ita- 
los ab imperatore missis. 


TERTII. 1. quid consilii ceperit imperator circa patriarcham Ar- 
senium. 2. ul revocalus patriarcha invectus in urbem sit, et illic rursus 
coronaverit imperatorem. 8. ut imperator legationem miserit ad Tocha- 
ros affinitatem cum iis contrahens, et ad AMethiopas. 4. de camclopar- 
dali, quale animal sit. δ. ut aucti viribus Aethiopes in Syria rem ges- 
serint, et de Noga. 6. ut tres reginae traditae viris, et quibus fuerint. 
7. de domina nna /flamanna. 8. de fratre dominae 4nnae Manfredo, 
et de Carolo. 9. ut moenia urbis, qua mare spectant, suggestu tabula- 
rum Gucta sint, et quam ob causam. tum de caetero imperatoris appa- 
ratu. 10. ut amotum ab imperii consortio loannem imperator excaeca- 
verit. 11. de Holobolo Manuele, et de suspicionibus odiisque in reliquos 
loannis causa. 12. de Zygenis sive montanis ; ut in imperatorem rebel- 
larint Ioannis causa. 18. allegata montanorum inter sese. pro eo quem 
ut loannem acceptum apud se habebant. 14. ut. affectus fuerit patriarcha 
audita excaecatione loannis; et ut imperatorem excommunicaverit. 15. «t 
navales Romanorum copiae triremibus bene rem gesserint. 16. ut fratri- 
bus imperatoris Occiduac provinciae commissae fuerint. 17. de loanne 
Macreno Augusti cubiculi praefecto. 18, legationes ad papam; et wt 
imperator rem ad Haemum absens et domi residens bene gesserit. 19. ut 
patriarcha convento et suppliciter rogato imperator excommunicationis 
absolutionem petierit. 20. ut de pace convenerint inter se ambo despotae 
loannes ct Michael in Occidente dominans. 21. ut despota loannes per- 
functus. ezpeditione in. Occiduos, cum hostibus in Oriente sit congressus ; 
et laudum eius dislinctior praedicatio. 22. ul. pessimo in statu fucrint 


av is Baqé [πὶ μησὶ volg Odpees 99. τὰ περὶ τοῦ φανέννορ κομή- 


xov καὶ Jigilivov τῶν τῆς * ies —ãù 35. τὰ περὶ τοῦ 
Zovirà» Afazísov, xal td περὶ τῶν —— eo». 86. ὅπως ὑπεδέξατο ὃ 
πατριάρχης ἐλθόντα τὸν βασιλέα, καὶ μεθ᾽ ὅσου ἐλέγχον καὶ ov. 
27. κῆδος ἐπί τε τῇ ϑυγατρὶ τῆς Ἐδλογίας "Ἄννῃ zel Νικηφόρῳ δεσπότῃ 
»lo τοῦ δεσπότου "Μιχαήλ. 98. περὶ τοῦ φημισθέντος φεύδονυς διὰ 


Τοχάρων ἐπιδρομὴν κατὰ Νίκαιαν. 


ΤΗΣ ΤΕΤΆΡΤΗΣ. 1. δημηγορία βασιλέως πρὸς τοὺς ἀρχιερεὶς 
πιρὶ τῶν κατ’ αὐτόν. 2. ὅπως τὸν τοῦ Γαλησίου Ἰωσὴφ πρὸς τὸν πα- 
τριάρχην ἀπέστελλεν ὁ πρατών, ζητῶν λύσιν τοῦ ἀφορισμοῦ. 3. ὅπως 
λίβελος κατῃγορίας κατὰ τοῦ πατριάρζον ἐδόϑη τῷ βασιλεῖ. 4. ὅπως 
καὶ ὅπου ἐξητοῦντο τὰ κατὰ τὸν πατριάργην ᾿Δρσένιον. 5. ὅπως ὁ πα- 

ς πρὸς βασιλέα ἀφίκοιτο καὶ ὃ ὅπως καρὰ μικρὸν xagaloyieOsíg. 
6. zog συναχϑέντων τῶν ἀρχιερέων τὸ τέλειον μήνυμα καὶ ἐπὶ τούτῳ 
ἡ ἀκόφασις γέγονεν. 7. ὅπως ἀπελθόντες τρεῖς ἀρχιερεῖς ἐξ ἀποστολῆς 
τῶν ἄλλων τῷ — zd τῆς καϑαιρέσεως παρεδήλωσαν. 8. ὅπως 
πέμψας ὃ βασιλεὺς ἐξάγει τοῦ πατριαρχείον τὸν πατριάρχην, καὶ τὰ 
roͤrs συμβαντα. 9. ὅπωρ οἱ τῆς ἀνατολῆς πατριάρχαι, ὁ τῆς ᾿Δλεξαν- 
δρείας καὶ ᾿Δντιοχείας, περὶ τὴν καϑαίρεσι» τοῦ πατριάρχου διετέθησαν. 
10. ὅπως ἤϑελεν ὁ πατριάρχης ἐπὶ τῆς τιμῆς ὧν ἀνακαλεῖσθαι ὡς ὁφ- 
χιερέα τὸν Σάρδεων. 11. δημηγορία τοῦ βασιλέως περὶ τῶν σχιζομέ- 
ψῶν. 12. ὅπως ψηφίζεται ὁ τῆς “δριανοῦ Γερμανὸς εἰς τὸ πατριαρ- 
χεῖον, καὶ ὁποῖος οὕτος. 18. ὅκως ἀνάγεται Γερμανὸς εἰς πατριαρ- 
geo», xal tí diaxQasrecas. 14. ὅκως τὸν 'Olófolo» μεταγαγὼν ὁ 
πατριαρχεύων εἰς τὴν τοῦ θεοῦ ἐχκλησίαν ὀφφικίῳφ ῥήτορος ἐτίμα καὶ 


e Ῥετάϊίαε Margandenorum  Bucellcriaque εἰ Paphlagenia. 23. de 
*. ez parte Boreali apparente mensibus aestivis, Eo erpeditiene 
imperatoris in Occidentem ; denique de /frsenio patriarcha. 94. de Vecce 
et YXipkilino primarias praefecturas in ecclesia gerentibus. 25. de Sul- 
fane Asatino et de Tocharis. 26. wt exceperit Loire redeuntem im- 
peratorem , quam acri reprehensione ac zelo. 27. effinites inter impere- 
torem εἰ despotam Michaelem contracta, nna Eulegia? filia sereris Au- 
gusti, Nicephoro despetae Michaelis filio in uzorem date. 28. de vai- 
gato Nícaeae falso nuncio invadentium eam urbem Tochororum. 


QU.ARTI. 1. erotio i imperatoris ad episcopos de rebus mis. 2. ut 
praepositum Galesii i Tosephem od pet riarchem allegaverit imperator, pe- 
tens absolutionem ob —— — 8. ut libellus accusationis contra 
patriercham datus sit imperatori. 4. quomodo εἰ ubi quaesitum de pa- 
iriercha Arvenio sil. 5. ut patriarcha ad imperaterem accesserit; εἰ wt 
perum ebfuerit quin deciperctur. 6. ut congregatis patribus ultima ci- 
fatio et pest cam damnatio contigeril. 7. ut missi & synodo ad patriar- 
cham dee episcopi suam εἰ damnationem significarunt. 8, ut mittens 
imperater cduserit patriarchali domo patriarcham ; εἰ quae tunc conti- 
gerint. 9. wt Orientales patriarchae Alexandrinus. εἰ Antiochenus circa 
patriarchae depositionem affecti fuerint. 10. ut Arsenius in patriarehae 
dignitate adhuc conslilutus restituere ἐπ integrum voluerit episcopum 
Sardensem. 1]. oralio imperatoris de schismate avulsis. 12. ut suffra- 
gis electus sit in patriarcham  4drianopoleos episcopus Germanus; εἰ 
qualis hic fuerit. 18. ut evectus Germanus ἐπ patriarchalem sedem fue- 
fit; et prima eius acte. 14. ut Holobolum patriarcha Germanus trans- 
latum ín dci ecclesiam officio vhetoria honoraverit ct magisirum conoti- 


8 SUMMARIA. 


διδάσκαλον καϑίστα. 15. ὅνως ἐγκληθέντορ visio τῶν τοῦ παλατίον 
καϑοσιώσεως, καὶ τὸν πατριάρχην εἰσῆγον ᾿Δρσένιον. 16. ὅπωρ ὁ συγ- 
γραφοὺς σὺν Gu' ἀρχιφροῦσιν aig ἐκεῖνον πέμπεται, καὶ περὶ ὧν αὐτοῖς 
συνέβη. 17. ὅπως ὁ —** ἐβουλεύετο τὰ sag] εἧς ἑαυτοῦ λύσιως, 
καὶ πρὸρ sívog. 18. ὅπως ὁ Ἰωσὴφ τῷ Γιρμανῷ συνεβούλευεν $ 
σθαι τὴν πατριαρχίαν. 19. περὶ 'ἵακίνϑου, ὅστις nal ὅθεν, xal τῶν 
xsol αὐτόν. 20. ὅπωρ καὶ διὰ τοῦ Σάρδεων Χαλαζὰ ἐκιχειρεῖ ὁ βαφσι- 
λεὺς τῷ πατριαρχοῦντε Γερμανῷ. — 21. ὅπως ἐξῆλθε τοῦ πατριαρχείον 
ὁ Γερμανός. 48. περὶ τοῦ ᾿Αδριανονκόλεως Βασιλείου εἴς οὖν Βαρ- 
λαάμ. 38. ὅπως εἰς πατριάρχην ψηφίξιται παρὰ τῶν ἀρχιερέων Io- 
ep. 84. ὅπως παραδοκιμηθέντος τοῦ Ἡρακλείας Πιναχᾶ, ὡς óvtog 
τῆς χειροτονίας τοῦ Γερμανοῦ, ὁ Μιευλήνης Γρηγόριος χειροτονεῖ τὸν 
Ἰωσήφ. 95. ὅπως ἐλύθη τοῦ ἀφορισμοῦ ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ ἸΙοσήφ. 
26. περὶ τοῦ κήδους τοῦ τε Ταρχανειώτου ᾿Ανδρονίκου καὶ υἱοῦ τῆς τοῦ 
βασιλέως ἀδελφῆς Μάρϑας, καὶ τῆς θυγατρὸς τοῦ δυτικοῦ Ἰωάννου. 
. ὅπως καὶ ὁπόσαις δυνάμεσε στρατηγοῦντος τοῦ δεσπότου, καὶ ἐπὶ 
τοῖς δυτικοῖς συχνάκις ἐπεχωριάξοντος, τὰ ἀνατολικὰ ἀπώλοντο. 
48. περὶ τοῦ χατ᾽ ἐκκλησίαν σχίσματος, καὶ περὶ τῶν Παντεποπτηνῶν 
μοναχῶν. 99. ὅπως ἀποστέλλεται εἷς Παιονίαν μετὰ τοῦ μεγάλον δου- 
κὸς τοῦ Μάσκαρι ὁ προπατριαρχεύσας Γερμανός, —— ἤγαγε νύμ- 
φην τῷ τοῦ βασιλέως υἱῷ, καὶ προσεσεέφθησαν. 80. τοῦ μεγάλον 
κονοσεαύλον τοῦ Ταρχανειώτου πρὸς τὸν πενθερὸν αὐτοῦ ᾿Ιωάννην αὖ- 
τομόλησις. | 91. ἐχσερατεία τοῦ δεσπότου Ἰωάννου συνάμα χιλίασε 
σερατοῦ πρὸς τὸν Ἰωάννην καὶ τὰ τῆς ἀνδραγαθείας τοῦ ᾿Ιωάννονυ. 
82. ὅπως κατὰ θάλασσαν ὁ πρωτοσεράτωρ Φιλανθρωπηνὸς νικᾷ τοῦς 
Traio)g κατὰ κράτος, συνεργοῦντος ἔξωθεν καὶ τοῦ δεσπότου Ἰωάννου. 


ΤῊΣ IIEMIITHZ. 1. ὅπως μεταξὸ λύπηρ καὶ ἡδονῆς ἐγένετο ὁ 
κρατῶν διὰ sd συμβάντα ἐν τῇ δύσει. 2. ὕπως σχιζομένων τῶν 


tuerit. 15. wt acowati polatinorum quidam laesae maiestatis patriar- 
ham rsemium in candem eccum criminationem involverint. 16. ut aw- 
ctor huius historiae una cum epiecopis ad. Arrenium missus sit; εἰ quid 
iis contigerit. 17. «ut modos quaesierit imperator suae absolutionis impe- 
érandac, ot a quo. 18. «t loecephue Germano syaserit abdicationem 
patrierohatus. 19. de Hyacintho, quis et unde cetset ; ac de ipsi adhae- 
TGeRLibus. 20. «ut per Sardensem Chalasam iterum. imperator Germanum 
patriarcham tentaverit, 21. ut Germanus patriarchatu cesserit. 22. dc 
episcopo 4drianopoleos Basilio sive Barlaam. |. 23. ut suffragiis episco- 
porum in patriarcham electus fuerit losephus. 94. ut posthabito Hera- 
cleota Pinacha, quod is ordinatus fuisset a. Germano, Mitylenensis Gre- 
gorius losephum ordinaverit. 25. ut solutus anathemate imperator fuerit 
ὦ losepho. 26. de nuptiali foedere inter Tarchaniotam 4ndronicum fi- 
lium Marthae sororis imperatoris, et filiam loannis in Occidente domi- 
nantis. 97, ut Homanis maximis copiis, duce despota Ioawne, crebro in 
Occiduos tractus aversis, Orientales perierint. 98. de ecclesiae schismete 
et Pantepoptenis monachis. 49. ut missus in Pannoniam cum magmo 
duce Lascarí expatriarcha Germanus inde sponsam imperatoris filio duxe- 
vit ; uique novi sponsi coronati eunt. 80. magni conostauli Tarchaniotue 
ad loannem ipsíus socerum transfugium. 81. expeditio Ioannis despotee 
cum multorum milium ezercitu adversus loannem ducem; ct de huius 


facinore insigni. 32. ut mari protostrator Philanthropenus Italos vicerit, 
adiuvante a terra despota loanne. 


QUIN'TL 1. ut medius inter moerorem et. gaudium imperator fue- 
rit ob ea quae in Occidente evencrünt, — 2. ut schismate per Ori 





SUMMARIA. 9 





exrietrro, 11. ὅπως σεαθέντος πάπα τοῦ Γρηγορίον 
τὴν μετ᾽ ἐκείνον εἰρήνην φκονομεῖτο. 19. ὅπως ὁ fi 
ἐκκλησίας κατηνάγκαξε διὰ τὴν εἰρήνην. 18. ὅπως 
sms κατηγόρει τοῦ χαρτοφύλακος Βέκκου. [ἰ4. τὰ α 
ἀπέστειλε πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ὁ βασιλεύς. 15. ὅπως 
j» εἰργμένος, ὅμως βιαξόμενος κατετίϑετο. ᾿ - 
lerne γνωματεύων ἐγγράφως ἄμννι μὴ καταδέχεσθαι τὴν εἰρήνην. 


17. περὶ τῶν ἀποιρισιαρίων τοῦ βασιλέως, καὶ τῆς τοῦ πατριάρχου 
ἀποχωρήσεως. 18. περὶ τῆς τοῦ βασιλέως πρὸς τοὺς κληρικοὺς βνάγκης. 
19. ὅπως εἰς δύσνοιαν διαβαλλόμενοι οἱ κληρικοὶ ἠφοχίοῦντο. 30. τὸ 
xard τὸν ῥήτορα τῆς ἐκκλησίας διήγημα, καὶ τοῦ συγγράφεως σχετλία- 
σις. $1. ὅπως οἱ ποέσβειν τοῦ βαιιλέας κατὰ δώλαύσαν ἐκινδόνευεαν. 
95. ὅπας ὁ πάπας ἐμνημοννύετο, ἐργήσαντος τοῦ πατριάρχου. 59. περὶ 





τὴν παρὰ τὴν τρίτην ἔταττεν. 96. ὅπως 
καὶ αὖϑιρ πρὸς »to. 537. ὅπως Ἰκάριος προσ- 


Gem. 19. «t loemaes Clummws ecrwsaverit chertophglacem. Feocum. 
14. de scripte quod misit ad ecclesiam imperater. 16. αἱ eccus car- 
tere dctentwa, et ibi mihilominus solicitatus, aitractus in partes fuerit. 
16. wt patriarche sua palam scripto edita sententia iuraverit se in pa- 


ccm won comsensvrem. 17. de smperateris et secessu patriarchae, 
18. πὰ imperator quam poluit emenda eric erri 19. ut ταὶ 


phylecis Feci in patriarchalem digwitatem. 925. wt non ferens impera- 
lor molestiam, quam ei mimis crebrae pairiarchae pro egentibus swppli- 
cationes. » teram ipsi feriam ad admissionem. assignaverit. 
26. αἱ iterum ad papam legati sint. mia 27. wt carius ad imperato 
vem (remtfugiens claw pracposius fueril. 28. rursus. de espatriarcha. 





10 SUMMARIA. 


«ατριαργεύσαντα Ἰωσὴφ καὶ τὸν Βέκκον. 99. Eri τὰ κατὰ τὸν πατριάρ- 
χὴν Ἰωσήφ. 80. ὅπως τοὺς κατὰ τὴν πόλιν Γεννουΐτας ἐταπείνου ὃ 
βασιλεύς. 


ΤῊΣ EKTHEZ. 1. ὅπως καὶ ἐκ ποίων τῶν αἰτιῶν τὰ κατὰ τὸν 

^ AMiuo» καὶ αὖϑις παρεκινοῦντος Φ. ὕπως ἡ Μαρία κατεσοφίσατο τὸν 
Σφεντίσθλαβον. 8. τὰ κατὰ τὸν Δαχανὰν ἀρχῆϑεν' καὶ ὅπως τὸν 
Κωνσεανεῖνον πεφόνευκεν. 4. ὅπως ὁ βασιλεὺς τῇ ϑυγατρὶ Εἐρήνῃ 
τὸν ᾿Ισὰν εἰς γάμον ἥρμοσεν. 5. ὕπως ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τούτῳ πέμψας 
ἐξήτει βουλὴν καὶ παρὰ τοῦ πατριάρχου. 6. ὅπως καὶ τὸν Μιχαὴλ ἐκ 
δύσεως ἐπελθόντα γαμβρὸν ἐποιήσατο. 7. τὰ κατὰ τὴν Παρίαν, καὶ 
ὅπως τῷ Λαχανᾷ συνῴχησεΞς 8. ὕπως Πῆαρία μὲν παρεδόθη βασιλεῖ, 
᾿Ασὰν δὲ Τερνοβιώταις παρεδέχϑη. 9. ὅπως “σὰν ἐκ Τερνόβου ἀπε- 
χώρησεν. 10, ὅπως κατηγορίαι κατεσκευάσθησαν κατὰ toU πατριάρχου 
Bíxxov. 11. ὅπως βασιλικὴ νεαρὰ προβαίνει ἐπὶ τοῖς σταυροπηγίοις. 
129. τὰ συμβάντα τῷ πατριάρχῃ διὰ τὴν τῶν ΚΧολύβων ἀποστολήν. 
18. ὅπως παρῃτήσατο τὸν ϑρόνον ὁ πατριαρχεύων ᾿Ιωάννης. 14. τὼ 
κατὰ τοὺς πρέσβεις τοῦ πάπα καὶ τὸν πατριάρχγην Ἰωάννην. 15. πλη- 
φοφορία βασιλέως πρὸς τοὺς τῆς ἐκκλησίας διὰ τὰς παραλόγους ἀπαιτη- 
σεις τῶν πρέσβεων. 16. ὅπως ἀπεστάλησαν οἱ πρέσβεις ἰδεῖν τοὺς 
ἀποκλείστους ἐν φυλακῇ. 17. ὅπως ἀνήχϑη o ᾿Ιωάννης ἐς τὸ πατριαρ- 
qtio» τὸ δεύτερον. 18. τὼ κατὰ τὸν ἸΙγνάτιον καὶ Μελέτιον ὅπως εἰς 
τὸν πάπαν ἀπεστάλησαν. 19. πάλιν τὰ κατὰ τὸν Παχαρᾶν, καὶ ὅπως 
σ«αρὰ τοῦ Νογὰ πεφόνευται. 90. ὅπως ἐκστρατεύει ὁ βασιλεὺς AvóQG- 
ψικος εἰς ἀνατολήν. 91. ὅπωρ αἱ Τράλλεις ἀνακτισϑεῖσαι ὑπὸ τῶν 
“Περσῶν ἑάλωσαν. 99. ὅπως ó Πορφυρογέννητος Κωνσταντῖνος εἰς τὰ 
κατὰ δύσιν ἀποστέλλεται. 93. ὅπως ὁ Βέκκος γράφων δι᾽ ἣν αἰτίαν 
καὶ περὶ τῶν δογμάτων ἐκίνει. 94. ὅπως εἰς τὸ 0Qog rov ἁγίου 4ὑξεν- 


Josepho et de Vecco. 99, adhuc de losepho quondam patriarcha. 30. ut 
Genuensium in propria ipsorum urbe degentium fastum depresserit im- 
perator. 


SEXTI. 1. ut et quibus de causis ad montem Haemum turbari pex 
coeperit. 2. ut Maria Sphentisthlabum deceperit. 8. initia Lachanae, et 
εὐ i» Constantinum  interfecerit. 4. ut imperator filiae lrene 4sanem 
coniugem dederit. 5. wt imperator de offinitate cogitata consilium a 
patriarcha per missos quaesierit. 6. ut Michaclem etiam ex Occidente 
ad se profecium imperator generum fecerit. 7. de Maria, ut Lachanac 

* wupserit. 8. ut Maria quidem tradita imperatori, san autem intra 
Ternobum admissus fuerit. 9. ut 4san Ternobo recesserit. 10. ut accu- 
sationes adornalae sint contra patriarcham Veccum. 11. ut perlata pro- 
mulgatague fuerit émperatoria novella de stauropegiis sive locis sacris 
proprie patriarchae subiectis. 19. quid contigerit patriarchae ex smissio- 
we Colyborum. 13. «ut patriarcha loannes throno renuntiaverit. 14. de 
legatis papae et patriarcha loanne. 15. oratio qua imperator certo per- 
sugea ecclesiasticis sua ín proposito constantia , praemunivit eos ne tur- 
barentur ad inconvenientes petitiones legatorum. 16. ut deducti sint le- 

ati ad custodias publicas, visuri eos qui illic clausi tenebantur. 17. ut 
oennes ἐπ patriarchales aedes inductus denuo sit. 18. de Ignatio et 
Meletio, ut ii ad papam missi fuerint. 19. rursus de Lachama, et ut 
is a. Noga interfectus. fuerit. 20. expeditio imperatoris Andronici in 
Orientem. 21. ut Tralles restauratae a. Persis captae sint. 99. υἱ Por- 
phyrogenitus Constantinus in tractus Occiduos missus sit. 93. ut Veccus 
scribere aggressus, ca occasione de dogmate controversiam moverit. 
24. ut ad montem sancli Auxentii iverit patriarcha; et dc actis impe- 





GEORGII PACHYM. DE MICHAELE PALAEOL. L. I. 11 


vlov ἀπῆλθεν ὁ πατριάρχης. xal περὶ τῶν τοῦ βασιλέως ἐκεῖ. — 25. περὶ 
τοῦ Καλοεεδὰ καὶ περὶ τοῦ Ἰωάννου τοῦ Δούκα. 96. τὰ κατὰ τὸν lo- 
γοϑέτην τοῦ γενικοῦ ουζάλωνα. 27. ὅπως ἐκ δύσεως ὑπέστρεφεν ὃ 
Πορφυρογέννητος, καὶ τὰ κατὰ τὸν Χοτανίτζην. 48. ϑάνατος τῆς δε- 
φσκοίνης ἥννης καὶ rd τότε συμβάντα. 29. ἐκστρατεία Μιχαὴλ βασι- 
λέως πρὸς Σάγγαριν, καὶ τὰ γεγόνοτα ἐκεῖ. 30. τὰ xatd τοὺς πρὸς 
τὸν κάπαν Μαρτῖνον ἀποκρισιαρίους. 81. περὶ τῶν διαϑηκῶν τοῦ πα- 
τριάρχου Ἰωσήφ. 32. ὅπως συνέβη zd κατὰ Βελλάγραδα. 383. ϑρίαμ- 
[oc τῶν ξαλωχότων κατὰ τὰ Βελλάγραδα. 84. τὼ κατὰ τὸν ἄρχον- 
τα τῶν alo» Ἰωάννην, καὶ ὕπως αὐτὸν ὁ κρατῶν ἐπεγάμβρευσεν. 
85. ὅπως ὁ βασιλεὺς μετεκαλέσατο Τοχάρους κατὰ τοῦ σεβασεροχράτο- 
ρος Ἰωάννου. 36. ὅπωρ κινδυνεύων κατὰ ϑάλασσαν ὁ βασιλεὺς ὅστε- 
qo» ἐξελθὼν ἐτελεύτησεν. — 


ratoris illic. 45. de Coloido et de loanne Duca. . 26. de logotheta ge- 
werali Muzalone. 27. wt ez Occidente redierit Porphyrogenitus; et de 
Cotamitza, 928. mors dominae Annae; et quae tunc contigerunt. 99, ex- 
peditio Michaelis imperatoris versus Sangarim, εἰ ibi gesta. 30. de Apo- 
erisiarlis ad papam Martinum missis. 81. de testamento patriarchae lo- 
sephi. 392. wt res ad. Bellagrada gesta contigerit. 33, triumphus capto- 
rum ad Bellograda. 84. de Lasorum principe loanne, ut cum impe- 
rator sibi generum fecerit, 35. wt imperator "lTocharos.accersiverit contra 
Joannem sebastocratorem. 86. ut in mari periclitatus imperator, deinde 
poetquam ezscendit , sit. mortuus. 


A. 


7 wey ωνσταντινουπολίτης μὲν τὸ ἀνέχαϑεν, ἂν Νικαίᾳ δὲ P 4 
καὶ γεννηθεὶς καὶ τραφείς, ἐν Κωνσταντίνου δὲ καταστὰς αὖϑις 
ὅτε ϑεοῦ νεύματι ὑπὸ Ῥωμαίων ἐγένετο, ἔτη γεγονὼς εἴκοσιν, 
ἑνὸς δέοντος, τηνιχάδε καὶ κλήρῳ σωϑεὶς Otto καὶ ἀξιώμασιν 

5 ἐχκλησιαστικοῖς διαπρέψας καὶ ἕως καὶ ἐς πρωτεχδίκου φϑάσας 
τιμήν, ἔτι δὲ καὶ ἐν ἀνακτόρων εἷς δικαιοψύλακα τιμηϑείς, τάδε B 
Ἐυνέγραψεν, οὐ λόγους λαβὼν ἄνωθεν ἀμαρτύρους, οὐδ᾽ ἀκοῇ 
πιστεύων μόνον, ὥσπερ πολλάκις συμβαίνει τῷ βουλομένῳ γρά- 


I. 


Gxeorgies Constantinopolitanus genere, ortus et enutritus Nicaeae, 
Constantinopolim rursus translatus, quando ea, sic deo annuente, sub 
Romanorum dominium rediit, annos tunc natus undeviginti, clero ad- 
scriptus ac primis ecclesiae dignitatibus ornatus, adeo ut usque ad pro- 
tecdici honorem eveheretur, in palatinis quoque officiis dicaeophylacis 
magistrata honoratus, haec literis tradidit, non rumores longe petitos 
nuloque testimonio probatos excipiens, neque solum famae fidens, uti 


12 GEORGII PACHYMERIS 


qu», ἦν τις λέγοι ἑωρακὼς ἢ xal ἀκούσας αὐτός, πιστοὺς 
δ᾽ ἀξιοίη τοὺς λόγους, εἶ μόνον λέγοι, λογίζεσϑαι, ἀλλ᾽ αὐτόπτης 
τὰ πλεῖστα οὕτως ξυμβὰν γεγονώς, ἢ καὶ μαϑὼν ἀκριβῶς παρ᾽ ὧν 
τὸ πρῶτον ὡράϑη πραχϑέντα, πλὴν δ᾽ οὐκ ἀμάρτυρα ἀλλὰ 

C xal πολλοῖς ἄλλοις συνηγορούμενα, ὡς ἂν μὴ ὃ ξύμπας χρόνος 5 
φύσιν ἔχων τὰ πολλὰ κρύπτειν συχναῖς κυχλικαῖς περιόδοις καὶ 
τάδ᾽ ἀφανίσῃ κατὰ μικρὸν ἐξίτηλα τῇ παραδρομῇ γιγνόμενα διὰ 
τὸ φανέντα κρύπτεσϑαι πάντα ἀνάγκην εἶναι, ὥς πού τις τῶν 
σοφῶν ἔφη καὶ ἀληϑῶς ἐγνωμάτευσεν. οὐ μὴν ὥστε καὶ τὸ ἀλη-- 
ϑὲς περὶ ἐλάττονος τοῦ ψεύδους ποιήσασϑαι περὶ τοιούτων λέ- 10 
yovra* ἱστορίας γάρ, ὡς ἄν τις εἴποι, ψυχὴ 7] ἀλήϑεια, καὶ 
τὸ τῆς ἀληϑείας χρῆμα ἐπάναγκες ἱερόν, ὃ δὲ πρὸ ταύτης τὸ 

Ὁ ψεῦδος ἄγων ἄντιχρυς ἱερόσυλος. ἄλλως τε καὶ ἡμῖν ἥχιστα 
πρόϑεσις τοῖς πραχϑεῖσι μέγεϑος ἐντιϑέναι, ὡσανγείπερ κινουμέ- 
γοις ἐκ μίσους ἢ μὴν εὐνοίας, ὡς ἂν πλέον 3j εἰχὸς ἢ 10 χαχῶς 15 
ξυμβὰν διασυρείη ἢ τὸ εὖ ξυμπεσὸν ὑμνηϑείη, τοὔχλόγου τὰς 
ἀκοὰς γοητεύοντος. ἐπειδὴ γὰρ τὰ ὁπουδήπου πραχϑέντα ἔστε 
μὲν καὶ διεξιέναι, οἷς δὴ καὶ λέγειν βουλομένοις ἐστίν, ἔστι δὲ 
καὶ ἐᾶν ἄρρητα, μὴ ἀνάγκης ὑπούσης, νικᾷ κατ᾽ ἐμὴν γνώμην 

K τὸ σιωπᾶν ἢ τὸ λέγειν ἄλλως ἢ ὡς ἐπράχϑησαν, καὶ κρεῖττον 20 
δήπου τοῖς ἀκοίουσι τὸ μὴ μανθάνειν ὅλως ἢ τὸ μανϑάνειν ἄλλως 
ἢ ὡς 7j ὄντως ἱστορία βούλεται, ὡς ἐχεῖϑεν μὲν τῆς ἁπλῆς εἰσα- 


saepe scribenti usuvenit, dum nimis facile creditur omni qui dicat se 
audisse aut vidisse, verum qui per me ipse pleraque viderim sic conti- 
gisse ut refero, vel si ab aliis acceperim, diligenter excusserim ἃ quibus 
primum ea sint visa dum fierent, ac nec sic unius testimonio credide- 
rim, sed multorum affirmationi concordi. scripsi autem, ne tempus 
suapte natura involvens ac tegens multa, crebrisque suis circuitionibus 
obruens, haec quoque deleat fugientia ipso decarsu. necesse quippe est, 
quae aliquando visa sunt, contegi tandem, ut doctus quidam asseruit 
ac vere pronuntiavit. sed meque par est de his rebus dicentem men- 
dado minoris facere veritatem, historiae namque, uti quis dixerit, ani- 
ma veritas; et veritas ipsa revera res sacra est. is igitur qni pluris fa- 
cit mendacium, aperte sacrilegus est. at neque propositum nobis est ge- 
stis aliorum pondus addere, quasi vel odio vel benevolentia moveremur, 
ut et quod male accidit, plus aequo laceretur, et quod belle cecidit, 
impensius celebretur j historia legentibus imponente, quandoquidem enim 
quaecunque, ubivis terrarum gesta sunt, licet quidem narrare argumenta 

icendi quaerentibus, licet et omittere indicta, nulla necessitate scri- 
bere cogente, satius profecto sit, ut ego quidem arbitror, silentio prae- 
terire quam secus ac gesta sunt tradere, praestat enim legentibus nihil 
eorum scire quam contra ac vere acta sunt doceri. illinc enim inscien- 
tia quaedam, et simplex illa quidem, innascitur, nullam inurens turpitu- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO 1.1 13 


γομένης ἐχεένης ἀγνοίας, ἐξ ἧς οὐ μῶμος προστρίβεται, ἐντεῦ- 
Se δὲ τῆς διπλῆς, ὡς τὸ μὴ εἰδέναι συμβαίνειν τὸν εἰδέναι oió- 
μενον, οὗ δὴ καὶ χεῖρον οὐδέν. οὐ μὴν ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸς ἐγκε- " 
χείρηχα ἂν τῇ γραφῇ, ἦν μοι μὴ ἐπήει δλπίζειν προϊόντος τοῦ 
δχρόνου τὰ χείρω καὶ ἔτι ξυμβαίνειν, ix τῶν παρόντων καὶ τὰ P. 5 
ἐσαῦϑις στοχαζομένῳ, ἢ μᾶλλον ἐκ τῶν συμβάντων λογιζομένῳ 
τὰ συμβησόμενα. πολλῷ γὰρ δήπου εἰς ἀκοὴν ὠτίου ϑαυμασιώ.- 
τερον ἐκ τοιαύτης, ἧς δὴ xol γεγεύμεϑα, ἡσυχίας καὶ καταστά- 
σεως εἷς τάδε ξυμφορᾶς τὰ πράγματα προελϑεῖν, ἢ τοιαΐτα φα- 
Ἰονέντα xal οὕτως τῆς προτέρας εὐθαλείας δεινοῦ χειμώνος ἐπει-- 
σφρήσαντος καταρρεύσαντα εἷς τὸ ἀκμάζον καταυανϑῆναι, ὥστε 
μὴ ὀπώραν εὐθαλεῖν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ζωτικῆς τὸ πνεῦμα παράπαν 
μετέχειν κινήσεως. 
Q. Τὸ γοῦν ἀνατρέχειν ἐπὶ τοὺς πρότερον ἢ χαϑ' ἡμᾶς B 
15 ἄρξαντας, κἀντεῦϑεν ἄρχεσϑαι τὰ ἐκείγων ἐπιόντας, ὅπως doga- 
λῶς καὶ μεϑ᾽ ὅτε πλείστης τῆς εὐβουλίας, ἧς οὐδὲν ἄμεινον, 
διῴχουν τὰ πράγματα, τὴν ἀρχὴν ἐντεῦϑεν κατοχυροῦντες, καὶ 
ταῦτα περιγραφείσης εἷς μικρὸν ταύτης αὐτοῖς ἐπὶ τρισὶ καὶ μό- 
ψαις ἐπιπολαζούσαις ἀρχῆϑεν ταῖς πόλεσι, Νικαίᾳ Προύσῃ τε C 
0xal τρίτῃ Φιλαδελφείᾳ, τῆς πατρίδος ἐκπεσοῦσιν ἐξ ὧν αἰτιῶν 
idus» μαϑόντες, οὔ μοι δοκεῖ, κἂν λέγειν ϑέλωμεν, ἀνυστὰ τῷ 
7: πολλὰ xal μεγάλα ξυμβῆναι μεταξὺ χρατούντων ἐκείνων καὶ 
dinem: hinc duplex oboritar ignoratio, homine scire se putante quod 
emnino nescit; quo sane nihil peius. veramenimvero nec Ipse scribendi 
provinciam aggrederer, nisi futura ex praeteritis aestimans magnopere 
timerem difficiliora ssperioraque imminere in posterum. multo enim vide- 
licet auditu mirabilius est ex tanta, quam degustavimus , tranquillitate ja 
hanc ultimam calamitatem deciídisse res nostras, quam haec nunc ita 
composita quae cernimus, procela quadam nova ingruente, ex hac pro- 
speritate deturbari in perturbationem adeo miseram, ot ex specie ac flore 
omni prioris felicitatis tempestas atrox ingruens vix tantum satis agris- 
ai modo virentibus reliqui faciat, quanto esset opus, non dicam per- 


wcendis ad maturitatem fructibus, sed vel ad vitam intus vegetabilen, 
cm spe proditerorum iterum quandoque germinum, aegre ac misere 


2. Caeterum. non facile opiner fuerit, vel si maxime cuperemus, 
recurrere ad priora tempora, et ab eorum qui ante nostram aetatem re- 
bus praefserunt principatibus actisque repetendis huius quam modo me- 
ditamur initium historiae ducere, exponendo wt secure consul 
qua nibil praestantius, prudentia rempublicam gobernaverint, imperium 
ea maxime cura munientes, otcunque angusts illud ipsum circumclusam 
finibus, trium videlicet dumtaxat reliquarum tom ipsis civitatum, Ni- 
caeae Prusae et tertiae Philadelphiae, in quas exclesi patria, iis quas. 
didicimus causis, conf jbique se continere coacti foersnt, magna 
aane ao scriptione nec digna imperentibus illis eveneroat: verum, 


14 GEORGII PACHYMERIS 


πολλῆς εἰπεῖν μάλιστα δεόμενα ἀσχολίας, καὶ τῷ μηδ᾽ ἡμᾶς ἐς 
τἀκριβὲς εἰδέναι τί καὶ ἐφ᾽ οἵαις ταῖς αἰτίαις ξυνέπεσεν ἕκαστα, 

D ἄλλως τε ὅτι καὶ ἄλλοις εἰπεῖν ἐπῆλϑε περὶ ἐκείνων, 09 πεπλα- 
νημένους, οἶμαι, καὶ ὥστε μὲν σφᾶς ἑαυτοῖς ἀσφαλῶς πιστεύειν 
ἐπεξιόντας καϑ᾿ ἕκαστον, ἀλλ᾽ ἀκριβῶς καὶ ὡς εἰδότας ἐξ ὧν 5 
ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἦσαν καὶ περιῆσαν ἔτι εἰς τέλος πραχϑέντων 
καὶ τὸ τοῦ χρόνου μηχάνημα ἄπρακτον ἦν, ἅμα πραττομένων 
καὶ ἅμα γραφῇ δεδομένων, ἀντιμαχομένου καὶ ἀντισχοποῦντος 
οἷον τοῦ Ἑρμοῦ τῇ «“Τητοῖ, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἐκείνης πρόοδον 

E ἀναχόπτοντος. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ τὰ κατ᾽ ἐκεῖνο συμβάντα τοῦ 10 
χρόνου ἑατέον Tui» ὡς οὐκ ἀνυστὰ καὶ ἄλλως τοῦ προκειμένου 
σκοποῦ ἐξαγώνια. ἕν δὲ καὶ μόνον τέως λεκτέον ἐστί, καὶ ἴσως 
οὐ περιττόν, ὅτι καὶ μόνον ἐκεῖνό τινες αἰτιῶνται καὶ τῆς τότε 
τῶν πραγμάτων ἀσφαλείας καὶ καταστάσεως καὶ τῆς νῦν ἀνα-- 

P 6 τροπῆς καὶ συγχύσεως, πλὴν οὐ κατὰ ταὐτὸν οὕτως ἔχον, ἀλλὰ 15 
παρὸν μὲν καὶ ὡς ἐχρῆν τελούμενον ἀσφαλείας, ἀπὸν δὲ καὶ ὡς 
οὐκ ἐχρῆν παρορώμενον τῆς παρούσης συγχύσεως. 

Β 9. ἸἘχεῖνοι τοίνυν δυοῖν μέσον ἐχϑροῖν ἐναπειλημμένοι, 
ἐξ ἕω μὲν Περσῶν ἐκ δύσεως δ᾽ Ἰταλῶν οὐ μόνον τὸ πρὸς τῇ ϑι- 
λάσσῃ ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνώτατον χατασχόντων, καὶ εἷς στενὸν xo- 90 


4. μὲν] μηδὲ 9 - 


ut dixi, nobis perdifficilia narratu, tum quia rerum illius temporis haud- 
quaquam exacta certaque ad nos est memoria perlata, consiliorum prae- 
sertim ac causarum, ex quibus quidque tunc gestorum contigit suscipi ; 
tum quod istud argumentum praeoccupatum ab aliis iam est, non mala, 
ut equidem arbitror, fide in eo versatis, sed ex praesenti notitia even- 
tus in ipsorum oculis tum viventium patratos fideli prosecutis historia, 
quae re$, prout gerebantur, ex visu et experientia statim in litteras 
mitteret, sic machinationes eludens temporis, conantis semper obumbrare 
veritatem, et suorum flexibus lapsuum involutam, quasi ne extet, ob- 
ruere, commissis invicem videlicet ac iacula contra infesta minantibus, 
ut Graeci aiunt, Mercurio et Latona, aut illo potigs huius artes ac vim 
raevertente, ac quasi machinam rumpente. quare acta eius temporis 
ndicta intentataque nobis relinquantur, utique ad rem quam us 
non pertigoentia. unum ex illa tantum praeterita memoria resumendum 
hic nobis non inutiliter, ni fallor, est, propterea quod illud tale est, 
cui soli quidam adscribendam putant et securitatem tranquillitatemque 
quae tunc fuit rerum, et perversionem &c confusionem quae nunc cer- 
nitur, una causa contrarios effectus non eodem statu ac modo produ- 
cente, sed tranquillitatem quidem operante quoad praesto fuit et prae- 
sens adhibita est, postquam vero (quod minime oportuit) neglecta eadem 
omissaque est, perturbationem indueente qua nunc laboratur. 

. 8. Illi ergo duplici utrinque obsessi genere hostium, Persis quidem 
ab Oriente, ab Occasu Italis, non oram modo maritimam sed et supe- 


DE .MICHAELE PALAEOLOGO L. 1. 15 


jud ἀμφοτέρωθεν καταστάντες ὡς μηδ᾽ ἐλευϑέρως ἀναπνεῖν 
ἐἄσϑαι, τῇ μὲν Ἰταλικὸν ἔχοντες συμμαχικὸν ἐπήεσαν Πέρσαις, 
τῇ δὲ Σχυϑικὸν προσλαβόμενοι ἄρτι τότε φανέν τε καὶ προσλη- 
φϑὲν ἀνώϑουν τοὺς Ἰταλούς. σχοπὸς δ᾽ ἦν ἐκείνοις ἀσφαλέσι 
$10 μέσον κατοχυροῦν. καὶ τὸ μὲν πρὸς θάλασσαν οὐκ εἶχον C 
ὀχυρώματε ἄλλῳ ἢ ϑαλάσσῃ κατασφαλίζεσθαι" οὐδὲ γὰρ ἦν, 
ϑαλασσοχρατούντων τῶν Ἰταλῶν xal προσχατεχόντων τὰ πρόσω, 
ἀσφαλῶς τὸ λοιπὸν διάξειν" τὸ δὲ πρὸς ἕω ὀχυροῦν εἶχον ἐρυ-- 
μνοῖς τε καὶ δυσβάτοις ὀρέων, εἰ προλάβοιεν. καὶ διὰ ταῦτα 
10 ἐπεὶ οὐκ εἶχον ἅμα πρὸς ἑκάτερα μάχεσϑαι, καὶ ὅτι τὰ μὲν πρὸς 
ἕω ὄρη μέχρι πολλοῦ ἀνέχοντα καὶ τὸ ἀσφαλὲς κατεγγυῶντα Ῥω- D 
μαίέοις, Περσαῖς δὲ ὡς εἰπεῖν ἀμελούμενα, προσδοκίαν παρεῖχεν 
αὐτοῖς κατασχεῖν χἀντεῦϑεν ἀσφάλειαν κατακτήσασϑαι, τῷ δὲ 
τῆς ϑαλάττης μέρει οὐχ οἷοί τ᾽ ἦσαν χρήσασθαι ὀχυρώματι πρό- 
15 τερον ἢ τοὺς Ἰταλοὺς ἐχβαλεῖν, did τοῦτο πλέον μὲν ἐσπένϑοντο 
Πέρσαις xol ἀναχωχὴν ἐδίδουν τῷ πολέμῳ τῷ πρὸς ἐκείνους, 
ἐτήσιον τέλος τάξαντες, ὃ δὴ καὶ ἐδίδουν οὐχὶ μικρόν, τοῖς δ᾽ 
Ἰταλοῖς ὅλαις ἐπεῖχον ὁρμαῖς. συχνοῖς δὲ πόνοις καὶ ἀκαταγωνέ- E 
στοις πολέμοις ἐνιδροῦντες ἐχείνους μὲν ἐξῶσαν, xol ναυσὶν oi- 
40 χεέαες παραπλέειν παρεσχηχότες τὴν ϑάλασσαν ἱκανὴν τοῖς ἐχεῖσε 


19. post ἀμελούμενα omisi ἦν. 


riorá occupamtibus, et valde in angustum undecunque contrusi, vix ut 
libere rare sinerentur, aliquando quidem usi auxiliaribus Italis Per- 
sas incursebent, aliquando Scythicis adiuti armis, quae non ita pridem 

in bis pertibus et societate nobis iungi coepere, rep t 
Tubos. hoc autem in istis difficultatibus potissimum spectabant, u$ quod 
hiac atque inde medium inter.ipsos et hostes ipsorum erat, munitis et 
valido praesidio insessis arcibus firmaretur. ac maritimis quidem locis 
aon aliod adiicere munimentum potuerunt quam ipsum mare: non enim 
licebat, dominantibus mari Italis et partem continentis praesidio tenenti- 
bus, ita illom monire limitem, ut nihil inde timeretur. confinium Orien- 
taliam alia natura erat. praetentis enim ab ea parte altis et praeruptis 
mnibeas, magna spes erat intercludendi hostibus transitus, si iuga et 

fauces sübiacentium vallium praeoccuparentur. quare cum pa- 
res non essent binis e diversa parte sustinendis hostibus, ut saltem in- 
terim pax a Persis esset, arcibus eos inde praesidiisque obiectis sum- 
movere decreverunt. nec nimis difficile id fuit, quod et longus ibi tra- 
ctes erat asperorum montium, et custodia vallium, per quas artus erat 
transitus, ferme ab Orientalibos alio intentis negligebatur. dilato ergo 
consilio muniendi oppida maritima in id tempus quo ltalos conünenti 
electos longe submovissent, in quo tunc potissimum laborabatur, quie- 
tem interea redemerunt a Persis pactione tributi annoi, quod ipsis non 
modicum pemdebant; sicque toto EL Italos impetu ruerunt, crebrisque 
laboribus ac bellis diffcillimjs insudantes eos tandem expulsos propriis 


. 16 GEORGII PACHYMERIS 


τῶν Ῥωμαίων οἰχοῦσιν ἐδίδουν ἀσφάλειαν, εἶτα νῶτα στρέψαν-- 
τες ἑχόντων ἀχόντων Περσῶν τοῖς. ὄρεσιν ἐπεβάλοντο, συχνοῖς 
δὲ τοῖς πανταχόϑεν ἐποίκοις καὶ ἰσχυροῖς κατασφαλισάμενοι 
ἐρυμνὰ τείχη καὶ οἷον δυσεπιχειρήτους ϑριγχοὺς τῇ Ῥωμαΐῖδι 


P 7 ταῦτα κατέστησαν. (4) o3 μὴν δὲ καὶ ἀτημελήτους τοὺς πρὸς 5 


τοῖς ὄρεσιν οἰχοῦντας εἴων, ὡς ἑτοίμους μεταναστάντας, εἴ που 
ἀμηγέπη ὡς ἐναντίοι προσβάλοιεν, μηδὲν ἔχοντας τὸ πεῖϑον μέ- 
vt» καὶ παρὰ δύναμιν, εἴ ποι παρείχοε, πρὸς ἐκεῖνα ἀνδρίζε- 
σϑαι" ἀλλ᾽ ἀτελείαις μὲν τοὺς πάντας, προνοίαις δ᾽ ἐκ τούτων 
τοὺς ἐπιδοξοτέρους, καὶ οἷς τολμοῖεν τὸ φρόνημα, γράμμασιν 10 


B ἐσωροῦντο βασιλικοῖς. καὶ δὴ τοῦ χρόνου προϊόντος ηὔξανον 


ταῖς περιουσίαις, καὶ πλοῦτος ἐπέρρεε σφίσε συχνός. παρ᾽ ὅσον 
δ᾽ ἐκείνοις ἐνευϑηνεῖσϑαι ξυνέβαινε τοῖς κατὰ τὸν βίον, παρὰ 
τοσοῦτον καὶ πρὸς τοὺς ἐναντίους ἐϑάρρουν, καὶ πολλοῖς τοῖς 
ἐχεῖϑεν ἐτρύφων, νυχτολοχοῦντες καὶ ὁσημέραι τὴν τῶν ἔναν- 15 
τίων περικόπτοντες καὶ τὰ πολλὰ ληϊξζόμενοι. ἐξ ὧν συνέβαινεν 


C αὐτοῖς μὲν ὁμόσε τοῖς ἀντιπάλοις χωροῦσι προβεβλῆσθαι τῶν ἐν- 


δοτέρων, τοὺς δ᾽ ἐξαρτωμένους τὰς ἐλπίδας ἐχείνων ἐπὶ τῆς οἷ- 
κείας διατρίβειν ἀνέδην καὶ ταῖς οἰκείαις προσανέχειν φοοντίσιν, 
τοὺς μέντοι ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τῆς στρατηγίας ὄντας, τῶν ὄπισθεν 00 


7. ὡς oi? 10. τολμῴη 19. φρονείξειν P (i. e. ed. Pos- 
siniana). 


, gruerent, defectionis et transfogii perieulum ex ; nihil ha- 


tes quod in fide ac statione constantiam soaderet, hasdquaquam im- 


pP 

effecerunt ut ipsis expediret, et omnino vellent, supra vires Per- 
sis obsistere. id consequebantur plena immunitate tributorum ac vecti- 
gelium limitem hunc incolentibus indulgenda, annuis quoque ex fisco 
pensionibus illustriores ipsorum honorando. unde precedente tempore 
aucta isi plorimum re familiari magnas plerique 0 congesserunt. 
porro quo meliori ac commodiori loce res domesticae ipsorum ac fortu- 
mee erant, eo fortius alacriusque in hostes irruebant, illecti ad hoe ipsum . 
frequentandum audaciusque tentandum gustu praedae nom semel nocturnis 
insidiis abactae, assiduisque inde inomrsionibus hostem vexantes, eiusque 
sic infringentes impetum, vastantes quin etiam agros ac terras lateque 
po tes, manusque obvias caedentes, ae ipee interiera Persidis latro- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 17 


ἀσφαλῶς ὡς οἷόν τε ἔχοντας, τὴν μάχην ἑτέρωσε τρέπειν xal μὴ 
οὖσαν ταῖς ἐπιϑέσεσιν ἐρεθίζειν, καὶ φϑάνειν κακῶς διατιϑέντας 
ἑτέρους πρότερον ἢ ἀναμένειν πάσχειν ἑτέρωθεν τὰ δεινά, τὸ δὲ D 
σύμπαν ἦν κατορϑούμενον τῶν ἀχρῶν καλῶς ἐχουσῶν καὶ μηδ᾽ 
5 ἂν εἴ τι χαὶ γένοιτο τῶν ἐχεῖ χαϑυπειξόντων ἀνδρῶν, εἴ τι xal 
ἀντιτείνειν τολμῷεν οἱ ἀντικείμενοε, καὶ ταῦτα καὶ τῆς ἀρχῆς ἐγ- 
γύϑεν οὔσης, ἀνθεξούσης ἑτοίμου πρὸς ἅπαν τὸ ἀντιστησόμενον. 
καὶ τὰ μὲν πρότερα τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα, οὐ μόνον αἷς ip- 
ρέϑη ἀτελείαις τε καὶ προνοίαις ἀλλά γε καὶ καϑημεριναῖς φιλο- E 
Ἰθτησίαις βασιλικαῖς τῶν τὰς ἄχρας οἰκούντων βρενθυομένων, καὶ 
οὐδὲν Ost μὴ πλούτου σημεῖον ἐχόντων, κἀντεῦϑεν xol ἀρραϑυ- 
μότερον μὲν φυλασσόντων, ϑαρραλεώτερον δ᾽ εἰσβαλλόντων καὶ 
ἀντισχόντων τοῖς, & πῃ loyvota», καχοκοιοῦσε τὼ ἡμέτερα. 
(5) ἐξ ὅτου δ᾽ ἢ Κωνσταντίνον πόλες Ῥωμαώοις ἑάλω καὶ ἦν με- P$ 
15 ταναστρέφειν ἀνάγχη τῇ πατρίδι τὰ τέχνα, xal πρότερον τῶν 
| ἄλλων οἷς ἦν τὸ χρατεῖν, ξυνέβαινε μὲν ἔνϑεν ἐξασθενεῖ » ἐχεί- 
vovc τῆ διαστάσει τῶν βασιλέων, ἔδει δ᾽ ἐκείνοις πάντως προ- 
volac, καὶ μᾶλλον ἐφ᾽ ᾧ xa9^ ἑαυτοὺς οὐδὲν ἧττον ϑαρρόζεν, 


mensis laeta domi et opulenta oda ——— secure deinceps ac sime 
hostili ullo metu familiaria curanti indidem ducibus quoque Roma- 
Bac militiae , quippe qoos iam nihil retro vereri ac respicere cogeret, 
securitas et facultas aderat vim alio vertendi, ultroque, cum operae pre- 
tem erat, lacessendi hostes alios, praevertendique bella imminentia, con- 

slisque suspectarum geotium mature praeoccupendi, saluberrime auxilii 
qenere, mon expectante malorum exortum, et praecavere damna publica 
eties habente quam ulcisci aut saeve grassantia depellere. hi "rectus 
erant imeessarum validis isGusmodi praesidiis arcium. quae ne unquam 
desererentur retrocedentibus praesidiariis ob vim maiorem uorgeotium ees 
interdum acríus Persarum, satis providebatur collocatis opportame non 
precol ἂν illo limite Romanis cestris, unde amxiliornm quantum esset 
opes, ia tempore submitti laborantibus pese hic status tum illic re- 
rum fuit, imperatoribus, qui ea reipublicae praeerant, uti- 
liesimem istam limitageorum militum alacritatem "eod foventibus non 





futaros, ia exorsu protinus i we molitioge disiicereat. 
(S) σα quer ἀπίῃ ἔαρι o re σῖτον τς, dd reducere 


petriam tuit, | maxime , centigit t praesidia 

5* ii o la peratotum ia wrbem reversorum di- 

sasiam oi qui abet τὸ pondonee ad diam pris Jelll salia Baqua- 
Pachymeres I. 





18 GEORGII PACHYMERIS 


εἰ μηδ᾽ ἄλλοθεν, ἀλλ᾽ οὖν νεῦρα πολέμου τὸν σφῶν πλοῦτον 

Β ἔχουσιν. ἀλλὰ χρόνῳ ὕστερον τῆς βασιλείας μεταπεσούσης Χα- 
δηνός τις, Ó δὴ καὶ τὸ τῆς ἐπαρχίας ἀξίωμα ἐσαῦϑις ἐπέϑηκεν ὃ 
κρατῶν, τὰ πολλὰ παρ᾽ ἐκείνῳ δυνάμενος ἐξ αἰτιῶν ὅσον oUxétt 
ῥηϑησομένων (ἐκεῖϑεν γὰρ καὶ ó παρὼν λόγος elg κατάστασιν τὴν 5 
πρέπουσαν ἀναχϑήσεται), ἐκεῖνος τοίνυν συμφέρον δοκεῖν ἐϑέλων 
συμβουλεύειν τῷ βασιλεῖ (Παλαιολόγος δ᾽ οὗτος ἦν Μιχαὴλ) 
βουλὴν εἰσάγει τήνδε καὶ λίαν ἐπισφαλῆ, ὡς τὸ πρᾶγμα ἔδειξεν 

€ ὕστερον. καὶ δεχϑεὶς ὡς δῆϑεν συμφερόντως λέγων, πέμπεταε 
καταπρᾶξαι ἃ φϑάσας βεβούλευται. καὶ δὴ ἐπιστὰς ταχέως τοῖς 10 
τόποις (οὐ γὰρ ἦν πρὸς τὰ ἐπεσταλμένα βραδύνειν ὅλως αὐτὸν κα- 
ταρξάμενον), ἄνδρας βαϑυπλούτους εὑρὼν καὶ κτήμασε καὶ 
ϑρέμμασι βρίϑοντας, στρατεύει τούτους ἐκ τῶν σφετέρων ἐκεί- 
ve καὶ οἷς ὃ ἑκάστου βίος συνεκεκρότητο, καὶ εἰς τεσσαράκοντα 
νομίσματα τῷ ἑνὶ συμποσώσας, καὶ τούτων τὸ πλεῖστον ἐκ τῶν 15 

D αὐτοῦ, τὸ λοιπὸν τοῦ τεθέντος τέλους, οὐκ ὀλίγον ὄν, τῷ βα- 
σιλικῷ ταμιείῳ εἰσκομίζεσθαι ἔταξεν. ὃ καὶ πραχϑέν, πρώτως 
παϑόντων τῶν ἀνδρῶν ἃ οὐκ ἤλπισαν πώποτε, ἐπέκλασέ τε τὴν 
προϑυμίαν βουλομένοις, καὶ καϑυφείχεσαν τῆς δυνάμεως. 

E (6) ἐντεῦϑεν καὶ τοῖς τῶν Περσῶν μαχίμοις καὶ οἷς ἐν μαχαέρᾳ 90 
τὸ ζῆν, τῶν ἄλλων ὁποκλιϑέντων τοῖς Τοχάροις ἄρτε κατασχοῦσε 
τὴν τῆς Teooldoc ἀρχήν, συμφέρον ἐδόχει ἀφηνιάζουσι καταφεύ-- 


quam ea fide solverentur, qua tumc opus vel maxime fuerat ad excitan- 
os militares animos, ut vellent atque auderent quantum iis locis, et 
temporibus publioae necessitates poscebant. tamen aliquatenus huic in- 
commedo medebatur, quod illis abundabant opes proprine , quae belli 
nervos subministrarent, donec posteriori tempore , deteriorem statum 
imperio prolapso , Chadenus quidam, cui et efecturae dignitatem de- 
inde imperator contalit, multum in aula pollens ex causis paulo post 
memorandis (ab huius enim mentione nostra in suum finem historia 
cedet) consilium suggessit imperatori (fuit is Michael Palaeologus) valde 
perniciosum eventu deprehensum, cum ipse utile putaret; eoque probato, 
executor ipse missus est qui suaserat. quare is celeriter in illas Orien- 
talis limitis profectus arces, cum degentes in lis reperisset praedivites 
homines latifundiis agrorum, gregumque atque armentorum proventibus 
opulentos, militeri censu habito initaque pecuniae cuiusque summa, sti- 
pendium singulis nummorum qnadraginta constituit, quod reliquum erat, 
preti mon parvi, ex annuis illorum tractum vectigalibus, fisco deinceps 
praecepit reddi. hinc evenit primum ut praesidiarii, quae minime ti- 
muerant passi, frangerentur animo et antiquam alacritatem bellandi pet- 
derent, moxque, ut fit, minutis copiis mulo infrmiores redderentur. 
(6) posthaec viris fortibus inter Persas, quibus omnis vivendi spes et 
conditio in armis erat, caeteris inclinatis ad Tocheros, qui nuper impe- 
um Persarum occuparant, rebellantibus, visum opportunum est refugere 


* DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 19 


gu» πρὸς τὰ κῶν ὀρῶν ὀχυρώτερα καὶ τὰ πλησίον κατατρέχοντας 
φόμῳ λῃστῶν ἀποζῆν. ὃ καὶ γεγονὸς συνέστησαν κατ᾽ αὐτοὺς P 9 
πλεῖστοι, καὶ συχνάχις ἰσχυροὶ ἐπετίϑεντο ἀσϑενέσε γενομένοις 
τοῖς ἡμετέροις, καὶ περιόντες xav! ὀλίγον ἀδυνατούντων ὑπείχειν 
ὁ ἐποίουν. καὶ τάχα ἂν ἐσχωροῦντες ὁσημέραι τοῖς ἐναντίοις τῶν 
ϑριγχῶν παρεχώρησαν, el μή γε ταχϑείσαις ῥόγαις (τὰ γὰρ σφέ- 
τερα οὐχ εἶχον κατέχειν) μόγις ὑπεῖκον προσοιχοῦντες ἀντέχειν. 
καὶ ἀντεῖχον τέως, τὰ πλεῖστα μὲν χαὶ ἐξ ἑαυτῶν, ἦν δ᾽ οὗ καὶ 
πολλῶν ἐπεισφρούντων τῶν ἐναντίων δῆλα τιϑέντες τῷ ἡμετέρῳ Β 
10οστρατεύματι καὶ ἄπρακτον πολλάχις τὴν ἐχείνων ἐπισύστασιν xa- 
ϑιστῶντες. καὶ ταῦτ᾽ ἦσαν ἕως ἐδίδοντο ῥόγαι καιροῖς ὡρισμέ- 
ψοις κατὰ τὸ σύνηϑες. πλὴν φυλάσσεσθαι μόνον ἣν τὸ χαχὸν 
ἐπιόν, καὶ μὴ προσχωρεῖν σφᾶς ἔτι μηδὲ περιγίγνεσθαι, μηδ᾽ 
αὐτοὺς ζητεῖν καχοῦν τὴν ἐχείνγων χαταστρέψαντας, ἀλλ᾽ tav- 
15 τοὺς συντηρεῖν ἐπὶ τῆς οἰχείας μένοντας, ὡς. μαχουμένων μὲν 
ὅτε ἐκεῖνοι ἐπὶ μέσου τῆς ἡμετέρας τὸν πόλεμον ἐξενέγκαιεν, μὴ 
μαχουμένων δὲ εἶ μὴ ἐκεῖνοι ϑέλοιεν πολεμεῖν. ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ C 
ταύτας οἱ ἄρχοντες ἐγλισχρεύοντο, καὶ μόλις καὶ ὑπερήμερον 
xal παρὰ τὸ ἀρχαῖον μεῖον ἦν τὸ διδόμενον, ig? ᾧπερ καὶ οἱ 
40 xard καιροὺς τῶν στρατευμάτων ἡγεμόνες μερίτας ἐχ χλεμμάτων 
ἑαυτοὺς εἰσῆγον, ἀπώλετο μὲν ἣ πληϑὺς ἐχείγων, τῶν μὲν ἔρ- 


17. δὲ deerat. 


ad claustra castellaque montium, et inde vicina incursando rapto ac 
praedis victum quaerere. jid consilium quo executioni mandarent, con- 
venerunt plurimi, validaque identidem conflata mana infirmiores iam no- 
stros sunt adorti, et paulatim circumveniendo tenues opibus et prioris 
parte haud modica potentiae destitutos facile coegerunt sibi cedere. et 
arces quidem i quo minus quotidianis vslentiorum insultibus fracti 
desererent hostibusque dederent, sola prohibuit stipendiorum ab impera- 
tore solutio, eatenus satis certa fide facta. cum enim propria lam non 
haberent quae defenderent, solo illo recte numerati stipendii vinculo ut- 
cumque in officio continebantur, eatenus tantum ut contra oppugnantes e 
vicino Persas propugnacula castellaque tuerentur; ac si quando maiori 
ea vi Persae cocuntes adorirentur, necessaria e nostrorum castris auxi- 
lia evocsrest, quibus saepe in tempore adiuti conatus hostium reddide- 
rent irrites, res eo loco fuerunt, quamdiu processerunt ex imperatoris 
fisco statis pensionibus repraesentata stipendia de more. toto enim illo 
tempere praesidiarii non quidem ut quondam longe submovebant Persas 
et damna ipsis reponebant, excurrentes in terras eorum et illorum egros 
onesque vastantes: tamen, ut dixi, loca obtinebant ipsis credita, ca- 

ve ac vallo clausi fortiter obstabant oppugnantibus, cessantibus, et 
otium non facessentibus de caetero non molesti. at postquam parcius 
deinde ac malignius coeperunt stipendia persolvi, et neque ad diem ne- 


20 GEORGII PACHYMERIS 


yo» μαχαίρας γεγονότων, τῶν dà xal προσχωρησάντων τοῖς ἐναν- 
τίοις, ἄλλων δὲ καὶ ἀλλαχοῦ nov, ἐπεὶ οὐκ ἦν ἐκεῖσε προσμέ- 
D »ουσι φευχτὰ τὰ δεινά, μετοιχησάντων καὶ ὡς εἶχον διαγαγόν- 
των τὸν βίον, κατὰ πολλὴν δὲ τοῦ χωλύσοντος ἐρημίαν κατέσχον 
οἱ ἐναντίοι τὰ ὀχυρώματα, PE ὧν καὶ κατατρέχειν οἷοί τ᾽ ἦσαν 5 
ὁσάκις ἦν αὐτοῖς βουλομένοις, καὶ καχῶς ποιεῖν οὐχ ὅπως τοὺς 
προσχώρους (τοῦτο γὰρ εἶχον αὐτόϑεν) ἀλλὰ καὶ ὧν ἐς μακρὰν 
ἀπεῖχον. τοῖς δὲ τῶν Ῥωμαίων στρατεύμασιν ἀσχολίαν παρεῖ- 
yov οὐ τὴν τυχοῦσαν, πρὸς ἐκείνους ἐφ᾽ ᾧπερ ἐπισχεῖν ἐς ἀεὶ 
E ῥέπουσι, καὶ τῶν ἄλλων ἀφεμένοις οὐκ ὀλίγης χρῃζόντων ἐπικου- 1 
ρίας, καὶ μᾶλλον τῶν πρὸς δύσιν, ἃ δὴ xal κενωθέντων τῶν 
ἀνατολικῶν ἐχεῖσε τάξεων πρὸ τέλους ἢ ταῦτα γενέσϑαι μὴ ὅτι 
γε τὰ ἑῷα προσεζημίουν, ἀλλὰ καὶ κατ᾽ αὐτὰ ἀπόρως εἶχον τῶν 
δυτικῶν ποτὲ μὲν ἐφ᾽ ἡμᾶς ποτὲ δ᾽ ἐπ᾽ ἐκείνους τρεπομένων, 
καὶ τῇ τῆς γνώμης ἀστασίᾳ τριβὴν ἐμποιούντων τοῖς ἀμφοτέροις, 15 
ὡς παρόντων μὲν τῶν στρατευμάτων χωρὶς ὑποκλίνειν ἀνάγκης, 
ἀνακωχῆς δὲ γενομένης ἐπὶ σμικρὸν πρὸς ϑάτερα αὖϑις ῥαδίως 
τρέπεσϑαι, εἰ μόνον ἴοιεν μεϑ᾽ ὅπλων ἐπ᾿ αὐτούς. οὕτω δ᾽ 
P 10. ἐχόντων τῶν τῆς ἀνατολῆς καὶ οὕτω τῶν δυσχερῶν ἐπιόντων, ἐς 
ὃ τύχης ὕστερον τὰ κεῖϑι πράγματα προύβησαν ἐσαῦϑις ἐροῦμεν, 90 
προσϑέντες καὶ τὰς αἰτίας" τέως δ᾽ οὖν ἐπαναλαβόντες τὸν λό-- 
γον, τὴν ἀρχήν, ἐξ οὗπερ καὶ οὐ χεῖρον ἄρχεσϑαι, μεταστή-- 
σομεν. 
6. ὅπερ Ῥ. 


que pari ac prius summa pecuniae militibus numerabantur, quin etiam 
missi eo certis intervallis duces cxercituum praedae ex hoste partae di- 
visores se constituerunt, parte videlicet maiori sibi ipsis excepta , Ro- 
manorum illum limitem tuentium multitado varie dilapsa consumptaque 
est, plerisque caesis, multis qua vi qua coacta deditione hosti subiectis. 
sic demum arces in Persarum venerunt potestatem ; ex quibus erumpen- 
tes agerent ferrentque Romanum limitem quoties liberet, Romanisque 
exercitibus molestissimum negotium praeberent, alia, praesertim in Oc- 
ciduis partibus, quantumvis urgentia et ope vel maxime indigentia, ut 
bis obsisterent, omittere coactis. quae erat misera et reipublicae da- 
mnosa jactatio copiarum nostrarum, nunc a Persis, cum eos minuto nu- 
mero citra magnum periculum instantes cernerent, ad Romanos se con- 
vertentium , rursus cum redire iidem fortiores formidolosioresque nuntia- 
rentur; eo respectantium totaque vi occurrentium , ista quadam incerti- 
tudine consiliorum ac desultoria vicissitudine bellandi magnam securim 
infligpente successibus ac tranquillitati publicae. hoc statu Orientalium 
rerum, et in hanc modum ingruentibus adversis, quo tandem res nostras 
fortuna detruserit, deinceps narrabitur expositis eventuum causis. adeo- 
que hinc sumpto exordio historiam auspicabimur. 


r 
i 














DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 21 


7. "Hós μὲν αὐτοχρατοῦντος μετὰ πατέρα τοῦ “΄ἄάσχαρι 
Θιοϑώρου, ὃ ἐπὶ ϑυγατρὶ αὐτανεψίου ἐχείνου γαμβρὸς ὃ Πα-- 
λαιολύγος 1; χαὴλ τῷ τοῦ μεγάλου κονοσταύλου διαπρέπων ἀξιώ- 
ματι (τὸ δ᾽ ἀξίωμα προνόμιον εἶχεν ἐκ παλαιοῦ εἰς χεῖρας ἄγειν 

ὁ τὸν ἔχοντα τοῦτο ἅπαν τὸ ἐξ Ἰταλῶν στρατιωτικὸν καὶ ὑπήχοον) 
ὕποπτος μὲν εἰς βασιλείαν ἀεί noz? ἦν καὶ δῆλος, ἐξ ὧν ὑποκα- 
ϑημένων εἶχε, νεωτερίσων εἰ καιροῦ λάβηται, τὰ πιστὰ δὲ δοὺς B 
τῷ τοῦ χρατοῦντος πατρὶ ἀσφαλέσιν ὄρχοις, καὶ δὴ xal ἀρχιερα- 
τικαῖς ἐμπεδωθϑεὶς ἀφοριζούσαις τῶν πιστῶν ἐχεῖνον ἀραῖς, d 

ἴθπου καὶ ἀποστατεῖν προαιροῖτο καὶ δυσνοεῖν ὅλως τοῖς βασιλεύου- 
σεν. καὶ ταῦτ᾽ ἐπράττετο ὅτε τὴν τῶν δυσικῶν ἐμπεπιστενμένος 
παρὰ τοῦ βασιλέως ἀρχὴν αἰτίαν ἔσχε τοῦ συνθήκας ποιεῖν δι᾽ 

ἀποφρήτων πρὸς τὸν δεσπότην τῶν δυσικῶν Μιχαὴλ τὸν Myyi- C 
λον, ἐφ᾽ ᾧ κατιγγυῆσαι τὸν δεσπότη» ἐχείνῳ τὴν ἰδίαν παῖδα 

15 πρὸς γάμον, αὐτὸν δὲ παραδοῦναι τὴν τοῦ βασιλέως χώραν, καὶ 
ὑπ᾽ ἐκείνῳ γενόμενον συμπράττειν ὡς εἰκὸς τὴν ἀρχὴν τῷ δεσπότῃ 
καὶ πενθερῷ. προσαγγελϑεὶς δ᾽ ἐπὶ τούτῳ πρὸς βασιλέα πρὸς 
οἰχέτην, ᾧ δὴ καὶ τὰ τῆς βουλῆς, ὡς ἐκεῖνος κατηγορῶν ἔλεγε, Ὁ 
προσανγετίϑετο, ἀνήρπαστό 1a τὴν ταχίστην παραλυϑεὶς τῆς 
ἀρχῆς, καὶ τῇ φυλαχῇ σιδηρόδετος ἐρριπεεῖτο. μὴ δήλου δὲ γε- 


6, ἦν] ὧν P. 17. παρ᾽ οἰκέτον ἢ 


7. Imperante iam Theodoro Lascari post patrem, qui filiam nepo- 
tis eius ex fratre matrimonio sibi iunxerat P'Michaél Palaeologus, magni 
eonostauli dignitate conspicwus, et istius magistratus veteri iure ac pri- 
vilegio ltalicas emnes copias in potestate habens, semper obnoxius su- 

icienibus affectati regni, vota eius generis mente clam intima subsi- 
—* frueatra ipso celante, cum ultro indiciis erumporent, manifestum 
argemeatsm praebuisse visus est ambitionis inhiantis novitaübus, et ad 
aliquid audendem prorupturae, si se ulla rei cum spe aliqua tentandae 
opportuaa occasio praeberet. fidem ille tamen parenti imperatoris fir- 
maissume jureinrando adstrinxerat; et se ultro subiiciems pontificalium 
anathemetem diris quam maxime horrendis, si unquam aut deficere aut 
emnine dissidere ab imperatoribus in animum induceret, persuasisse vi- 
debatur se coastantem in officio futurum ; cum Occidentis procuratione 
sibi ab imperatere credita, initarum occulte pactionum cum Occidentis 
despota Michasle Angelo insimulatus est. nimirum inter eos convenisse 
ferebatur, εἰ despota filiam desponderet Palaeologo, ille vicissim, pro 
ea qua polleret apud imperatori subiectas gentes et apud exercitum an- 
ctorMate, ambitu et sufiragatione sua viam ad imperium socero muniret. 
hac de re spud imperatorem per familiarem delatos (quem totius consi- 
li, ut ipse accusando aiebat, participem fecerat) actutum comprehensus 
et redactus in ordinem catenisque constrictus carceri tradijur. ac quam- 
quam aullo sas evidenti extante tanti eriminis indicio, merito dubMare- 


22 GEORGII PACHYMERIS 


νέσϑαι δυναμένου τοῦ κατηγορήματος, ἄδηλον ὃν εἴτ᾽ ἀληϑεύοι 
6 προσαγγέλλων, ὡς ἐκεῖνος ἰσχυρίζετο, εἴτε συχοφαντοίη, ὡς 
ὃ Παλαιολόγος ἀντεπιφέρων ἕτοιμος ἦν ὑπὲρ ἀληϑείας μονομα- 

E xti» κατά τι κρατῆσαν ἐπὶ τοῖς ἀδήλοις τῶν προσαγγελιῶν ἀρ- 
χαῖον ἔϑος τοῖς βασιλεῦσιν, ὅμως τὴν ὑποψίαν οὐχ εἶχε διολε- 5 
σϑαίνειν καὶ τὸ τῆς ἀπιστίας ἔγκλημα elg τέλος διαδιδράσχειν, 
ἀλλ᾽ dg? ἱκανὸν χρόνον τῇ φυλακῇ κατείχετο δέσμιος, καὶ s 
ὑποψία προσῆν. Og δ᾽ οὐκ ἦν ὑπὲρ ἐκείνου ἄλλον τολμᾶν καὶ 

P 11 πρεσβεύειν τῷ βασιλεῖ, ὃ τηνικάδε πατριαρχεύων IMavovz ἐπὶ 
μησὶ πλείστοις συνδιάγων κατὰ “υδίαν τῷ βασιλεῖ, ἐπεὶ πρὸς 10 
ἔξοδον ἦν καὶ δῆλος ἦν ὃ χρατῶν πρὸς χάριν τελεῖν τι τῷ ἱερεῖ 
προϑυμούμενος, αὐτίκ᾽ ἐκεῖνος ἀφεὶς τἄλλα τὴν ὑπὲρ τοῦ σιδη-- 
ροδέτου πρεσβείαν εἰσῆγε, καὶ ὡς συκοφαντούμενον ἱκέτευε κα-- 
τοικτείρειν. “εἶ δ᾽ οὖν ἀλλὰ μὴ παρὰ σοὶ καϑαρῶς᾽ ἔφη “τῆς 
ὑποψίας ἀφεῖται, ὦ βασιλεῦ, ἀλλ᾽ ἐχεῖνος τὸ πιστὸν δώσει πρὸς 15 

Β τοὐπιόν, τὰς τῆς ἐκκλησίας ἐφ᾽ ἑαυτὸν ἐπιτιμήσεις καταδεξάμε- 
νος, αἷς καὶ μάλα κατεμπεδούμενος καὶ αὐτὸ δὴ τὸ ἀχατέργα- 
στον τοῦ νοὸς περὶ ἀποστασίας ἐνθύμιον οὐ προσήσετωι, ἀλλά 
γε Χριστιανὸς ὧν τὴν τοῦ ϑεοῦ δίκην φυλάξεται, καὶ ἀδόλως 
ἐμμενεῖ τοῖς ὅρχοις elg τὴν πρὸς σὲ πίστιν καὶ τὸ γένος τὸ σόν. 20 
οὕτως εἰπόντα δυσωπεῖ τὴν δέησιν ὃ κρατῶν, καὶ ἐπινεύει πρὸς 
τὴν τοῦ καταχρίτου συμπάϑειαν, εὐμενῇ συνόλως ἐκείνῳ τὴν 

C ἰδέαν γενέσϑαι ψυχὴν χατεγγνησάμενος, εἰ κἀχεῖνος τὰ τῆς elo- 


tur verane delator ferret, ut ipse contendebat, an calumniaretor, oti 
contra pertendebat Palaeologus, paratum se exhibens ad suam innocen- 
tam singularis certaminis experimento comprobandam, quae dubiarum 
accusationum purgandarum ratio antiquo imperatorum comprobata usu 
invaluit, tamen nec sic amoliri sospicionem aut plene diluere cogitatae 
defectionis crimen valeas longo tempore vinctus detinebatur. cumque die 
nullus esset qui pro tam suspecto reo imperatorem alloqui auderet, exti- 
tit tandem tunc patriarchatus honore praefulgeus Manuél, qui cum iam 
plures menses in Lydia una cum imperatore fuisset atque in procinctu 
esset ad reditum, appereretquo imperatorem ita in eum affectum ut non 
&rsvate concederet, si quid gratiae loco posceret, omnibus aliis omissis 
preces obtulit pro Palaeologo, et ut eius tanquam calumniam passi mi- 
sereretur oravit. "quodsi, o imperater," aiebat, "suspicionem de illo 
mon plene deponis, at ille quidem in posterum qualicumque ac quanto- 
cwmque voles fidei pigaore tibi cavebit, seque censuris ecclesiae subii- 
ciet, quarum incu metu vel ipsam defectionis umbram aversa- 
turus omnino sit. homo enim Chrisüanus iudicium utique dei pertimescet, 
et eius. cemminatione sancitis firme stabit promissis; nec obligetam tali 
ceremonia tibi ac tuo fidem uam in animum indecet fallere." 
haec loquentem illum er reveritus damaati carcere liberationem 





DE MICHAELE PALAEOLOGO 1, I. 23 


ἔπειτα πρὸς αὐτὸν εὐνοίας, ὡς ὁ ἱερεὺς ὑπέσχετο, πιστὰ κατα- 
στήσει. καὶ δὴ περί που τὴν Zfyvodovc ὃ ἱερεὺς γεγονώς, συ»- 
ἅμα καὶ πλείστοις ἀρχιερεῦσι, στέλλει πρὸς τὸν κρατοῦντα, 
οὕτως ἐχεένου πρὸς τὸν ἀρχιϑύτην συνταξαμένου καὶ οὕτω τά- 
δόξαντος, τινὰ τῶν αὐτοῦ οἰκείων καὶ ἱερωσύνῃ κοσμούμενον, ὃν 
é χρατῶν δεξάμενος ἀνέησε μὲν παραυτίκα τὸν κατεχόμενον τῶν 
δεσμῶν, ἀπολύει δ᾽ ἀσμένως πρὸς τὸν ἑἱεράρχην, 0nadedc αὐτῷ D 
συνεξαγωγών. ἅμα γοῦν ἐπέστη καὶ ἅμα παρὰ τῆς συνόδου τὰ 
εἰκότα ἐνωτισάμενος τὴν ἐκείνων ἐπιτίμησιν εἰς ἀσφαλῆ τῶν πρὸς 
10 βασιλέα ἰδίων ὅρκων βεβαίωσιν δέχεται. καὶ πρὸς τὸν κρατοῦντα 
αὖϑις ἐπανιὼν πολλῆς τῆς παρ᾽ ἐκείνου εὐμενείας ἐτύγχανεν. 
οὕτω τοιγαροῦν ἔχων καὶ οὕτω σπεύδων ἑαντὸν φυλάττειν πάσης 
καχυποψίας ἀνώτερον, xal μᾶλλον ὅτι καὶ ἀξιώματος ἐπέβη ut- 
γίστου, πολλῷ πλέον πρὸς τὸν μετ᾽ αὐτὸν τὸ χράτος ἔχοντα ἁλῶ- 
15 ναὶ τῆς ὑποψίας διεφυλάττετο. 
8. 202' ἐπειδὴ ϑερμὸς ἦν ἐχεῖνος πρὸς πάντα, ἔτι δὲ καὶ 
τὴν τοῦ καταφρονῆσαι δόξαν (ἡ yàg νόσος ἐπεισπεσοῦσα xal μᾶλ- P 12 
Ao» τρύχουσα ἔπειϑε δεινὰ ὑπιδέσϑαι), παραλύει μὲν τοῦ ἀξιώ- 
ματος εἷς πρωτοβεστιαρίου τεταγμένον τιμὴν τὸν Ῥαοὺλ Mos, 
90 ἀγτεισάγει δ᾽ εἷς ταύτην τὸν ἐξ ᾿Ατραμυτίου Γεώργιον τὸν Mov- 


annuit, pollicens. insuper animo se in illum plane benevolo futurum, si is 
ue pro se, uti patriarcha spondebat, suum erga principem studium 
emque praestaret. hinc cum apud Achyraum patriarcha cum pluribus 
simul praesulibus aliis adesset, mittit ad imperatorem , prout ipse disce- 
deat i t, e familiaribus unum sacerdotio praeditum , quo im- 
tor excepto auwditoque solvit contiauo Palaeologum vinculis et ad 
petriarchem perli r mittit, cum comitibus liberatis. eo 

cum pervenisset, postquam audivit graves in sy et accommodatas 
causae ac tempori admonitiones et comminationes patrum, obnoxie pro- 
fessus nihil recusare se canonicae animadversionis ac poenarum , si dein- 
ceps peccaret, novum fidelitatis inviolatae iuramentum proprie sibi di- 
«tata ab iis formula concepit. sicque ad principem reversus magna est 
eis benevolentia et significatione gratiae tus. hoc ile suarum statu 
rerum invigilabat sibi acriter, undique cir iciens ac solicitissime ob- 
servans, quo se omni superiorem va suspicione sesvaret. in eaque 
cura eustediaque perseverabat eo intentius, quo se in maximae apioe 
dignitas magis expositum invidiae imperantiumque offensioni cernebat, 
praesertim iuaioris ipsorum et successoris in principatu designati ; a cuius 
praesertim sospicaci animo sibi et timebat et quantum poterat cavebat. 
8. At quoniam hic ingenio ardenti cum praeosps io alia cuncta fe- 
rebetur, tem facillimus erat ad opinandum sese contemni (morbus enim 
qeo tenebatur et multum urgebatur, opportunum eum paratumque tali- 
bus credendis rebusque quas audiret aut cerneret in sequiorem 
interpretandis faciebat) Raulem Alexium protovestiarii ngoitate ornatum 
privat magistrato, οἱ eius ia locum promovet Georgium Muzalonem Atra- 


24 GEORGII PACHYMERIS 


ζάλωνα, συνοικίσας αὐτῷ καὶ τὴν ἐκ Καντακουζηνῶν Θεοδώραν, 
τοῦ Παλαιολόγου οὖσαν ἀδελφιδῆν, τὸν δὲ μετ᾽ ἐκεῖνον ᾿“νδρό-- 
»uxov. μέγαν δομέστικον, Κλοϊστᾶ τὴν τοῦ “Ῥαοὺλ ϑυγατέρα οἵ 
συναρμύσας, τὸν δὲ τρίτον τῶν ἀδελφῶν προβάλλεται πρωϑιερα-- 

B χάριν, ἄνδρας οὐκ εὐγενείας μὲν μεξέχοντας τὸ παράπαν, εἰς 6 
παιδοπούλους δὲ αὐϑεντοπουλευομένῳ τεταγμένους αὐτῷ. δύο 
μέντοι γε τῶν μεγιστάνων τῶν ὀμμάτων στερεῖ, ὧν ὃ μὲν εἷς 
υἱὸς ἦν τοῦ Στρατηγοπούλου ᾿Δλεξίου, ὃ Κωνσταντῖνος, ὃς 
ἠξιοῦτο καὶ κήδους (τὴν γὰρ ἀδελφιδῆν τοῦ βασιλέως Ἰωάννου 
ἐκείνου διδόντος εἶχε) περιφανοῦς καὶ μάλα λαμπροῦ, ἅτερος ὃ 10 
Φιλῆς ἦν Θεόδωρος. καὶ πόλλ᾽ ἄττα ἐκαινοτόμει, τὴν ὀφρὺν 
τῶν πρὸς αἵματος καϑαιρῶν, καὶ τὸ ἀσφαλὲς ἐντεῦϑεν ἑαυτῷ, 

C ὡς ᾧετο, προμηϑούμενος" οὐ γὰρ ἀναπνεῖν εἴα ἐκεῖνον ἢ νόσος, 
νύχτωρ καὶ μεϑ᾽ ἡμέραν τὰ μὴ καλὰ φανταζόμενον. 

9. Τότε δὴ καὶ τοῦ Παλαιολόγου εἰς κεφαλὴν τεταγμένου 15 

Ὁ Ἡισοϑυνίας καὶ αὐτῶν ὀπτιμάτων ἐκείνου προστάξαντος, καὶ 
τὰ πολλὰ κατ᾽ Ἰταλῶν πράττοντος, προσῆν τις τοῦ παλατίου, 
Κότυς ἐπώνυμον τῷ ἀνδρί, καὶ εἰς τὰ μάλιστά οἱ τῶν φίλων ev. 
καὶ δῆλος ἦν περὶ τούτῳ ἀγωνιῶν ἐξ ὧν πρὸς αὐτὸν διεξήει, καὶ 
*&& μὴ φυγαδείᾳ χρήσαιο᾽" ἔλεγεν, ““ἡμερῶν ὀλίγων εἰς μέγα 90 
συμφορᾶς τὰ κατὰ σὲ προβήσεται. ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐμοὶ τοὐντεῦϑεν 


17. προσήει an παρῆν 7 


imyttinum, cui οἱ 'Theodoram e Centacuzenorum gente, Palseologi aeptem 
ex sorore, dedit coniugem, huies quoque fratrem minorem Andronicum 
magaum domesticmm creat, collocata ipsi in matrimonio Cloista Raulis 
fili. tertium denique horom fratrem prothieracarium sive summum aoci- 
pitrariae venationis et regii aueupii praefectum nominat, hemines patri- 
ciae nobilitatis prorsus expertes, sibi vero puerili familiaritate notos ac 
commendatos, quod ipsi ab infantia inter honorarios ephebos apparuis- 
sent. duos quin etiam ex optimatibus oculis privavit; quorum alter fi- 
lios fuit Alexii Strategopuli, viri perillustris ac in primis splendidi, Con- 
stantinus nomine, dignatus ab ipso affinitate regia, siquidem neptem im- 
peratoris loannis illo tradente uxorem habuit. alter Theodorus Philes 
erat. haec ille et alia multa nova exempla edebat in dies, inteutus de- 
mendo supercilio principum regii sanguinis, inde securitatem sibi pru- 
enti, ut quidem arbitrabatur, consilio parans. non enim respirare illum 
sinebat morbus diu noctuque prava imaginantem. 
. ,9. Tum enimvero Palaeologo Mesothyniae praefecto, praepositoque 
ipsis optimatibus iussu imperatoris ac strenue contra Italos rem geren 
adfuit e palatio quidam cognomento Cotys, ex intimis eius, vultu qu 
significaret eum non parum angi iis quae dicturus veniebat; quibus ex- 
positis **ac nisl te fuga proripis" adiunxit, *paucis diebus in magnam 
ealamitatem res twae prol&bentur. sed neque mibi tuta hic deinceps 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1. 25 


éxbdvro» μένειν, ἄλλ᾽ αὐτομολητέον πρὸς Πέρσας καὶ ἀμφοτέ- 
gere, εἴ σοε μέλει τῶν ὀφϑαλμῶν.᾽ ταῦτα λέγει, καὶ πείϑεε πλη- 
φοφορῶν φίλος ὧν τὸν ἀεὶ περὶ ἑαυτῷ δεδιότα διὰ τὴν ὑποτρέ- E 
jovca» τῆς ἀρχῆς ὑποψίαν. οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τὸν θεῖον τούτου εἰς 
ὁ μέγαν χαρτουλάριον τεταγμένον, Παλαιολόγον Μιχαὴλ καὶ αὐτὸν 
ἀχούοντα, ἀχίνδυνον εἴα ἡ ὑποψία, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀρχῆς ἐρω- 
τηϑέντα ἁπλοιχῶς φάναι λέγεται ὡς εἰ χεχρεώστηταί τῳ πρὸς 
ϑιοῦ τὸ ἄρξαι, ἀνυπαίτιος ὃ καλούμενος" οὗ δὴ χάριν καὶ νεμε- P. 13 
σηϑεὶς οἷον παρὰ τοῦ κρατοῦντος, εἰ τοιοῦτος ὧν τοιούτοις με- 
10 τεωφίζει τὸν νοῦν, τῇ φυλακῇ δίδοται δέσμεος. τότε τοίνυν μα- 
ϑὼν καὶ ὡς εἰκὸς δείσας, εἰ μένων μὲν χινδυνεύοι, δεινὸν ἡγεῖτο 
xal λίαν ἐλεεινόν, τὸ δ᾽ αὐτομολεῖν αὖϑις πρὸς ἀλλοτρίους σω- 
κτήριον μὲν ἀλλ᾽ ἐπέμωμον ἔχρινε. τέως δὲ δυοῖν νομιζομένοιν 
κακοῖν, τοῦ φύβου προστεθέντος, αἱρεῖταε τοὔλαττον. καὶ δὴ B 
15 ἐκ πολλῶν, ὡς εἶχε, προμηϑευσάμενος τὸ ἀφώρατον, παραλα- 
βὼν καί τινας τῶν οἰχείων καὶ τὸν ποταμὸν περαιωθεὶς Σάγγα-- 
φιν, τὴν εὐθὺ Πιρσίδος ἀνὰ χράτος ἴεται καὶ τῷ σουλεὰν προσ- 
χωρεῖ. ὁ δ᾽ ἀσμένως δέχεται τοῦτον καὶ τιμᾷ τοῖς προσήχουσι. 
τέως δέγε κἀν τῇ ἀλλοδαπῇ σημαίαις βασιλικαῖς παραταξάμενος 
80 σὺν ἐχείγοις κατὰ τῶν ἐχϑρῶν τοῦ σουλτὰν ἀριστεύει, τὸν βα-- 
σιλέα, d που ἀκούσοι, ἐνέεῦϑεν ἐχμειλισσόμενος. εἶτα μετα- C 
μεληϑείς) οἷον καὶ πολινδρομεῖν προαιρούμενος, τῷ τηνικάδε 


mora est, verum transfogiendum ad Persas pariter utrique ποείγοιν, si 
ocslorum cura tibi est." haec ille; quae facile persoasit amicus amico, 
sibi semper timenti prepter clam grassantem de se suspicionem affectati 
imperii nam me en quidem eius in magnum cbertularium coepta- 
tum, qui et ipse Michael Palaeologus vocabatur, siae pericelo esse pa- 
tebstur suspicio. cum enim is interrogatus de imperio candide respon- 
disse diceretur, si cul divinitus deberetur, illam impune capessere qei 
wecsretur, eo dicto relato invises exosusque imperatori, rem imdigsam 
mec ferendam arbitrato talem vírum in eiusmodi cogitationes mentem at- 
tolere, costodiae vi traditer. quibus ille auditis, sibique aea im- 
merito metoeas, hinc quidem grave et perquem aiserandum putabat cum 
tanto periculo remanere, iade vero ad externes transfugere saletare qui- 
dem, ad probrosum indicabat. qeare cum «utrumque malem videretur, 
wrgente ad eligendom alterum pericelo praesenti, quod minus 6 duobes 
est visom optavit. itaque multa adbibita ad letendem attentione ac dili- 
genGs , adsciisque quibesdam e familiaribus, transmisso flamine 

recta in Persidem magnis contendit itineribas, Seltanemque convenit, qui 
bominem cum gaudio et quibes par erat hemoribos excipit. hoc interim 
spatio apud exteros sub regiis vexillis cum hostibus Sultanis congressus 
fortissime se gerit, imperatorem inde, si forte audiret, sibi eoncilian- 
dum sut saltem delisiendum sperams, iade palam poenitens transfugi, ac 


4 


26 GEORGII PACHYMERIS 


"Ixovlov προσέρχεται, xal ol μεσίτῃ χρᾶται πρὸς βασιλέα, εἴ πως 
τὰ πιστὰ γράμμασι δόντος ἐκείνου, Jj μὴν τὴν ὀργὴν καϑαρῶς 
ἀνασχεῖν, αὐτῷ καὶ πάλιν ἐπανελθεῖν γένοιτο. τοῦ δὲ ἱεράρχου 
γράμμασι σχεδιάσαντος τὴν πρεσβείαν ὃ κρατῶν κατένευσε τὴν 
Ὁ συμπάϑειαν, καὶ βασιλικαῖς συλλαβαῖς ἐπ᾿ ἀσφαλείᾳ τοῦ μή τιδ 
παϑεῖν ἀνήκεστον ἐξ ὀργῆς ἐπάνεισιν. ὃ δὲ καὶ δέχεταε τοῦτον 


λογοῦντα ὡς ἑαυτῷ σύνοιδε πταίσας ἀσύγγνωστα συμπαϑεῖ, καὶ 
ἐπὶ τῆς προτέρας ἔχων τιμῆς. (10) ἐπεὶ δὲ τῆς κατὰ δύσιν 
E Ἐπιδέμνον κατειλημμένης πρὸς τῶν ἡμετέρων ἠγγέλλετο τὸ συμ-- 10 
βάν, καὶ τοῖς ἐχεῖσε ἔδει μὲν ἀρχιερέως ἔδει δ᾽ ἡγεμόνος καὶ 
στρατιωτίδος τάξεως, ἀρχεερέως ἐπικηρεχϑέντος τοῦ Χαλκούεζη, 


ἈΪανουὴλ τυχὼν ἐκεῖδε σὲν ἱκανῷ σερατείμαει, καὶ συμαλαχεὶς 
τῷ πολέμῳ, τὰ πρῶτα μὲν ὁμόσε χωρήσας τῷ ἡγεμόνε τῷ κοντῷ 
9. δὲ) καὶ P. 16. ὡς) ὡς γοῦν ἢ 


rewarrere ad sues certat, ei qui temc ἰεουλειεὶ ecchsiee praeerat comsi- 
Nem commenicet, illeque deprecatere etiter aped i : . s 
impetrare pesset regias büerss, quibas sibà Bdes ἃ a 


reteris pine sedatas, sicque 
preesue mepetimm urgente 
vesiamque : 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1. 27 


συγωθεῖ καὶ ῥιπτεῖ, ἔπειτα δὲ συστάντος καὶ ἐπικαϑεσϑέντος τῷ 
ἕππῳ παρ᾽ ἐχείνου καιρίαν βάλλεται μὴ λαβὼν ἴσην. (11) ἀλλὰ B 
τοῦ Δυρραχίου πρὸς Θεσσαλονίχην ὑποστραφέντος διὰ τὴν σύγ- 
χυσιν, κἀχείγου ὡς εἰκὸς διαπονουμένου ἐφ᾽ à συσταλείη τὸ ἀν-- 
δϑιστάμενον, φήμη προτρέχει τὸν τῶν βασιλικῶν ἵππων κόμητα 
“Χαδηνὸν ὅσον οὐκ ἤδη χαταλαμβάνεεν Θεσσαλονίχην ἀγγέλλουσα, 
οὐχ ἄλλου χάριν ἢ τὸν Παλαιολόγον καϑέξοντα ὡς βασιλέα δέ- 
σμιον ἐνεγκεῖν. καὶ ὃς (ἔφϑασε γὰρ διατρίβων ἐν Θεσσαλονίχῃ C 
τῷ τηνικάδε) ἀχούσας τὸ φημιζύμενον δεινὰ ἐποίεε, καὶ στρέφων 
107» ἐπὶ λογισμῶν τί ποτε ἄρα τῷ βασιλεῖ δόξαν ὡς ἑαυτὸν οὐχ 
ὡς ἔπεμψεν ἐπανάγει, ἀλλὰ τιμῇ προπέμψας ἐπανελϑεῖν ἀναγκά- 
ζειν 94. μετ᾽ ἀτιμίας, καὶ ὃν συμπαϑείας ἠξίου διὰ γραμμάτων 
καὶ οὕτω καρτερῶς ἀμνημονεῖν ἐῴχει τῶν πεπραγμένων ὡς xal 
ἡγεμονίας ἀξιοῦν μεγίστης, τοῦτον, τὰς συνϑήχας ἀναλαμβά- 
λδνων, og ἐφ᾽ ὁμολογουμένας καϑοσιώσεσι καταχρέγει. ὅμως οὐχ D 
ἔχων ὅποι τῶν λογισμῶν καὶ τῶν ὁδῶν τράποιτο, ἐπὶ ϑεὸν κατα- 
φεύγειν ἔγνω. κοινοῦταί τε τῷ «“Ὀρραχίου τὰ κατὰ γνώμην, 
καί οἱ τῆς πρὸς τὸ ϑεῖον ἱκετείας συνάρασθαι δέεται. εὐϑὲς τοί- 
vv» (ἐδόχει γὰρ αὐτόϑεν xol τὸ πρᾶγμα ϑεοφιλὲς) ἐπὶ τῆς τοῦ 
S0 4xazovíov μονῆς ὑμνολογεῖται παράχλησις νυχτὸς ἀφ᾽ ἑσπέρας, & 
τῆς ἐπιγενησομένης ἡμέρας ἐν νῷ ϑέντος τοῦ ἀρχιερέως τὴν ἱερὰν 


2. βαλὼν ? an λαβόντος 7 


pellit et proiicit, deinde cum is assurrexisset et equo insedisset, vulnus 
ab eo letale accepit, nec par reposoit. (11) verum Dyrrhachii praesule 
"Thessalonicam ob eas turbas reverso, eodemque, prout res poscebat, 
satagente ut mitterentur qui tomultuantibus obsisterent, rumor praecurrit 
imperatorii equitatus comitem Chadenum quamprimum perventurum Thes- 
salenicam, non aliam ob causam quam «ut Palaeologum comprebensum 
viaectumque ad imperatorem duceret. at ille (versabatur enim et ipse 
tenc Thessalonicae) audito quod ferebatur, sane quam aegre ferebat, 

se ipse animo multa versabat, disquirens quae causa tam inopi- 
nati consilii fuisset imperatori, ut tam diverso modo de se statueret, et 
quem tam honorifice modo miserat, statim tam ignominiose revocaret, 
cuique regiis literis venia paulo ante seouritateque stabilita cum plena 
oblivione veterum delictorum gratiae non vulgaris locum apud se tribue- 
rat, dignatus ipsum honore maximo, eum nunc pactis conventis momento 
rescissis, velut criminis detestabilis compertum, repente damnaret. cae- 
terum cum quid consilii caperet quove se verteret non haberet, ad divi- 
bam petendam opem sibl confugiendum esse duxit; communicataque cum 
Dyrrbachiensi cura, eum ut sibi adesse divina pro se ope imploranda 
ne gravelur rogat. quo facile annuente (res enim per se pia deoque 
grata videbatur peti) in Acatonii monasterio ἃ vespera nocturnae decan- 
tatae sunt preces: postera quippe die sacrum facere praesul decreverat. 


28 GEORGII PACHYMEBIS 


τελέσαι μυσταγωγίαν. ὡς γοῦν ἐπέφωσκεν 7) ἡμέρα καὶ τὰς vo- 
μιζομένας ὥρας διελϑεῖν ἔμελλεν ὃ ἀρχιερεὺς ἐφ᾽ ᾧ λειτουργή-- 
σειε, σιγὴν μὲν ἐπισκήπτει τοῖς ἔξωϑεν, αὐτὸς δὲ κατὰ μόνας 
Gui. ϑεῷ, καὶ τὰς συνήϑεις καὶ προτελεστικὰς εὐχὰς μεϑ᾽ ὅτε 
πλείστης ἀπεδίδου τῆς ἡσυχίας. τότε δὴ τότε λέγεταε ἀκοῦσαι 5 
φωνῆς τῆς αὐτῆς ἐκεῖνον 2x τρέτου, οὐχ ἅμα ἀλλ᾽ ἐν τῷ μεταξὺ 
P 15 καιροῦ διαλείποντος. καὶ 5j φωνὴ λέξεως οὐ συνήϑους, οὔτε 
μὴν οὐχ ὅπως Ἑλληνική, ἀλλ᾽ οὐδέ τινε ἑτέρᾳ γλώσσῃ προσήκειν 
δοκοῦσα" MAPLOr γὰρ ἐλέγετο, καὶ πλέον οὐκ ἦν. ἐφ᾽ ᾧ δὴ 
ϑαυμάσαντα τὸν ἀρχιερέα εὐθὺς προσελϑεῖν τῷ Θεσσαλονίκης 10 
(ὁ Δισύπατος ἦν ἸΠανουὴλ) καὶ ἀπαγγεῖλαι ὅπως τε σταϑείη εἰς 
τὴν μετ᾽ ψαλμῳδίας ἐντυχίαν ϑεοῦ, καὶ ὅπως ἀπροόπεως ἀφί- 
κοιτὸ 5 φωνή, λογιζομένῳ περὶ ὧν λογίζεσϑαι ἔφη. καὶ ἐφ᾽. 
B ἱκανὸν τὴν λέξιν σκεψάμενον, τὸ συμβὰν ἐπὶ τὸ πάλαι BEKAAX 
λαβεῖν ἐπὶ λογισμῶν, καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς λέξεως ἀναπτύξαντα 15 
ἀριδήλως φάναι τὴν βασιλείαν Ῥωμαίων τῷ Παλαιολόγῳ μνη- 
στεύεσϑαι" ἸΠιχαὴλ γὰρ Ἄναξ Ῥωμαίων Παλαιολόγος Ὀξέως 
“Ὑμνηϑήσεται, ὡς ἔλεγε, τὴν λέξιν δηλοῦν. εἰσὶ δ᾽ οἵτινες λέ- 
γουσι μήτε τὸν Δυρραχίου τυιαῦτα ἀκοῦσαι μήτε τὸν Θεσσαλονί- 
κῆς τοιαῦτα φοιβάσασϑαι, ἀλλὰ σοφὸν ἐκεῖνον ὄντα, "xal περὶ 20 
C τοιαύτας βίβλους αἱ δὴ καὶ βασιλείας ἐς τοὐπιὸν διατυποῦσιν 
ἑπτοημένον, φιλοπονώτερον ἐρευνῶντα περὶ τοιούτων ἐγνωχέναι. 


4. ὅτι] οἷον P. 19. τὸν] τοῦ Ρ. . 


ut igitur illucescente die states ac solemnes horas percurrere, divinam 
facturus rem, coepit, silentium indicit Populo, solusque secum ipse deum 
intentissime alloquens, quae ante sacrificium rite fundi consueverunt pre- 
ces summa tranquillitate recitabat. tum enimvero vocem inaudisse tertio 
eandem intermisso tempore dicitur. erat autem vox insueta plane, nul- 
lius affinis notae linguae, nedum Graecae. x4RPov nimirum pronuntiari 
audiebat, et nibil aliud. quod praesul admiratus, statim "Thessalonicen- 
sem convenit (is erat Disypatus Manuél), eique nuntiat agenti sibi cum 
deo per sacram psalmodiam, et ea mente versanti quae se cogitasse re- 
ferebat, missam et clare prolatam quam retulimus vocem. eam cum ille 
diu attenteque considerasset, aliquid in ea simile suspicatus est ac de- 
prehensum fuisset alias in vocabulo divinitus pariter edito BEcLAs; unde 
singulas eius ignoti nominis excutiens literas , planissime asseruit Roma- 
norum imperium Palaeologo promitti. bas enim hisce literis designari 
voces: Michael Augustus Romanoram Palaeologus Ocyus Vocabitur. sunt 
tamen qui dicant baec neque a Dyrrbhachiensi audita neque ἃ Thessalo- 
nicensi fuiase dicta, sed hunc ingenio atque arte rem totam commentum. 
erat nimirum Thessalonicensis mire deditus lectioni 80 meditationi libro- 
rum qui artem proütentar divinandi futuras quorumdam evectiones ad 
imperia, totoque in isto qualicunque artificio praeodorandi eventura plu- 


e 


Ρ 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 29 


καὶ δὴ γνωρίσαι ϑέλοντα ταῦτα ᾧ γε xal ἡ τῆς βασιλείας κατηγ- 
γυᾶτο πεμωπή, καὶ ἀναφέρειν οἷον ἐκεῖνον τῆς λύπης, ἐπεὶ xad 
περὶ αὐτῇ τῇ ζωῇ ἐδεδοίχει, τὸ μὲν ἐκ βίβλων εἰδέναι λέγειν μὴ 
ἔχειν ἐχείνῳ πιστεύειν (οὐδὲ γὰρ ἀραρότως εἶχε ταῖς βίβλοις ἐπ᾿ 
5 ἀδήλοις ταῖς ἀποβάσεσι), τὸ δ᾽ ἐκ ϑιοῦ φανερῶς ἀχοῦσαι, μὴ 
καὶ πολλάκις τὸν λόγον πιστεύειν διαπεσεῖν δεδοικέναι, καὶ διὰ 
ταῦτα τῷ “υρραχέου περὶ τῶν τοιούτων κοινολογησάμενον αὐτῷ 
μὲν ὑποϑέσϑαι λέγειν τῆς φωνῆς ἀκοῦσαι, ἐχεῖνον δ᾽ ἀναπτύσ- Ὁ 
σειν προσποιεῖσϑαι πρὸς ὅπερ xal βούλοιτο τὴν παρ᾽ αὐτοῦ συν- 
(0 τεϑεῖσαν λέξιν. ἃ δὴ τῷ Παλαιολύγῳ πιστεύοντες καὶ ἀμφότεροι 
ἐχεῖνον μὲν ἐπ᾿ ἀγαϑαῖς ἐλπίσιν εἶχον μετεωρίζειν, ἑαυτοῖς δέ, 
εἰ μὴ οὕτως ἀποβαίη, παραίτησιν ὑπελείποντο ὡς ἁμαρτοῦσι τῆς 
ἐξηγήσεως, ἄλλο τι τῆς φωνῆς τάχα δηλούσης ἢ ὡς ἐκείνοις ξξή- 
γητο. πλὴν ἀλλ᾽ ἐν τοσούτῳ φϑάγει καὶ ὃ τῶν βασιλικῶν in- E 
᾿ὅπων κόμης ὃ δηλωθεὶς Χαδηνός, καὶ ἐπιβαίνει ἀπτέρῳ τάχει 
Θεσσαλονίχης, καὶ αὐτίκα τὸ πιστὸν τῆς φήμης ἔδειξε πράξας, 
τὸν "Παλαιολόγον ἐν ἀσφαλεῖ χατασχών. σιδήροις μέντοι οὐκ 
ἔγνω δεσμεύειν τὼ πόδε, ὡς δή οἱ χαὶ προστεταγμένον ἦν, οὐκ 
οὐδ᾽ εἴ τε τὸ τοῦ ἀνδρὸς αἰδούμενος εὐγενὲς εἴτε τε καὶ φιλίας 
φοπρὸς ἐχεῖνον᾽ τὸ γὰρ ὑπονοεῖν τι περὶ ἐκείνου τῶν ἀγαθῶν τὰ 
τῆς ὀργῆς οὐκ ἐδίδουν. τέως δ᾽ ἀφοσιωσάμενος ἐκείνῳ τὰ τῆς 


rimum exercitatus. ergo cum res istius generis curiosissime investigans 
mescio quid do imperaturo Palaeologo comperisse sibl esset visus, aiunt 
ista eum notitin oppertune oti v ad exhilerandum Palseologum 
eumdem tanto tusc oppressum s&imi moerore, ut de vita elus metuere- 
tar. non sperasse autem se ipsi persuasurum quod volebat, si ex libris 
id se hausisse affrmaret, quoniem ob moltas praedictiones tales eventu 
frestrates haud erst verisimile hoic eum tranquille ac secure acquietu- 
rem. propterea finxisse manifeste sibi auditam missam ἃ deo vocem; coi 
signe te raro et miro facilius crediturum Palaeologwm putabat. inde 
re cum Dyrrhachii praesule communicata, illi penitus suasisse ut js vo- 
com laaudisse diceret: se proot liberet eamdem ἃ se confictam explicare 
quibus Palseologo veluti ad aurem ab utrisque creditis, 

in magaam spem homioem erexerunt, sibique, si eventus ad extremum 
falleret, excesationem probabilem reliquerunt, quasi quos coniectura in- 
duxisset 9m errorem, non satis feliciter interpretatos vocem aliud re vera 
indicantem, prout eventa monstrarent, quam quod ipsi suspicati tum fuis- 
sent. interea dem haec geruntor, ímperatorii equitatus dictus iam co- 
mes supervenit Chadenus , Theesalonicamque ingreditur perceleriter, sta- 
quod communi fama atque omnium sermonibus vulgatum fuerat, 

ve Ípsa ostensa confirmavit. nam Palaeologum secura custodia tenuit, 
percens tamen eum ferrea stringere compede, quamvis id haberet in 
mandatis. ie utrum tantae: nobilitatis vereeendi& ean amicitiae 
quedam fecerit , haud affrmawerim, vereor ením ut satis veri- 


82 GEORGII PACHYMERIS 


B 19. Νόσος ἦν ἐνσχήψασα τῷ κρατοῦντι, xal 5j νόσος 
δεινή" ἐπείληπτο γὰρ καταπίπτων συχνάκις. τὸ δ᾽ ἦν, ὡς ἔοι- 
κεν, dx ζέσεως φυσικῆς ἐγκαρδίου. ὅϑεν, οἶμαι, καὶ τὸ εὖ-- 
φυὲς ἐκείνῳ καὶ ὑπὲρ τὸ προσῆκον ἦν, οὐ στέγοντος τοῦ μορίου 
τὸ πάϑος κἀντεῦϑεν ἐχτρεπομένου τοῦ εἰκότος, ὡς μηδὲ χρησί- 5 
μους πολλάκις ἀναπέμπειν τῷ ἐγκεφάλῳ τὰς ἀναπνεύσεις, ὅϑεν 
καὶ τὸ λογίζεσθαι. ἐν τούτῳ γὰρ καὶ φιλοσόφων ἔριν περὶ τοῦ 

C φρονεῖν συμβιβάζειν τις ἔχοι" πηγὴ γὰρ λογισμῶν 5j καρδία, 
πλὴν ἀναγομένων πρὸς τὸν ἐγκέφαλον, ὡς ἐκεῖνος συμμετρίας ἢ 
μὴν ἀσυμμετρίας ἔχοι, οὕτως εἰδοποιεῖσϑαι συμβαίνει τὸ ἀναγό-- 10 
μένον. τότε τοίνυν ἐπιπιπτούσης συχνάχις τῆς νόσου, οὐκ οἱδ᾽ 
ὁπόϑεν,. μήνιμα εἶναι τὸ πάϑὸς ὃ πάσχων ἐκ μαγγανείας δαιμό-- 
viov ὑπελάμβανε. καὶ οἱ μὲν πολλοὶ τῶν ἔξω, οἷς ἦν τὰ τοιαῦτα 
πιστεύειν, τὸ ἔγκλημα προσέτριβον τοῖς ἹΠουζάλωσι, παρὰ λό-- 

D γον, καὶ ὡς οὐκ ἂν προσεδόκησαν, τῶν ἀξιωμάτων τυχοῦσι" τῷ 15 
μέντοι γε πάσχοντι πᾶς ὕποπτος ἦν, εἰ μόνον τις ἐπὶ μαγγανείαις 
κατηγοροέη. ὅϑεν καὶ πλεῖστοι καὶ τῶν τυχόντων συνελαμβά- 
ψοντο, εἶ πού τις γρύξειεν ἐγκαλῶν. καὶ ὃ μὲν διώκων μαγγα- 
ψείας ἄλλον ὑπὲρ ἑαυτοῦ πολλάχις ἢ τοῦ πλησίον προύβαλλε τοῦγ- 
ἄλημα, ὡς δίχας ληψόμενος ἀποδείξας" ἀναγόμενον δὲ πρὸς 20 


B. εἰκότως P. 


12. Invsaserat imperatorem morbus, et is quidem gravis, epilepsia, 
qua subinde apprehensus concidebat. origo eius verisimiliter imputabatur 
naturali effervescentiae cordis; quam et causam ei fuisse reor ruboris 
in vultu flagrantis *) , haud sese videlicet capiente ardore principis illius 
membri, quin foras usque in os et genas erumpente internl aestus indi- 
cio se proderet. sed et fuligines ex isto incendio sursum in cerebrum 
perlatae rationis usum perturbabant. quod quemadmodum fiat, quantum- 
vis philosophi rixentur inter sese, certum tamen experientiae suffragio 
est fontem recti judicil cor esse, et prout exhalantur ex eo accommodati 
δὰ sanum temperamentum capitis aut ei adversarii vapores, ita delirare 
hominem aut sapere. tunc igitur istiusmodi caliginum incommodo in ce- 
rebrum appulsu subinde perculsus aeger laborare se vi saeva mali dae- 
monis magorum artibus immissa iudicabat. ac vulgus quidem ad talia 
credulum crimen eius maleficii impingebat Muzalonibus, quasi qui non con- 
tenti dignitatibus concessis ad maiores, quibus inhiabant, viam sibi eo sce- 
lere sternerent. aegro autem suspectus quivis erat, quem quomodocumque 
insimulari praestigiarum audiret. quare statim ad primos susurros vel 
temere deferentium obvii passim quique comprehendebantur. quo anim- 
adverso qui aliquem oderant, certam eam inibant rationem eius male 
multandi, ut iam delatio magiae indicium esset irae iniustae poenas per 


*) cf. Possin. Glossar. alter. v. Εὐφυής. 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 88 


βεσιλέα τὸ ἔγκλημα ix τοῦ παραυτίκα (οὐ γὰρ ἦν σιωπᾶν ἀκού. E 
δαγτα), ὃ δὲ οὐχ ὑπὲρ ἄλλου του ἀλλ᾽ αὐτὸς ἑαυτοῦ συνόλως 
ἀγωνιῶν προσέταττεν ἐξετάζεσθαι. παράστασις δὲ τοῦ μὴ ψύή- 
φοις ἁπάσαις τὸν χρινόμενον αἱρεῖσθαι οὐ μαρτύρων παραγωχαί, 
| Ses προτεινόμενοε Dyxor, οὐ βίων τῶν πρὸ τοῦ ἐξετάσως, oix 
, . ἀλλ᾽ ἄττα οἷς τὸ ψεῦδος ἐλέγχεταε᾽ ἀλλ᾽ ἕν καὶ μόνον ἦν τὸ 
σῶζον τοὺς ἡλωχότας, εἰ μύδρον ἐκ πυρὸς. ἤδη ζίοντα, ὃ δὴ P 18 
καὶ ἅγιον ἐπεφήμιζον, τολμώσῃ χειρὶ κύψαντες ἀναλάβοιεν καὶ 
τρὶς βηματίσειαν ἔχοντες, πρότερον τρισὶν ἡμέραις τοῦ ταῦτα 
Ἰογένεσϑαι νηστείᾳ καϑηγνισμένοε καὶ προσευχῇ, ἐπισεσημασμένωαι 
xal τὴν χεῖρα κεκρυφάλῳ καὶ βούλλῃ, ὡς μήτις ἐπιχειροίη ἀλεί- 
qx» τισὶν ἐφ᾽ ᾧ μὴ ψαῦσαι μηδὲ καῦσαι τὸ πῦρ. καὶ εἶδεν ὅ 
γράφων, ἡβῶν τῷ τότε, ὑποστάντας τινὰς τοιαῦτα, πλὴν ἀλω- 
βήτως ἀπαλλάξαντας, τὸ ϑαυμάσιον. τότε τοίνυν ὥριστο μὲν Β 
15 καὶ ἄλλοις παρὰ τοῦ χρατοῦντος λαμβάνειν εἰς γάμον εὖ τοῦ γέ- 
νοῦς ἐχούσας, κἂν ἐχεῖνοι πολλάχις ix σπερμάτων ἦσαν οὐκ εὖ.. 
γενῶν " πλὴν τὸ εὐγενὲς ἐχείνοις πρὸς τοῦ κρατοῦντος ἔρρεπε, 
καὶ ὡς σφᾶς ἔδει σεμνύνεσθαι ἀξιώμασιν, ἐν εὐεργεσίας μέρει 
xal ἀρεφοτέροις τὸ χῆδος 0 χρατῶν ἐτίθει, ὥστ᾽ ἐκείνφυς μὲν ταῖς 
Φματρώναις, ὡς ὃ Ῥωμαῖος εἴποι, ὡς εἰχὸς μεγαλύνεσϑαι, ἐχεί- 
νας δ᾽ αὖϑις συμμετέχειν τῶν ἀξιωμάτων τοῖς ἀγομένοις. προσ- 
τάττει τοίνυν σὺν τοῖς ἄλλοις καί τινι τῶν εἷς παιδοπούλους C 
ταχϑέντων ἐχείνῳ τοῦ πατρὸς ζῶντος, Βαλανειδιώτῃ τοὐπίχλην, 
τὴν τῆς αὐταδέλφης τοῦ Παλαιολόγου Maplag, εἴτε καὶ Mdo- 


calemaiam de inimico repetentis. perlata autem ad imperatorem aocusa- 
üose (nom erat enim liberum οἱ dissimulare quod eius generis auditum 
foerat) statim is turbatus, et aestuans tamquam non in alium quam in 
sese «ui deferebatur noxias artes intendisset, disquiri de re iubebat. 
elabendi autem e iudicio atque innoeentiae probandae una erat ratio, non 
in celcalis iudicum aut laudibus testium aut iureiursado dato aut vitae 
priws incelpate actae suffragio sita, sed in innoxia pertractatione ferri 
ia, sanctum vocabant. huius purgationis hic ritus erat. 
qui se sd illam offerret, triduo prius ieiunio et eratiene se. bat, 
custoditus ipi et mapu τοῖο invelsia, cui sigillum esset regium im- 
pressum, ae eam unctiomibus adversus ignis sensum r us 
moda mi "n tia conclavis atia Po aba dy τ hae 
a mann, e eem Ó t. it qui e. 
i an —* quosdam isti exanlni sub- 
metalli i 


34 GEORGII PACHYMERIS 


9ac, κόρην Θεοδώραν, ἣν τῷ Ταρχανειώτῃ μεγάλῳ δομεστέκῳ 
ἐκείνη γεγέννηκεν, εἷς γάμον νόμιμον ἀγαγέσϑαι. καὶ ἦν ὃ λόγος 
τοῦ βασιλέως αὐτοῖς βεβαία τις κατεγγύησις, κἀντεῦϑεν, ἐπεὶ 
καὶ πρὸς τὸν γάμον τὰ μέρη ἦσαν συγκάταινα, ὡς γαμβρὸς ἀνέ- 

D.Àq» τὴν τῆς κόρης οἰκίαν εἰσήρχετο. ἀλλὰ παρερρύη χρόνος 5 
ὀλίγος ὃ τὴν μνηστείαν ἐκείνην ἐπιμετρῶν, καὶ οὐκ οἶδ᾽ ὃ τι πα- 
ϑὼν ὃ κρατῶν, πλὴν ἀλλ᾽ ἡ ἐξουσία χρεῖσσον δικαίου, τῷ τοῦ 
Καβαλλαρίου υἱῷ Βασιλείῳ εὐγενεῖ τε ὄντι ἐξεδίδου εὖ γένους 
ἔχουσαν τὴν ῥηϑεῖσαν. ὃ δ᾽ ἐν εὐεργεσίας μέρει δέχεταε ἀσμέ- 
voc τὸ δωρηϑὲν καὶ κατεπείγεε τοὺς γάμους. ταῖς μέντοι γε γυ-- 10 
γαιξὶ πρὸς τὸ πρῶτον δεπούσαις συνάλλαγμα, προκατειλημμέναες 

« ἄτιμον ἐχούσαις τὸ μεταβαίνειν, ἀπόστοργος ὃ νυμφίος ἦν. 

E τέως δὲ (ὃ γὰρ χρατῶν προσέταττεν) ἑκουσῶν ἀχουσῶν ἐκείνων 
τὰ νομιζόμενα ἐτελεῖτο καὶ περιφανῶς οἱ ὑμέναιοι ἤγοντο. ἀλλ᾽ 
ὃ νυμφίος ἐφ᾽ ἡμέραις οὐκ ἐπλήρου τῇ κόρῃ τὰ τῶν ἀνδρῶν. 15 
καὶ πυνθανομένου τοῦ βασιλέως ὅπως τοῦτο γένοιτο, ὃ δὲ πρῶ- 
vov μὲν ὑπεσκίαζε τὸν ἀπόλογον ὡς μὴ ϑέλων ἀνακαλύπτειν δῆ-- 
Sev, εἶθ᾽ ὡς καὶ δραστικώτερον ἀνεχρίνετο, μαγγανείαν τὸ ἐμ-- 
ποδὼν ἔλεγε. καὶ εὐθὺς ὑποψία περὶ ἑαυτῷ τοῦ κρατοῦντος xai 

P 19 ϑυμὸς πολλὰ δεινός, καὶ οὐδὲν ὑφεῖναι δοκῶν & μὴ ὑμολογοῖτο 90 

ἢ μαγγανείας. εὐθὺς οὖν σάχκος ἀχυρμιᾶς, καὶ γυμνὴ συνάμα 

γαλαῖς ἡ εὐγενὴς γραῦς ἐντὸς συναπείληπτο, ὧν λύγοις ἔξωϑεν 


doram Marthae filiam sororis Palaeologi, e magno domestico 'Tarchaniota 
genitam, desponderi iussit. celebrata consensu partium mandato princi- 
pis rite sponsalia sunt, et aliquanto inde spatio is iuvenis sponsi fiducia 
sedes puellae frequentaverat, cum ecce nescio qua repentina mutatione 
imperator, iure ac pactis absoluta potestate susque deque habere iussis, 
inopinatissime imperat 'Tarchaniotae magni domestici filiam viro nobili 
Besilio Caballarii filio nubere. in maguae loco gratiae id Bssilios ha- 
buit, et pro se rem urgebat. feminis, matri filiaeque, caritate sponsi 
prioris illigatis, et indecorum arbitrantibus resilire a conventis ac fidem 
allere, negotium omnino non placebat; quare apud illas gratia carebat 
intrusus procus. tamen incumbente iteratis iussis in idem principe, vo- 
lentibus nolentibus matre filiaque noptiae palam ac splendide celebratae 
sunt. at multis inde diebus nuptialis coniugum congressus haudquaquam 
sequebatur. cuius rei forte cognitae percontatus ex Basilio causam im- 
perator, ab eo primum eludebatur ambiguis responsis: tandem instans 
efficacius audivit nodum Veneris magico maleficio novis sponsis iniectum. 
hac mentione praestigiarum in familiares suspiciones revolutus princeps, 
et se quoque ipsum infernig artibus appetitum autumans ab eodem indi- 
cati fascini auctore, vehementer excandvuit, extrema experiri quaeque 
cerius ad artificem veneficii noscendum. saccus expeditur illico stramen- 
titius, et in eum anus misera nobilissima matrona nuda coniicitor cum 
felibus, qui videlicet acubus immissis per textum tegetis compuncti um- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 35 


μνωπιζομένων ταῖς τῶν ὀνύχων ἀχμαῖς ἐπερονᾶτο 5j πάσχουσα, 
ἐφ᾽ ᾧ ἀναγχαζομένην xol ἄχουσαν ἐξειπεῖν τὸ ἀπόρρητον. ἀλλ᾽ 
οὐκ ἦν πλέον παρ᾽ ἐκείνης ἀκούειν ἢ τὸ μὴ συνειδέγαε τε τοιοῦτον 
ἑαυτῇ πραξάσῃ, καὶ ὡς οὐχ οἶδ᾽ εἰ ó νυμφίος μεμίσηται τῇ audi 
ἄλλῳ τῳ πρότερον χατηγγυημένῃ. ὃ μέντοι γε βασιλεὺς εἴτε B 
πρὸς τὴν ὑποινίαν καὶ Fri ἀμετάϑετον ἔχων ὡς ἐχείνην μαγγα- 
γείαις εἰϑισμένην εἰχὸς καὶ xaz' αὐτοῦ τολμῆσαι τοιούτοις χρή- 
σασϑαι, συνυποπτευομένου καὶ τἀδελφοῦ ὑπ᾿ αὐτῇ τραφέντος 
χαὶ στεργομένου, εἴτε μὴν καὶ εἰς ἔννοιαν ἐλϑὼν μή πως τῶν 
Ἰοπραχϑέντων ὡς εἰκὸς ἀκουσϑέντων ὁ Παλαιολόγος ὑβριοπαϑήσας 
ὡς ἀδελφὸς πρὸς νεωτερισμὸν ἀποχλίνειεν, οὕτως ἔχων πέμψας 
καὶ τῆς ἡγεμονίας ἐκεῖνον παραλύσας ἀνάγει δέσμιον, τῷ μὲν δο- 
xt» περὶ τοῦ τῆς μαγγανείας ἐγχλήματος ἀπολογησόμενον, τῇ C 
δ᾽ ἀληϑείᾳ πρόσχημα ἣν τὸ πραχϑὲν δειλίας, τοῦ μή τε νεωτε- 
B ρίσαε ἀκούσαντα. τὸ δ᾽ ἦν δῆλον ἐκ τοῦ μὴ ὅπως μετ᾽ ὀλίγον 
τῆς εἱρχτῆς ἐχεῖνον ἐσαῦϑις ἀνακαλεῖσθαι καὶ συμπαϑεῖν, ἀλλὰ 
καὶ περὶ ἑαυτῷ καὶ τοῖς αὐτοῦ πράγμασι dadoixóza διὰ τὴν νόσον 
ἀνάδοχον ἀξιοῦν dvo: τῷ γέγει, xal ἀπομνημονεύειν τὴν χάριν 
αὐτῷ ἐν τούτοις, ὅτι παϑεῖν καχῶς ἄξιον ὄντα διὰ τὰ φϑάσαντα 
Ὁ οὐδὲν ἐχεῖνον ix συμπαϑείας ἀνήκεστον ἔδρασε. 
13. Τοῦ δ᾽ αὐτοῦ χρόνου πρὸς τὸ φϑινοπωρινὸν ἀποκλένον-- D 
τος ἐπὶ τέτρασι παισὶ μεταλλάττει τὸ βιοῦν ὃ χρατῶν, τρισὶ μὲν 
ϑηλυτέραις, ἑνὶ δ᾽ ἐγναέτει ἄρρενε παππωνυμοῦντι τῷ Ἰωάννῃ. 


geubus vetolam discerperent. ea immani quaestione sperabatur elicienda 
melieri vera confessio, nihil tamen aliud expressum nisi se haud con- 
scam talis sceleris: caeterum virginem sponsi prioris necessitudine de- 
vinctam ἃ secundo abhorrere. haec audiens non ultra saevire imperator 
veleit, sibi metuens ab exercitata, ut suspicabatur, diris incantationibus 
ans, »e vim maleficam in ipsum verteret, si amplius irritaretur; seu ve- 
ritus ase Palaeologus tam atrocem sororis iniuriam defectione ulciscere- 
tar. hoc quidem ut praeverteret, misso, ut diximus, Chadeno 
redactam i» ordinem Palaeologum et vinctum ad sese curavit adduci, 
specie quidem ut veneficii causam diceret, re vera, quod iudicavi, ne 
i» audita contumelia germanae ad rebellandum induceretur. id enim pa- 
tit ex eo quod imperator eum paulo post eductum carcere non so 
wea denavit εἰ in integrum restituit, sed et suis rebus ob morbum ex 
quo periclitabatur, metuens, proprios ei liberos commendavit, gratiam in 
em soam memorans ea indulgentia testatam, qua ipsum ob vetera uti- 
«e crimina poena digoum, benigno affectu miserans, nulli atroci e£ im- 
Bedicabili supplicio subiecisset. : 

18. Eodem porro anno in autumnum vergente moritur imperator, 
illos relinquens quatuor liberos, tres feminas et novennem Unum ma- 
Me avo cognominem loannem. nam filiae priores collocatae dudum 








38 GRORGH PACHYMERIS 


διανέμεσϑαι. καὶ τὸ φοβερὸν προσῆν, ὡς ἑτοίμως καὶ τὸν &A- 
E Aog ἢ ὡς ἔδει ποιοῦντα κολάζεσϑαι xal τὸν κατορϑοῦντα εὐεργε-- 
τεῖσϑαι. οὐ γὰρ μιχρὸν τὸ τοῦ μεγιστᾶνος σφάλμα ἢ μὴν ἔμπα- 
λιν τὸ κατόρϑωμα, ἀλλ᾽ ἐχεῖνο μὲν ἐχτομίου πάϑει προσέοικεν 
ὡς τῇ τοῦ μορίου ἀφαιρέσει μέγαν ἔχοντος λόγον τῇ φύσει πάντα 5 
συμπαρασπᾶσϑαι καὶ παρατρέπεσϑαι, τὸ δὲ κατόρϑωμα τῷ τοῦ 
κύχλου κέντρῳ, παμπόλλην ἀσφάλειαν τῇ περιφερείᾳ προσνέ- 
μοντε, εἰ κατὰ χώραν ἐκεῖνο μένει. καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν τὴν 
P 21 ἀρχὴν διοικεῖν κατὰ τὸ προσῆκον, ὅστις ὑπὸ τοιῷδε πατρί, 
μηδ᾽ ὄνομα βασιλείας ἔχων, ὧν ἐξ ἐκείνου καὶ μόνος, ὅμως ἀγε- 10 
B λατεῖν ἀσφαλῶς προυδιδάσχετο; (14)) ὃς ἐπεί note καὶ yov- 
σοφορῶν ἐξήει εἰς κυνήγιον, ὑπέστρεφε μὲν ἐκεῖνος ἐκεῖϑεν, συν- 
ἤντα δὲ κατὰ τὸ προστυχὸν τῷ πατρί. καὶ δὴ προσκυνήσαντί ot 
᾿μὴ βλέπειν ἐκεῖνος μηδὲ προσέχειν προσεποιεῖτο, καὶ προσιόντος 
ἠμέλει. ὃ δὴ καὶ συμβαῖνον ὀργῆς πρὸς αὐτὸν πατρόϑεν ση- 15 
C μεῖον, ὅπερ καὶ ἀληϑὲς ἦν, ἔδοξεν, ὅϑεν ἀλύων καὶ ὅτι ἁμάρ-- 
τοι διανοούμενος καὶ ζητῶν πρόσεισιν οὐ μάλα ϑαρροΐντως τῷ 
πατρὶ κατ᾽ ἰδίαν. ὃ δ᾽ ἰδὼν εὐθέως καὶ ἀλαστήσας πρὸς ἐχεῖ- 
vov οἷον τὴν τῆς ἀμπεχόνης ἀκαιρίαν ὠνείδιζε, καὶ “τί καλὸν 


praeclare ipsos in iis gerere et alios commode salubriterque posse gu- 
rpare iudicentur. inerat eius moribus et terrificum quid, vultu ser- 
moneque declarantibus haud impune laturos qui aliter ac oporteret age- 
rent, uti et e contrario, qui prout par erat officio fungerentur, nequa- 
quam mercede carituros. ingentis enim utramvis in partem omnino mo- 
menti est hominis in civitate primarii recte aot secus factum, prava si- 
quidem vita et mala facinora nobilium par vitium reipublicae important 
ac virilium exectio humano corpori, quod inde universum debilitatur 
enerveque fit ac flaccidum. contra virtus et actio laudabilis principum 
virorum similis est centro circuli, quo recte constante ac situm immobi- 
liter obtinente proprium status orbis ac circumferentiae totius fixus ac 
firmus permanet. enimvero quidni sperari debuit tanta consiliorum sa- 
pientia usurum moderateque ac utiliter praefutarum rebus illum princi- 
pem, qui rudimentum imperandi sub tali tantoque iusti regiminis magi- 
&tro, patre optimo, posuerit, 8 quo unicus licet et adultus filius in pri- 
vatae sortis humilitate relictus, exclususque consortio ac nomine imperii, 
accurate otjoseque praeexercitatus est in omnibus meditamentis artis 
spissee ac multiplicis homines regendi. (14) huic aliquando venatum 
egresso cum veste auro texta, indeque domum redeunti, occurrit forte 
pater, et euin se demississime venerantem nec aspectu dignatus velut in- 
observatum praeteriit, moxque ab adeunte contemptim se avertit. ra- 
pui id frigus, nec male ratiocinatus, prudens filius in argumentum haud 

ubium paternae in se irae. unde postquam aestuasset aliquandiu et 
severe secum inquirens causam offensionis frustra in sua conscientia 
quaesiisset, privatim patrem convenit sane solicitus nec metu vacuus. 
quem ille statim iis intnens oculis qui quamdam indignationem prae se fer- 
rent, exprobravit illi cultus istius ac vestitus insolentiam tali occasione 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 39 


orriduc ἑαυτῷ δράσας Ῥωμαίους" ἔφη ““τὰ ἐχείνων ἐχχέεις dy 
διατριβαῖς μηδὲν τὸ ἀναγχαῖον ἐχούσαις ; ἣ γὰρ οὐχ oldacg" φη- 
oi» “ αἵματα εἶναι Ρωμαίων τὰ χρυσόσημα ταῦτα καὶ Σηρικά, D 
οἷς ὑπὲρ ἐκείνων ἔδει χρῆσϑαι ἐχείνων γε οὖσι; ζητεῖς δὲ μαϑεῖν 
5xai ὑπὲρ ἐκείνων πότε; ὅτε δηλαδὴ ἐπιστῶσι πρέσβεσιν ἐξ ἀλλο--: 
danzc τὸν ἐχείνων πλοῖτον λαμπρειμονοῖντες δηλοῦν ἔχοιμεν. ὃ 
γὰρ βασιλέων πλοῦτος πλοῦτος τῶν ὑπηχόων λογίζεται, παρ᾽ ἣν R 
αἰτίαν xal τὸ εἷς δουλείαν καϑυπείχειν ἑτέροις σφίσιν οὕτως 
ἔχουσι xal λίαν ἀπώμοτον. οἷς σὺ διαχεγῆς χρώμενος οὗ λογίζῃ 
10τὸ πλημμελὲς ónócov." οὕτω καὶ ἐπὶ τοιούτοις 0 εἷς βασιλείαν 
ἀγαχϑησόμενος ἐπᾳιδεύετο. 

15. Τότε δὲ ϑανόντος ἐχείνον, ἐπεὶ καὶ ὃ πρωτοβεστιά- P 22 
οιος ἸΠουζάλων τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἀφήλικος βασιλέως ἔχειν ἢγ- 
γέλλετο παρὰ τοῦ πατρὸς xal βασιλέως τὸν μοναχὸν ὑπελϑόντος, 

16 τῷ μὲν μειραχίσχῳ ἐχείγῳ ἄναχτι Ἰωάννῃ οὐχ οἵῳ τ᾽ ὄντι διὰ τὴν 
᾿ς ἥλικέαν τὸ ἀσφαλὲς περιποιεῖν ἑαυτῷ προνοίας ἔδει πάντως τοῦ 
μήτι παϑεῖν ἀπρούπτως, πολλῶν ὄντων τῶν ἐπιβουλευόντων, 
κἂν τι μιχρὸν κινηϑείη, εὐθὺς δρασειόγτων τὼ μέγιστα. διὸ χαὶ Β 


imtempostivi. nam quid" ait *1ibi conscius es perfecisse te in Roma- 
Borum commodum, ut inde tibi licentiam partam putes abutendi opibus 
illorum in tuas remissiones ad privatum dumtaxat tui animi fructum, non 
vero ad ullam pertinentes atilitatem publicam ? an nescis istas auro in- 
signes et sericas vestes samguinem esse Romanorum; quibus idcirco in 
eorum tantum commoda utendum est, cum res ipsorum sint. quaeres 
forte quando et quomodo illae in ipsorum bonum usurpentur, tunc vi- 
delicet quando admissa extererum gentium legatione Romani populi opes 
esteotari in cultu et ornatu principis publici honoris interest, divitiae 
iquidem regum divitiae subditorum reputantur. extra quam causam 
insignia maiestatis ad privatas etiam relaxationes adhibere, id 

vero sit dominum se monstrare, non principem , et quasi servitutem in- 
dicere civibus, qui cum liberos se putent et baberi velint, ista vestium 
odiosa superbia sese velut in mancipiorum ordinem redigi detestantes in- 
dignantesque conquerentur. num jam igitur intelligis, ista levitate tra- 
ducti ad vena:orium usum regii ornatus quantum flagitii consciveris? " 
istiusmodi monitis, bac institutione tam severa heres imperii a patre 
epimo ad moderatum et popularem principatus administrationem infor- 

tur. ) 

15. Hoc porro nunc mortuo, palam volgatum est protovestiarium 
tutorem pueri principis a patre imperatore declaratum eo tempore quo 
mertüi proxunus monachi habitmm induit. sane succedenti in Jmperium 
heic puerulo Joanni ea aetate, cul nec ad providendum sibi ratio neque 
ad se tnendum vires suppeterent, opus omnino erat idoneo praesidio, ne 
gud improvisum pateretur. multorum quippe ipsi clam insidiantium in- 
esta odia igminebant in occasionem ei nocendi; quos sane, δὶ quis mo- 
tus rerum vel leviseimus existeret. quo aliqua modo quidpiam novandi 
epportunitas daretur , avide illum coptaturos et vel extrema quaeque 


40 . GEORGII PACHYMERIS 


τῷ κατὰ τὸν Ἕρμον τῆς Mayrzolac φρουρίῳ ἐκεῖνον φέροντες 
ἐγκατέστησαν, συχνοὺς τοὺς ὀπτῆρας ἐπὶ βασιλικαῖς ὑπηρεσίαις 
τάξαντες. οἷ δὲ μεγιστᾶνες, οἷ μὲν ἐν ταῖς τιμαῖς ἔτι μένοντες, 
οἱ δὲ καὶ τῶν ὅπῃ ποτὲ γῆς ἀκηδέες ἔμενον ἐξ ὀργῆς γωνιῶν ἔξάλ-- 
μένοι, τῶν μὲν πραγμάτων ἐλευϑέρως εἶχον, τῆς δὲ γλώσσης 5 
οὔπω ϑαρροῦντες (οἱ γὰρ ἹΠουζάλωνες ἐφειστήχεισαν) ifvo- 

C σοδόμευον τὰς ὀργάς, καὶ πάντες προσεποιοῦντο πρὸς ἐχείνγους 
τὸ εὐπειϑὲς ὡς ὑπὸ βασιλεῖ δῆϑεν τελοῦντες τῷ μειραχίσχῳ, e 
καὶ ὀδὰξ οἱ παϑόντες παρὰ τοῦ πατρός, φαγόντος τοὺς τῆς 0p- 
γῆς ὄμφακας καὶ κόνδυ πικρίας ἐκείγους ποτίσαντος, αἵμωδιᾶν 10 
ὠρέγοντο τὸν υἱόν. πλὴν καὶ οὕτως ἔχοντες δυσμενείας οἱ μὲν 
τῷ ἐπιτροπευομένῳ καὶ νέῳ οἱ δὲ τοῖς ἐῃεστηκόσι, παϑόντες μέν 
vi καὶ ἐξ ἐχείνγων τὸ πρίν, οὐ μὴν δ᾽ ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἡ νέμεσις ἢρε- 

D μεῖν εἴα οὕτω παρὰ τὸ elxüg τιμηϑέντων μὴ δυσμεναένοντας χα-- 
κουργεῖν, τῷ πρὸς ixelvovc τέως φόβῳ συγκατεκλίνοντο. τότε 15 
δ᾽ ὁ πρῶτος τῶν ἸΠουζαλώνων, ὃς καὶ τῷ τοῦ πρωτοβεστιαρίου 
τετίμητο ἀξιώματι, ὁρῶν τὸν φϑόνον πολὺν καὶ δεινὸν ὑφέρπον-- 
vu, καὶ ὡς βασιλειᾶν παρὰ πολλῶν ὑποπτεύοιτο, κἀντεῦϑεν τὸν 


strenue ausuros apparebat. quare illum in munitissimum arcem ad Her- 
mum Magnesiae submovendum censuerunt, addito idoneo comitatu et so- 
lita regiae familiae ac palatini ministerii frequentia, studiose delecta ex 
fidis viris et ad invigilandum saluti pupilli principis gnavis et acribus. 
caeterum optimates, sive qui in esa honorum et functione magistratuum 
perstabant, sive qui varie dispersi indeque male animati erga exilii au- 
ctores hac conversione rerum prosilierant ex angulis, libere jam agere 
illi quidem audebant, continebant tamen linguas, et metu invigilantium 
acriter et quasi e specula susurros omnes aure anxia captantium Muza- 
lonum tacit ringebantur, ira odioque penitus conditis et stpulatiene ob- 
sequii velatis. prae se ferebant enim parere se ipsis velle ut vicem ge- 
rentibus imperatoris parvuli, cni etiam per ministros et vicarios jmpe- 
ranti libenter obtemperarent, haec in speciem ostentabantor, interim 
dum ii praesertim qui nupero principatu passi adversa fuerant, mordi- 
cus in proposito contrario haerebant, ulciscendi videlicet in filii caput 
acceptas a patre iniurias, ac vehementer optabant efficere ut loanni filio 
dentes obstupescerent, ex eo quod Theodorus pater eius uvam acerbam 
irae immitis et ipse mandisset et, expressum ex ea succi amari poculum 
ipsis propinasset. huius generis infestis sensibus atque affectibus arcano 
passim gliscentibus partim in adolescentulum principem paterna laboran- 
tem invidia, partim in potentes rerum, ut quisque ab iis alias se aliod 
quam quod optasset passum meminerat, pronum iudicatu est haudqua- 
quam temperaturam a conatu laedendi nocendique capitibus exosis mul- 
titudinem iratam, nisi metus potentiae armatae conscium sibi exiguarum 
virium furorem privatum coerceret. neque hic tam suspectus et minax 
tumor rerum quorsum tamdem erumperet non verebatur Muzalonum nata 
maximus, protovestiarii eminens dignitate. ergo is homo nec hebes nec 
incautus, perspecta non dubiis signis invidia contra se ingen , coguito- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 4 


plyav κίνδυνον ὑφορώμενος, ἔγνω συνετὸς ὧν πείρα τὸ στράτευ- 
μα δοχιμάσαι, ἅμα δὲ καὶ τοὺς μεγιστᾶνας γνωρίσαι ὅπως ἔχοιεν 
ἐκείνῳ διαθέσεως, πολλὰ πρότερον ὑποταγῆς καὶ δουλείας σύμ- E 
βολα πρὸς τὸν ἀφήλικα δεσπότην σπουδάζων οἷς λέγοι καὶ πράτ- 

510t ἐνδείχνυσϑαι. τότε τοίνυν συγκαλεσάμενος ὅσον ἦν τὸ τῆς 
γερουσίας καὶ ὅσον τοῦ βασιλείου γένους ὅσον τε τῶν ἀρχόντων 
καὶ ὅσον τῆς στρατιωτιχῆς τάξεως, παρόντων ἐχεῖσε καὶ τῶν τοῦ 
προπάππου τοῦ βασιλέως “άσκαρι αὐταδέλφων, ὃς δὴ καὶ οὗτος P 43 
τὸ πάλαι βασιλείας διέπρεπεν διαδήματι καὶ τὰ τῆς “Ῥωμαῖϑος 

10 πράγματα συγχυϑέντα ὡς εἶχεν ἀνεκαλεῖτο, οὐδὲ τυφλῶν ἐκεῖθεν 
ἀπόντων (ὃ ΣΣερατηγόπουλος δ᾽ οὗτοι ἧσαν καὶ 6 Φιλῆς), καὶ 
παντὸς ἄλλου μεγιστᾶνος συμπληροῦντος τὸν σύλλογον, ἐφ᾽ ὕψη- 
λοῦ στάς, ὡς ἄν ἅμα οἵ T& πρῶτοι ἀχούοιεν καὶ οἱ ὕστατοι, 
ἔλεγε τάδε. 

15 16. “7ὺ μὲν τὰ ἡμέτερα ἀρχῆϑεν πρὸς ὑμᾶς ἀρτίως B 
συντάττειν, εὐγενεῖς ἄνδρες καὶ σύντροφοι, περιττόν, οἶμαι, 
δοκεῖ καὶ τοῦ παρόντος ἔξω καιροῦ" ἀνάγκη γὰρ ἐπείγεε ταῦτα 
παρέντας τοῦ κατὰ πόδας διεξιέναι. τέως δ᾽ οὖν μόνον οὐ γεν- 
γηϑῶτες ἐν τοῖς βασιλείοις ὑπὸ πατρὶ ὑπηφετοῦντι κἀκείνῳ τοῖς 


18. τοῦ] τὰ 


que tacitis suspicionibus multorem designnri se ac reum agi affectati per 
scelus imperii , indeque quantum euo cápiti periculum impenderet, p 
denter nesümans, sapienti consilio decrevit experimentum capere vo 
tatis stodiique milKum erga se, explorareque quemadmedom in se affecti 
ertmntes essent, igitur moltis prius decomentis palam exquisiti affectos 
ac venerationis erga impuberem Augustum editis dicto facteque, ex 
quibus omaes intelligerent se ab ommi cegitatione insidiandi capiti aut 
mebestati eius esse quam alienissinum, cenvocavit quotquot aderant se- 
matores principesque universos regii sangeimis, quantumque mapístratuem, 
«qusmtum ex militari ordine cogi ex propinquo poi. conveneront quo- 
«we in eom coetum íratres proavi imperatoris, Lascaris, qoi et ipse 
olum mageam sibi laudem peperit imperii praeclare administrati, rem 
Reomesam ex afflicta et retro lapsa in multo meliorem revocans statum. 
me caeci quidem abfuere Strategopulus et Philes, concurrentibus pro se 
queque — * simMiter caeteris. quibus cunctis consessu specioso 
ac v ili conventum ernaatibes apparsit stans in loce superiori 
tovestiaries, unde censpici pariter ab ommibus et a primis non minus 
quam sb vitinis audiri posset, statimque in hunc modum loqui coepit. 
16. *Res nostras a principio apud vos hodierna oratione repetere, 
viri nobiles aequales et sedales mei, euperfiuum opinor videretur et akie- 
mom sb boo tempore, quo aliud nobis obiicitur necessarium dicendi ar- 
* gumestum, isti utique praevertendumm. "obiter solem isenuam nos tantem- 
men in palatio genios ἃ petre, ministro et ipso imperatorum, in aula 


42 ' GEORGII PACHYMERIS 


C βασιλεῦσιν ἐτράφημεν, xal προσληφϑένγες ἀνήχϑημεν παιδευό-- 
μένοι ὑπὸ τοῦ μακαρίτου βασιλέως ἡμῶν ὑφηγεμονεύοντος τῷ 
πατρί. καὶ ὡς πιστῶς ὑπηρετοῖμεν προσκείμενοι, ἐφ᾽ οἷς ἂν 
xal προστάσσοι, ἀγάπην φόβῳ μιγνύντες, πάντες ἄν μαρτυρή- 
cert. οὗ γὰρ ἦν ἡμᾶς ἄλλο τι τρέπεσϑαι ἢ καϑυπουργεῖν ἀδό- 5 
λως τῷ κυριεύοντι, κἂν ἴσως τὸ εὐδοκιμεῖν οὐκ ἣν ἐφ᾽ οἷς πρου- 

D ϑυμούμεϑα᾽ πίστιν δὲ μετὰ προϑυμίας, κἂν μὴ ἀνύῃ τις, καὶ 
δύανουν νικᾶν εὐδοχίμησιν οἴδαμεν. τὸ δὲ καὶ τιμὰς λαβεῖν ἡμᾶς 
καὶ τῶν ἀξιωμάτων παρ᾽ ὃ προσεδοκῶμεν τὰ μέγιστα βασιλεύ-- 
σαντος τοῦ δεσπότου, ἐχείνου ϑέλοντος ἦν. τί γὰρ ἡμῖν καὶ 10 
ἦν εἷς τὸ θαυμαστόν, ὥστε xol τιμηϑῆναι τοσαῦτα; ὕμως ἐδό- 
κει τῷ βασιλεύοντι, xol ἡμεῖς ἐπὶ τῶν ἀξιωμάτων ἦμεν, οὐ μὴν 
δὲ ὥστε καὶ καχεντρεχῶς ὑπέρχεσϑαι τὸν καιρὸν καὶ τὰ ἐς βλά- 

P 24 fy» τισὶ πραγματεύεσϑαι. οἶδεν εἷς τοῦτο τὸ ἡμέτερον συνειδύς. 
οὔτε γὰρ τὸ τοιοῦτον ἦρξεν ἡμῖν τῆς τιμῆς, καὶ τὸ μετὰ ταῦτα 15 
κρατύνειν οὕτως αὐτὴν λίαν ἡγούμεϑα τῶν αἰσχίστων " ἀνδρὶ γὰρ 
δυναμένῳ μέγα παρ᾽ ἄρχοντι, εἰ τοὺς ἄλλους πτερνίζοι ὑποβάλ-- 
λων τὰ μὴ καϑήχοντα, οὐκ ἔστιν ὅστις οὐ δικαίως ἂν νεμεσή- 
ctv, ἀλλὰ καὶ τὸ μὴ ϑωπείαις ἀγεννέσι xol ἀνελευϑέροις ὑπο-- 
ποιήσεσιν ὑποτρέχειν τὸν ἄρχοντα, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἐφέλχεσϑαε 20 


educatos esse, et in palatinum paedagogium adscitos sub imperatore, 
quem modo mortuum lugemus, rudimenta puerilis institutionis prima po- 
suisse. in eius obsequio sub patre dominantis adolevimus; et qua ei 
fide servierimus incumbentes impetu affectuque toto in ea quae iubebat, 
amorem cum metu miscentes, testari potestis universi vos. numquam 
enim vel tantillum defleximus a recta fidelis obsequii via, nec aliod stu- 
duimus quam sine fraude ac fuco sincere obedire domino, etiam in his 
ubi forte, quod studio summo coneabamur, ad finem illi placendi mon 
pertingeret. sic enim statuebamus, fidem cum officiosa voluntate, licet 
successu destitutam, praeferri debere obsequio quod non studiose nec 
benevolo suscipitur affectu, licet prospere ac cum agentis laude perpe- 
tretur. quod sutem honores admisimus et dignitates expectatione nostra 
maiores, stque adeo maximas, imperante domino nostro, voluntati eius 
imputandum est. quid enim nos egimus tam egregium ut tantum hono- . 
rari mereremur? tamen ita imperanti visum. et nos in dignitatibus su- 
mus, non tamen ut astuta malignitate immiueamus occasionibus nocendi, 
et in cuiusquam damnum potestate abutamur. testem in id damus con- 
sclentiam nostram, neque enim aut eiusmodi damnatae artes viam nobis 
ad crescendum munierunt; aut conducere putamus ad firmandam nobis 
ionem honorum turpissimum istud genus astutise. bomini quippe 
apud principem potenti, si conetur supplantare alios, suggerens quod 
irritare adversas innoxios regnantem possit, nemo est qui non iuste suc- 
censeat et dira imprecetur. sed neque nos adulationibus vilibus et libero 
indignis assentatiunculis circumvenisse facilitatem priocipis, et ita in eius 
irrepsisse gratiam ut fores eius benevolentiae supra nos attrahercn:us 


* 


DE MICHAELÉ PALAEOLOGO L. I. 43 


τὲς ϑύρας τῆς ἐχείνου εὐμενείας τοῖς ἑτέροις ἐπιζυγοῦντας, ἔδει-- B 
ξαν αἱ πολλαὶ τῶν ἐχείνου πληγῶν ἐπιφοραί, ὥστε πολλάκις 
ἡμᾶς ἐγγίζειν τῷ ϑανάτῳ μαστιγουμένους. ὅπως δὲ καὶ πρὸς 
ὑμῶν ἴχαστον ἀγάπης εἴχομεν, καὶ ὡς τὴν ὑμετέραν παρ᾽ ἐχείνῳ 
δἀποδοχὴν τοῦ παντὸς ἐτιμώμεϑα, πολλοὺς οἶμαι γινώσχοντας 
ἐξειπεῖν. εἶ δέ ποι καὶ μὴ ἀνύοιμεν ἱκετεύοντες, οὐ πρὸς ἡμᾶς 
οἶδα τοῦτο. πλὴν τὸ δύσχολον τοῦ καιροῦ περιβάλλειν μεγίσταις 
ὑποψίαις χαὶ τοὺς μηδὲν δικαίως ἂν ἐγχληϑησομένους, εἰ ὀρϑῶς 
τις χρίνοι, οὐδὲν ἀπεικὸς ἴσως. ἢ γὰρ τοῦ καιροῦ δυσκολία ἅψα- 

10 μένη καὶ τῶν μεγίστων, καὶ οἷς οὐκ ἦν παϑεῖν ix δικαίου, ἐχεί- C 
γοις μὲν συμφορὰν ἡμῖν δὲ ὑποψίαν (οὐ γὰρ χαχίαν εἴποιμεν) 
ix τοῦ εἰκότος προσῆψε. πλὴν ἑχάστου χριτὴς τὸ ϑεῖον ὄμμα, 
ὃς οἷδε κακίαν χολάζειν μηδὲν ἐχόντων παραλογίζεσϑαι. οὕτως 
ἡμεῖς ἐλεύϑεροι τῶν τοιούτων, ἄν τισι συνέβη χαὶ τὰ ἀνήκεστα. 
16τὸ γὰρ ἐχείνον ϑέλημα περιῆν παντὸς ἐμποδὼν ἱσταμένου, ᾧ δὴ 
προσίστασϑαι μὴ καὶ κίγδυνος ἦν ἐξ ἀνάγχης, xal 5j ἀχαιρία 

προσῆν᾽ χρείσσων γὰρ βασιλεύς, ὅτ᾽ ὀργίζοιτο χείρονξῷ καὶ D 
ταῦτα μὲν ὥστε δεῖξαι μήτε τὰ ἀξιώματα σπουδάσαντας σχεῖν, 


excladendis aliis, satis indicant inflictae nobis ab ipso liberis dictis of- 
fenso multae nec leves plagae, ita ut ad mortis saepe viciniam flagella 
mos ejus admoverint. caros autem nobis vos omnes esse, et ut vestram 
cuiusque introductionem in eius gratiam commodorum etam nostrorum 
ac fortunae damno procuraverimus, multos puto dicturos, qui praeclare 
norint. quodsi quid ex cuiuspiam voto impetrare supplicando nequivi- 
mus, non id ispotandum nobis, stique consciis sincerissimi in eiusmodi 
efficiis. studii, sed tribuendum diíficoltatibus temporum, suggerentibus 
menti principis acres suspiciones in quosdam omnino inculpatos, si recte 
judicaretur. quis enim moris humani sciens non ita evenire solere no- 
vit? temporum, inquam; certis momentis confusa quaedam maligne per- 
plexitas summis etiam viris ciones iniquissimas aspergit, importat- 
we «alamitates 116 qui multari ex merito non potuerant; nobis autem 
amiliaribus principis suspicionem verisimilem non veri tamen criminis 
imposit, quasi causis et auctoribus malorum quae praevertere nequivi- 
mos. caeterum huiusmodi omnium judex sit divinus oculus, qui scit ma- 
litiam punire; nec ei fraus cuiusquam valet obrepere. itaque si quae 
contigerent talia, nobis invitis et plane innoxiis contigerunt. et quae 
poenae innocentibus deinde irreparabiles sic inflictae sunt, sine consensu, 
sine culpas sodt nostra inflictse, sola et nobis ineluctabili regnantis vo- 
luntate. dicet aliquis, potuit talibus praesens obiicere se medium et in- 
iurjae obstare. potuit, sed patientibus inutiliter, sibi noxie: suam enim 
sic fortunsm perderet, alienae non prodesset. vis contra maior et invi- 
eta necessitas ruebat, obstantia quaeque perruptura,, praevalet enim 
rex, cum imbecillo irascitur. haec dicta sint, ut demonstretur neque 
quod dignitates, non stwdio quaesitas, acceperimus, neque si quae jra- 
tus princeps saeve in quosdam optimatom infesteque decreverit, crimini 
mobis ijüste ἃ quoquam verti posse. sed vel his causam praebuerit quis 


/ 


44 GEORGII PACHYMERIS 


μήτε τῆς ἐπί τινας τῶν μεγιστάνων τοῦ βασιλέως ὑργῆς δικαίως 
ἔχειν ἡμᾶς αἰτιᾶσϑαί τινας. ἀλλ᾽ ἦν μὲν ἴσως καὶ πταϊσμώ τινι, 
ἣν δ᾽ ἄλλοις καὶ οὐκ ἐν ἀγαϑοῖς ὑποψία, ἦν δὲ καὶ βασιλέως ἐπέ 
τισι ϑέλημα ϑυμῷ συγκχροτούμενον, καὶ ἄλλος ἀγαϑὸς ὧν ἀδό- 
χιμος ἔδοξε καὶ παρώραται, ἧἥκισε᾽ ἄξιος ὦν. ἦν οὖν ἐκείνων 5 
E καιρός, οὕτω δόξαν τῷ κρείττονι. ἀλλὰ νῦν, οἶμαι, ἔστι καὶ 
τῆς ἀνέσεως. ἰδοὺ γὰρ ὃ κρατῶν ἐκποδών, καὶ ὃ ἐξ ἐκείνου 
ἄξιος ἄρχειν μεῖράξ στιν, ὡς ὁρᾶτε, καὶ διὰ τοῦτο πολλῆς μὲν 
πιστοῖς οὖσι τῆς ἐπ᾿ αὐτῷ δεῖ φροντίδος, συχνῆς δὲ τῆς ἐπιμε-- 
λείας, ὡς ἂν καὶ πρὸς τοὺς ἐντὸς καὶ πρὸς τοὺς ἐχτὸς ἀγρυπνεῖν 10 
ὀφείλουσι, μή πως λαϑόν τε τῶν ἀνηκέστων γένηται. ὅπως δὲ 
καὶ χαλῶς ἔχει καὶ δίκαιον πιστοτέραν τὴν ὑπηρεσίαν νῦν ἢ τὸ 
πρότερον συντηρεῖν τῷ δεσπόζοντι, οὐδὲν ὑποστειλάμενος λέξω. 

P 295 πρῶτον μὲν τὸ νέαις τῆς ἡλικίας φροντίσιν ἀττάλλειν καὶ μηδὲν 
ὑπορύττειν τὸν βασιλεύοντα πρὸς τὰ παρὰ τῶν ἀρχομένων πρατ-- 15 
τόμενα ἐφέλκοντός ἐστιν ἐφ᾽ ἑαυτὸν εὔνοιαν, μηδὲν ὑπονοούντων 
πείσεσϑαι, καὶ τοῦ φόβου ἀπόντος μὴ δειλεῶντι καὶ περὶ ἑαυτῷ 
ἕτοιμος ἐσεῖται τὰ τῆς ἀγάπης ἐνδείκνυσϑαι. τὸ γὰρ σπουδαῖον, 
ἐφ᾽ ᾧ τις ὑπηρετοίη, ἢ φόβου ἢ μὴν ἀγάπης συνιστώντων, xai 
ἡμῖν ἀνάγκης πάντως οὔσης ὑπηρετεῖν, ἀπόντος τοῦ φόβου τῇ 90 


LÀ 


8. πολλοῖς P. 


lapsu quodam Suo; alios tamquam non bonos falsa suspicio traduxerit 3 
excesserit denique in aliquos ira consultrice non fideli usa voluntas prin- 
cipis. perque similes his causas evenerit ot qui bonus erat pro suspe— 
cto reiiceretur, praeteriretur non minus dignus assumpte. sic tum erant 
tempora. sic tunc visum summam habeuti potestatem. at praeterito illi 
lam tempori aliud sucoessit plane diversum, tempus remissionis e£ secu— 
ritatis. ecce qui tunc regnabat sublatus e medio est; ei successit ex illo 
genitus dignus imperio, puer est, ut videtis. propter hoc fidorum plu- 
rium eget cura, frequenti etiam et solicita diligentia. custodibus tam 
cari capitis intendenda vigilia est, tam in eos qui intus quam ia eos qui 
foris sunt, ne quod ei alicunde malum immedicabile clam obrepat. cau- 
sas porro, cur fas et aequum iuri et officio consentaneum sit fidelius 
ministerium obsequiumque constantius pariter et alacrius nunc. quam an- 
tea umquam exhibere nos ac navare communi domino, nihil dissimulans 
dicam. primum illa simplicitas domini, puerili sinceritate, sine arte ac 
fuco quidvis agentis, nibil occultando, nibil claneulum aut arcane ma- 
chigando, nibil suspiciose cogitando de iis quae subditi faciunt, quid 
aliud qus trahit et ineluctabili quadam pellacia rapit ad sese omnium 
benevolentiam, studia, temerrimos aífectus, utique erga omni iam ex 
parte amabilem prindpem, a quo nemo quidquam quod nolit passurum 
sese vel cogitando possit fingere. excluso autem metu omni restat pura 
caritas et libera, culus solius generoso ac laudabili impulsu pronum est 


DE MICHAELE PALAEOLOGO 1, I. 45 


dyáng τὸ πᾶν περιστήσεται" παρούσης δὲ καϑαρᾶς τῆς ἀγάπης B 
καὶ ἀϑολώτου οὐχ ἔστιν ὅστις καϑυφήσει τοῦ πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν 
ἐπιβάλλοντος ὥστε καὶ ἀμελεῖν. καὶ πρῶτον μὲν τοῦτο, δεύτε- 
go» δὲ καὶ ὅτι ὑπὸ νέω χαϑισταμένῳ δεσπότῃ βασιλενόμενοι, ὅτε 
5 "αὶ μὴ ἀναγκαίαν οὖσαν τὴν εὐεργεσίαν τὴν ἀπ᾿ ἐχείνου πρὸς τὸ 
ὑπήχοον 0 καιρὸς ἀναγχαίαν ποιεῖ, οὐχ ὅπως ἐχφύγοιμεν καχῶς 
παϑεῖν μέλλοντες ζητήδσαιμεν, ἀλλ᾽ ὅπως εὖ παϑεῖν ἡμῖν γένοιτο 
ἐλπίζοιμεν προσδοχῶντες. ἑτοίμως δὲ καὶ ὧνπερ ἕκαστος ϑέλει, 
εἰ μόνον ἄξιος κρίνοιτο, τυχεῖν ἔστι, καὶ τὸ δαψιλὲς τῆς εὐεργε- C 
Ἰοσίας προσέσται. νέος γὰρ ὧν ὃ χρατῶν καὶ ὑπὸ κηδεμόσε τελῶν 
τῇ μὲν σφετέρᾳ βουλήσει, ὅϑεν πολλάκις καὶ τὸ σφάλλεσϑαι πρὸς 
τὸ πρέπον ἐστίν, ἀρχοντιχοῦ τύφου τοὺς λογισμοὺς ὑπερβαένον-- 
τος, οὖὗχ ἕξει χώραν διδόναι, τοῖς δὲ κηδεμόσιν ἔστι καὶ προσ- 
ελϑεῖν ἐκ τοῦ παραχρῆμα, καὶ νύξαι λέγοντα συνεχέστερον. τῶν 
15 νῦν ἐλπίζειν ἐντεῦϑεν ῥαδίως τυχεῖν ὧν ἔραταέτις, πῶς οὐ μετὰ 
ζδασεώνης ἁπάσης δουλευτέον τῷ βασιλεῖ; χωρὶς δὲ τούτων, καὶ Ὁ 
σιωπῶ τὰ πλεῖστα, τότε μὲν γὰρ καὶ δέος ἦν μὴ κατορθώσας 
πιαραχρουσϑῇ τις, ἄλλων τὴν βασιλικὴν ὑποποιουμένων δρμὴν 
18. δὲ deerat. 14. τῶν νῦν] τῷ γοῦν 
πὶ studium quisque ostendat in princi d sibi metuat pl 
nibil ext. sue. obsequia civium 7j —* heren fere altera CAUSAT rom 
movet, timor aut caritas. quare cum nunc constiterit timori nullum lo- 
cum esse, sequitur id totum imputandum caritati. ubi autem adest vera 
et sincera caritas, fieri non potest ut quidquam q uem recuset, qoid- 
quam negligat eorum quae ad illius quem vere diligit obsequium perti- 
ment. altera qeae qeod propesoi suadet ratio, haec est. recens insti- 
tete priscipi beneficentia jn subditos alio tempore libera, tali rerum ar- 
ticulo mecessaria fit. non medo igitur metu vacamus, sed in spes opti- 
mes vocamur; nec tota nostra ia securitate a malo felicitas sita est, qui- 


e& estentetur expectanda copia bonorum. in promptu est ' 
optet. velit modo, accedat: accipiet, si dignus iudicetur; 


li 
E 
; 
i 
t 
i 


46 GEORGII PACHYMERIS 


τρόποις οἷς ἐκείνη πέφυκε κλέπτεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο οὔτ᾽ ἦν 
σπουδάζειν ἐπὶ τὸ μεῖζον ἢ κατὰ τοὺς ἄλλους πράττειν πειρᾶ-: 
σϑαι, τοῦ δυναμένου λέγειν πρὸς βασιλέα καὶ μαρτυρεῖν x«9a- 
ρῶς οὖχ ὄντος, καὶ μάταιος ἦν ἣ σπουδὴ τῷ σπουδάζοντι παρα-- 

E λογιζομένῳ πολλάκις καὶ ζημιουμένῳ τὴν ἐφ᾽ οἷς ἔπραξεν εὐδοκί- 5 
μησιν. νῦν δ᾽ ἀλλ᾽ ἐπὶ τῶν κηδεμόνων τῶν πραγμάτων τελου-- 
μένων καλῶς ἂν ἔχοι τὴν ἑκάστου σπουδὴν φανερὰν εἶναι καὶ τοῖς 
ἀμείνοσιν ἀνταμείβεσϑαι. διὸ καὶ σπουδαστέον ἡμῖν, ἐπεὶ οὐκ 
ἔστι τὸ τὸν βασιλέα δεδιέναι, τὸ ὑπὲρ τοῦ βασιλέως φοβεῖσϑαιε, 
ὡς ἐντεῦϑεν ἢ εὖ, εἰ σώζοιτ᾽ ἐκεῖνος, ἢ κακῶς, εἰ μὴ σώζοιτο, 10 
ἡμῖν ἐλπίζειν συμβαίνειν. καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τοὺς ἐμοὺς συ-- 
στρατιώτας ὑμᾶς καὶ συνερόφους" πρὸς δὲ τοὺς οἷς ὑπερέχει τὸ 

P 26 γένος καὶ διαπρέπει τὰ ἀξιώματα, ὑπέρχεταί μοι μετὰ παρρησίας 
καὶ τῆς προσηκούσης ἐλευϑερίας εἰπεῖν ὡς ἀληϑῆ λέξοντι. ἐγὼ 
οὔτ᾽ ἰδίαις καὶ αὐτοβούλοις προαιρέσεσιν οὔτε μὴν σχοπῷ τενὶ 15 
xal μελέτῃ ταῖς τοῦ βασιλέως προσανέχειν ἐπιτροπαῖς ἥρημαι, 
ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐπιστολὰς πληρῶν βασιλέως, ἔπειτα δέ. ἀλλ᾽ οὐ 
βούλομαι λέγειν. πλὴν καὶ ὑμῶν ϑελόντων, οὕτω καὶ μόνον 
προσανέχειν καὶ ἔτι ταῖς ἐπιτροπαῖς βούλομαι. εἰ δ᾽ οὖν, 

Β ἀλλ᾽ ὑμεῖς μὲν τὸν ἐπιτροπεύσοντα ἐφιστᾶτε, ἐμοὶ δ᾽ ἀρχέσεε τὸ 90 


20. ἐπιτροπεύσαντα P. 


eaque aríe quam ex observata natura eius atque indole fore ia 
bant ad scopum intentum efficacem. hinc erat inutile contendere stu- 
dium et conari plura quam alios, cum nemo esset qui posset hoc ipsum 
imperatori significare ac debitum virtuti testimonium reddere, vanus, 
inquam, erat labor impendere se publico et magna in rem principis mo- 
ri, cum saepe contingeret delusum et circumventum, qui sic egerat, 
Pro laude ac gratia damna et contumeliam referre. nunc rebus mini- 
strorum fidelium curae commissis, nullum recte factum latebit, cuiusque 
virtus agnoscetur, studium palam erit, labor compensabitur condignis 
praemiis. quare augendum studium est, contendenda industria in obse- 
quium principis, et a quo nihil timemus, ei cuncta timeamus, felices 
Us si selvus sit: si quid illi acciderit, perierimus nos uoque. bona: 
et mala nostra ex fortuna et prosperitate illius pendent. haec hactenus 
nd commilitones et sodales meos dixi: deinceps ad eos quorum eminet ge- 
nus, quorum dignitates in repubiica praefulgent, haec dicenda iudicavi, 
cum ea libertate ac fiducia quam inspirat loquenti conscientia veritatis. 
ego non propria inclinatione privatisque consiliis ad tutelam principis 
BCCeSs!, nec arte aut ambitu incubui ut ab eius patre tam arduo nego- 
tio praeficerer » sed primum eo prosilui supremis mandatis imperatoris 
obsequens, deinde —. sed revooco me, neque isto genere orationis uti 
volo. id solum apud vos profiteor, ita me velle perseverare in hoo mu- 
Dere, si vos iubeatis. decernite igitur quod placet. praeficite isti curae, 
si videtur, alium: cedam libenter, redigique me patiar in ordinem, loco 


* 


DE MICHAELE PALAEOLOGO LL 47 


ἐπ᾿ ἐσχάτοις τάττεσθαι. — z&p τις τὴν βασιλικὴν σωτηφέαν πρε- 
πόντως πολνωροέη, xal ἰδιωτεύσας ἀγαπήσω, καὶ προσλεκιαρήσω 
μὴ ὀργίζεσθαι τὸν δεσπότην, εἰ λυπεῖν τενὼς ὑμῶν δοχοίη τὸ 
ἐμὸν ἀξίωμα“ χρεῖσσον γὰρ ὡς ἕνα τῶν στρατιωτῶν ἔξσπηρε- 
ὁτοῦντα ἀσφαλῶς διάγειν ἢ φόβῳ xal ὅπονοίαις μετ᾽ ἀξιώριατος 
ζῆν. ἰδοὺ τοίνυν χατ᾽ ἀγαθὴν πάντως πρόνοιαν τοῦ ϑιοῦ xa) 
τὸ ὑπήχοον εὐπειϑεῖ xa] τὸ στρατιωτικὸν εὐταχτεῖ χαὶ τὰ Tis 
ἐχϑρῶν ἠρεμεῖ. καὶ πολλοί τινες ἐμεῖς xal μεγάλοι, οἱ μὲν πρὸς € 
αἵματος τῷ χρατοῦντι, οὗ δὲ καὶ τοῖς ἀξεώρμιασι διαπρέποντες καὶ 
Ἰ0χαϑ᾽ ὃ τι ἄν τις εἴποι χαλὸν xal γενναῖον ὑπερτεροῦντες. xm] 
ἀνάγχης οὔσης νεοχομεῖσϑαι τὸν βασιλέα, ἐκλεγίσϑω μὲν ὃ μὴ 
ἀπάδων, ἕψομαι δὲ κἀγὼ καὶ τῷ κοενῷ ψηφίσματι ϑήσομαι. οὐ 
γὰρ ἰδίας συστάσεις ἀλλὰ τὴν τοῦ βασιλέως προύργου παντὸς 
ποιούμεϑα. κἂν οὐ Jo τις ἄλλων ψηφιζομένων, οὐδὲν &rs- 
15 σεεεν ü» μὴ ϑέλων ἐχεῖνος" ἢ γὰρ ὑμετέρα ὑπερτερήσεε βοέλησις. 
οὕτως lyo δημοτιχῶς ἔχω ὥστε καὶ μηδὲν ἐπὶ μεδενὶ ἀξιούριενος 





twr. praestabilius enim longe est im vel ü conditione ac 
fortuna reipublicae servire, quam metu et an1imm im dipsi- 
tate vivere. en igitur per bemeficam idemtiam weminis et sabditi 


| 
| 
! 
d 


| 
p 
riu 


1 
i: 
ἯΙ 
ti 
ΠΗ 
"id 


48 GEORGII PACHYMERIS 


τοίγυν μηδὲν ὑποχρυπτομένους καὶ ὑμᾶς τἀληϑὲς ἐρῶν. τίς γὰρ 
5j τῆς δειλίας ἀνάγκη τοῦ μὴ παριστάμενον λέγειν ; ὁ γὰρ ἄντε- 

E λέξων odx ἔστι, καὶ φόβος οὐδείς, ἥν τις τὸ δοκοῦν λέγειν αἱρεῖς- 
ται. αὐτόϑεν τοιγαροῦν καὶ βουλευέτω τις καὶ πραττέτω σὺν 
ἄλλοις τὸ χρήσιμον, καὶ τὸ τινὲ παραστὰν εἰς γνώμην εἰπεῖν δ 
ἀσφαλές, ὡς εὐμενῶς ἀκουσομένων xà» ὃ τι Aut. δεσπότῃ 
γὰρ προσχρούειν ἴσως οὐκ ἀσφαλές, ἐξ ἴσου δὲ προσφερομένῳ 
τῷ λέγοντι τὰ τῆς παρρησίας ἔχοι χαιρόν, ὡς μείζονος ὃν ἢ 
κατ᾽ ἐχείνους τὸ κρίνειν. ἀλλὰ καὶ τούτου νῦν οὐχ ὑπόντος, ὃ 
λέξων ὅ τι καὶ βούλεται ἑκατέρωθεν ἔχει τὸ eg αὐτὸν ἀχίνδυ-- 10 
voy," 

P 27 Ταῦτ᾽ εἰπόντος τοῦ πρωτοβεστιαρίου ἄϑρουν μὲν τὸ πλῆς- 
Sog ξυμμιγῆ τὴν φωνὴν ἀφῆκαν, καὶ ὑπεραποδεχομένοις ἐῴχε-- 
σαν τῷ ὑπ᾽ ἐκείνῳ μετὰ τὸν βασιλέα τετάχϑαι, ἐμφανεῖς τε ἦσαν 
ἐνασμενίζαντες μὲν τῷ χρατοῦντι, παρενείροντες δὲ κἀκείνῳ πλεέ-- 15 
στους καὶ παρὰ τὸ εἰχὸς ἐπαίνους ὡς ἀξίῳ μετ᾿ ἐχεῖνον σφῶν ἄρ-- 
xev. ἐϑεράπευον τὸν καιρὸν οὐχ ἧττον, τὴν παρακχινδύνευσιν δε-- 
διότες, ἢ τὰ κατὰ νοῦν ἔλεγον. τῶν δέ γε μεγιστάνων ἄλλος 


2. τοῦ) τὸ 


inde gravissima redundarent. oro igitur obsecroque vos ut et ipsi sine 
ule fuco quod vere sentitis efferatis. quae enim est timendi causa? 
aut quae obtendi posset excusatio idonea ignavae dissimulationis ab eo 
qui sententiam de republica rogetur in boc amplissimo et gravissimo 
concilio? promatur libere quidquid in animo est. excipietor sequis au- 
ribus, nec erit qii mera contradicendi libidine oppuguet. nullus deni- 
que metus impenadet, quo revocari aut retardari quivis possit ab eo 
qualicumque proferendo, quod aut mentis iudicio senserit aut. voluntatis 
arbitrio elegerit. a&gedum, statim ex nunc eatur in sententias, consulat 
quisque in medium, tque qued vult, quod putat utile. securum et 
tutem est promere quidquid demum im mentem venerit. attentos, faci- 
les, δὰ quidvis audiendum paratos en nos omnes. ubi princeps in se- 
natu est, causa esse t circumspiciendi quid quis dicat: prona enim 
est dicenti apud dominum offensio, nec ea si quae contigerit vacans pe- 
riculo. quali non ost expositus qui loquitur ad sibi pares. nullus hic 

peli eminens fastigio adstat dicemdorum arbiter: similis conditio 
est emnium, et commune iudicium. quare hic liberae orationi et nihil 
metu reticeni, quamcumque in partem incubuerit sententia, hic profe-. 
«to, si usquam, locus est." 

Haec protovestiario locute conferta quidem multitudo mescio quid 
mixtom confusis acclamavit vecibus, quae declarare viderentur libenter 
se ili pest imperatorem subiici, apparebat ea dici studio assentandi 
principi. congerebant et in protovestiarium liberaliter laudes, etiam ia- 
vidioses, dignum videlicet eum qui ipsis imperaret praedicamtes. quae 
megis servientium tempori et liberae orationis pericula eaventium voces 
erant, quam quae veros animorum sensus exprimerent. optimatum vero 


DE MICHAELE PALAEOLOGO 1.1. - 49 


ἄλλο τι πρὸς τὸ παρὸν ὑποφωνοῦντες δῆλοι ἦσακ τῷ καιρῷ χαρι- B 
ζόμενοι, σεμνολογοῦντες οἷον καὶ ἑαυτῶν ἐκεῖνον ὑπερτιϑέμενοι. 
τῶν δὲ συμβάντων τοσοῦτον ἀπεῖχον ἐχεῖνον δοχεῖν αἰτιᾶσϑαι, 
ὥστε xal τῷ βασιλεῖ μόνῳ τὰς αἰτίας προσἥῆπτον, καὶ ὡμολόγουν 
φοὐχ ἔξω τοῦ δικαίου παϑεῖν, εἰ μὴ δι᾽ ἕν ἄλλο ἢ τὸ ὑπὸ δεσπό- 
τὴν τελοῦντας τὴν σφῶν εἰς χεῖρας ζωὴν ἔχοντα, ἐχείνῳ καὶ uó- 

vo» δοχοῦν ὑπευϑύνους εἶναι καὶ τιμωρεῖσθαι. (17) ὃ δέγε Ὁ 
Παλαιολόγος ἸΠιχαὴλ καὶ μέγας κονοσταῦλος τὸ τηνιχαῦτα, ἢ 
καὶ ταῖς ἀληϑείαις ὧν ϑεῖος ἐκ γυναιχὸς ἐχείνου καὶ συμμετέχειν 
ἸΙο ὥσπερ τοῦ γένους ἐκείνῳ οὕτω καὶ τῆς δόξης οἰόμενος, ἢ μὴν 
καὶ ϑωπευτικῶς πρὸς τὸν χαιρὸν ὑπερχόμενος, μετὰ τὴν τῶν 
ἄλλων ἀπολογίαν καὶ τὴν ἐμφαινομέγην ὑπόπτωσιν παρρησιαστι- 

κώτερον πρὸς τοὺς λόγους ἀπελογεῖτο" "xol τί ποτε ἄρα τοιαῦτα P. 98 

λέγειν παρέστη σοι πρὸς ἡμᾶς ἀρτίως, ὃ ταῖς ἀξίαις ὑπερέχων 
15 καὶ τῶν ἄλλων xol βασιλείῳ ὑπερφερόμενος ; τί δέ σοι xal περὶ 
ἡμῶν ἤχουσται ὡς ἐγκοτεῖν δῆϑεν δοχούντων διοιχοῦντι τὰ βασι- 
λέως; τίς δέ σε xal αἰτιάσαιτο δικαίως ὧν ὀργισϑέντος τοῦ βασι- 
λέως ξυνέβη οἱ παϑεῖν; οὐδεὶς εἷς τόσον προεληλύϑει ἀγνοίας 
ὥστε καὶ βασιλέως ὀργὴν ἀγνοεῖν καὶ τὴν τοῦ καιροῦ μὴ εἰδέναι 

ϑοπιχρέαν, ὅπόση ἦν καὶ ὅπὼς ἐφῆπται πᾶσι, xal μᾶλλον τοῖς B 


slius aliud pro re praesenti submisse ac perfunctorie dixerunt, ita ot 
gratificari eos petientibus tunc rerum palam esset, laudabant protove- 
stiarium , et sibi ipsis praeferebant: eorum vero quae gravia quibusdam 
et publice invisa contigerant, tantum aberant ab eo criminando, ut cau- 
sas omnium in imperatorem diserte conferrent, addentes quo quasi eum 
excusarent, talia sese non plane iniuria passos, si non ob aliud, certe 
quia impositum cervicibus tulerant dominum vitae ipsorum arbitrium ha- 
bentem, cui quod tantum ita videretur, reos se fuisse ac iuste punitos. 

17) at Michaél Palaeologus magnus tunc conostaulus, vel vere favens 

à cuius uxoris avunculum se meminerat, et communione generis in par- 
ticipationem quoque ipsius gloriae se venturum putans, vel quod et 
ipse sdolationis haud expers captandam duceret occasionem insinuandi 
se in iam tunc praepollentiom, post eas quas indicavimus responsio- 
nes aliorum et significatam submissionem, altius et quasi liberius vocem 
tollens sic ad concionem respondit, **qui tibi tandem" inquiens *'*in 
mentem venit banc quam modo explicuisti &d nos orationem habere? 
quasi non meritis et dignitate praeemineas iudicio imperatoris praepositus 
cunctis. quse porro nos apud te falsa jnfamavit delatio, tamquam qui 
videremur ei esse infehsi qui vices imperatoris gereret? quis autem tibi 
juste culpam imputet eorum quae ab ira forte mortui princlpis ipsi pati 
contigerit? nemo tam ignarus rerum est, cul nota non sit natura eius 
qui prius imperavit irecundior. quis etiam ignoret quanta fuerit acer- 
bites temporis illius, quae in omnes grassata est, et magis in propin- 

Georgius Pachymeres 1. 4 


50 GEORGII PACHYMERIS 


πλησιάζουσι. καὶ τίς γάρ, εἰ μὴ πόρρω τῶν ἡμετέρων ἔτυχεν 
ὧν κἀκ γένους ἀλλοδαπός. πλὴν ἐπεὶ ξυμβαίνει δουλοῦσϑαι δρ-- 
xoig καὶ συνθήκαις ἐπὶ πίστει συνισχημένους, οὐδὲν ἀπειχὸς καὶ 
πάσχειν ἀνήκεστα δοκοῦν ἐκείνῳ, κἂν μηδεὶς ἐποτρύνῃ ἐπηρεά-- 
ζων τῷ πεισομένῳ. ὅπου τοίνυν τῆς αἰτίας καὶ ὃ δράσας ἀφεῖ- 5 
ται τοῖς τὰ τῆς μοναρχίας ἐπισταμένοις ἴδια," σχολῇ γ᾽ ἂν ἁλῷεν 
ἄλλοι συκοφαντεῖν ὑπονοούμενοι καὶ ἐξάπτειν τὰ τῆς ὀργῆς. γέ- 

C γονε ταῦτα xol παρῆλϑε, καὶ τὸ περὶ τοιούτων ἀρτίως διεξιέναι 
ὅμοιον ὥσπερ ἂν εἰ περὶ νεχρῶν ὕπως ἐντεῦϑεν ἀπῆλθον ἐπολυ-- 
πραγμονοῦμεν" ὡς γὰρ ἐχεῖ τὸ χρεὼν ἀναγκαῖον κἂν νόσος ἐνσκή-- 10 
ψῃ κἂν μή, οὕτως ἐνταῦϑα τὸ παϑεῖν ἐγγὺς τοῦ χρεών, κἂν 
εἶεν οἱ λόγους ὑποβαλλόμενοι xü» μὴ εἶεν. καὶ τὸ τεταγμένον 

ὕπ᾽ ἄλλῳ καὶ δοῦλον ὄντα ὅσον εἷς λύπην παϑεῖν δικαίως, το-- 
σοῦτον εἷς παραμυϑίαν τὸ ἀδίχως κἂν τὰ μέγιστα πάσχοι παϑεῖν. 

D ποῦ τοίνυν καιρὸς τῶν τοιούτων ἡμῖν οὕτως ἔχουσι τῶν πραγμά-- 15 
των μεμνῆσϑαι, καὶ μηδὲν προσῆχον ὑμῖν ἔγχλημα περιάπτειν ; 
τὸ δ᾽ ὑμᾶς παρὰ τοῦ βασιλέως τιμᾶσϑαι τοῖς μείζοσιν ἀξιώμα-- 
σιν οὐ ϑέλημα μόνον ἦν βασιλέως καὶ σχέσις περὶ ὑμᾶς ἄχκιρος 
xal ὁρμή τις ἄλογός τε καὶ περιττὴ (μαίνοιτο ἄν τις εἰ οὕτως 


1. εἰ Ρ. 8. τοιοῦτον P. 19. τὸν P. 


quiores. plane hoius expers fuit fere nemo, nisi forte remotissimus ἃ 
nobis et ortu exterus. verum ab eo cui fidem sacramento et pactis con- 
ventis obligatam ut principi habemus, etiam intolerabilia ferenda sunt, 
si ei libuerit, utcumque nemo eum impellat aut malignis delationibus ir- 
ritet in miserum, cui est infensus. ubi ergo ipse qui nocuit iniuriae ab- 
solvitur, jure proprio regni cunctis noto, otiosum sane fuerit incessere 
alios suspicionibus calumniosarum suggestionum, quibus iram videlicet 
quasi non per se satis ardentem accenderint. fuerunt haec, et transie- 
runt; et in his modo sermone retractandis immorari simile fuerit ac sí 
de mortuis cur decesserint anxia instituatur inquisitio. ut enim ibi fata- 
lis necessitas, sive morbus ingruerit sonticus sive non, causam absolvit, 
ita et haec nos pati fatum fuit, sive afforent sive deforent maligni sug- 

estores. caeterum homini sub aliena potestate constituto et suae con- 

itione fortunae mancipato servituti supremi domini, quantum dolorem 
auget inflicti mali culpae conscientia, qua se id iuste promeritam agno- 
scit, tantum ad consolationem valet etiam pessime multatis innocentia, 
cuius ipsi testes sibi sunt, et certa inde nata persuasio sese iniuste pati 
quae perferunt. quid ergo utique nobis vacat hoc reipublicae statu eius- 
modi transactarum iam rerum et obliterandarum meminisse, crimenque 
vobis affingere ἃ quo estis alienissimi? nam quod ab imperatore digni- 
tatibus estis amplissimis ornati, non id imputandum solum gratiae et be- 
nevolo in vos studio faventis Augusti, quasi is intempestivo in vos in- 
dulgens affectul et impetum ratione carentem, ac nimium sequens id fe- 


& 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 91 


ἑπονοοῖτο)" ἀλλὰ τὰ ὑμῖν προσόντα πλεονεχτήματα, xal τὸ 
ὑπὶρ τοὺς πολλοὺς εἰδέναι καὶ λέγειν xal πράττειν, xoi: πρὸς 
ἐχεῖνον ἄδολος πίστις xal χαϑαρά, καὶ τὸ τῶν βασιλείων πρα- 
γμάτων ὑπερπονεῖν, καὶ τἄλλα οἷς ἂν ὃ ἀληθὴς ἀνὴρ σιμνύνοιτο E 
δτοιαύτην ἔχων κατάστασιν, ταῦτα τὴν βασιλέως ἔπειϑε γνώμην 
καλῶς ἔχειν ὑμῖν χαὶ τιμᾶν τοῖς προσήχουσι. τί δὲ παρὰ τοῦτο 
καί τις ἠδίχηται; ὥσπερ ἂν οὐκ ἄλλως ἦν τοὺς ἄλλους τιμᾶσϑαι, 
εἰ μὴ ἐν ἐσχάτῃ τάξει ὑμεῖς τάττοισϑε. εἰ μὲν γὰρ οὕτως ἦν τὸ 
τοὺς ἄλλους τιμᾶσϑαι ἐκ τοῦ ὑμᾶς παρορᾶσϑαι, καλῶς ἂν εἶχεν 
«οὑμᾶς ἐν αἰτίαις εἶναι" ἐπεὶ δὲ ἣν ἅμα καὶ ὑμᾶς τιμᾶσϑαι xal τοῖς 
ἄλλοις οὐδὲν ἧττον τὰ τῶν ἀξιωμάτων ὡς εἰχὸς προσνέμεσϑαιε, 
xal τοὺς μὲν τὰ olxeia ἔχειν, τοὺς δὲ xal λαμβάνειν παρὰ βασι- p. 49 
λέως τὰ σφίσι προσήχοντα, ποῦ δίχαιον, εἰ μὴ ἦν ἄμφω καὶ 
ἐνεχώρει, οὕτω δοκοῦν βασιλεῖ, ὅμως ὑμᾶς, δεξιᾶς πειρωμέ- 
i5»ovc τῆς τύχης, αἰτίους τῆς ἐκείνων δυσπραγίας κρένεσϑαι; 
παῦσαι τοίνυν τοιούτους λογισμοὺς στρέφων ἐν τῇ ψυχῇ, ἐξ ὧν 
συμβαίνει οὐκ δλίγα λυπεῖσϑαι καὶ τοὺς ἀχούοντας, ὡς ἔγωγε 
πολλὰ ἂν εἰπεῖν ἔχων περὶ τοιούτων ἕν καὶ μόνον ἐρῶ, ὡς εἴπερ 
ἐπ᾽ ἀλλοδαπῆς ἦτε τοιοῦτοι ὄντες, πολλὰ ἄν εὐξαίμην ἂν ἐν g 
40 ἀκαρεῖ, εἴπερ olov τε, τοῖς ἡμετέροις, οὕτω καὶ μᾶλλον ἔχουσιν, 


14, πειρωμένης Ῥ. 


oerit. insaniat prefecto qui sic sentiat. sed quae insant vobis eximiae, 
quibus supra caeteros excellitis, dotes, facultas intelligendi loquendi et 
melius quam plerique, sincera in illum ac faci expers fides, la- 

beres in administratione reipublicae assidui et megni, caeteraque, quae 
summum eius ordinis virum vel maxime commendent, impersterem in 
istam vos promovendi et ut par erat honorandi sententiam traxerunt, 
quid autem boc, quaeso, cuiquam nocuit? quasi vero mom aliter potue- 
riat alii bonerari, nisi vos in sortem ultimam detruderemiai. nam sane, 
δὶ à res haberet ut aliis speratus optatesve bonor ex vestri despectu 
et depressione penderet, possent cum aliqua specie impotare vobis ne- 
pets proprium qui se praeteritos queruntur. cum vero nihil probi- 
verit quo minos et vos ornaremini et aliis contingerent meritae aut 
concepitae dignitates, cum simul fieri petuerit ut et ii qui iam erant in 
honoribes eonservarent, et qui digni erant nihilominus apta 
ipsis ab imperatore accipereat, qoomodo iustum sit contraria et se invi- 
cem exclodeatia fingere quae simul esse potuerent? et quo iere aliqui 
si sunt passi, et si quae ipsis dolent exclusiones ab bono- 

ribus, faveri imperatoris propenso in vos e& vestrae propriae fortunae 
assignandas ut verae causae arbitrantur? desine igitar tales suspiciones 
aaimo versare, quibus, cum eas verbis exprimis, auditores non modiee 
contristas. atque ego cum de his habeam multa quee possem dicere, 
- unum modo addam: si vos, eum tales sitis, peregre in aliqua extera re- 
glome degeretis, votis optarem ardentibus transferri huc *os divinitus 





92 GEORGII PACHYMERIS 


ἐπιστῆναι, ἢ ἀλλ᾽ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ χρήμασε καὶ τρόποις ἑτέροις 
ζητεῖν τὴν ὑμετέραν πρὸς ἡμᾶς ἄφιξιν, καὶ ἀξιοῦν ἐπιστάντας 
τῶν ἡμετέρων ἀντιλαμβάνεσθαι. σὺ δέ, ὥσπερ ἂν ἀξιώτερος 
ἄλλος ἦν εἷς κηδεμονίαν βασιλικήν, τὴν ἡμετέραν βούλησιν ἀνα-- 
μένεις. τίς τοίνυν ἱκανὸς ἀναλύειν ψῆφον βασίλειον; τίς δὲ 5 

Ο παρὰ σὲ τὸ ἐχέγγυον ἔχων φανεῖσϑαι ἐπὶ μεγίστῃ τοιαύτῃ προσε- 
δρείᾳ καὶ βασιλικοῖς πράγμασι; σὺ γὰρ καὶ ταῖς ἀξίαις προέχεις 
καὶ συνέσεε ὡς οὐδὲν ἐλλείπων ὑπερτερεῖς. ἄρχε τοίνυν, καὶ 
προνόει μὲν βασιλέως, προνόει δὲ καὶ τῆς τῶν Ρωμαίων ἥγεμο-- 
»lac πραγμάτων. καὶ ἡμεῖς εὐπειϑοῦντες ἑψόμεϑα" οὐ γὰρ πάν- 10 
τες ἄρξομεν, οὐδὲ πάντες ἐπιτάττειν ἔχομεν" ἄναρχον γὰρ τὸ 
πολύαρχον. ἐπεὶ δ᾽ ἕνα προέχειν μεεὰ βασιλέα τῶν ἀναγκαίων 
ἐστί, τίς ἄλλος καὶ προάρχειν ἄξιος εἰ μὴ ὃ ταῖς ἀξίαις ἔπερφε-- 

Ὁ ρόμενος; τὸ γοῦν ἐμὸν ὅσον ἦν εἰπεῖν, εἴρηται ὅτῳ δ᾽ ἑτέρως 
δοκεῖ, καλὸν ἐξειπεῖν τέως" οὐ γὰρ δέος κωλύσει, καὶ Gxovoó- 15 
μεϑα, ἂν ἄλλως τέως ἔχῃ τις λέγειν. ἀλλὰ μηδέ τις τῶν πάν-- 
των, ὡς ἐκ τῶν πραγμάτων ἔστε μανϑάνειν, μᾶλλον δὲ καὶ ἐξ 
ὧν ἀκούω λεγόντων, ἀμφιγνωμονήσοι πρὸς τὰ λεγόμενα. 

Ταῦτα τοῦ μεγάλου κονοσταύλου διεξελθόντος, οἱ ἐν τέλεε - 
πάντες ὡς ἀπὸ μιᾶς ὥσπερ δρμῆς καὶ προϑέσεως, ὡς δῆϑεν μὴ 90 


momento temporis et gubernationi rerum nostrarum, quo statu sunt ho- 
die, praeponi, nedum ut moleste ferrem vos ipsos impensis modisque 
alis vestrum huc adventum procurare et dignari curam difficilem rei- 
publicae hoc tempore nostrae suscipere. tu vero iam scilicet, quasi di- 
gulor te alius sit cui rerum administratio tradatur, nutum, ut ais, ad 
d nostrum, et voluntatis significationem opperiris. quis autem nostrum 
sibi tantum arroget ut iudicium de te imperatoris irritum faciat? quem 
eutem praeter te inveniemus ad recte sustinendam istius supremi loci 
dignitatem resque imperii, ut dlgnum est, gerendas idoneis, et quibus 
confidi non temere possit, instructum opibus et dotibus; qui et meritis 
&c dignitate, idemque nihilo minus prudentia et sapientia praecellis?? 
perge igitur et gubernare imperium, et consulere atque invigilare prin- 
cipi Romanaeque rei ac negotiis publicis. nos obedienter obsequemur. 
non enim imperere omnes possumus. non omnes, inquam, regere ac 
praecipere convenit aut fas est: ubi enim omnes praesunt, nullus prae- 
est. quoniam ergo sub principe unum jmperasre necessarium est, qui 
alius isto loco dignior quam qui meritis et dignitate praeeminet. aperui 
sensum meum, et.e quantum in animo habebam. dicat, si cui aliud 
videtur. nullus obstat metus, secure licet. omnes libenter sudiemus, 
quisquis erit, cui quod praeferendum putet in mentem veniat. verum 
nullus est omnium, prout res ipsae monstrant et quas audio multorum 
voces, qui non eadem nobiscum iudicet et plane assentiatur his quae 
lam dicta sunt." 

.. Haec cum magnus conostaulus perorasset, qui aderant in concilio 
viri primar, uno velot emnes, studio ac proposito prae se tulerunt, 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1. 53 


πλέον ἔχοντες λέγειν, ἐμφανεῖς ἦσαν συντιϑέμενοι τοῖς ῥηθεῖσι, E. 
μᾶλλον μὲν οὖν ὥχϑησάν τε καὶ βαρυνομένοις ἐῴχεσαν παραχρῆς-- 
μα, εἰ ἄλλο τι παρὰ τὰ λεχϑέντα λέγειν ὑπονοοῖτό τις ἐχεῖσε 
παρών. ὅϑεν καὶ προυλάμβανεν ἄλλος ἄλλου λέξων τὰ πρὸς χά-- 
δριν, καὶ δείξων ὡς τὸ ὑπ᾽ ἐχείνῳ τάττεσθαι τοῦ ἄρχειν αὐτὸν 
ἐχεῖνον περὶ πλείονος ἄγοι. τὰ δ᾽ ἦσαν σχῆψις καὶ κόμπος ἄλ- 
λως, ec ἔδειξε. 
Τότε γοῦν τοῦ συλλόγου διαλυϑέντος, τὰ πιστὰ λαβὼν 
ἐντεῦθεν ὃ πρωτοβεστιάριος τοῦ καὶ ἑκόντων δῆϑεν τῶν μεγιστώ- 

10 »c» βασιλέως καὶ τῶν πραγμάτων αὐτὸν καὶ μόνον ἐχεῖνον εἶναι P. 30 
διαφερόντως τὸν φροντιστήν, ἀναλαβὼν τὴν πᾶσαν δύναμιν ἐπὶ 
Ἰαγνησίας ἐχώρει. καὶ δὴ τὰς φυλακὰς τὴν μὲν βασιλέως ἀν-- 
δράσειε πιστοῖς ἐγχειρίσας, τὴν δὲ τοῦ βασιλικοῦ ταμιείου ἑτέροις 
ὁμοέως πιστοῖς καὶ ἀξίοις, ἀπὸ πολλῶν τὸ ἐχέγγυον ἔχουσιν, ὧν 

15 δὴ ὃ λογοθέτης τότε τῶν ἀγελῶν ὃ “Αγιοϑεοδωρέίτης ἐξηγεῖτο, 
αὐτὸς ἐπὶ ταῖς τῶν κοινῶν διοιχήσεσι μετὰ τῶν λοιπῶν ἐσπου- 
δαιοτρίβθει. συνετάττοντο τοίνυν προστάγματα πανταχοῦ πόλεων B 
τῆς Ῥωμαίων γῆς ἀποσταλησόμενα, xal xav? ἄλλας μὲν χρείας 
ἑτέρας, τὸ δὲ πλεῖστον καὶ μέγιστον κατώ τε δήλωσιν τοῦ ϑανά- 

4οτου τοῦ βασιλέως, ἅμα δὲ καὶ τῆς τοῦ νέου βασιλέως ἀναρρή- 
σεως, καὶ τοῦ εἰς ἐκεῖνον προστίϑεσθαι χάριν συνθήκαις ὅρκων 


sentium suspicaretur diversum ipsos quidquam a modo re 
set dicturos fore. unde et praeoccupabant se invicem affectatis ad 
tiam sermonibos assentabundi, ac se quisque certatim osten- 
tantes longe pluris sibi esse ac multo e protovestiario subiici quam 
ipses im baec autem nihil aliud quam fucus et meadar 
tatio erant, εἰ eventus demonstravit. 

Tunc igitur soluto conveatu plane estiario qued 


cop 
essumptis Magnesiam ciscitur; ibique ad custodiam imperatoris 
certa bdissimorum sii militum coborté V raeposita , similiter aerarium 
regiom servamdum aliis concredidit aeque probatis ac multis variisque 
experi compertissimae sibi fidei viris, querum dux erat agelarum 
sive gregum tonc logotheta Hagiotheodorites; quibus ita provisis, ipse 
cum reliquis caeterae gubernaüoni reipublicae attente δα studiose vaca- 
227* —— ——2 
cum e esens poscebat usus, tum n primis, «quod v 
omnes speciane maximi momenti erat, ut significaretur mors iswperatoris 
et pueri filii eios in locum elus successio; manderetur ut omnes siede- 
rent a move priacipe gratiam inire, obliganda ei fide consueto tali occa- 
sione sacramento. ia cam sententiam cenficisbantar 


94 GEORGII PACHYMERIS 


κατὰ τὸ σύνηϑες. καὶ ἐξετίϑεντο μὲν τὰ προσταττόμενα nau- 

C πληϑεί, τὰς δὲ δι᾽ ἐρυϑρῶν βασιλικὰς ὑποσημάνσεις, ἐπεὶ οὐκ 
ἦν τὸν νέον βασιλέα χεῖρα κινεῖν καὶ ὑποσημαίγεσϑαι, τῷ δηλω- 
ϑέντι λογοϑέτῃ τῶν ἀγελῶν ποιεῖν ἐνεδίδοσαν. 

Ὃ μὲν οὖν πρωτοβεστιάριος πρὸς ταῖς περὶ τῶν ἄλλων 5 
φροντίσιν ἦν, καὶ ἀσχόλως εἶχεν, ἐλευϑέρῳ χρώμενος ὡς μηδὲν 

Ὁ ὑπειδόμενος τῷ φρονήματι ἐφ᾽ οἷς ἔπραττεν" (18) ἦν δὲ ἄρα 
ὃ πρὸς ἐκεῖνον φϑόνος οἰδαίγων βαρύς, καὶ δεινὸς ὑφεῖρπεν ἐκεί-- 
γῳ μὴ τὸ σύνολον ἐπαΐοντι. καὶ 5 σκῆψις τῶν ἀπορρήτων 
κατ᾽ ἐχείγου τοῖς ὀργιζομένοις ὡς πιϑανή ἐδόχουν γὰρ καὶ ὑπὲρ 10 
βασιλέων ζηλοῦν, τοῦ μὲν ὅτι μαγγανείαις ταῖς παρ᾽ ἐκεένων συ-- 

E σχευασϑείσαις νοσοίη καὶ ὡς κακῶς ἀπαλλάξειε πρόωρος, τοῦ 
δὲ ὅτι βασιλειᾷ καὶ ὑφαρπάζειν τὴν ἀρχὴν μελετᾷ καὶ μεῖζον ἢ 
καϑ᾽ αὑτὸν φρονεῖ, περιφρονῶν τοῦ βασιλέως καὶ τὴν βασιλείαν 
εὐπροσώπως ὑποποιούμενος. τοῖς δὲ τῶν ξενικῶν Ἰταλοῖς, οὕς 15 
δὴ καὶ ὑπὸ χεῖρα εἶχεν à, μέγας κονοσταῦλος, καὶ ἄλλα ἴδε᾽ ἄττα 
ἦσαν τῆς κατ᾽ ἐχείνων δρμῆς αἰτιάματα, ὡς παρὰ ἸΠουζαλώνων, 

Ρ 81 καὶ μᾶλλον ἑνὸς τοῦ πρώτου, στεροῖντο ζῶντος βασιλέως τῶν εἷς 
Qóyag αὐτοῖς ἀποτεταγμένων, ὡς καταφρονοῖντο ἐφ᾽ οἷς ἐδι-- 
καίουν ἑαυτοὺς τετιμῆσϑαι, ὡς τῆς πρὸς βασιλέα ἀποκλείοιντο 90 
παρρησίας εἰσηγήσεσι ταῖς ἐκείνου, ὡς ἀτιμοῖντο τοῦ πρωχοβε-- 


1. προταττόμινα P. 


plurium scribarum diplomata numero quam maximo, quorum rubras sub- 
scriptiones, quae manu imperatoris fieri debebant, quoniam manum adbuc 
per aetatem puer imperator movere ad id nequibat, modo mesorato lo- 
gothetae agelarum faciendae tradebantur, 

Interim protovestiarius curandis aliis quae usus poscebat prae- 
sens secure ac libere vacabat, nullas suspicatus insidias in se com- 
parari negotiis publicis intentum. (18) tumescebat autem gravis 
atque atrox in eum invidia, clamque serpens eadem periculose gli- 
scebat, ipso nihil plane sentiente. οἱ erat arcanae in ipsum irae 
causa infensis illi probabilis. videbatur enim ipsis, se zelo fideli 
agi erga imperatores patrem ac filium, quorum illum quidem putabant 
procurato huius magicis maleficiis morbo consumptum et dira immature 
morte sublatum, hunc vero miserabantur mox privandum imperio iniusta 
istius vi efferentis se improbe supra privatum modum, et haud dubie 
regno inhiantis, contemptaque Augusti pueri aetate imperium sibi hone- 
stis praetextibus parantis. auxiliaribus porro ltalis peculiari magoi co- 
nostauli subiectis praefecturae, praeter aliss quasdam, hee vehementio- 
res proprie erant odii in eum et meditati impetus causae, quod se a 
Mural 9 et praesertim ab hoc inter eos natu maximo, privatos me- 
minerent donativis et stipendiis ipsis ab adhuc vivente imperatore de- 
cretis, quod contemuerentur in iis quibus iuste se honorari debere con- 
tendebant, quod aditu et gratia imperatoris suggestionibus huius exclu- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO 1, 1. 99 


στιαρέου προστάσσοντος. τούτοις xol τοῖς τοιούτοις τὸ ξανϑόν 
τε xal ἀρειμάνιον γένος ἐρεϑιζόμενοι ἕτοιμοι ἦσαν κατασφάττειγ 
ἐχεένους, εἰ μόνον τις παρορμῴη. αἰτίαν δὲ ἔσχεν εἷς τοῦτο, Β 
ὡς ὃ τῶν πολλῶν λόγος ἔχει, ὃ τούτων τῆς φάλαγγος ἐξηγούμε-- 
ὅγος, ὃς καὶ πάλαι μὲν ὡρμημένους αὐτούς, τότε δ᾽ ἐξαφϑέντας 
πλέον ἀνεθέντας τοῦ φόβου καὶ δρασείοντας τὰ ἀνήκεστα ἐξ ἕτοί- 
μου ἠρέϑισε τὸν φόνον ἐπιτολμῆσαι καιρὸν ἔχοντας. xaló λόγος 
ix τῶν ὕστερον φέρει τὸ πιϑανόν" οὐδὲ γὰρ ἂν ἐτόλμων, εἰ μή 
τιγας προβιβάσεις εἶχον, ἀλλοεϑνεῖς ὄντες xal τὸ πλέον ἐπήλυδες. C 
Ἰ0χαὶ εἰ οὕτως εἶχον καὶ μόνως ϑαρρεῖν, ἀνάγκη παντὸς μᾶλλον 
τὸν ἄγοντα ὑποπτεύεσϑαι. (19) τέως δ᾽ οὖν ἡ ἐπὶ τῷ ἀποι- ἢ 
χομένῳ ἐννάτη κειμένῳ παρῆν, καὶ ἔδει τὴν μνήμην ἄγειν ἐχείνῳ 
κατὰ τὸ σύνηϑες. ἀνέρχονται τοίνυν εἷς τὴν τῶν Σωσάνδρων μο-- 
νήν, ὅπου καὶ ὃ νεχρὸς τοῦ βασιλέως ἐχόμενα τοῦ πατρὸς τέϑα-- 
16 πτο, τῶν ἱερωμένων ὅσοι παρῆσαν ἐκεῖσε. ἀνέρχονται δὲ καὶ oi 
ἐν τέλει πάντες, χωρὶς δ᾽ ἐχείνων καὶ τῶν γυναιχῶν αἱ προύχου- 
cas ματρῶναι, καὶ πᾶν ὅσον ἦν ὑπηρετικὸν τοῖς χρατοῦσι. τὸ 
μέντοι γε στρατιωτικὸν ἐκ προνοίας καὶ μᾶλλον κάτω περὶ τὸν R 
βασιλέα ἐγκαταλέλειπτο. ὡς γοῦν πανοιχὶ καὶ οἱ ἸΠουζάλωνες 
ϑοἤεσαν, ἰδίαν παρὰ τοὺς ἄλλους στοργὴν πρὸς τὸν θανόντα ἐπι-- 
δεικνύμενοι, τότε τὸ στρατιωτικόν, διαφερόντως δὲ τὸ Ἰταλικόν 


derentur, quod protovestiarii iussu ignominia et contumeliis afficerentur. : 
bis et simi rufum et bellicosum genus irritati, parati erant δὰ eos 
trucidamdos, si quis vel paululum impelleret. iactatum etiam est ser- 
mome mullorum docem istius Italicae phalangis partem istius culpae eon- 
scivisae non parvam, quippe qui suos olim in hane caedem pronos, tunc 
autem occasione accensos nova, metu soletos et gestientes dirum facinus 
patrare, re parata incitaverit ut erumpere que destimaverant auderent. 
qoi quidem rumor ex jis quae consecuta sunt verisimilis fit: neque enim 
&usi tantum essent, nisi freti auctoribus et instincti ionibus ido- 
neis, aliealgenae et plerique advenae; quo statu homines si vel cogitent 
vim inferre, prorsus necesse sit suspicari agi utique ad id ipsos impul- 
sore quopiam. (19) tunc commodum nonus illuzerat a morte imperato- 
ris dies, quo memoria consuetis honorayi rltibus debebat. conve- 
siunt igitur in Sosandrorum monasterium, ubi corpus imperatoris iuxta 
trem sepulom fuerat, quantum erat ibi sacrerum hominum; conve- 
niunt et magistratus omnes, molieres quoque primae dignitatis ac ma- 
tronae, tum qsidquid in obsequio rincipum erat. at militares copiae 
de indostria infra, quasi ad custodiam circa principem, sunt relictae. 
wt autem ipsi quoque Muzalones cum universis ipsorum familiis eodem 
ascenderent ostentandae studio quasi praecipuae cuiusdam ipsorum im de- 
functum «caritatis, tunc exercitus, praesertim vero Italicae et auxiliares 
exterae copiae, captata occasione, pertim «ultionis ab iis qui laeserant 
expetendae desiderio instinctae, partim comniventes amdeatibus quadam 


96 GEORGII PACHYMERIS 


τε xal Eevuxóv , ἁρπάσαντες τὸν καιρόν, οἱ μὲν ἀμύνεσϑαι τοὺς 
λυπήσαντας ὀρεγόμενοι, οἱ δ᾽ ἐφηδόμενοι τοῖς, εἰ δυνηϑεῖεν 
ἐκεῖνοι, τολμηϑησομένοις (ταῖς γὰρ καινοτομίαις ἀεί ποτε χαέ-- 
ρουσιν ἄνϑρωποι, καὶ ῥᾷόν τις ἰδὼν καινὸν κακὸν τελεσϑὲν ἐφη- 
σϑείη τοῖς παϑοῦσιν ἢ ἀγαϑὸν συνησϑείη τοῖς ἀπολαύσασε), 5 
Ρ 88 συμμιγεῖς τῷ πλήϑει γενόμενοι φωνὰς ἠφίουν δεινὰς κάτωϑεν 
ἄνω καὶ μὴ φαινομένῳ τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐπενεκάλουν κατὰ τῶν 
δῆϑεν ἀπίστων, τοὺς Ἰουζάλωνας αἰνιττόμενοι, ζῆλον ὑπὲρ 
αὐτοῦ καὶ τοῦ γένους ἐνδειχνυμένοις ἐοικότες ϑερμόν. καὶ ἵνα 
μὴ φϑάσειαν ἐκεῖνοι πρὸ τοῦ παϑεῖν δράσαντες, δεδιότες δῆϑεν 10 
ἐπέσπευδον τὴν ἐπ᾿ ἐκείνους τοῦ βασιλέως ἐγχώρησιν, καὶ 
ἅμ᾽ ἐδήλουν ὡς εἴπερ ὃ βασιλεύων ἐφήσει" εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ ἐκεῖ- 
γοι καὶ οὕτως ἐπιδραμοῦνται καὶ καταπράξονται. ταῦτα λεγόν- 

B των ἅμα καὶ ϑορυβούντων, οἱ τὴν βασιλιχὴν φυλακὴν ἐπιτε- 
τραμμένοι, δηλωϑθὲν κἀκείνοις τὸ τόλμημα, ἢ καὶ παρὰ τοῦτο 15 
πρότερον, ἢ μὴν ἅμα τῷ ϑορυβεῖν ἐχείνους δείσαντες δῆϑεν, 
ἐξάγουσιν εὐθὺς τὸ παιδίον, κατὰ δυσωπίαν ἐλπιζομένην ὧς àxel- 
γους ἐμφαίνειν ποιοῦντας ἐμφανῆ τὸν χρατοῦντα. ὡς δὲ φανέν- 


δ. toig ante «eO. deerat. 9. ἐν. καὶ ἐοικάτες Ρ-΄ 17. τὸ] καὶ P. 


dulcedine novitatis et curiositate spel mista mox videndi quis responde- 
vet successus aucipitibus aliorum coeptis, et an non forte aliquid ipsis 
utilo privatim e atatim perturbandarum confusione rerum oriretaor (ino- 
pinatis enim mutationibus fere semper delectantur homines; et facilius 
qu videns novum quodpiam in aliquos malum ingruere malignum de 
aliena oelamitate sentiat gaudium quam bono fruentibus collaetetur ) 
tunc, inquam , militares otriusque generis copiae, partim furentes partim 
aventes fureatibus, plebi nibilo mitius animatae passim mixtae , insanos 
attollebent clamores ex imo et atriis palatii sursum et fenestras versus, 
ubi imperatorem, qei non apperetat, esse putabant, deposcentes ad 
poenam perfidos, quo nemine Mozaloaes innuebant, zelum in Augustum 
et genus eius ostentantes et egregie simulantes ardentem, ac significan- 
te& metu se malorum Augosto imminentiom impelli, nihilque studere aliud 
nlsi preeoccupare destinata iam ab istis dira in principem facinora, da- 
reque operam ut neferii latrones prius juste patiantur ea quibus digai 
sunt, quam immanitef exequaator quae ia principis et reipublicae per- 
blclem cogitant, hec benevola de salute imperatoris gelicitudine mon- 
atranda id agebant, ut assensum eius ia vim quam parabant elicerent, 
ques| cupientes cum bona eius venia qeod decreveraat perficere, simul 
&ubindicantes, si princeps remissior ia indalgentia perstaret, se tamen 
——n— qu intenderent, et destinata perpetraturos, talia illis voci- 
(bus, simul et tumultuantibus, ii quibus cemmissa principis cmsto- 

dia (uerat, sive ἃ quopiam de re quae agebater prius edocti, sive sibi 
lpsle in tanto tumulta meteentes, educunt poerum Awgustom, prae se 
—— id se agere spe placandae seditionis aspectu et reverentia prin- 
pla, ewmpenedique ate eius ia modesüam imquietos furorcs plebis 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 57 
τος τοῦ νέου xal μείζων ἤρετο ἡ φωνὴ καὶ ἀταχτότερον ἐϑορύ- 


fev», χειρὶ χατανεύειν οἱ ἀμφ᾽ ἐχεῖνον διδάσχουσι. τὸ δ᾽ ἦν͵ 
ἅμα χροῦον xal πρὸς ἀμφότερα, ὅτι τε ἀναστῶᾶλοι τὸν ϑόρυβον € 
καὶ ὅτι ἐχχωροίη διδούς. καὶ τοῖς μὲν περὶ τὸν νέον ἄρχοντα 
5 ἱκανὸν εἷς ἀπολογίαν ἐς ὕστερον πρὸς τοὺς ἄρχοντας ἣ τῆς χειρὸς 
κατάνευσις ὑπολέλειπτο, ὡς δῆϑεν ἐπισχεῖν οἰχονομοῦσι τὸν ϑό- 
ρυβον, τοῖς δὲ xal λίαν ἀρχοῦν ἐνομίζετο πρὸς ἐχχώρησιν. εὃ- 
ϑὺς οὖν βοὴ ἤρϑη ὡς ἐχχωροῦντος τοῦ βασιλέως, καὶ ἅμα ly(ov- 
v0 παμπληϑεί, καὶ ὡς τιμωρὸς τῆς βασιλικῆς σωτηρίας συνέϑεεν 
fO?Txacroc, ὡς καὶ προσχινδυνεύσοι εἶ δέοι. καὶ ἀλλήλους τῷ 9o- D 
Qvo παρακρατοῦντες ἐπὶ τῆς μονῆς ἠπείγοντο τῶν Σωσάνδρων, 
τὰ ἔσχατα καχὰ τούς, ὧς αὐτοὶ ἔλεγον, δύσνους τῷ βασιλείῳ 
κράτει πραξείοντες. εἰσὶ δ᾽ oi xai ἔμενον μὴ συναπιόντες, προ- 
μεηϑέστερον ποιοῦντες ἢ τολμηρότερον, xal ἅμα εἰ ἐχποδὼν γε- 
15 νομένους τοὺς καϑ᾽ ὧν συνέϑεον μάϑοιεν, αὐϑαϑέστερον δρα- 
σείοντες ἐπὶ ταῖς σχηναῖς πρὸς τὸ ἐχφορεῖν τὰ χειμήλια " μὴ γὰρ 
εἶναι τὸν κωλύσοντα οὕτω τῶν χεκτημένων ἀπολωλότων. ὥς E 
γοῖν οἱ μὲν συνάμα καί τισι τῶν ἐν τέλει τῆς ὑμνῳδίας τελουμέ- 


tu voluisse, et 
iciwm concessae a principe in perum ipsi fides saevieadi faceltatis. 


mensus, ut seditio per eam comprimeretur. at temaltsastes satis cere 
sibi cencessam eo gestu quod vellent agendi licentiam crediderunt.  sta- 
tim igitar sublata vox est assentiri Augustum et auctorem fieri. tam 
were pro se quisqae procurrere, singulis viritim sese ultores inieriarem 
«t vindices salatis priacipis epinantibus, et velut in stedie rei praeca- 


recites extremorum 
iofdoruem Augustae petestati isque hostiem ; 
en tamem defuere qui subsierent, .clerimedien sese im illo effuse alio- 


58 . GEORGII PACHYMERIS 


γῆς ἐντὸς εἱσεήκεισαν τοῦ ναοῦ, οἱ δὲ συνέϑεον πανδημεὶ ϑορυ--: 
βοῦντες παρὰ τὸ οσύνηϑες καὶ ἤδη τοῖς ἐντὸς ἐμφανεῖς ἦσαν εὐθὺ 
τῆς μονῆς ἰόντες, τινὲς τῶν ἐχτὸς ὄντων ὑπηρετῶν τὸν ἐκείνων 
ὑποτοπάσαντες ϑόύρυβον, μή τί που καὶ τῶν ἀπειρημένων δρά-- 
σαιεν σχεδὸν αὐτόνομοι ὄντες, ἅμα δὲ καὶ τὸν νεωτερισμὸν $no- 5 
πτεύοντες, δηλοῦσι σὺν ὠχρῷ τῷ προσώπῳ τοῖς ἔνδον. οἱ δὲ 
P 33 σπουδῇ τοῖς κυρίοις τὸ δηλωϑὲν ἀπαγγέλλουσι, καὶ ὡς ἐπιζυγῶ- 
σαι τὰς τῆς μονῆς πύλας τοῖς ἐρχομένοις συμφέρει, μάλα ϑερ- 
pg εἰσηγοῦνται. οἱ δ᾽ ἠμέλουν ἀκούοντες (μηδὲ γὰρ ἔχειν συμ-- 
βαλεῖν ὁπόϑεν ἐπὶ σφετέρῳ κακῷ ἴοιεν οἱ συνθέοντες), ἔρχεσϑαι 10 
δὲ κἀκείνους εἰς τὰς κοινὰς ἐκείνας τελετὰς ὑπελάμβανον. ὡς δὲ 
καὶ αὖϑις ἐξελθόντες ἐκεῖνοε πλησιασάντων καὶ μᾶλλον τὸ ϑορυ-- 
βῶδες καὶ ἄτακτον ὑπενόουν, ἔτι μᾶλλον κατωρρώδουν καὶ μετὰ 
B σπουδῆς εἰσήγγελον τὰ γιγνόμενα, καὶ ἐπ᾽ ἐκείνοις ἄλλοι ταχυ- 
δρομοῦντες, καὶ αὖϑις ἄλλοι" οὐδὲ γὰρ ἦν ὅστις τότε βλέπων 15 
μὴ ἐπὶ κακῷ μεγίστῳ τὴν ἐκείνων ἄφιξιν ὕπενόει. ὅϑεν-καὶ πολ-- 
λοὶ μὲν περὶ ἑαυτοῖς δεδιότες ἐκ τῶν οὐ χαλῶν ἐκείνων ὑποψιῶν 
ἄλλος ἀλλαχοῦ κατεδύοντο᾽ οἷς δ᾽ ἔμελε τῶν ἹΜουζαλώνων 
πλέον τῶν ἄλλων, προσιόντες καὶ αὖϑις ἀτάκτῳ ἤϑει καὶ προσώ- 
πῳ τὴν εἰσβολὴν τῶν ἀνδρῶν ὑπεμίμνησχον, καὶ ἐφεχτέον τὸ 90 
C τάχος ἔλεγον προκαταλαβοῦσι τὴν ἐχείνων ὁρμὴν διὰ τῆς τῶν nv- 


rent, ruens, ut dictum est, tumultu insolito multitudo adventabet. et 
iam qui intus erant intelligere coeperant eam turbam recta in monaste- 
rium ferri, cum quidam e ministris Muzalonum foris opperientibus, ve- 
riti quo tempestas suspectae novitatis incumberet, et non sine causa 
metuentes ne armata et legum secura seditio in foedum aliquod desine- 
ret facinus, pallido vultu periculum nuntiarunt iis qui ex interiori comi- 
tatu Muzalonum intra templum versabantur. hi rem statim ad dominos 
detulerunt, et studiose suggesserunt e re videri templi valvas occludi 
venientibus; idque ardore maximo urgebant ut statim curaretur. at illi 
audientes negligebant, nulla idonea coniectura fieri verisimile causati ad 
ullum ipsorum periculum istum cursum pertinere: nimirum opinabantur 
agi religione aut studio cohonestandi principis turbam illam, et nibil 
aliud quam spectare aut frequentiorem reddere funebrem August mortui 
pamegyrim cupere. ut autem qui haec nuntiaverant rursum 

propius iam appulsse multitudinis furentis fremitum e vicino terribilio- 
rem hausere sensibus, eo plos cohorrescentes iterarunt indicium crescen- 
tis mali, nuntiantes, ut prius, quae recentius cognorant. quod mox 
confirmarunt cursu anhelo festinantes alii super alios. neque enim iam 
ulli, qui uteretur modo sensibus, dubium erat quia in tragicum exitum 
phanaticus iste accursus erumperet. quare multi sibi privatim metuentes 
sdmonitu indiciorum ingruentis mali alius alibi abscondebant sese. qui- 
bus autem maior quam caeteris Muzalonum cura erat, denuo trepido 
cursu vultuque turbato ipsos adibant, impetum armatorum irruentium in- 
dicantes, et magnopere suadebant, iuberent opponi furentibus portarum 








DE MICHAELE PALAEOLOGO BL. 1. 99 


λῶν ἐπιϑέσεως, μή πως xal φϑάσωσιν εἰσελθόντες" μηδὲ γὰρ 
ἐπὶ καλῷ τινὶ τὸν τοσοῦτον ϑόρυβον εἶναι, ἀλλ᾽ εἴς τε λήξειν 
χαχόν. οἱ δὲ τῶν φόβους λεγόντων οὐκ ἦσαν ὅλως" ἦγε γάρ, 
οἶμαι, τούτους τὸ μόρσιμον, καὶ τὸ λεγόμενον ἀληϑές, ὡς ἀφαι- 
δρεῖται τὰς φρένας ὧν ἀπολέσαι μέλλει τὸ ϑεῖον. οὐ μὴν δὲ 
ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῖς παροῦσι τῶν μεγιστάνων ἔμελε τὸ δρώμενον áxov- 
ουσιν, εἴτε κατά τινα πρόγνωσιν τῶν μελλόντων, εἴτε μὴν καὶ 
αὐτοῖς o) μέλον χἂν ὃ τι καὶ δράσειαν συναχϑέντες. ἀλλ᾽ ἐν Ὁ 
τοσούτῳ τὰς εἰσόδους προκαταλαμβάνουσε καὶ κρατοῦσιν οἵ 
ἰοἐπιόντες, καὶ ἅμ᾽ εἰσχεομένων ἐντὸς xaxot ϑόρυβοι ἦσαν, καὶ 
elc ἔδρων τε καὶ ἠπείλουν πρότερον ἢ τὸν ναὸν εἰσελθεῖν δῆλοε 
ἦσαν φονῶντες. ἣν οὖν τῷ πρωτοβεστιαρίῳ γραμματικὸς ol- 
κεῖος, Θεοφύλαχτος τοὔνομα καὶ ἐμὸς συγγενής, προσόμοιος τῷ 
κυρίῳ τὰ πάντα. ἐξελϑόντος γοῦν ἐπὶ τῷ μαϑεῖν ἐχείνου σφάλ--: 
15λεε τοὺς ἐπιόντας 7j ὁμοιότης, συναιρομένης xal τῆς ἀμπεχόνης R 
πενϑίμου οὔσης ἐπ᾽ ἴσης καὶ μικροῖς καὶ μεγάλοις διὰ τὸν βασι- 
λέως ϑάνατον, χἀχέϊνον ὑποτοπάσαντες τὸν ζητούμενον εἶναι εὖ-- 
ϑὺς ἀναιροῦσι κοπίσε μυρίαις " οὐ γὰρ ἦν ὅστις xal τεϑνηκότι τὸ 
ἔγχος ovx ἔϑαπεεν in^ ἐχείψῳ. ὡς δὲ ἐγώ τινος ἤκουσα, ἀπερ- 
4ορόφου» ἐχ τῆς δεινῆς μανίας τοῦ αἵματος. πλὴν ἀλλ᾽ εὐθὺς οὐχ 
ἠγνόουν σφαλέντες" τὸ γὰρ πέδιλον ὑποφανὲν τοῦ ποδὸς μέλαν 


occupant et prsesidio muniunt qui iam , pervenerant seditiosi; quorum 


cati seditiosi estiarium esse m credidere, fallente ipsos oris et 
staturae inlitadine, et errorem —— peri tum genere vestitus ; 


60 GEORGII PACHYMERIS 


P 34 ὃν τῶν δεδρακότων φανερὰν ἄγνοιαν κατηγόρει. καὶ παραστίκα 
μεϑ᾽ ὅτι πλείστης μανίας καὶ ταραχῆς ξιφήρεις ἐμπίπτουσε τῷ 
γαῷ, καὶ παραχρῆμα φανέντων τῶν φονώντων ἐκείνων ὃ μὲν ἷε- 
οὸς ὕμνος κατασιγάζεται, ἄλλων ἀλλαχοῦ τῶν ψαλλόντων σχε- 
δαννυμένων καὶ παραδυομένων γωνίαις καὶ τόποις οἷς ἤλπιζον δ 
σώζεσϑαι. οἱ δὲ ἸΜουζάλωνες, ὃ μὲν τοῖς ἀδύτοις προστρέχει 
καὶ ὑπὸ τὴν μυστικὴν τράπεζαν ὑπελϑὼν ἐκεῖθεν dero σώζεσθαι, 

ὃ δ᾽ ὄπισϑε τῆς τοῦ ναοῦ πύλης ἑαυτὸν συνωθήσας ἐφ᾽ αὑτῷ 

B ἐφεῖλχε στερρῶς καὶ ὡς εἶχεν ὡς συνιζάνειν ἐν ἐπιπέδῳ οἱ τὴν ϑύ- 
ραν, ὡς καὶ προσχολλᾶσϑαι δοκεῖν ἠνεῳγμένην τῷ ἀντιϑύρῳ 10 
μηδενὸς ἐμποδὼν ὄντος... ὃ δ᾽ ἐκείνων γαμβρὸς (καὶ οὗτος γὰρ 
ὥσπερ τῆς εὐπραγίας τοῖς συγγενέσι μετεῖχεν, οὕτω καὶ κοινωνὸς 
ἔμελλε γενέσϑαι τῆς δυσπραγίας) ἀλλαχοῦ περί πον τὸ τῶν βασι- 
λέων ἡρῷον ὡς εἶχε παραδυόμενος λαϑεῖν ἔσπευδεν. ὃ μέντοι γε 

C πρωτοβεστιάριος ἐν τοῖς ἀδύτοις καὶ αὐτὸς εἰσελϑὼν τοῦ ναοῦ, 15 
καὶ πρὸς τῇ κχόγχῃ γενόμενος τῆς προϑέσεως, ἐπί τι κιονῶδες 
ἱστάμενον ὑπανέρχεται, καὶ τῷ ἐχεῖσε σκοτώδει σὺν τοῖς ἀδύτοις 
ϑαρρεῖ. ἀλλ᾽ οὐχ ἦν οἱστισινοῦν ἐχείνων διαδρᾶσαι τὸν χίνδυ- 
vo». πλεῖστοι γὰρ ὄντες οἱ ἐφορμῶντες τοὺς μὲν ἄλλους ἐποίουν 
φεύγειν, περὶ τῇ σφετέρᾳ ζωῇ ϑέοντος ἑκάστου, ἀπενεοῦσϑαι δὲ 30 
καὶ τοὺς ἐν τέλει συνέβαινε μηδὲν ἔχοντας πράττειν. ἐκεῖνοι δὲ 

D x πολλοῦ τοῦ πρὸς τὸ θαρρεῖν περιόντος παράβαχχόν τι xol μα- 

4. didemat, 7. ὑφεῶκε P. 

confestim rabie ac strepitu maximis - 


DE MIGHAELE PALAEOLOGO L. I. 61 


visi» ἐφαλλόμενοι ἀκριβῶς ἠρεύνων, μηδὲν τῶν τοῦ ναοῦ xata- 
λιπόντες ἀνεξερεύνητον. ὅϑεν καὶ ἄλλος ἄλλον εὑρών τε καὶ xa- 
τασχὼν ἀπηνῶς καὶ ὡς αὐτῷ δοκοῦν διεχρᾶτο. οὐ μὴν δὲ οἱ 
ἄλλοε χατερραϑύμουν, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἑνὶ πολλοί τινες περιστάντες 
ἔβαλλον ἔπληττον ἠκίζοντο καὶ νεχρὸν τὸν ἄϑλιον, ὡς καὶ εἷς 
πολλὰ τὸν ἕνα κατακεκόφϑαι" οὕτως ὥπλιζεν αὐτοὺς ἡ κακία, 
καὶ ὁ ϑυμὸς μεμηνότας ϑῆρας ἐδείκνυ. τὸν μέντοι γε πρωτοβε- E 
στιάριον Κάρουλός τις τῶν ἀδύτων κατατολμήσας καὶ τὰ πολλὰ 
διερευνησάμενος ἐπεὶ οὐχ εὕρισχεν, ἀπειπὼν ἔμελλεν ὑποστρέφειν. 
10 ἀλλ᾽ ἡ μοῖρα οὐδ᾽ ἐκεῖνον εἴα τοῦ πάϑους ἐκτός" τὴν γὰρ πρό- 
ϑισιν εἰσελϑὼν καὶ τῇδε κἀκεῖσε περιβλεψάμενος ἐπὶ γόνασι συνι-- 
ζάνοντα κάτωθεν εἶδε τὸν οἴκτιστον, καὶ ἰδὼν ὁρμᾷ καϑαιρεῖν 
ἀπηνῶς. καὶ ὃς δυσωπεῖ τὸ οἰκεῖον αἷμα πολλοῦ τινὸς ἐξωνού- 
μενος. ὃ δὲ οὔτε πρὸς τὸ σχῆμα τῆς ἱκετείας ἀπεῖδεν οὔτε μὴν 
1δὐπεκλάσθη τοῖς ἐπηγγελμένοις, ἀλλ᾽ εὐθὺς κατασχὼν ἀναιρεῖ 
ξιφιδίῳ. καὶ δῆλον γεγονὸς τὸ πραχϑέν, οὐκ ἤν ὅστις ἀπῆν P 85 
ἐκεῖθεν, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἐπιστὰς ὡς εἶχεν οὐτάζων xal pe? ὕβρεων 
iube, καὶ ἐς τοσοῦτον μελεϊστὶ κατεδάσαντο ὥστε καὶ τοὺς ἐν- 
ταφεαστὰς ὕστερον σάκκῳ τὰ μέλη καταϑέντας οὕτως ἐκφορῆσαι 
Ὥχαὶ τάφῳ δοῦναι. ἐπεὶ δ᾽ εἷς soc τοῖς ἀνημέροις ἐκείνοις 
ἐπράχϑη τὸ τόλμημα, ovic τρόπον ϑήξαντες τοὺς ὀδόντας ὡς 





illo deprecante, εἰ quantom vellet sui sanguinis offerente pre! 
dem latro mec habita supplicis ferus nec rigore animi megaitu 
missorum vel tantillum , statim aj 


habuerint laceros et ab invicem discissos artus in saccum. colligere, quo ad 


compotes perpetrato audaclesimo scelere viderunt, tum vero atridere den- 
Wbaé iasür aprerum frendentiom, Wt nemo eüam oplimafum aot magi- 


62 GEORGII PACHYMERIS 


μηδὲ xal τοὺς ἐν τέλει κατωπαδὶς ἐκείνων ἔχειν ἴστασϑαι καὶ 

Β ἐλέγχειν ἢ μὴν ἐρωτᾶν τί παϑόντες καὶ τίνος ὁρμήσαντος τοιαῦτα 
πράττοιεν, ἐπὶ τὰς σκηνὰς εὐθὺς ὥρμων τῶν φονευϑέντων, καὶ 
ᾧ προστετύχει ἕχαστος μεϑ᾽ ὅτε γενναίου τοῦ παραστήματος, 
ὡς οὐδενὸς καινοῦ γεγονότος, ἐξεφόρουν ἐπεγγελῶντες, καὶ τὸ 5 
ἐπὶ γλώσδης ἔγκλημα συχνάκις λεγόμενον ἦν, ““οἵ ἐχϑροὶ xal 
δύσνοι τοῖς βασιλεῦσιν, οἱ βασιλειῶντες, oi παντὶ τρόπῳ εἰ μὴ 
κεχώλυντο οἷοίτ᾽ ἄρξαι, οἱ τοῦ στρατιωτικοῦ ἀλιτήριοι, οἱ μαγ-- 

C γανείαις μὲν τὸν πατέρα μεϑ᾽ ὑπουλότητος ὑπελϑόντες, φυλα-- 
xñc δὲ δόξῃ καὶ ἀσφαλείας τῷ υἱῷ ἐφεδρεύοντες, ὡς δεδώχασιν 10 
ἀξίας καὶ ὡς ἔδει τὰς δίκας, ὡς εἰκότως διαπεπράχαται, καὶ ὡς 
εὐνοϊκῶς τοῦ λοιποῦ δουλεύσομεν τῷ δεσπότῃ τῶν ἐκεῖϑεν ἀπαλ-- 
λαγέντες καχῶν.᾽ ταῦτ᾽ ἔλεγον, καὶ λείαν ἸΠυσῶν τἀκείνων 
ἐποίουν, ἀμφοτέραις ἐξαντλοῦντες τὸν πλοῦτον ix τῶν σκηνῶν. 
τούτων οὖν οὕτω τελεσθέντων, μηδενὸς οἵου τε δοκοῦντος μαρ-- 15 

Ὁ γῶντι πλήϑει καὶ ἀναρχίᾳ ἐμποδὼν ἵστασϑαι, τῶν μὲν ταῖς ἀλη-- 
ϑείαις δεδιότων τῶν δὲ καὶ κατὰ προσποίησιν (σημεῖον δὲ" καὶ 
γὰρ τῆς τοῦ πρωτοβεστιαρίου συζύγου ἐχεῖ παρούσης καὶ δεινὰ 
ποιούσης καὶ λεγούσης ἐπὶ τοῖς τολμηϑεῖσιν, ἐμβριϑέστερον ὃ 
μέγας κονοσταῦλος xal ϑεῖος αὐτόϑεν ἐπεῖχεν, ἐπιτάττων σιγᾷν 30 
φοβουμένῃ μὴ καὶ αὐτὴ πάϑοι, εἰ μὴ σιγῴη, τὰ ὅμοια), --- ὡς 

E γοῦν συνεχέϑησαν ἅπαντες, καὶ χύριοι καὶ ὑπηρέται ἐπ᾿ ἴσης 


stratuum prope ipsis adstare sustineret , multo minus reprehendere, aut 
quid passi quove instigante talia facerent rogare. subito deinde in aedes 
irruperunt interfectorum, ibique quidquid cuique quod placeret , occurre- 
rat, tam secura ludibundi ac ridentes efferebant audacia ac si nihil novi 
contigisset, in ore habentes ac crebro iterantes mortuorum crimen bis 
expressum verbis: "hostes et proditores imperatorum, principatum affe- " 
ctantes , et quovis modo, nisi sic prohiberentur, ad tyrannidem perven- 
turi, militaris ordinis oppressores detestabiles, magicarum artium clan- 
destino maleficio in patrem Augustum grassati, filio pupillo specie custo- 
diae et praestandae securitatis insidiantes, ut poenas Vederunt rout opor- 
tuit dignas! ut iure ac merito quod decuit factum *st! ut deli ac de- 
voto alacres animo , dira scelestorum liberati tyrannide, domino deinceps 
serviemus!" haec simul loquebantur, simul impune velut e Mysis prae- 
dam congerebant, agentes ferentesque res opimas e plena Muzalonum 
domo. baec in hunc modum sunt acta, nemine sibi tantum auctoritatis 
aut virium inesse putante, quanto esset opus ad reprimendum furorem 
effraenetae multitudinis, obstandique contumaciae legum et imperii victrici 
aliis revera timentibus, aliis simulantibus timorem. argumento sit quod 
protovestiarii uxorem illic praesentem, et quae pat erat videntem talia 
eplorantem ac loquentem, magnus conostaulus eius patruus graviter in- 
crepitam corripuit et silere iussit, metu ne pateretur viro similia, si ver- 
bis irritare furentes pergeret. ergo cohibitis in direpta domo pari timore 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 63 


εἶχον τῶν φοβερῶν, éxdazov ζητοῦντος τὸ σώζεσθαι, ἀπαέρου-- 
σιν ἐκεῖϑεν εὐθύς, ἐφ᾽ 6 τι xal παραγένοιντο μὴ φροντίσαντες, 
καὶ σὺν οὐδενὶ χόσμῳ φεύγοντες. τῷ μὲν βασιλεῖ ἀσφαλῇ πλέον 
ἢ πρότερον τὰ τῆς φυλακῆς ἐφιστῶσι, μή τε καὶ νεωτερισϑῇ 
δηπλέον. . 
Οὕτω συγχυϑέντων ἁπάντων, ἕχαστος τὰ xa9? ἑαυτόν, 
ὡς εἶχε, χατησφαλίζετος (20) καὶ οἱ μὲν ἀμφὶ τὸν Καρνανί- P 86 
τὴν πρωτοβεστιαρίτην τότε τυγχάνοντα, ἄνδρα γεραρὸν xal πολ-- 
λοῦ τιγὸς ἄξιον, φυγῇ ἐχρῶντο πρὸς Πέρσας αὐτομολοῦντες, 
1009 βασιλεῖ ἐγχοτοῦντες, ἀλλὰ περὶ ἑαυτοῖς δεδοιχότες διὰ τὴν 
τῶν πραγμάτων σύγχυσιν. εἴτε γὰρ αὐτοβούλως ὥρμων οἱ ἐπι-- 
ϑέμενοε μή τινὸς παρορμῶντος, ἔχειν καὶ πάλιν οὕτως ὁρμᾶν B 
μηδ᾽ ὁτιοῦν χολασϑέντας" eite καὶ ἄλλοι σφᾶς ὁρμῶντας παρώ- 
τρυναν, ἐκείνους xal χατ᾽ αὐτῶν παροτρύγειν ἔχειν, κἀντεῦϑεν 
is κινδυνεύειν μὴ προσδοχῶντας πολλούς, καὶ μᾶλλον τοὺς ἐπ᾽ 
ἐξουσίας ὄντας, οἷς ó φϑόνος ὑφεῖρπε πολὺς καὶ δεινός. οἱ μὲν 
οὖν διὰ ταῦτα αὐτονυχεὶ εὐϑὺ Περσίδος ἀνὰ χράτος ἤλαυνον, 
ἄλλοι δ᾽ ἀλλαχοῦ ἀνεχώρουν, κινδύνους ὑφορώμενοι τοὺς μεγί- € 
στους, ἄλλοι δὲ καὶ ὡς οἷοίτ᾽ ἦσαν διεφυλάττοντο. ὃ μέντοι 
40γε μέγας χονοσταῦλος τοὺς ἀδελφοὺς ἐπιστήσας, νέους ὄντας καὶ 
συνετούς, ὧν ἅτερος μὲν Ἰωάννης ὃ δὲ δεύτερος μετ᾽ ἐκεῖνον 
Κωνσταντῖνος ἐλέγοντο, ὀφφικίοις οὕπω σεμνυνομέγνους, τὰς 


8. μὲν] μέντοι Ὦ 22. ὁ Κωνσταντῖνοῃ P. 


cunctis ue dominis et famulis, unoquoque in lucro ponente sí salvus 
evaderet , nt inde tandem, nihil pensi babentes quo ferrentur, ac 
quasi fugientes nullo ordine. principi quidem validiorem quam prius cu- 
sStodiam apponunt, ne quid ex eo novae cei posset exurgere. 

Bic confusis conctis, unusquisque securitati ac saluti propriae quam 
poterat diligentissime cavebat. (20) at Caryanites quidem tunc protove- 
starites, vir aetate iam matura venerabilis meritique maximi, cum ne- 
cessarüs et familiaribus ipsa nocte recessit transfugiens ad Persas, non 
quod imperatori succenseret, sed quod sibi metueret ob perturbationem 
rerum. sive enim id per se nemine instigante seditiosi ausi erant, iure 
timeri paría rursus eosdem attentaturos impune, summo discrimine ge- 
rentium magistratus, in quos gravis incumbebat invidia : sive ipsos alii 
ismpolerant, etiam iterum concitandam vim militarem ab iisdem in minime 
epinantes multos iure formidari. abi similiter alio se receperunt, maxi- 
ma quaeqee rati domi manentibus impendere pericula. porro alii in at- 
tenta sui ipsorum custodia perstabant. at magnus conostenlus fratribus 
(quorum natu maior loannes, minor Constantinus vocabatur) ad commu- 
Bem tutelam adhibitis idoneam cuique subiecit praesidiariorum manum. 


64 GEORGII PACHYMERIS 


D πρεπούσας ἑαυτῷ φυλαχὰς καϑίστη. ἐντεῦϑεν μὲν καὶ συνεχέ- 
στερον ἐφοίτων πρὸς βασιλέα, καὶ διημέρευον σὺν ἐκείνῳ, οὗ 
πλείους δὲ καὶ διενυχτέρευον. τὰ δὲ τῆς πρὸς ἐκεῖνον εὐνοίας 
καὶ πίστεως καὶ μᾶλλον φιλοτιμούμενοι πρὸς ἀλλήλους ἔνεδει- 

P 81 κνύοντο ἐμφανῆ xal ὡς οὐκ ἄλλως γε μείζονα, (21) ὅμως καὶ5 
πρὸς ἀλλήλους ἐφιλονείχουν καὶ ἐρίζειν ἀπήρχοντο. ἣ δὲ φιλο-- 
γεικία ἐκ φιλοτιμίας σφίσιν ἐτύγχανεν " ἠμφισβήτουν γὰρ ἀλλή-- 
λοις τῆς περὶ τὸν βασιλέα φροντίδος, ἑκάστου τῶν ἐν ἀξιώματε 
ὄντων μὴ φέροντος τοῖς ὁμοίοις ὑποτετάχϑαι, ἦσαν γὰρ ἔνϑεν 
μὲν οἱ ἐκ Auoxcoluv Ἰζαμάντουροι, γήρᾳ τε καὶ συνέσει xe- 10 
κοσμημένοι, οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ xal τὸ πρὸς τὸν νέον βασιλέα συγ-- 

Β γενῶς ἔχειν καὶ παππικῶς πολλὴν ἐνεποίει τὴν τοῦ ταῦτα ζητεῖν 
παρρησίαν" ἔνϑεν δὲ οἱ ἐκ Τορνικίων τὸ γένος ἕλχοντες, ὧν ὃ 
πρῶτος καὶ μέγας πριμικήριος ἦν. εἶχον γοῦν καὶ οὗτοι τὸ πρὸς 
τὸ ἀμφιβαλλόμενον ἰσχυρὸν τὸ ἀπὸ πατρὸς οἰκεῖον καὶ ἀδελφιχὸν 15 
ἐν γράμματι πρὸς τὸν τοῦ νέου πάππον καὶ βασιλέα Ἰωάννην τὸν 
“Δούκαν. ἐκεῖϑεν οἱ Στρατηγόπουλοι, ὧν τοῦ γένους ἐπίδοξος 

Ὁ ὃ ᾿Αλέξιος, πολλὴν φέρων τὴν αἰδῶ ὡς εὔγερως ἀπὸ πάντων καὶ 
πλεῖστα προσέτι κατωρϑωχώς" οὗ καὶ ὃ παῖς Κωνσταντῖνος 
γαμβρὸς ἐπ᾿ ἀδελφιδῇ τοῦ βασιλέως Ἰωάννου ἐξ ἀριστείας φανεὶς 20 


14. πριμμικήριος P. 


adolescentes hi prudentes erant, nondum Md officiorum promoti honorem, 
eoque , utpote alia vacui cura, apud imperatorem magis assidul, ac cum 
eo soliti non dies solum totos exigere sed etiam non raro pernoctare, de 
fide in illum ac caritate certantes inter se, nullamque occasionem prae- 
termittentes declarandi quam maxime poterant sui erga principem studi 
praestantis. (21) verum omnes qui remanserant principes acris habebat. 
aemulatio solicitos invicemque commissos, unoquoque sibi ambiente nec 
Willi alii cedere parato curam peculiarem ac tatelam imperatoris adhuc 
pueri. erat ea singulorum nobilitas et ex harum conscientia. 
sui opinio, ut subiici cuiquam eorum quibus se pares existimsbant nemo 
"unus aequo animo passurus videretur. hinc se offerebant e Lascaridum. 
gente Tzamanturi, qui gravi senectute venerabiles et fama prudentiae 
conspicui, efficaciter sibi suffragari confidebant ad impetrandam procu- 
rationem pupilli principis et communionem cum eo intimam sanguinis et 
suctoritatem quasi paternam a matura ipsis datam in natu minorem suae 
familiae alomnum. e diverso se ostentabant orti e Torniciorum genere, 
mus erat primicerius. his fiduciam: anferendi prae 

*ris honoris dabat patris ipsorum 

m Augustum summa gratia fs 

; aliunde Strategopuli, in quibus genere illustris 

5 in canitie decora magnis rebus gestis virtutem ac 

,huius filius Constantius Gregorius, affinis impera- 

eius nepte ac claris factis tus, postea privatus 



















DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 85 


ὕστερον στερεῖται τῶν ὀφϑαλμῶν, ἄρτι Θεοδώρου τοῦ /dáexap: 
μοναρχήσαντος, αἰτίαν δ᾽ ἔσχεν ὡς καϑυπερηφανεύοιτο τοῦ 
ἀρατοῦντος, ὑπεροπτιχῶς πρὸς ἐκεῖνον ἔχων νεωστὶ μετὰ τὸν 


πατέρα τῶν σκήπτρων ἐπειλημμένον. καὶ οἷ ἐκ τοῦ “Ῥαοὺλ εὖ..ὄ D 


δγενεῖς ἄλλοε, μετὰ πατέρα τὸν τοῦ ἀξιώματος ἐκπεσόντα, ὡς 
φϑάσαντες εἴπομεν, ἔτι γνεάζοντες, xal Παλαιολόγοι. σὺν οἷς 
xal Βατάτζαι καὶ οἱ τοῦ Φιλῇ, ὧν ὃ πατὴρ Θεόδωρος τετόφλωτο 
καὶ αὐτὸς σὺν τῷ ΣΣτρατηγοπούλῳ τῆς αὐτῆς ἐχείνῳ χάριν αἰτίας, 
σὺν Καβαλλαρίοις τε οἷ ΝΝοστόγγοι καὶ οἱ Καμύεζαι, σύν τε καὶ 


10 “πρηνοῖς καὶ ᾿4γγέλοις οἵ diBaddpio: Ταρχανειῶται Φιλανϑρω- E 


πηνοὶ καὶ οἱ εὐγενεῖς Κανταχουζηνοί, καὶ ὅσοι ἄλλοι οἷς £j μεγα-- 
λογενὴς σειρὰ καὶ χρυσῆ συγχεχρότητο. ὃ μέντοι ye Νοστόγγος 
Γεώργιος καὶ προσεφιλοτιμεῖτο" ἐνυδροῦτο γὰρ τῶν ἄλλων εἰς 
κῆδος βασιλικὸν προτιμώμενος. καὶ γὰρ ἔτι ζῶν ὃ κρατῶν áp- 
15 μόζειν εἷς γάμον αὐτῷ τὴν παῖδα διὰ βουλῆς ἔχων πολλοῖς καὶ 
ἄλλοες ἐπίστευε τὴν βουλήν, χἂν ἐπλήρου καὶ τὸ συνάλλαγμα, 
εἰ μή γε ϑάνατος τῷ βασιλεῖ ἐπελϑὼν ἐμποδὼν ἔστη τῇ πράξει. 
τότε δ᾽ αὖϑις ἐπιϑαρροῦντα τοῖς ἐγνωσμένοις ὡς καὶ πάλεν τυ- 
χεῖν ἔσται οἱ τοῦ κήδους μέγα φρονεῖν ἡ ἐλπὶς ἐποίεε, καὶ πατη- 
φῳλαζονεύετο πρὸς τοὺς ἄλλους, καὶ μᾶλλον τὸν αὐτανέψιον, ὃς 
ἦν 6 μέγας κονοσταῦλος, διαφιλοτιμούμενος. ὅ9εν κὰν τοῖς βα-- 
σιλικοῖς προαυλίοις ἀνέδην ἐσχήνει, καὶ xa9^ ἡδονὴν διατριβῆς 


oculis faerat "Theodoro Lascari r 
alii patricii, qui obitum Ioannis Augusti dignitatibus exciderant; alteri 


eeteres P gi, et cum his Batatzae et Philis fili, quorum parens 
Cebelleriis Nosteng| ac Camytzae, et cum Aprenis atque Angelis Liba- 
thro 


rore m eenostanlum impotentius aesaulems. quere in. atriis im 
vene ac impudenter $eso inttabat, adeo ut mon dobitaret 
pueri Ausgust kudis se immiscere, oellusorem se principi ebtradens, 


Georgius Pachymeres I. 


P 88 


66 GEORGII PACHYMERIS 


B ἱππαζομένοις toig ἄρχουσιν ἐπὶ κοντῶν συντριβῇ ἢ xal κατὰ 
παίγνιον σύνηϑες σφίσι τῆς σφαίρας ἐκ μεγάλου τοῦ ϑάρρους 
συνιππάζετο xal συνέπαιζεν, ἐγγὺς ἱσταμέγαις καὶ ὁρώσαις ταῖς 
βασιλέσιν ἐπιδεικνύμενος. 

C Q9. Τέως yc μήν, ἐπεὶ ox ἦν ἀνεπιτρόπευτον μένειν τὸν 5 
βασιλέα, ἐν ἀφήλιξι γνωριζόμενον καὶ ἁπαλὸν ἦτορ φέροντα, 
συνελϑόντες ἅμα οἱ ἐν τέλει καὶ βουλευσάμενοι ὡς οὐκ ἀσφαλὲς 
δίχα τῆς ἐκκλησίας καὶ τοῦ ταύτης προεστῶτος (᾿“ρσένιος δ᾽ ob- 
τος ἦν) καϑιστᾶν τὰ τοιαῦτα, πρὸς μὲν τὸν ἐξ «Αὐτωρειανῶν 
πατριάρχην πέμπουσι τὴν ταχίστην μετακαλούμενοι Νικαίηϑεν 10 
τοῦτον, αὐτῶν δὲ xaJ" ἑαυτοὺς ἐφ᾽ ἡμέραις διασκεπτομένων, 

D ἄλλον ἄλλου εἰς κηδεμονίαν τοῦ βασιλέως προχρίνοντος, τέλος 
ἐπὶ τῷ μεγάλῳ κονοσταύλῳ τῷ ῥηϑέντι Παλαιολόγῳ ἡ κοινὴ βου-- 
Àj καταντᾷ ὡς αὐτοῦ γε καὶ μόνου παρὰ τοὺς ἄλλους ἱκανοῦ 
πρὸς τοῦτο φανέντος" εἴπερ γὰρ ἄλλον, στρατηγικώτατον εἶναι 15 
τὸν ἄνδρα, καί oí ἐκ παλαιοῦ αὕταρκες εἶναι τὸ εὐγενές, xai 
τρέτον τὸ πρὸς τὸν κρατοῦντα συγγενὲς ἅμα μὲν αὐτόϑεν ἅμα δὲ 
καὶ ἐχ τῆς συζύγου (τῆς μὲν γὰρ δεύτερος αὐτανέψιος ἦν, τοῦ 

E δὲ δευτέρου αὐτανεψίου υἱὸς) πολλὴν ἐμποιεῖν αὐτῷ τὴν εἰς τὸ 
κηδεμονιχκὸν τοῦ βασιλέως παρὰ τοὺς ἄλλους ἐχχώρησιν. ἀλλὰ 90 
τὰ μὲν ἐχείνου πρὸς τὸ προχιμᾶσϑαι τῶν ἄλλων δίχαια ταῦτ᾽ 


ludens, et in similes eius aetatis remissiones sese ingerens familiaritate 
nimis audaci, sicque sese reginis sororibus imperatoris coram e propinquo 
spectantibus venditans vano gloriolae pruritu. 

22. Verum enimvero cum diotius non posset parvulus imperator in 
tam imbecilia ac tenera aetate certi tutoris providentia destitutus relin- 
qui, ad electionem apti ad id munus coesntes magno numero praecipui 
quique magistratus atque aulae proceres ante omnia decreverunt haud- 
quaquam tutum videri tanta de re statuere sine cleri et ecclesiae. con- 
sensu eiusque consilio ac nutu qui rebus ecclesiasticis tunc praeerat (is 
erat Arsenius). itaque per exautorianorum patriarcham illum ex urbe 
Nicaes curriculo accersunt. ipsi vero interim serio in deliberationem in- 
qressi post multam et attentam disquisitionem disceptationesque varias, 
alio alium praeferente, tandem in eam sententiam maiori ez parte con- 
veniunt quae curam imperatoris ac tutelam saepius memorato magno co- 
postaulo Pale committendam censebat : videri enim illum unum prae 
cunctis reliquis ad eam rem idoneum maxime utpote virum fortem et rei 
militaris experientissimum , cuique affatim suppeteret antiquae nobilitatis. 
accedebat tertio loco domestica sanguinis necessitudo cum imperatoribus 
avo et patre principis regnantis, ex wtraque stirpe paterna maternaque. 
nam Augustae promepos, ex im toris vero pronepote natus 
erat. his vere tis nitebatur P i spes, e allegabat 

plane argumentis confisum eum, praeter ea quae palam ageban- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1. 67 


ἦσαν, xal ὃ ὑπὲρ ἐχείγου λέγων ταῦτα προυβάλλετο " παρέχει δὲ 
xal τὸ εἰκὸς ἐννοεῖν ὡς κἀχεῖνος τὸ πρᾶγμα ποικως μετεχειρί- 
ζετο, οὐκ ὀλίγους κλέπτων ταῖς ἀγαϑαῖς ὑποσχέσεσι, καὶ μᾶλλον 
οἷς ἐκπεσεῖν τῶν ἀξιωμάτων συνέβη ix τῆς τοῦ καιροῦ δυσκολίας 
δ5τὸ πρότερον. ὃ δὲ ὑπελϑεῖν μὲν τὴν φροντίδα μηδὲν μελλήσας P 89 
χατένευε, πένης ὧν καὶ μηδὲν ἔχων κατὰ τὸ μέτρον τοῦ ἀξιώμα-- 
τὸς φιλοτιμότερον διαζῆν" ὡς ἂν δὲ μὴ δοκοίη τῷ ἐξ ἑτοίμου 
λαμβάνειν χάριν τοῖς παρέχουσιν ἔχειν, μηδ᾽ ὡς φορτίον ἔπωμι. 
ζόμενος παραιτεῖσϑαι, ἐζήτει μὲν καὶ τὴν τοῦ πατριάρχου ὅσον 
Ἰοοὔύπω ἐπιστησομένου συναίνεσιν, οὐ χατὰ χρείαν μᾶλλον, ἀλλ᾽ 
ἵν᾿ ἀσφαλέστερον τὸ γινόμενον χαϑιστῷτο. πλὴν ἀλλ᾽ ἀντιδο- 
ϑῆναί οἱ καὶ τῆς ἐπὶ τῷ βασιλεῖ κηδεμονίας τὰ ὑψηλότερα τῶν B 
ἀξιωμάτων προσαπαιτεῖ. (23) οἱ δὲ τῶν μὲν ἐχείγων βουλευ- C 
μάτων τὸ χῦρος οὐχ ἧττον καὶ ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἤϑελον εἶναι, 
15 οὐ μὴν δὲ ὥστε xal σφᾶς. ἀναγκάζεσθαι ἐφ᾽ οἷς ἐδέδοκτο σφίσι 
μεταβουλεύεσθαι᾽" τὸ δὲ προβιβασϑῆναι τὸν τοῦ βασιλέως ἐπί. 
τροπον εἰς βαϑμὸν τοῦ ἀξιώματος μείζονα εἶκός ye εἶναε διωμο- 
λόγουν, καί πως xal ἀμηγέπη διὰ ταῦτα χἀπὶ τούτῳ συνεφώγουν p 
οἱ πλεῖστοι. καὶ εἷς μέγαν δοῦχαν 0 τῶν βασιλικῶν πραγμάτων 


tur dicebanturque, admovisse clanculum arcanas artes corrogandis varía 
industria suffragiis studiisque velificari eius ambitioni valentium, qualium 
multos putatur amplis sibi promissionibus adiunxisse, praesertim ex iis 
qui nnperis aulae tempestatibus iacturam dignitatum feceramt. et suberat 
causa cur occasionem non negligeret , sed curam intenderet omni cuncta- 
tone osnissa in rem sibi unice necessariam in statu praesentis fortunae, 
exhaustae atque inopis, egestate siquidem pecuniae summa laborabat, non 
habens omnino unde dignitatem tueretur, multo autem minus unde, quod 
naturaliter amabat, munifice ac splendide viveret. porro ne hinc quidem 
visus accipere nimis cupide oblatum honorem, obnoxium se ac gratiae 
debitorem deferentibus constitueret, inde vero formidare onus impositi of- 
fcü quasi conscieatia infirmitatis videretur, mediam inter illa extrema 
viam tenens, primum petiit patriarcham auctorem fieri decretae sibi di- 
gnitatis, ideoque conclusionem deliberationis ultimam in eius proximum, 
Wt putabatur, adventum differri, non quod huius assensum omnino ne- 

; sed quod eo accedente securius transigendam hirmiusq ue con- 
stituendam rem putaret. deinde rogavit ut sibi boni publici studio diffi- 
cilis et gravis procurationis subeunti pondus, Ín pretium operae ac solici- 
tudinis regenda im toris pueritia exantlandae, annuere vellent excel- 
siores aulae dignitates, (23) quibus auditis congregati proceres morem illi 

in utroque quaesito censuerunt: nam et ad auctoritatem immu- 
tabilitatemque rerum a se decretarum conduoere putabant ratas eas ab 
ecclesia haberi, absque eo tamen ut iterum in dubium ac deliberationem 
vocarentur; et aequum plerisque consentaneumque visum est tutorem gu- 
bernandse tenerae principis aetati praepositum in sublimiorem, quam in 
«quo hactemus stetisset , tis gradum attolli. quare id pluribus suf- 


68 GEORGII PACHYMERIS 


ἐπίτροπος μετατίϑεται, βασιλέως δῆϑεν διδόντος, καὶ τὸ λοι- 
πὸν ὃ Παλαιολόγος μέγας δοὺξ καὶ τοῦ βασιλέως ἐπίτροπος φη- 
μιζόμενος πρὸς ταῖς φροντίσι τῶν κοινῶν ἦν, καὶ ἐξ ἐπιτάγματος 
ἀπαραιτήτου συμπραττόντων καὶ τῶν ἐν τέλει διῴκει ταῦτα. καί 

E πως ἀμηγέπη διὰ ταῦτα κατ᾽ ἀναγκαίας χρείας τῶν βασιλικῶν 5 
ταμιείων προσήπτετος. ἦν γὰρ χρημάτων πλῆϑος ἐναποτεθη-- 
σαυρισμένον ἐν Μαγνησίᾳ, οὐ ῥᾳδίως ἀριϑμητόν, συλλεγὲν xod 
ἀποτεϑὲν παρ᾽ Ἰωάννου τοῦ Δούκα καὶ βασιλέως. τὸ γὰρ παρὰ 
τοῦ παιδὸς ἐκείνου Θεοδώρου τοῦ ““άσκαρι συναγόμενον ἰδίως 

P 40 ἄλλο τι χρῆμα, εἰς βασιλείας αὔταρκες ὄγκον, ἐν τῷ χατὰ ἄνω 10 
Σκαμάνδρου φρουρίῳ τῷ οὕτω πως ᾿"“στυτζίῳ ὑποχοριζομένῳ 
ἀσφαλῶς ἐναπέκειτος πλὴν οὐχ ἐκλογαὶ ταῦτα ἢ εἴσπραξις ἄδι- 
xoc, οὐδ᾽ ἀνθρώπων βίος καὶ πενήτων οὐχ ἧττον ἢ χρυσὸς oi- 
ματα, ἀλλὰ πλοῦτος ἔχ τε τῆς περὶ τὰ ἴδια προμηϑείας καὶ ἐκ 
τῆς τῶν ἀλλοτρίων κατὰ προσένεξιν εἰσφορᾶς συλλεγείς τε καὶ 15 
αὐξηϑείς" τὸν μὲν γὰρ ἐκ γεωπονίας συνῆγον, τὸν δ᾽ ἐξ ἀλλο-- 

Β δαπῆς συνέλεγον. πλὴν οὐχ ὥστε καὶ ἀποτεϑησαυρίσϑαι τὸν 
ndvra μηδενὰς μετέχοντος, ἀλλ᾽ ἐξαιρουμένων τῶν ἀναγκαίων 
εἷς δόσεις καὶ ῥόγας καὶ δαπανήματα, καὶ μᾶλλον εἷς ἐπιφανῶν 
μὲν ἀνδρῶν φιλοτιμίας πενήτων δὲ χορηγίας, ὡς ἐχχεῖσϑαι κατ᾽ 90 


12. ἢ deerat, 


fragiis iusserunt. magno igitur proeerum consensu curator electus rei- 
publicae per teneram regnantis aetatem, concedente imperatore, magni 
ducis appellatione insignitur. itaque mox Palaeologus simul dux megnus; 
simul tator principis aoclamatus, de publici consilii sententia rem admi- 
nistrare publicam oeepit, eaque occasioae regium attigit aerarium. erat 
autem vis pecuniae condita in urbe Magnesia non facile numerabilis, col- 
lecta et ibi depesita a Ioanne Duca imperatore: nasm& quae alia proprie 
ἃ Theodoro Lascari eius filio congregata pecunia fuerat tanto numero, ut 
ad quasvis imperii expensas posset sufficere, secure custodiebatar in arce 
δὰ Bcamandrum sita, quae diminuto vocabulo Astytsium, hoe est urbe- 
cula , vocatur. caeterum nen ex corrasionibus et extorsionibus iniquis 
bae summae conflatae fuerant, neque eius generis erant hi thesauri ques 
raptim congestas in unum bominum vitas et pauperum sanguigem non im- 
merito quis dixerit, sed ex temperanti parsimonia natae copiae, fructus 
oeconomicae prudeatiae perceptus ex proventibus agrorum aut iusta com- 
mutatione commercii o terris exteris, innoxio redituum genere, nihil ad- 
mixtum habens odiosae corrogationis ex alieno censu. nec porro ibi de- 
tinebatur avara custodia necessarios invidente usus egentibus, sed non 
parece profondebatwr, cem erat opus, in denativa, stipendia, similesque 
sumptus, maxime in munificas largitiones, quibus vel issignibus viria 
magnorum laborum egregiorumque facinorum meroes nemerabatur, vel 
inopi terbse suppeditabatur unde viveret, ut ex bis quaai fontibus regiae 
misericordiae in felicitatem pwblicau perenaia flumina redumdarent. qued 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 69 


ἀεννέων ποταμῶν πλημμύρας τὸ βασιλικὸν ἔλεος, τὸ λοιπὸν τῶν 
χρημάτων τοῖς ταμιείοις ἐντεϑησαύριστος. τὸ γὰρ ἐπὶ Κύρου 
καὶ /agslov τὸ πάλαι λεγόμενον ἐπ᾿ ἐχείνοις ἄντιχρυς ἦν, καὶ ὃ C 
μὲν Ἰωάννης πατὴρ Ῥωμαίων, ὃ δ᾽ αὖ Θεόδωρος δεσπότης ἐπω- 
&rouülovzo. εἷς τόσον xal γὰρ ὁ μὲν Ἰωάννης προμηϑευτιχῶς 
τοῖς ἅπασιν εἶχεν, ὥστε καὶ ἰδίαν πρόνοιαν τῆς βασιλικῆς ἐξου- 
σίας τὰ λεγόμενα ζευγηλατεῖα ἡγούμενος παρ᾽ ἕχαστον κάστρον 
καὶ φρούριον χώμας ἐπὶ τούτοις καϑίστη, ἐφ᾽ ᾧπερ ἐχ τῆς ἐχεί- 
γων ἐπικαρπίας καὶ εἰσφορᾶς σιταρχοῖτο μὲν καὶ τὸ παραχείμε- 
ἴονον φρούριον, ἔχοι δέ γε καὶ ὃ χρατῶν ἐντεῦϑεν πολλοῖς ἢ καὶ D 
πᾶσιν ἐξαντλεῖν τὰς τῆς εὐεργεσίας ἀμάρας. ὃ δέ γε Θεόδωρος 
εἰ χαὶ δραστικώτερον ἐχρυσολόγει ἐκ κοινῶν συνδόσεων, ἀλλ᾽ εἰς 
τὸ πολλαπλάσιον ἐξεκέγου γνώμης ἁπλότητι, i5 ὧν ἀμπώτιδές 
τινες καὶ χαρύβδεις ὡς ἐκεῖ τῆς θαλάσσης ἐνταῦϑα τῶν χρημά. 
[των ἐδείκνυντο" τὸ γὰρ ἀφαιρούμενον ἐπληροῦτο πάλιν ἐκ τοῦ 
δᾳδίως, καὶ ἦν ἡ τοῦ ὄντος ἀφαέρεσις τοῦ προσγινομένου τοῖς Ε 
ἀφαερεϑεῖσε πρόσϑεσις πλείων, ἑχάστου μεῖον μὲν συνδιδόντος 
did τὴν κοινὴν εἴσπραξιν, πλέον δ᾽ ἔχοντος οὗπερ ἀφήρηται ἐκ 
τοῦ πάντας ἐκ βασιλέως ἔχειν, κἀντεῦϑεν καὶ ἐπιχορηγεῖν ὅτου 
20 δέοιτό τις ἐκ τοῦ προχείρου, xd» τῷ διδόναι μᾶλλον χαίρειν ἢ 
τῷ λαμβάνειν. καὶ τί γὰρ ὃ τοῦ Χριστοῦ νόμος ἄλλο βούλεται 


vero istis supererat samptibus, sedulo consermabatur. quod enim de 
Cyro Darieque dicebatur, bisce queque omnino couvetiebat principibus. 
ὃς loanses quidem Romenmorum r, Theoderus vero dominus vocaba- 
tur. tam provida ue cura losnnes quidem cuneta gubernabat, ut 
mec indignum regio fastigio duceret δὰ procurationem humilem descendere 
issurumenti etiam rustici ac iumentorum sd agriculturae ministeria, vel 
aratra vel sarraca trahenum; cuius generis provisores ac praefectos per 
castra singula constituerat, attributis cuique arci eisque praesidio certis 
pags, unde sufficientis annonae copia non solam milibus suppeteret, sed 
ex abundanti etiam inde princeps haberet quod larga in multos benefi 
cesta profunderet. "Theodorus porro etsi efficacior in auro ex communi 
colletione cengregando, tamen idem erat prae simplicitate mentis haud 
satis cautae in eodem prodige dispergendo profusior, ut qued in mariü- 
más aestibus Kuriporam ac Charybdum, hic quoque quadam alterna reci- 
procatione effluentis refluentisque peceniae cermeretur, exhausü per lar- 
gitiones aererii damnis facili mex corrogatione repositis, immo q expen- 
sum erat abumsdantius redeunte per moéicas licet singulis, caeterum 
propter multitudiaem conferentiom in sommas vel maximas excedentes 
contribotiones subditorum; mec inde exhausta privata quorumcumque fa- 
cuMate, utique quam late ad omnes promanamées et varie in domum ae 
fortunam quamque enni quedam cursu profluentes principalis benefi- 
centise alerent rive. prompta ——* aderat omnium necessita- 
tbos larga benignitas principis là tribaestis quam acciperet: quid 


- 


70 GEORGII PACHYMERIS 


ὁ διδόναι πᾶσιν ἐπιτάττων αἰτοῦσιν ἢ ὥστε πάντας ἔχειν xol ἐξα-- 
πορεῖσϑαι μηδένα, κοινοῦ προχειμένου τοῦ νόμου, ὡς ἄλλου 
παρέξοντος ἑτοίμου, εἴγε ἄλλος ἀπορήσει διδούς. τοῖς δέ γε 
μικροψύχοις καὶ τὸ κατ᾿ ἐγγύην χρέος slg πολλαπλάσιον πρόσεστι, 
καὶ ἐγγνητὴς ϑεός, τὸ ϑαυμάσιον. 5 
P 41 Q4. ΒΒοίλομαι τοίνυν καὶ ἄλλο τι διηγήσασϑαι περὶ τού- 
των, παραιτοῦμαι δέ, ὅτι καὶ ὃ λόγος διὰ τὸ χρήσιμον παρα-- 
βέβασται. νόσος ἐνέσχηψε τῷ βασιλεῖ Ἰωάννῃ ποτὲ ἀφαιρεϑέντε 
τὴν ἐπ᾿ ἀγαϑοῖς βοηϑὸν σύζυγον, τὴν οὐκ ol) ὃ τι καὶ φῶ 
τῶν ϑαυμασίων ὀνομάτων Εἰρήνην, καὶ ἡ νόσος ὡς χαλεπή" 10 
ἐπείληπτο γὰρ διὰ τὸ γῆρας, οἶμαι. τῶν γοῦν ἰατρῶν ἀπορούν-- 
των ἐφ᾽ ὃ τι καὶ τράποιντο, αὐτὸς ἐπὶ ϑεὸν καταφεύγει, καὶ τὸ 
B àxelvov πρὸς πάντας ἔλεος κατὰ τὸ δυνατὸν ἐχμιμεῖται. ὥριστο 
τοίνυν, καὶ σάχχοις ὃ χρυσὸς ἐξαντλεῖται, καὶ ἀνὰ ἐξ xal τριά-- 
κοντα τῶν ἀχιβδήλων νομισμάτων ἑκάστῳ τῶν ὁπουδήποτε ἀπό- 15 
ρων δίδοται, χωρὶς τῶν εἰς ϑείους ναοὺς xal μονὰς καὶ 9toqu- 
λεῖς ἄνδρας ἐξαντληθέντων, ἐπιμετρουμένου τοῦ ἐλέους πλεί-- 
στοις ἡμιόνων σάγμασιν. ἀλλ᾽ ἐπιμετρεῖταιε τῷ ἐλέει τὸ τοῦ 
C ϑεοῦ ἔλεος, καὶ ῥαΐζει τῆς νόσου ὃ ἀσϑενῶν, xal ἐπιγάννυται, 
ὡς εἰκός, τῷ ἐλέει. καὶ Ῥωμαίοις ἀπολογεῖσϑαι ϑέλων ὡς 90 
ἀμείωτα τὰ κοινὰ τοῦ τοσούτου προβάντος ἐλέου, αὐτὸν ἐκεῖνον 


enim aliud Christi lex praescribit, dare cuivis petenti ργδοοϊρίθως Ἐ cuius 
beatus fructus est abundare universos, egere neminem, compensante vi- 
cissitudine communiter utili mutuos defectus, dum praesto est qui refun- 
dat ex publico quantum ex privato quilibet contulit. ἃ quo ne abhor- 
reant commercio animi pusili, fideiussorem, quod mirum est, se deus 
offert, pollicens se repensurum multiplicato foenore quod datum fuerit. 
24. "Volo et aliud | huius generis narrare; petoque veniam, si argu- 
menti utilitate tractus digressionibus indulgeo. morbo correptus aliquando 
est imperator Ioannes recens viduatus praeclara in rebus bonis adiutrice 
coniuge , illa, inquam, admirabili Irene, cui pro merito laudandae verba 
desunt. erat autem morbus sane sonticus et gravis, quippe casus indu- 
cebat epilepticis accessionibus similes , etsi forte hi debilitati aetatis iam 
provectae iustius imputari potuissent. incertis medicis quo se verterent, 
&eger ad deum confugit, et eius largam in omnes misericordiam prout 
poterat imitatur. ergo eius mandato hauritur e thesauris aurum plenis 
saccis, εἰ ad sex et triginta probae monetae nummi egenorum cui 
ubicumque degentium divisi sunt, praeter e& quae in sacra dei templa, 
in monasteria et viros deo devotos sunt expensa, liberalitate ea per 
multos onustos mulos quo oportuit missa. baec Augusti misericordia di- 
vinam in eum attraxit ergo is aegritudine primum facta leviori, deinde 
plane convaluit, gaudio eius et fructa animi, quantum fas erat ex tam 
evidenti experimento divinae misericordiae capere. tum purgare se apud 
Romanos volens, si forte quererentur effusa in pauperes itate publi- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 71 


τὸν ἰλεήσαντα τῶν λεγομένων ἔφερε μάρτυρα πρὸς τὸν πατριάρ--. 
m Πανουὴλ λέγων ὡς οὐδὲν ἐξήντληται τῶν κοινῶν, ἀλλ᾽ dx 
προμηϑείας κτήσαιτο ταῦτα καὶ μελέτης ἰδίας, ἐξ ὧν γεωπονῶν 
οὐχ ἀνίεε di^. εἴἰδημόνων ἀνδρῶν, ἔτι δὲ καὶ τῶν dv αὐτοῖς δὴ 
5στοῖς κκεήμασι ϑρεμμάτων διαφόρων ἐπιμελόμενος. οὕτως ἦν αὖ- 
τοῖς τὸ ϑεοφιλές, xal οὕτω τὸ φιλορρώμαιον ἔγνωστο. 
25. Τότε δὲ πολλοῦ τινὸς ἐν Mayrgoía τεϑησαυρισμέ- Ὁ 
»ov χρήματος, οὖχ ἐξὸν ἦν τῷ μεγάλῳ dovx τε καὶ ἐπιτρόπῳ 
ῥᾷστα λαμβάνειν καὶ χορηγεῖν ὅπου ἦν βουλομένῳ οἷ" ἐφειστή- 
10xe& γὰρ τὸ Κελτικὸν καὶ πελεχυφόρον, ἐφέξον ἤν τις ἐπιχειροίη, 
xal φυλακὴ ἦν τοῖς ταμιείοις, ὡς γνωστῶς δίδοσθαι ὅπου τὸ P 49 
ἀναγκαῖον τῆς χρείας ἀπήτει. ἐδίδοντο δὲ πολλάχις καί τισιν 
ἐπιτάττοντος προφάσει χρείας o)x οὔσης. κἀντεῦϑεν ἀρχὰς 
ἑαυτῷ εὐμενείας προυχαταβάλλετο, οἷς οὐχ ἣν τῆς εὐεργεσίας 
16ἐπιλελῆσϑαι. καὶ δικαίως ἂν ἀπολογησόμενος, εἶ μή τινε παρεῖ- 
xtv αὐτὸς διὰ τὴν ἐνοῦσαν πενίαν, ὅμως ἀφορμὰς ἐδίδου λαμ-- 
βάνειν τινάς, o) μᾶλλον κατὰ φιλοτιμίαν ἢ κατὰ πρόνοιαν τῶν 
μελλόντων, ὡς ἔδειξε. τὴν δ᾽ ἐκείνου πενίαν εἰπόντος ἐχείγου B 
ποτὲ παρὼν καὶ ἀχούσας ὃ γράφων εἰ μαρτυροίη, ψεύδους ἁλῶ- 
?0vas οὐ δέδοικεν, ἐπεὶ χἀχείνῳ εἰς καύχημα δόξης ἣν 5j πενέα τότε 


cum aerarium exhaustum, illum ipsum cuius gratia sanatus fuerat deum 
testem allegavit, patriarchae Manuéli sancte affirmans nihil prorsus ex 
δ quae data fuerant, e thesauris reipublicae depromptum, sed ex pri- 
vata penu et ex partis ac collectis propria industria ac providentia, exer- 
cenda scilicet per gnavos et experientes colonos agrorum cultura, gregi- 
bosque atque armentis per idoneos homines curandis. sic illi dei aman- 
tes, sic periter rei Romanae studiosos se monstrabant. 

25. Hoc porro de quo:scribimus tempore cum magnus apud Magne- 
sium publicae pecuniae numerus esset depositus, non erat facile magno 
ded et tutori principis inde aliquid sumere erogandum in quos vellet: 
obstabet enim Celtarum securigerorum inexorabilis ei thesauro imposita 
custodie , haud sinens inde aliter quam cunctis praesentibus et coram in- 
tuentibus diepensari quidquam. iubebat tamen non raro quibusdam inde 
donari baud necessariis de causis; quae beniguitas illi quasi fundamentum 
fuit popularis in eum benevolentiae. caeterum si quis eo nomine de ipso 
quereretsr quasi non satis severo publicae pecuniae custode, ei se pur- 

t negsas in proprios se usus quidquam inde sumere; in cuius rei 
dem suam demesticam ostendebat paupertatem. tamen quaesitis occasio- 
Bibus identidem procurabat ut quidam inde acciperent, non magis id 
agens ambitienis instinctu quam sapienti provisione futurorum, prout reli 
exitus monstravit. de illius porro modo memorata paupertate, si quae 
audivit ex ipso quondam praesens huius historiae scriptor, hic pro test- 
monio dixerit, non sane veretur ne coarguatur mendax, neve hoc illi ce- 
dat in dedeces quod Palaeologus gloriae sibi fore autumens de se iscta- 
bat, ostentans paupertatem suam sane taníam ut aífürmaret etiam iam 


2 GEORGII PACHYMERIS 


λέγοντι. τρισὶ γὰρ μόνοις νομίσμασιν xarà τὰς κατ᾽ οἶκον 
χρείας τὸ ποσὸν αὐτῷ, ὅτε βασιλεύοι, ὡς ἔλεγε, περιίσταεο. 
καὶ τὸν Vdyythoy ἀδελφὸν ὄντα τῆς αὐτοῦ πενθερᾶς, ὃν μέγαν 
πριμικήριον αὐτὸς βασιλεύσας ἀπέδειξεν, ἐκάλεε παρόντα, ὕπως 

C αὐτὸς λαγχάνοι παρ᾽ αὐτοῦ δίκας ὑπὲρ τῆς τῆς ἀδελφιδῆς προῖι- 5 
κὸς μαρτυρήσοντα, κἀκεῖνος ἐγγὺς παραστὰς ἐμαρτύρει, καὶ 
ἡμεῖς ἠκούομεν λέγοντος xal ὄρχον προστιϑέντος τοῖς λεγομένοις. 
τότε τοιγαροῦν τοὺς πολλούς, καὶ μᾶλλον οἷς εὐγενὲς τὸ γένος, 
ὑποποιούμενος παρεῖχεν ἐξ εὐλόγου δῆϑεν προφάσεως τῶν βασι- 
λικῶν χρημάτων ἀπόνασϑαι, αὐτὸς τέως ὡς εἶχε συντηρῶν ἕαν- 10 

D τὸν τῶν λημμάτων ἀνώτερον. 

Q6. ἘΝ τοσούτῳ δὲ καὶ ó πατριάρχης σύν τε τοῖς ἐκκρί-- 
τοῖς τοῦ χλήρον καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι παρεῖναι ἠχούετο᾽ καὶ ὃς αὖ-- 

E τίχα μαϑὼν πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὸς ὑπαντᾷ μακρόϑεν, τιμὴν τὸν 
μεγίστην ἀφοσιοίμενος τῷ πατριάρχῃ καὶ παντὶ τῷ ἱερῷ πληρώ- 15 
ματι, πεζῇ τὰ βαδίζων καὶ τὰς τῆς ἡμιόνου τοῦ ἱερέως χαλινοὺς 
κατέχων, ἕως καὶ αὐτῶν ἐντὸς τῶν ἀναχτόρων προηγούμενος 
καϑιστᾷ,. καὶ δὴ σχηνὴν μὲν βασιλικὴν ἐχείνου χάριν ὁποστῆναι 
λεΐμ, ὅμα μὲν καὶ κατὰ τὴν εἰς ἐχεῖνον τιμήν, ὑποτρέχων ἐν 
πᾶσι καὶ ϑεραπείων, ἅμα δὲ xai ἐς πρόφασιν ἀναγκαίαν τοῦ 90 
ἔχεν ἐκ τοῦ ῥάστον πλησιάζειν τῷ βασιλεῖ τοῦ καιροῦ διδόντος 

P 43 αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν πατριάρχεν μεδεμιᾶς ὥρας τοῦ χρατοῦντος 
ἃ. οἷς) οἷς τὸ P. 


: 
1 
| 
| 
[ 
à 


Ἢ 
Π 
ἢ 
Η͂ 
1 
| 
[ 
h 


i 
& 

T 

| 
Í 
|] 

L 

| 


' 
| 
| 
| 
| 


fi 
| 
Ϊ 
i 
I 
| 


ig 

i 
| 
^ 

I ᾿ 

᾿ 

jl 


, 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1. 13 


ἀπολεριπάνεσθαι. συγχεχωρήκει δέ oi ἀσμένως πάντα ὡς οὐχ 
ἄλλως ἐπιτροπεύσων, εἰ μὴ αὐτὸς γε κελεύοι καὶ ἐπενεύφε ἡ σέν-- 
elec. ὅϑεν καὶ φέρων μὲν τὸν τέον εἷς χεῖρας τῷ πατριάρχη 
ποιεῖεαιι οὕτω καὶ τοῖς ἄλλοις μέσον, τῆς βονλῆς δ᾽ ἐκείνου ἔξαρ- 
δτᾷ τὰ παφόντα, xal πολλάκις ἄγεε καὶ δεέίχνυσι τὰ χειμήλια, 
σιωπηλῶς τὴν ἐξουσίαν ἐμφαίνων ἐξημμέσην ἐχείνου καὶ μόνου, 
κἂν αὐτὸς κελεύοι, ἐχεῖϑεν τοὺς ἄλλους ἕξοντας. ἦν δὲ ἄρα οἱ B 
τὸ σοφὸν ἐχείνῳ μὲν ἐνδιδόναι τῶν ὅλων ἄρχειν, αὐτὸν δ᾽ ὕπο- 
ποιούμενον τὸν ἐξάργοντα λαμβάνειν οἷόν v^ εἶναι ὡς ἐπ᾿ ἀναγ- 
ἰθκαέοις παρέξοντα " καὶ ἐπεὶ ἀνάγχη ἦν ix τῶν ποινῶν τοῖς περὶ 
τὸν πατριάρχην οἰκονομεῖσθαι, καὶ μᾶλλον τοῖς ἀρχιερεῦσι, τὰ 
ἐπιτήδεια, αὐτὸς λαμβάνων ἐδίδον, καὶ προσεπεφιλοτιμεῖτο τὰ 
πλείονα, τὸ μὲν πρόδηλον ἐπ᾿ ἀναγχαέαις ταῖς προφάσεσι, τὸ C 
δέ γε σπουδαζύμενον παρ᾽ ἐχείνου σοφῶν ὀφϑαλμοὺς ἐχενφλώτ-- 
15zsrv δώροις καὶ τὴν ἐχείνων ὑποποιεῖσθαι εὔνοιαν. ὃ nal γινό- 
μενον χαϑ᾽ ἑκάστην ῥοπὴν εἰμενείας ἐνεποέει μεγίστην παρ᾽ ἐκεί- 
vov ἑαυτῷ διδόντι, xol τὰ τῆς πρὸς ἕκαστον ἐχεένων τιμῆς τε 
καὶ ὑποπτώσεως ἦσαν ὡς ὀλίγον τὸ μεταξὺ διελϑεῖν καὶ πάστας 
ἔχειν ἐχεένονς ἐκ τῶν ῥινῶν καὶ ἄγειν δύνασϑαι ὅπη βούλοιτο. 
40 οὐδὲ γὰρ ἦν, οὐχ ἦν ἐχείγων ὅστις οὐ δι᾿ εὐφήμου μνήμης ἐχεῖ- D 


74 GEORGII PACHYMERIS 


voy μὴ παρόντα ἐπὶ τοῦ κοινοῦ συνεδρίου ἐποίει, xal ὃς οὖκ 
ἠξίου ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τὸν Παλαιολόγον ἐπὶ τῶν κοινῶν εἶναε 
κατασταϑέντα, πλὴν καὶ ἐπὶ μεγίσταις ἀξίαις xol βασιλεωπά-- 
τορα φημιζόμενον. ταῦτα δ᾽ ἦσαν ai νυχτεριναὶ πρὸς ἐχείνους 
πέμψεις καὶ σκέψεις καὶ πρὸς τὸ μέλλον ὑποσχέσεις μεγίσταις 5 
συγκροτήσεσι. (27) τῷ γὰρ ὑπούλῳ τῆς γνώμης καὶ τῷ τῶν 
τρόπων ϑωπευτικῷ οὕτως ἑάλωσαν πάντες, ὡς ἐχχλησίας γενο-- 
μένης ἐφ᾽ ᾧ τοὺς ἱεράρχας συνάμα τοῖς ἐν τέλει περὶ τῆς ἀρχῆς 
P 44 σχέπτεσϑαι, καὶ ὃ καιρὸς xta τὸν τῶν πραγμάτων ἀφηγησό-- 
μενον, τοὺς τοῦ ἱεροῦ καταλόγου πάντας ὑπὲρ ἐκείνου λέγειν καὶ 10 
μὴ λαλοῦντος, ὡς οὐ χρὴ τὸν τῆς βασιλείας ἐπέτροπον, καὶ 
ταῦτα τοιοῦτον ὄντα, κατὰ τοὺς ἄλλους εἶναι, ἀλλ᾽ ἐξηρημένον 
τῶν πολλῶν μεγίστῳ σεμνύνεσϑαι καὶ βασιλιχῷ ἀξιώματι. ἐπὶ 
τί γὰρ καὶ φροντίζων ὁσημέραι πονοίη καὶ φόβον ἐν ἑαυτῷ τὸν 
μέγιστον ἕλκοι, εἰ μή τι καὶ κερδαίνειν ἔχοι ὁ τόσον ὄχλον ἀνα-- 15 
διξάμενος ; καὶ ἄλλως οὕτως αὐτῷ καὶ τὸ τῆς ἐπεταγῆς ἀνυστόν, 
B εἴπερ ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ὧν ἐπιτάττει. καλὸν σεμνύνεσθαι δεσπο-- 
τείῳ τὸν τοῦ βασιλέως inírpoxov* οὕτω καὶ γὰρ αὐτὸς τηρήσεε 


quosque 
Fito tribwereter. hie ei comstabet frectes aectarmarem ad mess missita- 


terum (27) mam ista calhda wühem ad eccaites ambitionis 
weg bla arte et pellacissime cemmeditate meram X» emnes 
CApH sweat, wt cem cenrentus haberetur que sacrorum ides δια cum 


VeL qi Cempesite eum. de δὲ silentom certatim 
eret Waiws ferme semtemtiae, haad decere imperi tuterem, prae- 
wectim lis werbus ie detibus ' 


i 
| 
3 
| 


DE MICHAELE PALAFOLOGO L. L T9 


φομζων ἀμοιβὴν τὸ ἀξίωμα, τί δὲ xal ξένον κεχξῆσϑαι δεσπό- 
τῇ, € δὴ καὶ ὃ πρὸς μητρὸς πάππος δεσπότης ὧν χατ᾿ Ἰταλῶν 
πατώρϑου τὼ μέγιστα; 3j γὰρ oUx οἴδαμεν τοῖτον ὡς ϑεοφελῆῇ, 
ὡς ζῆλον ἔχοντα τοῦ χαλοῦ, oc φιλομόναχον καὶ τὰ τῆς ἐχχλη- C 
ὁσίας ἐχτόπως σέβοντα; μαρτυρεῖ τὸ προσὸν αὐτῷ ταπεινὸν xal 
δημοτιχὸν smi ἱλαρὸν πρὸς ἅπαντας, τὸ δέ γε φιλόδωρόν τε καὶ 
μεταδοτικὸν τὸ τῆς περιουσίας πενέστατον παραστήσει, ὥστε κα- 
Ac ἄν ἔχοι xal συμφερόντως τοῖς πράγμασιν, d πρὸς τῇ βασι- 
λεωπατορίᾳ καὶ ἀξίως τιμῷτο ὃ ἐπιτροπεύων τοῦ βασιλεύοντος. 
ἰϑταῦτα τινῶν προτεινόντων, πολλοὶ μὲν τῶν ἀρχιερέων ὡς δεχαίοις 
. δοχοῦσι τοῖς λόγοις συνήνονν, καὶ τῶν ἐν τἔλει τισὶ σενεδέδαχτο " 
| 


συνέβαινον. οὗ μὲν ydo, xal μᾶλλον oi ix τῶν “Δασκχαρίων 

Ἴζαμάντουροι, σὺν οἷς xai 0. Νοστόγγος Γεώργιος, τὸ μὲν βα- 
15 σειλεοπάτορα καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι μόλις μὲν ἀλλ᾽ ὅμως καὶ 

μὴ ϑέλοντες ἐνεδίδουν, ἱκανὸν δ᾽ εἶναι τῷ ἐπιτρόπῳ τὸ τῆς δου- 

κεκῆς μεγαλεῖον ἀξίας διεσχυρίζοντο. ὀφφεκίῳ δὲ βασιλείας φέ- 

ροντι ὄνομα σεμνύνεσθαε τοῦτον xal τοιαύταις ἀξίμες τιμᾶσϑαι 

χρεέττοσιν 7j xay" αὑτόν, μὴ xoi ἐπὶ τοῖς μεγίστοις τε καὶ τιμέοος E 
Ὁ παρώβασις εἴη. εἶναι γὰρ βασιλίδας ὡραίας γάμων, ἃς ἀνά 


. res ἀεαπίηθε ommes εἰ persesas 
quam impense vemeretur? testis quae imest ipsi demissie, et 
popularia» Bilaris ed emnt. benigaitatis eias et profusionis in 
indicium idem eflectusque est, summa pespertas rerum supra 
usum , quam sceas velensque im so ambit ac precarat R- 
bonerum talium. quocirca et justum et reipablicae 
utile ferit, si praeter petris priacipis alus insuper cen- 


78 GEORGII PACHYMERIS 


γαμεῖσθαι τοῖς προέχειν δοχοῦσιν" εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ αὐταῖς ἐξ 
αὐτῶν μέγα τὸ δίκαιον ἔχειν τοιούτοις μετὰ τῶν συζύγων σεμνύ- 
νεσϑαι ἀξιώμασιν, αὐταδέλφωις βασιλέως οὔσαις καὶ βασιλέσιν 
ἐκ τριγονίας ἢ καὶ τετραγονίας μᾶλλον βασιλικῆς. οἱ ἀμφὶ τὸν 
Στρατηγόπουλον δὲ ᾿Αλέξιον καὶ οἱ τοῦ Φιλῆ, καὶ σὺν αὐτοῖς οἱ 6 
Τορνίχιοι καὶ οἵ τυφλοὶ μᾶλλον, οἵ δὴ καὶ παϑόντες ἀμύνειν 
P 45 ἤϑελον, σὺν δ᾽ αὐτοῖς καὶ ὅσοι κατὰ συγγένειαν ἢ οὖσαν ἢ ἐλπι- 

. ζομένην τοῖς Παλαιολόγοις προσέκειντο, ἰσχυρῶς ἀντέσπων, δί- 
καίον εἶναι λέγοντες καὶ ἄλλως συμφέρον τὸν ἐγγὺς βασιλέως ὄντα 
καὶ πατρὸς ὄνομα φέροντα τιμᾶσϑαι καὶ δεσποτείᾳ. οὕτω γὰρ 10 
εἶναι τὸ συγκεχωρηχὸς αὐτῷ παρὰ πάντων, καὶ οὕτω τὼ πράγμα-- 
τα διιϑύνεσϑαι. παιδὶ γὰρ μὴ οἵῳ τε φρονεῖν τίς ἂν καὶ προσέ- 
Eu; εἰ δὲ καὶ ὃ ἀντ᾽ ἐχείνου προστάσσων ἰδιώτης εἴη, οὐδὲν τὸ 
πρὸς ἀνάγκην πεῖϑον ἐσεῖται. μιμητέον τοίνυν τοὺς ἐπὶ τῶν 

B νεῶν. ἐκεῖνοι γὰρ καϑ᾽ αὐτοὺς τὸ ἐλεύϑερον ἔχοντες καὶ αὐτό- 15 
γνωμον, κατὰ πλοῦν ἀναγκαῖον ἐμβάντες ἐπίτροπον ἐκλεξάμενοι 
ἐφιστᾶσι τοῖς σφῶν πράγμασιν, ᾧ δὴ καὶ πείϑονται δουλωϑν-- 
τες ἑκόντες., εἴ τι λέγοι" ὃ δέ γ᾽ ἀπειϑῶν δίδωσι τὰς δίχας ἀξίας 
ὡς εἰς δεσπότην τὰ μέγιστα ἁμαρτών. πλὴν οὐ xaJ" αὑτοὺς 


non possent nisi viris excellenti dignitate conspicuis, quam dignitatem 
vel ex se iam habeant vel in talis matrimonii favorem accipiant. quare 
hisce servandos titulos istos, quos quidam cuiulandos in onum iam 
abunde ornatum contenderent, ne occupatis cunctis gradibus sublimioris 
is regiae virgines, non ex patre solum sed avo etiam proavo et ab- 

avo regnantibus genitae, deprimi nuptiis nimis imparibus et misere in or- 
dinem ex augusto fastigio redigi necesse habeant. e contrario Btratego- 
pulus Alexius et Pbilae filii, cumque his Tornicii, et maxime qui excae- 
cati fuerant, utpote iniuriam passi, vindictae cupidi, pariterque cum 
istis quicumque cognatione atque affinitate praesenti aut. sperata ad Pa- 
laeologos propendebant, magno nisu aliorsum rem trahebant, aequam esse 
aientes et alioqui utile, virum proxime admotum imperatori, et patris 
erga eum et necessitudinem gerentem et momen, honorari titulo despotae. 
cedi enim huic ab omnibus convenire, quae omnium praeter principem 
uni subiectio isto despotae signatur vocabulo. sic cursum publicae rei 
prosperum fore. puero enim ratione adhuc per aetatem uti non valent 
quis obaudiendum putet? si vero qui eius vice imperat privatus sit, ne- 
mo erit qui non putet plane arbitrarium parere, nulla vi maioris aucto- 
ritatis obsequendi necessitatem imponente. imitamdes igitur esse vectores 
in navi. illi enim utcumque singillatim liberi et aui quique iuris, quod 
. omnibus expedire communiter sentiant ad finem cunctis aeque propositum 
fortunandi cursus in cuius aleam se dederunt, gubernatorem eligunt sibi- 
que praeficiunt, cuius et iussis et nutibus obtemperant servitute volunta- 
ria; qui vero contra eius praescripta fecerit, dignas dat poenas, ut qui 
maxime ia dominum peccaveri. caeterum nen eum aic instituuat, ut eo 
provectus similis nihilominus deinceps cum caeteris sortis sit, sed ad ve- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 77 


xul ὡς ἕνα πάντων αὐτὸν καϑιστᾶσιν, ἀλλὰ πρὸς τὸ σεμνότερον 

μετασχηματίζονσι, καὶ τῷ τῆς καταστάσεως μεγαλωμοτέρῳ τὸ 
πρὸς τοὺς ἄλλους ἀπ᾿ αὐτοῦ φοβερὸν σχεδιάζουσιν. οὕτω καὶ Ὁ 

πόλις χαὶ ἀρχὴ συσταϑήσεται πᾶσα τοῦ ἐφεστῶτος ὑπὲρ τοὺς 

δπολλοὺς ὄντος. oi δέ γε τυφλοὶ καὶ ἡλευϑεροστόμουν καὶ παρ- 

ρησιαστικώτερον. ““μὴ διὰ βρέφος ἕν᾽ ἔλεγον “᾿ἀρχὴ τοσαύτη 

καὶ τόσα πράγματα κινδονεύσειαν, ἀλλὰ καταστατέον εἷς ἀρχὴν 

| và παρόντα, εἰ μέλλοιμεν σώζεσϑαι. ἢ οὐκ οἴδαμεν ἐς ὁπόσον 

ϑυστυχίας 7 τῶν Ῥωμαίων προῆλϑεν ἀρχή, ὥστε καὶ ἀπελαϑῆ- 
᾿ς ἅδναε τῆς πατρίδος καὶ τὸ πᾶν ἀπολέσαι μιχροῖς περιγραφομένην D 

ὁρίοις, βασιλέων ὕντων καὶ ταῦτα ; ἀλλ᾽ ὅμως τῷ μὴ κατὰ τρό- 

no» ἄρχεσθϑαε ἐξ εὐπλοίας ὅτι ϑαυμαστῆς ἐναυάγησαν. εἰ γοῦν 

τῷ μὴ καλῶς ἐς τὸ ἀκριβὲς ἄρχεσϑαι τόσα συνέβη τὰ δυσχερῆ, 

τὸ μὴ ὅλως ἄρχεσθαι πόσον εἰς κίνδυνον ; ἡμῖν μὲν οὖν καλὸν 

16 μὲν καὶ τὸ πρὸς τὴν βασιλείαν πιστὸν ἤγηται, καλὸν δὲ xol τὸ 

τοῖς ὅὄρχοις ἐμμένοντας σωζεσϑαι" χἂν ἀπῇ τὸ σώζεσθαι, μά- 

ταίον τὸ πιστόν. κατὰ τί δὲ καὶ λυμανεῖται τῇ βασιλείᾳ, el 
σεροσέσται τῷ φροντιστῇ τὸ ἀξίωμα; μᾶλλον μὲν οὖν καὶ συνοί- E 

0t τὰ πλεῖστα. ὄνομα γὰρ τέμιον περιϑέμενος ἐπ᾿ αὐτῶν τῶν 

| φΦφοπραγμάτων χρατυνεῖ μᾶλλον τὴν ἀρχὴν τῷ χρατοῦντε" ἐκ γὰρ 

πολλοῦ τοῦ περιόντος πρέσβεσι μὲν χρηματίσοε, λαοῖς δ᾽ δμιλή- 

σοι, ἐπιτάξοι δὲ στρατιώταις καὶ ἄρχουσι, καὶ οὐδὲν 0 τε μὴ ὡς 

εἰχὸς καταστήσοι, δυσωπουμένων τὸ ἀξίωμα πάντων. εἰ δέ τις 








neratienem quedam illum habitu induunt insignioris auetoritatis; et ut eum 
umiversi wereentmr, quodam ipsi velut impresso minaci charactere maie- 
stetis assequumtur. sic et urbs, et imperium totum recte ordinabitar, si 
qui praeest vere supra multitadinem emineat. fortior liberiorque erat 
caecorum oretio, 'ne p puerulum " aientiwm **tantum imperium tot- 
«ue res periclitentur. constitaendes in veri fermam imperii praesens 
Fretum status, si selvi esse volumws. an jgaeramos in quantam infelicita- 
tem Bomaeem imperium prolapsum sit, adeo vt patrie ipsa exterminare- 
tur et rerum summam perderet aagustis finibus circumscriptam? et haec 
acciderant imperateribus ibi dominantibus. sed quod ii recte non quoer- 
marent, ex summa felicitate navigationis in miserum naufragium di- 
m9S si ege tanta in nos calemitas incubuit ex eo qued mon bene re- 
gebamur, quid non timendum nobis malorum fuerit, si omnino mon regi- 
zmwr? honesta sine dubio et laudanda res habetur fides in principatam : 
sed tum demum hoaesta cum sales in iurata fide perstantium inde conse- 
qi at si fractos, Βἀεὶ salus abfíuerit ^ri dhenitas Y qu quias inde 
peineipatui eius curatori accesserit, dignitas ? quin petius In 
imvabitur plurimum. momine quippe venerebili eseumpto eiue. administra- 
| ter magis ürmabit imperium principl. sic enim incom parabiliter conve- 
| mientios et efficacius legatos audiet , traetabit cmm pepolis, militibus ae 


18 GEORGII PACHYMERIS 


τοῖς ἐξ ἔσον κἂν ἄρχοι προσφέροιτο, od πείσει ῥᾳδίως ὃ τι ngos. 
τάσσοι, μηδὲν ἐξ ὑπερτέρας χειρὸς ἐπιτιμῶν τοῖς ἀνϑισταμέ-. 
Ὁ 46 νοις. ἹῬωμαίων δὲ πολιτείαν εἰ ἄλλως ἢ κατὰ μοναρχίαν διοικεῖν 
ἐϑᾶοι τις, θαυμάζοιμεν ἄν. ἀμέλειτοι καὶ προηγείσϑω μέν, 
κἂν ἀτελὴς ὃ χρατῶν εἴη, τὸ μοναρχεῖν" μενεῖ γὰρ καὶ οὕτω, 5 
κἂν δοχοίη, τὸ σύνηϑες. ἀρισταρχήσεται δὲ κατ᾽ ἀνάγκην τὸ 
καϑ᾽ ἡμᾶς μαϑὸν μοναρχεῖσϑαι, ἄρξει δ᾽ εἷς τῶν λοιπῶν δυνά-- l 
μει προύχων xal ἀξιώματι, ὡς ἂν τῷ μὲν εἷς εἶναι τὸ μόναρχον ἢ 
εἰκονίζοιτο, τῷ δὲ σὺν πολλοῖς πράττειν ἀδυνατεῖν κινδυνεύων ὶ 
τοῦ μονήρους χάριν νικῴη τῷ ἀξιώματι. οὕτως ἐστὶν ἐπάναγκες 10 ; 
Β τὸν ἐκλελεγμένον εἰς ἐπιτροπείαν τῷ βασιλεῖ μέγα φέρειν xoi τὸ D 
ἀξίωμα. κἂν ὃ ταχϑεὶς ἐξ ἡμῶν εἴη, αὐτῷ προσέσται xal τοῦ-- , 
το. εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ ἄλλος ζητείσϑω, ὅτι μηδ᾽ αὐτὸς ἀκλεῶς : 
τὰς ἐπὶ τούτῳ φροντίδας εὐμαρῶς ὑπέρχεται. κἂν ἐκεῖνος καὶ 
δίχα σεμνώματος καταδέχοιτο τὴν ἐπὶ τοῖς πράγριασι προσεδρείαν, 
ἀλλ᾽ οὖν ὃ τῆς ἀνάγκης λόγος οὕτως ἀπαιτεῖ, καϑὼς καὶ λέ- 
C λεκται, τὴν ἐπιτροπείαν γίγνεσθαι. " 


1] 
4 
ἢ 


* 


15 τ 


9. ἐκιτιμᾷὲν Ῥ. 8, εἰ] ἢ Ρ, 


magistratibus praescribet quod e re fuerit, nibil non denique recie con- 
stituet, verentibus dignitatem cunctis. si vero quis simul imperet, simul 
in pari cum subditis cor. nae is haud assequetor facile ut 
mandetur executioni quod pe cuius manus principali aucto- 
ritate nuda et quodammoc icare contumaciam mandata sper- 
nenüum nequeat. miremu is speraverit Romanam rempubli- 
cam alio quam monarchic ü igi 

i summa conserv 





pu" 








DE MSCHAFLE PALAFOLOGO L. 1L 79 


28. Τούτων ῥηϑέσεαν τῶν λόγων, ἐπεὶ aei ὃ πρακοϑύό. D 
yc, — προχατείηπτο γὰρ καὶ αὐτὸς ἐπὶ πούξῳ ὡς παλώς ἄρ- 
ξοντι, προσπαϑῶν ἐκ πολλοῦ, m δὲ παὶ τὸ πρᾶξαι ἐκ 
δ πολλῶν σενηρπάζετο. zeli dile» ἔξ ew ἀγγχελϑὲν efr ἐν X 
saía ὡς τεϑνέσει ὃ βασιλεές, οἔπω μαϑάστων τῶν ἄλλων, ἐπί. 
Crest μὲν τὸν λόγον τινὶ τῶν αὐτοῦ παὶ οἰκείων ὁ Γερασιὸς 
δ᾽ οὗτος ἦν, ὃς mal μέχρι τοῦ μεγαλαιπενεμιάτος — 
κατὰ τὴν πόλιν ἐς ἔστεφον), ἐπεὶ δὲ παὶ περὶ τῆς τῶν πραγγεάπιμν PO C 


σιν, δπεπϑοεεῖτο δὲ τοὺς ἐν φελοτηκέαας ἀπιάσαως παὶ τοῖς ἕε 


σχέσεις παρεῖχεν δοκεῖν ἐς ἔστερον ἐξ ὧν ἐποίεε κῷ τότε, παὶ φε- 
ΘΟλοτιριότερον προσεφέρετο. τοῖς δέ γε τοῖ ἱεροῦ zxurnióyer παὶ 
ἐκ φιλοτιμοτέρας χειρὸς ἐχορήγει, καὶ χρόφα xai φανερῶς, τὸ 


78. Cum heec utrimque dicia ememt, ms quae slrgata pro Pulere- 

lege faeramt magmam ab amciertaíe patriarchae  memcmtum — 
s» dudum faerat m pamm, nae cr cpusieme 

eum xS «s εἰ arübes daccbet praeditum quae ad beme i 


80 GEORGII PACHYMERIS 


C μὲν ὡς ἀνάγκης οὔσης ἐφ᾽ ᾧ διαζῆν ἐκείνους, τὸ δὲ κρύβδην 
νυχτὸς πεμπομένων, καὶ τὸ μεῖζον ὑπορύττοντος καὶ ζητοῦντος, 
ὡς οὕπω αὔταρκες ὃν ἐχείνῳ, εἰ συμβασιλεύει τῷ βασιλεῖ. πρου-: 
βάλλετο γὰρ κινδύνους καὶ φόβους ἐπηρτημένους αὐτῷ, χαὶ τὰ 
τῶν ἸΠουζαλώνων εἰσῆγεν ὡς κἀχείνων οὕτως ἀπηλωλότων ἐκ 5 
φϑόνου, καὶ τὸ τῆς ὑποψίας δεινὸν ὑπεδείκνυ ὡς αὐτίκα χινὸυ-- 
ψεύσων εἰ μὴ προσέχοι. ὃ δὲ φυλάττειν ἄλλον ἐπιτρακείς, «U- 

D τὸς πολλοὺς φυλαττόμενος, οὐκ ἔμμονον ἕξει TQ φυλαττομένῳ 
τὴν ἀσχολίαν, περὶ ἑαυτῷ δεδοικὼς τὰ πλεῖστα. παντὶ δ᾽ ἐγ- 
E χωρεῖν μᾶλλον ἢ φύλαχι δεῖσϑαι φύλακος. (29) ταῦτα καὶ τὰ 10 
τοιαῦτα προτείνων πολὺς ἦν καὶ τὸ μεῖζον προσαπαιτῶν. ἀμέ- 
λει τοι καὶ ὅσοις ὑπόπτως εἶχε καὶ πρὸς τὸ παρὸν δυσχεραίνοντας 
καὶ πρὸς τὸ μέλλον προστησομένους, ἰσχὺν ἐνεεῦϑεν λαβὼν καὶ 
κράτος ἔχων τὸ μέγιστον ἐχποδὼν ἐποίει, τοὺς μὲν ἑκουσίους 

P 48 ὑποχωροῦντας καὶ καϑ᾽ ἑαυτοὺς διάγοντας, τοὺς δὲ καὶ αὐτὸς 15 
καϑειργνύς, καὶ ἄλλους μὲν ἀλλαχοῦ, τὸν δὲ Τζωμάντονρον εἰς 
Προῦσαν ἐξαποστείλας καί oí φυλακὴν ὡς χατακρίτῳ ἐγχαταστή-- 
σας. oi δέ γε προσχείμενοι τούτῳ xal λίαν ἐν ἐλπίσιν ἦσαν χρη- 


8. οὕπω] οὕτως P. 10. ἢ φυλακῇ P.. 19. ὅσους ὑπόπτους 2 
17. ἐξαποστείλαι P , et mox ἐγκατασεῆσαι. 


malta, tum palam tum occulte. nam praeterquam quae dari eis e publico 
solebant publice ac large conferebat; etiam noctu ad eosdem dona missi- 
tabat, insusurrans interim ac blande insinuans nondum satis cautum se- 
euritati suae, neque prius i tuto se futurum quam imperii particeps et 
Augusti collega declaratus esset hoc ut persuaderet, allegabat metum 
periculorum impendentium, et casum Muzalonum memorabat. se porrg 
alebat non minori quam cui illi succubuissent invidiae obiectum, ideoque 
anxium in acri solicitudine vivere, perniciem in momenta singula, si vel 
minimum de summa custodia remiserit, timentem, neque porro tot die- 
tentum suspicionibus satis posse commissa sibi cura custediendi principis 
defungi, utique cum magnam attenüonis ac vigiliae partem in sui ne- 
cessariam cautionem derivare necesse habeat, miserum nimis esse ae- 
stuare assidue inter diversas officii publici et privatoram discrimigmm cu- 
ras; unde illum qni electus ad hoc sit ut salutem tueatur principis, 
omnium undique telis et innamerabilibus insidiis expositum νὰ maxime 
ipsum praesidio et excubiis egere. quare praestabilius videri locum ce- 

ere cuilibet volenti quam in eo angore ac tormento vivere. (29) haec 
et eius generis multa proferens vehementer incumbebat in petitionem su- 
premi honoris. porro interhm quos suspectos babebat, quibusque intelli- 
gebat displicere praesenti&, cordi esse mova, in spes futerorum inquietas 
imminentibus, eos sane summa quam obtinebat potestate strenee utens 
amovit e medio, partim iniecto terrore efficiens ut sponte ad sua se re- 
ciperent et domi se tenerent, partim vi publica coercens. quo in genere 
cum alios alio amandavit, tum 'Tzamanturum relegatem Prusmm ibi cw- 
stedia teneri velut reum iussit, interim alacres in spebus i 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. ]. 81 


σταῖς xal ἀνέδην συνήργουν ἐς ὅτι μάλιστα. ϑάτεῤον δὲ τῶν 
ἀδεϊφῶν Ἰωάννην τῷ τοῦ μεγάλου δομεστίκου ἀξιώματι, τοῦ 
βασιλέως διδόντος δῆϑεν, περιφανῆ καϑιστᾷ καὶ ἐπὶ τῶν πρα-- 
μάτων μέγα δυνάμενον. τότε τοίνυν καὶ μείζοσι ϑερμανϑέντες B 
6 ἐλπίσι, παρὰ τὸν πατριάρχην γενόμενοι καὶ τὴν σύνοδον οὐχ 
ἀνήσεεν ἔφασχον, εἰ μή γ᾽ 6 δισπότης καὶ τοῦ μείζονος ἐπιλή- 
Ψψαιτο. αὐτὸν γὰρ slvai καὶ μόνον τὸν μετὰ τὸν ἐκ γέγους βασι- 
λέα ἄξιον ἄρχειν καὶ σὺν ἐχείνῳ, καὶ δεῖν οὕτως ἔχουσι βασιλέως 
ἐντελοῦς ἐς ὃ vt καὶ πράξοι. τὸ μὲν οὖν ἀναμένειν τὴ τοῦ ἀφή- 
10 lixoc ἡλικίαν, μὴ καὶ φϑάσει τις κηδεμονίας δεόμενος ἐμποδὼν € 
γεγονὼς πρὶν ἢ ὃ εὖ πράξων ἐκεῖνον τελείαν λάβῃ τὴν ἡλικίαν" 
τὸ δ᾽ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ὄντα τὸν κηδεμόνα μὴ ὡς βασιλέα 
πράττειν, μὴ καὶ ἀβέθαιος ἢ χάρις καὶ ἄστατος 7. ταῦτ᾽ Ne- 
γον οἱ ἐν τέλει, καὶ τὸν πατριάρχην μαλαχιζόμενον ἔπειϑον" 
15 οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ ἐκεῖνος jud τῶν “οϑηκόντων καὶ οἷς ὁ ἱερὸς μα- 
λάσσοετο σύλλογος. ὥριστο μὲν οὖν 5j ἡμέρα τῆς ἀναρρήσεως, 


ἡ δὲ ἦν ἡ τοῦ Ἑκατομβαιῶνος νουμηνία, τῆς τότε τρεχούσης D 
δευτέρας ἐπινεμήσεως. 


80. Ἔν τοσούτω δὲ καὶ ὁ ἐν τῇ δύσεε δεσπότης IMworA, R 


tesque velitabant qni fortunem sequebantur Palaeologi, dientes, amici ac 
quocumque nomine mecesserii, parati semper ad nutum, impigreque cu- 
rantes quidquid ad communes rationes expedire videretur. in bis alterum 
fratrem Ioannem im domestici amplissima dignitate ornari per impera- 
terem despota cura Sic eum et illustri honore et maxima g TUI 
te instrwens. que facto iam maioribus imcensi spebus Pa- 
fauteres patriarcham et sacram synodum ambire, ac dicere nul- 
lam quietem rebus fore aut securitatem imperio, quosd despota& ia unum 
adhoc gradum provehater alGus. ipsum solum esse omnium qui , post 
priacdpesa iva nascendi regnandi ju» adeptum, digniselinus im- 
perio sit; i ne collegam ei adiengendum. egere profecte rempublicam 
mature iam principe et ad per se agendum quod sit opes apto, mec ex- 
pectari posse dom puerulus ia virum adoleverit, ne Romana res praesenti 
vigentis imperatoris ope indigens vel maxime, tot cincta pericwlis, per 
tantam meram prius pereat corroatque fonditus, quam qui eam visdicatu- 
vus ab imteriu si, in ferentem a doleverit aetatem, impositem autem 
careterem negetüe non ut pem agere, precaria quadam et au- 
cteritatis principalis egena —* 
solatiem esse. talia cum optmetes dicerent, persoaseront. riarchae 
se, ut diximus, emoliito jn Palaeolegue. sed nec ipse cuia res age- 
cessabat Palaeol : quin satagebat im cuuctis ad spei efieotum 
facientibus, in primis sibi deliniendos cleri ac sacrorum antistitem ani- 
denique his artibus impetratmem vot dies dicereter proclamando in 
* imperatoris Palaeelogo. ea (uit neomenia Hecatombeeomis, sew 
kalendae Januariee , iadictione tunc currente secunda, 
80. Dum haec gereatar, despote Occidenta Michasi, Theodori, 
Georgius. Pachymeres I. 6 


82" GEORGII PACHYMERIS 


ὃ τοῦ προβεβασιλευκότος Θεοδώρου ἀνεψιός, ἀκούσας τὰ κατ᾿ 
ἀνατολὴν ὡς εἶχον, καὶ ὅτι ἐκποδὼν γεγονότος τοῦ 2 daoxag. ἐν 
μειρακυλλέοις μὲν ὃ ἐξ ἐκείνου Ἰωάννης τελεῖ, εἰς προνομὴν δὲ 
ἡ τῶν Ῥωμαίων βασιλεία κεῖται τῷ βουλομένῳ, ἀνάγει τὸν νοῦν 
πρὸς τὸν ϑεῖον Θεόδωρον, ὅπως κἀκεῖνος εὐγενὴς ὧν καὶ 145 
P 49 πρῶτα τῶν εὐγενῶν τῆς πρώτης ἐκείνης συγχίσεως συμπεσούσης 
“Ρωμαίοις ἑαυτὸν ἀναλαμβάνει, καὶ πλείστοις ὅσοις τοῖς κατ᾽ 
Ἰταλῶν πολέμοις ἐνανδραγαϑήσας τῆς βασιλείας ἐπείληπτο, 
στεφϑεὶς παρὰ τοῦ ᾿ἠχριδῶν Ἰακώβου, καὶ τὰ κατὰ δύσιν τοὺς 
Ἰταλοὺς ἀφελόμενος προσεκτήσατο, μέγας ἐπὶ τῶν πραγμάτων 10 
ἀναφανείς, μέχρι καὶ μοίρᾳ λαιᾷ προσκρούσας καὶ κατασχεϑεὶς 
τῷ ᾿Ασᾶν ἀφῃρέϑη τῶν ὀφθαλμῶν. ταῦτα τοίνυν ὃ Mixoz 
B ἐν νῷ ϑέμενος, καὶ καταλαζονευϑεὶς τῶν πραγμάτων ἁρρώστως 
ἐχόντων, ἐπεὶ καὶ τὸ κατὰ πόλιν Ἰταλικὸν ἠσϑένει τοῖς καϑ᾽ αὑτὸ 
πράγμασι, βουλὴν βουλεύετωε ὡς λίαν νεανικὴν καὶ τῆς αὐτοῦ 15 
εὐγενείας ἀξίαν. ἡ δὲ βουλή, πλείστας ὅσας συναϑρφοίσας δυ- 
νάμεις καὶ τῇ πόλει προσχὼν περικαϑίσαε καὶ πειραϑῆναε κα- 
τασχεῖν, καὶ οὕτω βασιλεὺς ἀναγορευϑῆναι Ρωμαίων" μὴ γὰρ 
εἶναι πρὸς αὐτὸν μηδὲν μήτε “άσκαριν μήτ᾽ ἄλλον ὁντιναοῦν 
C αὐτάρκη πρὸς βασιλείαν, εὐγενῆ τε ὄντα καὶ τῶν “4γγέλων᾽" καὶϑ0 
δὴ ἐπεὶ γαμβροὺς ἐπὶ ϑυγατράσιν εἶχε τόν τε ῥῆγα Πουλίας 
ἹΜαφοέ, τὸν καὶ τῆς δεσποίνης τῶν Ῥωμαίων Ἄννης αὐτάδελφον, 


qui ibi imperaverat, fratris filius, audito rerum Orientalium statu, sub- 
lato videlicet e medio Lascari Ioannem eius filium esse adhuc infantulum, 
Romanum vero imperium cuivis rapere volenti in praedam expositum ia- — 
cere, mentem in spes amplas extulit proposito aibi exemplo "Theodori 
patrui. is nobilis atque adeo ex prima nobilitate, e priore illa Romana- 
rum perturbatione rerum sumptis opportune animis, multis praeclaris edi- 
tis facinoribus in plurimis contra ltalos bellis, imperium arripuit, coro- 
natus ab Achridensi lacobo, et Occiduas provincias ltalis ablatas imperio 
— magnam iis rebus gestis famam adeptus, quoad adversa pro- 
ipsus orte et comprehensus ab Asene privatus est oculis. talia Ni- 
e tatemto agens, et in magna suarum virium fiducia contemnens in- 
ἔτι * quae tunc esse videbatur Romanarum rerum, cum ipsos Ita- 
es, qui urbem regiam tenebant, idoneis destitutos copiis animadverteret, 
re egreditur valde arduam et ipsius nobilitate dignam. constituit vide- 
^aa dictas quam posset plurimas copias ipsi protinus admovere Con- 
Code nopol, eamque obsidere et occupare conari, tum si negotium suc- 
eret , efficere ut ibi Remanorum imperator ipse proclamaretur.. nemi- 
nem enim isse putabat qui .plus ad id haberet vel meriti vel verisimilis 
e ine do i ascarin, non alium quemlibet, utique quorum nulli vires su- 
endo Hnperio idoneae adessent. quippe se et nobilem et ex Angelo- 
rum gente affinitatibus quinetiam potentissimis subnixum. generos enim 
habeb Helena quidem filia Manfredum Apuliae regem, (ratrem An- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 83 


f πρὸς τῷ γήρᾳ ὃ βασιλεὺς Ἰωάννης ἡρμόσατο. εἶχε uiv οὖν 
ἐχεῖνον ἐπὶ τῇ ϑυγατρὶ “Ἔλένῃ γαμβρὸν ὃ δεσπότης, εἶχε δὲ καὶ 
ἄλλον ἐπὶ τῇ Ἄννῃ τὸν Πρίγκιπα τῆς ᾿Αχαΐας Γουλίελμον. πέμ- 
yuc παρὰ μὲν τοῦ Παφρὲ τρισχιλίους oc αὐτοὶ λέγουσι καβαλ-- 
Slapíovc λαμβάνει, ἀνδρείους ἐκ Γερμανῶν, τὸν δέ γε Πρίγκιπα D 
ὅλον εἶχε σὺν τοῖς στρατεύμασιν. εἶχε δὲ καὶ τὸν ἐκ νοϑείας 
υἱὸν ᾿Ιωάννην μετὰ τοῦ οἰκείου λαοῦ, τὰ μέγιστα συναιρόύμενον. 
ἐκεῖνος καὶ γὰρ ἤδη καϑ᾽ αὑτὸν τῇ τοῦ Ταρωνῶ ϑυγατρὶ συνών, 
λαὸν ἐξαίρετον ἔχων, δυνατὸς ἣν καὶ μόνος στρατηγεῖν καὶ 
Ἰοπροσχεᾶσθαι" τοὺς γὰρ τὸ παλαιὸν Ἕλληνας, οὖς ᾿ἀχιλλεὺς ἦγε, 
ΔΙεγαλοβλαχίτας καλῶν ἐπεφέρετο, ὥστε μηδ᾽ ἔξω προβαίνειν 
εἴα Βερροίας τὸν Παλαιολόγον μέγαν δομέστικον Ἰωάννην, τὸν 
Σερατηγόπουλον ᾿“λέξιον χαὶ τρίτον τὸν Ῥαοὺλ Ἰωάννην, συ- 
χνὰς δυνάμεις περὶ αὐτοὺς ἔχοντας. τότε τοίγυν συναγαγὼν ὃ R 
15 δεσπότης τοὺς εἰρημένους, ἔχων καὶ τοὺς ἑαυτοῦ ἐς ὅτι πλεί- 
στους, προσχροῖσαι μὲν τὰ πρῶτα τοῖς στρατηγοῖς καὶ συρρή- 
ξας, ὡς ᾧετο, προσβαλεῖν Θεσσαλονίχῃ καὶ τὰ χατὰ δέσιν xa- 
ταδραμεῖν xal αὐτῆς δὴ πειραϑῆναι Κωγσταντιγουπόλεως ἐπὶ 
νοῦν ἔστρεφεν" εὔκαιρον γὰρ καὶ τοῦτό οἱ ξυνέπιπτεν ἐξ αἰτίας 
ϑοτῆς ὅτε καὶ 0 Πωαφρὲ παρὰ πατρὸς Φερδερέχου ὡς κλῆρόν τινα 
εἶχε τὸ τῆς ἐχχλησίας ἀποστατεῖν, ὥστε μὴ ξένον εἶναε τὸ Γερ- Ῥ 50 


nae Augustae, quam [loannes imperator jam senior uxorem duxerat, ex 
Anna vero altera filia principem Achaiae Gulielmum. et a Manfredo 
quidem per missos ad eum certos bomines impetraverat tria millia lecto- 
rum ex Germanis militum, virorum fortium, quos ipsi caballarios vocant; 
Principem vero cum universis eius copiis socium expeditionis ad se 
traxerat — babebat et nothum filium Ioannem cam auxiliis non contemnen- 
dis populi cui praeerat. bic ducta 'aronae filia dynasta gentis populo- 
sae, egregias sub signis babens copias et militaris artis eximie peritus, 
vel per se solum idoneus erat cuivis rei magnae bello tentandae adiun- 
gew'uque ditioni suae terris ab alio possessis. ex ea quippe gente sibi 
subiecta conflatum exercitum ductabat, quae Graeci olim generis et no- 
mimis Achille inperatore militavit: nunc Megaloblachitae vocabantur. et 
eius generis copiis succinctus tantum poterat, ut unus sufficeret coércen- 
dis, ne witra Beroeam progrederentur, tribus adversariorum ducibus, 
loanni Palseologo magno domestico, Strategopulo Alexio et Ioanni Raüli, 
Quorum quemque numerosae stipabant copiae. his igitor tuno congre- 
gatis in usum omnibus despota, et eodem adiectis quot ex suis ipse ter- 
ris rat cogere, cogitabat primum quidem acie decernere cum adver- 
sarüs ducibos, tum iis, ut sperabet, victis sggredi Thessalonicam et Oc- 
ciduas regiones incursionibus vastare, ipsamque adeo tentare Constanti- 
nopolim. cuius rei maiorem habebat ex eo facultatem, quod cum Man- 
ífredus velot haereditariam a Friderico patre accepisset contumaciam et 
rebellionem in ecclesiam, Germani, quos despotae auxilarios miserat 


84 GEORGII PACHYMERIS 


μανοὺς τοῖς ἐν τῇ πόλει Ἰταλοῖς μάχεσϑαι. καί yt ὃ Πρίγκιψ 
xa9^ ἑαυτὸν ἦν τὰ περί τε τὴν Axatuv πᾶσαν καὶ τὸν ἸΠορέαν 
προσκεκληρωμένος. ἐπεὶ οὖν ἐς ταὐτὸν αἱ δυνάμεις συνῆσαν 
καὶ ἤδη πρὸς πόλεμον ἡτοιμάζοντο (οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ οἱ στρατηγοδ -— 
ἠρεμεῖν εἶχον, τόσον συνηϑροῖσϑαι τὸ Ἰταλικὸν πυνθανόμενοι, 5 
ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἑτέρωθεν εὐτρεπίζοντο), ὡς γοῦν ὅσον οὕπω 
δμαιχμήσαντες οἱ τοῦ δεσπότου ἔμελλον προσβαλεῖν, ἡ μυϑενο-- 

B μένη Ἔρις ἐκείνη ἦ μεταξὺ τῶν τριῶν ϑεαινῶν τὸ μῆλον ῥίψασα 
πρὸς φιλονεικίαν τὴν περὶ κάλλους, ἐκείνη καὶ τούτοις ἐμπίπτει. 

C καὶ ἡ αἰτία παρὰ μικρὸν ἐμφερὴς. — (31) λέγεται γὰρ τοὺς περὲ 10 
τὸν Πρίγκιπα μεγιστᾶνας, οἷς ἐκεῖνοι χαβαλλαρίους λέγουσι, 
τούτων τενὰς ἐποφϑαλμίζειν xaz^ ἔρωτας τῇ τοῦ δούκα Ἰωάννου 
συζύγῳ, ἣν καὶ τοῦ Ταρωνᾶ ϑυγατέρα ὃ λόγος ἐδείκνυ. τοῦτο 

"ἣν ἄρα τῷ ἐκείνης ἀνδρὶ elc προφανῆ τινὰ ὕβριν xal καταφρό-- 
νησιν, καὶ δὴ ὑβριοπαϑῶν ἐκεῖνος ἐν τούτοις δεινὰ ἐποίει καὶ 15 
τοῖς ὑβρίσασιν ἀνταμύνεσϑαε κατηπείλει. καὶ ἔρις ἦν ἀμφοτέρω-- 

D ὲν ἰσχυρὰ καὶ εἰς πόλεμον ἐκορύσσετο, καὶ oi εἷς ὁμαιχμέαν 
κληϑέντες κατ᾽ ἀλλήλων συνίσταντο. τότε λέγεταε καὶ αὐτὸν 
τὸν Πρίγκιπα ὁρῶντα τὴν μάχην ἀγανακτεῖν, καὶ τοῖς μὲν σφε-- 


17. ἐκηρύσσετο Ῥ. 


bellis prius Italicis exercitatos, nibil sane turbabantor ad propositionem 
eppugnationis urbis, qui ab Italis defensae, cui dudum generi ho- 
stium assuevissent. nec invitus eodem concurrebat Princeps, culus di- 
toni subiectae regiones, Achsia nimirum universa et Morea, viciniam 
Italorum in urbe dominantium formidabant. ubi ergo unum in locam tot 
simul copiae convenerunt, iamque sese ad praelium parabent (oam et 
ipsi pro se duces adveral, mel Italicarum tot —— conventu 

cessandum rati, pugnam quoque procincti e one stabant), 
tali, inquam, articulo rerum ac temporis, cum tantum on acie instructi 
despotae milites signum conflictus expectarent, medium intervenit simile 
quiddam illi notae ex fabulis discordiae, quae inter deas tres malum prae- 
stantis formae praemium iaciens tragica eas aemulatione commisit. sio 
enim et nuao foederati principes rixa , hic quoque non dissimili ex causa 
nata, distracti ab invicem sunt discidio funesto, (31) aiuat eaim quos- 
dam e comitatu Principis proceres, quos caballarios illi vocant, cupidita- 
tis adiecisse oculos in ducis Ioannis coniugem, quam 'Taronae fuiseo fi- 
liam diximus, in manifestam viri eius con iam et praesentis com- 
temptem; cuius ille baud dissimulans dolorem gravissime «qweetus est, 
minatus etiam gravem ultionem auctoribus iniuriae, quibus ad ea su 

responssatibus certamen accensum est utrinque vehemens, iraeque 

scentes in bellum internecinum iaflammabentur, mira brevis commatatione 
momenti, ut qui paulo ante socii communem aciem contra hostes ex ad- 
verso instructos conflabaut, se invicem infesti peterent. tunc Principem 
haec oernentem ferunt Lulignatum graviter soos quidem obiurgare noa su- 


4 ἐν 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 85 


τέροις μὴ ἔχειν ἐπιπλήττειν, τῷ δέ ye δούχᾳ xal λίαν ἐπιμωχη-- 
σάμενον χλευάσαι, καὶ τὰ εἷς γένος, ὡς νόϑος, λίαν λαμπρῶς 
ὀνειδίσαι. καὶ ὡς οὗτος εἴη φάναι, τὸν Νικηφόρον δείξας, ὃ 
ἑμὸς ἀδελφός, σὺ δὲ σκότιος, μὴ οὐχ ὅπως ἐλεύϑερος ἀλλὰ καὶ καὶ 
5doilec αὐτοῦ. ταῦτα μιετ᾽ ἐμβριϑείας εἰπόντος τοῦ Πρίγκιπος 
᾿Αχιλλεὺς ἦν ἄλλος ὁ Ἰωάννης μηνίσας. τότε ϑέλων δεῖξαι ad- 
τὸς ὧν τὸ πᾶν τοῦ στρατοῦ, καὶ οἷς ἂν προσκέοιτο, ἐκείνους 
vaxtóvsac , πέμψας δι᾽ ἀπορρήτων νυχτὸς τοῖς στρατηγοῖς διαμη-- 
φύεται ὡς αὐτὸς μετ᾽ αὐτῶν ἔσται xo) ὡς ἐπιϑήσοιτο τοῖς pas? 
Ἰθαὐτοῦ Ἰταλοῖς, βλαξὶ καὶ τρυφεροῖς οὖσιν, εἰ μόνον ἐκεῖνοι 0Q- P 51 
μῷεν. πλὴν καϑιστῶν πρὸς ἐκείνους τοὺς Üpxowc, τὰ πιστὰ 
ἐτήρεε τοῖς περὶ τὸν πατέρα καὶ τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν Νικηφάρον, 
ὥστε ἀλωβήτυυς αὐτοὺς διατηρήσαντας τοῖς λοιποῖς Ἰταλοῖς οὖσι, 
καὶ δεαφερόντως τοῖς τοῦ Πρέγχιπος, ὁμόσε χωρεῖν. ταῦτα συν- 
15 ϑεμένων ἐκείνων, καὶ ἀνταλλαξώντων εἷς τοὺς ὅρκους τὰ ἱερὰ 
περεάμματα, συρρήγννται μάχη μεγίστη ἔνϑεν μὲν Ρωμαίοις σὺν 
Ἡέρσαις καὶ Σχυϑικῷ πλείστῳ, ἐκεῖθεν δὲ τοῖς τοῦ Tolyxinoc 
Ἰταλοῖς" τὸν γὰρ πωτέρωα καὶ ἀδελφὸν σὺν τοῖς περὶ ἐχεένους B 

σφίσι τὰ δεινὰ ἐπισείσας ἀποναρχῶν πρὸς τὴν μάχην ἐποίεε, καὶ 

|. 90o2y ὅπως τὸν πόλεμον ἀναβάλλεσθαι ἀλλὰ xal ὑπὸ πόδα ἀναχω- 
| ρεῖν, αὐτὸς δὲ κατὰ νώτου τοῖς Ἰταλοῖς προσεπιτιϑέμενος δεινὰ 


,»» 


ἐποίει. καὶ τότε ἔγνωσαν Ἰταλοὶ παραωδεδομένοι, καὶ ἀπεδέ- 


| sinuisse, duci autem ut temultus auctori succensentem , eum contumeliose 
sppellasse , exprobrando etiam luculenter ac palam dedecore natalium. 
cam enims is Nicephorum ostendens 'Cfrater meus" dixisset, *apage" ait 
Princeps woce sublata, oculo eum contemptore figens: '*tu enim spurius 
mec Biber tenebrio, vix eo iure aspires ut servus eius sis." his verbis 
haed mitius quam ille vetus Agamemnonis conviciis novus Achilles Ioan- 
Bes concitatus in iram moa minos memorem et exitu noxiam excanduit. 
mexque ut demometraret praecipuam se partem harum copiarum esse, ac 
eocemque inclinssset secum victeriam tracturum, misas arcanis noctu 
Bteris ad duces hostium significat se cum ipsis fore, et impetum cum 
suis facterom in Italorum multitudinem mollium imbelliumque , si eos illi 
adoriremtur. cavit tamen, exacto in id ab eis iureiurando, patri suo 
despotae ac fratri Nicephoro, ut salvi wterque insoxiique dimitterentur. 
in reliquos Kalos, maximeque in milites Principis, omni vi belli saevire- 
tur. bis iater eos conventis, et firmata mtrimque iureiorande fide per . 


mes persasserat ve ni facerent periculum intenfans, ut non tantum 
abstinerent pegna oed etiam referrent atque in tutum se recipe- 

ipse porro » tergo Kteles adortus magnam eorum stragem dedit. 
demum sese itali preditos senserumt , sparsique in fugas passim nec 


86 GEORGII PACHYMERIS 


δρασκον. οὗ μὴν δὲ xul τὸν κίνδυνον ὑπεξέφυγον, ἀλλὰ πολλοὶ 
C τῷ Σκυϑικῷ στρατεύματι συγκαταλαμβανόμενοι, συχνοῖς τοῖς 
ὀϊστοῖς τιτρωσχόμενοι ἔπιπτον, ἄλλοι δὲ τοῖς Πίρσαις ἡλίσκοντο. 
καὶ τέλος αὐτὸς ὁ Πρίγκιψ ϑάμνῳ τινὶ παρεισδὺς ἐκεῖϑεν ἐϑάρρεε 
λαϑεῖν, ἀλλ᾽ οὐκ ἤνυε τὸ παράπαν" ἐπιστάντες γὰρ καὶ αὐτὸν 5 
ἀκλεῶς ἥρουν. καὶ μέγα τι ἀκονιτὶ ἐν στενῷ κατόρϑωμα τότ᾽ 
ἐπράττετο, ἐν ὀλίγῳ πόνῳ κέρδος νεανιχόν. τότε τοίνυν τὰ ϑαυ-- 
μαστὰ καὶ μεγάλα οἱ στρατηγοὶ ἀπενεγκάμενοι λάφυρα, ἐφ᾽ οἷς 
D καὶ αὐτὸν δὴ τὸν τῆς ἀχαίας Πρίγκιπα, ἐπ᾽ ἀνατολὴν συνάμα 
καὶ τῷ περὶ αὐτοὺς στρατείματι ἤλαυνον, κατοχυρώσαντες ὡς 10 
οἷόν τὲ πρότερον καὶ τοὺς xarà δύσιν τόπους, ὡς ἐπὶ πλεῖστον 
φυλάττοιντος ὡς γοῦν ἐπανῆκον μετὰ λαμπρῶν τῶν τροπαίων, 
κατειλήφει μὲν xal ἔτει ὃ Στρατηγόπουλος ἐν ἀκαταστασίᾳ τὰ 
πράγματα, οὐχ ὀλίγα δὲ καὶ αὐτὸς τῷ Παλαιολόγῳ συναίρεταε 
“ 4 & 4 4 [4 
τῆς ὀρέξεως. τὸν μέντοιγε Πρίγκιπα κατὰ τὸ παρεστὸς μὲν vore 15 
d € - € «^ 
E τῇ φυλακῇ ἐδίδοσαν" μετέπειτα δὲ ἁλούσης τῆς πόλεως (ὡς àv 
xa9' εἱρμὸν καὶ ταῦτα ῥηϑείη καὶ μὴ τὸ τῆς διηγήσεως συνεχὲς 
διακόπτοιτο, εἰ καὶ ξυνέπεσεν ὕστερον) τῆς γοῦν πόλεως ἁλού-- 
σης, ἐτοῖν παραδραμόντοιν δυοῖν, ὃ μὲν Πρίγκιψν τὸν σοβαρὸν 
αὐχένα κλίνας τῷ βασιλεῖ καὶ ἄρτι πρῶτον βλέπειν ἐκεῖνον ἄναχτα 90 
Ῥωμανίας ἔλεγεν ἐπειλημμένον ὡς ἐχρῆν τοῦ θρόνου, καί γε 
ἑαυτὸν πείϑειν καϑυποκχλίνεσϑαι xal εἰς πόδας πίπτειν βασιλεῖ γε 
sic periculum fugerunt, circumventi ἃ Scythicis maxime copiis, quarum 
creberrimis confixi iaculis cadebant. alii a Persis capiebantur. ipse ad 
extremum Princeps saltum ingressus arbustis densum ibi tutos se inven- 
turum latebras sperabat, frustra: nam detectus inglorie captus et ipse 
est. magna tunc res brevi momento ac facile peracta, exiguique laboris 
Ingens nec prudentibus sperabile pretium constitit. sub haec Romani 
duces incredibili spoliorum vi ditati, captivum Achaiae principem ducen- 
tes cum exercitu in Orientem reverterunt, munitis prius quantum fas fuit 
et necesse visum est, ut quam diutissime secure tenerentur , Occidui li- 
mitis locis. redux autem post illa splendida tropaea Strategopulus cum 
socis res haudquaquam adhuc in aula quietas reperit, ac perstudiose 
Palaeologo favens multum ad eius votorum effectum contulit. at Princi- 
pem custodiae tum quidem tradiderunt. postea vero capta civitate (hic 
enim luvat res principis Achaiae una simul serie dicere, ne si suis quid- 
que pedes gestum temporibus servetur, incommode abrupta hiet nar- 
ratio) quando, inquam, urbs a Romanis recepta est, annis post haec 
duobus, flexit tandein superbam cervicem ea suorum Latinorum clade 
fractus animus Principis, et tunc primum agnoscere sibi visus in Michaéle 
veram speciem ac maiestatem imperatoris, eum Romaniae principem dixit, 
eumdem professus est rite ac legitime thronum occupasse. denique afür- 


mavit se jam minime dubitaturum procidere ad pedes eius, eique se sub- 
iicore ut iusto imperatori, in quo Auguati fastigü totum instar essct. 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 8T 


ὄντι τελείῳ. εἰ δὲ βούλοιτο, xal λύτρα διδόναι ὑπὲρ αὐτοῦ ὧν 
ἐγαι τὰ χάλλιστα, ἃ εἶ μή γε ἀνὰ χεῖρας ἣ πόλις ἔκειτο, οὖκ ἂν 
ἠξίωντο τοῖς Ῥωμαίοις τοῦ μηδενός" νῦν δὲ καὶ λαβεῖν ἀσμένως P 59 
πιστεΐειν xal ἔχοντας ἱκανῶς μεγαλύνεσϑαι. ὃ μὲν Πρίγχιψ 
ὁταῦτα, ἀξιῶν καὶ δοῦλος ἐς ἀεὶ κεχλῆσϑαι καί τι σημεῖον ἔχειν ᾿ 
ἐχ βασιλείας τῆς δουλείας σύμβολον" ὃ δέ γε βασιλεὺς ἀκούσας 
μὲν xol τὰ λύτρα καὶ διαγνοὺς ἱκανὰ (πόλεις γὰρ ἐδίδου καὶ yu- 
ρας ἀπόμοιραν ἑαυτοῦ ἐν Πελοποννήσῳ ἱχανὰς εἰς δεσποτείας 
σέμγωμα μέγα), ἀποβλέψας δὲ καὶ πρὸς τὴν εἰσέπειτα τοῦ 21a- 
Ἰθοτένου δουλείαν, ὡς ἐντεῦϑεν καὶ μεγαλύνεσϑαι τοὺς Ρωμαίους B 
χαί γε χερδαίνειν, ἔγνω σπείσασϑαι τὰ πρὸς τοῦτον. ἐπὶ ῥητοῖς 
γοῦν ἐκβάλλει τοῦτόν τε τῆς φυλακῆς καὶ τῶν ἀμφ᾽ αὐτὸν ὅσοι 
' περιῆσαν ἐν φυλακαῖς προσταλαιπωρούμενοι, τιμᾷ δὲ καὶ δεξιοῦ- 
ται τοῖς πρέπουσι, καὶ οὕτως ἑαυτῷ οἰχειοῦται ὥστε καὶ ἀνάδο-- 
15 yov αὐτὸν χαταστῇῆσαι παιδὸς ἰδίου ἐκ τοῦ &ylov βαπτίσματος 
κατά tiva πληροφορίαν μεγίστην. συνέϑεντό τε μετὰ ταῦτα τοὺς 
ὕρκους φριχτοΐς, ὡς λέγουσί τινες, ὥστε καὶ φρύχτωρα ἀνά- C 
Ψάαντας ἅμα τοῖς λεχϑεῖσιν εἷς ὅρκους καὶ ἀρὰς τὰς παλαμγαιο--: 


τάτας σβῆναι ποιῆσαι, ὃ δὴ xol εἰς ἀσφαλὲς τοῖς Ἰταλοῖς τῶν 
19, αὐτὸν) αὐτοῦ P. 

praeterea si tractari de sua liberatione vellet, pretia libertatis ei solutu- 
rum quae haberet optims. haec utcumque Romani, antequam urbem in 
menibus haberent contemnere forte potuissent, nunc tamen confidere se 
et illos ea libenter accepturos, et cum habuerint, non parum inde cre- 
visse suam magpitodinem sensuros. addebat non recusare se, quin etiam 
ultro cupere, subiici imperatori, et clientelae nexu perpetuae se suum- 
qoe principatum ei obligare; velleque huius subiectionis signum ac sym- 
bolum sumere titulum officü ab eo impositi. his imperator auditis, et 
probato pretio rerum in redemptionem libertatis oblatarum ἃ Principe 
(erast bae urbes et regiones, pars non modica principatus eius in Pelo- 
penoeso , quantam qui possideret merito ferre titulum ac sustinere digni- 
tatem despotae posset), simul etiam considerato quam amplum illi esset 
tantum inter Latinos dynastam clientem in posterum ac subditum habere, 
unde et decus Romanae rei et lucrum accresceret, optimum factu iudica- 
vit accipere quae offerebantur, εὐ foedus ostensis conditionibus icere. 
pectis igitur secundum dicta init's, educit Principem e carcere, et quot- 
quot ex eius familiaribus supersttes. sunt reperti: nam aliquos diuturnae 
custodiae miseriae absumpserant. honoravitque illum et splendide tracta- 
vit, ut decebet; tantumque sibi admovit, ut suscipi sb eo ex sacro ba- 

tismete propriem filium vellet in signum οἱ pignus certissimum reconci- 
ltae fide optima gratiae. celebrata deinde conventio est mutuo lareiu- 
ramdo, horrificis etiam, ut aiunt, utrinqne sancito ritibus: nam funale 
accensum praeferentes . ubi suum quisque caput, si ἃ pacfo resiliret, ἀϊ- 
ris quam maxime formidolosis devovit, illud extinxerunt; cuiusmodi cae- 
remonia putant Itali execrationibus seu excommuuicationibns rore ipso- 


88 GEORGII PACHYMERIS 


παρ᾽ ἐκείνοις ἀφορισμῶν τελεῖται. ἦσαν δέ σφισιν αἱ συνϑεσίαι, 
ἦ μὴν τὸν μὲν Πρίγκιπᾳ Ῥωμαίοις δοῦναι καὶ βασιλεῖ ἐξ αὐτῆς 
κατασχεῖν εἷς δεσποτείαν ἀναφαίρετον τὰ κατὰ Πελοπόννησον 
ταῦτα, ἸΠονεμβασίαν Ἰαΐνην Ἱεράχιον Ἰυζηϑρᾶν (“νάπλιον δὲ 

D xai "doyoc ἐν ἀμφιβόλοις ἐτίϑει) καὶ ἅμα nüv τὸ περὶ τὴν Κιν- 5 
στέρναν ϑέμα πολύ γε ὃν τὸ μῆκος καὶ πολλοῖς βρίον τοῖς ἀγα- 
ϑοῖς, καί γε αὐτὸν ἐς ἀεὶ δοῦλον κεκλῆσϑαι Ῥωμαίων καὶ βασι- 
λέως, καὶ ὀφφίχιον ἐντεῦϑεν εἰς δουλείας σημεῖον ἀποφερόμενον, 
τὸν δέ γε βασιλέα σεμνύναντα τοῦτον τῷ τοῦ μεγάλον ἀξιώματι 
δομεστίχου μετὰ τιμῆς ἀποστεῖλαι συνάμα τοῖς ἀμφ᾽ αὐτόν, 10 
ὅσοι καὶ περιόντες ἦσαν. καὶ δὴ ἐπὶ τούτοις γεγονότων τῶν σπον- 

E δῶν αὑτὸν μὲν ἀπέστελλε σὺν τιμαῖς πρεπούίσαις, τοὺς δέ γε λη-- 
Ψομένους τὰ λύτρα προσεπεπόμφει. καέ yg ὃ Πρίγκιψ τὰ ἔδεα 
κατελάμβανε, Πρίγκιψ “Ἀχαΐας καὶ μέγας δομέστικος ῬΡωμανίας 
ἐπιφημιζόμενος, καὶ ἅμα τῷ ἐπιστῆναι μηδὲν μελλήσας ἀπεδέ- 15 
δου τὰ λύτρα ὡς προὐπέσχετο. κἂν ἐνέμεινε καὶ ἐς τέλος ἐνσπόν-- 
δως ἔχων πρὸς Ῥωμαίους τῷ τῆς Ῥωμαΐδος κλεϊζόμενος ὀφφικέῳ, 
εἰ μή γε ὃ πάπὰς ἀχούσας, παροξυνϑεὶς καὶ ταῦτα πρὸς τοῦ 
ῥηγός, καὶ αὐτοῦ γε προσδραμόντος καὶ ἱχετεύσαντος ( οὗ γὰρ 
εἰς συνοῖσον ἐδόχει oi τὸ διὰ τέλους σπένδεσθαι πρὸς Ρωμαίους ), 20 

P 468 τὰς συνϑήχας ἐκείνας διέλυε xai τοὺς ὅρκους παρ᾽ οὐδὲν ἐτίϑ εε 
ὡς ἐν φυλακῇ καὶ ἀφύχτοις δεσμοῖς, καὶ μὴ ἑκουσίως, ὡς ἐχρῆν, 


bonis. Principem aotem ipsum fore Romanorum et imperate- 
» et in su onis signum offiGum inde sumpterem.  vicis- 

sim ab imperatore Principem ormetem digsitate à domestici honerifice 

dimittendum liberum, cum iis suorum qui twac seperstites . 

fe aisi dere facto dimisit Principem impe eo que par erat hono- 

re, simul cum ille qui pretia , de convenerat , 

d redüt igiter domum Princeps 








DE MICHAELÉE PALAEOLOGO L. 1. 89 


πράττοντος. ὅϑεν χαὶ εἷς τὸ μετέπειτα συνεχεῖς καὶ μεγάλοι 
σφίσι xol ἀμφοτέροις ἀνερρώγασι πόλεμοι. παὶ ταῖτα μὲν 
ἐπράττετο τῇδε. 
39. Ὃ μέντοι δεσπότης Μιχαὴλ νῦν μὲν καὶ ἀπὸ τούτων 
ὁχολουθεὶς τῆς δυνάμεως ( πλείστῃ γὰρ ἐχρᾶτο xa] παρὰ τοῦ τῆς 
Axulac πρἔγχιπος τῇ συμμαχία, ἔτι δὲ xal παρὰ τῶν ἀμφὶ τὸν 
τότε σιβαστοχράτορα Ἰωάννην τὸν Παλαιολόγον i3? ὅστερον 
τὰ πολλὰ καχωθείς, ὡς καὶ ἐν στενῷ χαταστῆνα; πάριπαν τῶν τε 
χωρῶν zal ταύτης τῆς στρατιωτιχῆς ὀννάμεως, πέμφας πρὸς 
10 Μαφρὲ τὸν τῆς Πουλίας ῥῆγα xel γ᾽ ἐπὶ ϑυγατρὶ γαμβρὸν cav- B 
τοῦ, καὶ πλείστην συμμαχίαν λαβών, παραδίδωσι τὰς δυνάμεις 
τῷ υἱῷ αὐτοῦ Νικηφόρῳ συμπράττοντι χἀχείνῳ, ὃς καὶ σεμβα- 
λὼν περὶ τὴν Τριχόρυφον τοῖς ἀμφὶ τὸν Καίσαρα, καὶ μάχην 
συρράξας δεινήν, πλείστους τε πεσεῖν τῶν Νιχαέων παρεσχεύασε, 
15πλείστους τε xa] ἄλλους οὖς μὲν φονεύσας οὖς δὲ περισχὼν καὶ 
αὐτὸν αἱρεῖ Καίσαρα. ex δ᾽ αὖϑις σπονδῶν γενομένων ἔλέετο, C 
τότε μὲν τὰ χατὰ τὴν πόλιν συμπράττει, περὶ ὧν αὐτίχα βηϑή- 
σεται, ὕστερον δ᾽ αὖϑις τοῖς δυτικοῖς καὶ προσβάλλων αἱρεῖται 
πάλιν xa] τότε παρὰ τοῦ δεσπότου Ἀΐιχαήλ, xal ἀποστέλλεται 
Φοπρὸς τὸν ῥῆγα Πουλίας τὸν Ἀϊαφρέ, καί γε τῇ παρ᾽ ἐχείνω δί- 
ὅοται φυλαχῇ, χρόνῳ δ᾽ ὕστερον τῆς δεσμοίνης Ἄννης ἀδελᾳῖς 
οὔσης ΒΓαφρὲ ἀνταμείβεται. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐσαῦϑις ἐροῖμεν. 
6. τὸν deerat. 


32. Αἱ despeta Michaẽl in praesens quidem eb evemta marrata πεῖ- 
e 


i 
| 
i 
d 
i 
"n 
| 
Hé 


Hin 
is 
TRITT 
ἘΠ} 
iHi 
ini i 
inr 
m 
THEE 


90 GEORGII PACHYMERIS 


B. ( 


P 57 A pctvíp δὲ τῷ πατριάρχῃ νέων ἦρξε φροντίδων ἡ τῆς ἐπὶ τῇ 
βασιλείᾳ καταστάσεως τοῦ Παλαιολόγου ἀνάγκη, μεγάλη τις 
οὖσα καὶ ἀπαραίτητος. πλὴν γὰρ ὀλίγων, καὶ τούτων καιρὸν 
οὐκ ἐχόντων διὰ τὴν τῶν ἄλλων πολλῶν καὶ μεγάλων ὄντων βού--: 
λησιν ἐφ᾽ ᾧ ἐπίσχοιεν, φανερῶς οἱ ἄλλοι πάντες μιᾶς βουλῆς 5 
ἦσαν καὶ γνώμης, ἀγαπητῶς ἔχοντες εἰ βασιλεύοιντο ὑπ᾽ ἐκείνῳ. 

Β ἀρίστην γὰρ βασιλείαν εἶναι οὐ τὴν κληρωτήν, ἣν ὀλίσϑῳ τύχης 
τινὶ ἔστι λαγχάνειν καὶ τὸν ἀνάξιον, οὐδέ γε τὴν ἀπὸ γένους, εἷς 
ἣν παρεισφϑαρέντες πολλάχις λανθάνουσι καὶ οἱ κάκιστοι, og 
δὴ καὶ ἀποδοκιμάσειεν ἂν ὃ ἀγαϑὸς ἄρχων καὶ ἐν ὑπηκόων ἐἔξε-- 10 
τάζισϑαι μοίρᾳ, ἀλλὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς καὶ δοκιμασίας ἀρίστης 
ὧν ἄρχειν μέλλει. αὕτη γὰρ καὶ λυσιτελὴς τοῖς πλήϑεσιν, εἷ-- 
δότων τῶν εἰς ἀρχὴν καταστάντων ἐπὶ (v καὶ προσεκλήϑησαν. 

C ἰατρὸν γὰρ οὔτε τὸν ἐκ τύχης οὔτε τὸν ἐχ γένους εἰς τὸ ποιεῖν 
ὑγείαν τοῖς νυσοῦσιν ἀξιόχρεων εἴποιμεν" καὶ εἰ ἐχ γένους τὸν χυ- 15 
βερνήσοντα ἐγχρινυῦμεν, καταποντιστὴν μᾶλλον ἢ χυιβερνήτην 
ἐπιστίσομεν τῇ νηΐ. ς,κινδυνείειν δ᾽ οὕτω καὶ τὸν μᾶλλον καϑάρ-- 
σεως εἴτ᾽ οὖν παιδεύσεως εἰς τὸ καλῶς βασιλεύειν δεόμενον ἀκά-- 


II. 


Αι Arsenio patriarcbae novarum solicitadinum initium attulit magna et 
lneluctabilis necessitas imminens evehendi Palaeologum ad imperium. nam 
praeter. paucos. iuomentum non habentes, quod eorum suffragia multitu- 
dine contrariorum obruerentur, concordi omnes studio in unam senten- 
tiam desideriumque conspirabant Palaeologo ut imperatori serviendi. vul- 
M ut optimam laudabant eam demum principatus formam, quae principis 
electum nou praerogativae generis addiceret, ac sic permitteret arbitrio 
sortis, culus temerario iudicio velut caeco aleae casu non solum indignus 
laterdum  praeficeretur, sed in summum saepe locum irreperent pessimi 
homines, et ownino tales quos si satis exploraret gravis et accurata cen- 
aura. vix in intimum subditorum gradum admitteret. tutissimum csse il- 
lum igltur eligendi modum, quo vita eius et mores qui promovendus est, 
ipsorum quibus est praefuturus sobiiciuntur examini: istam enin rationem 
ei populis aeque utilem et ipsis principibus, utique per ea intelligenti- 
bue cur et ad quid olficli vocentur. sane numquam dixerimus aptissimum 
(ure illu aegro curando medicum, quem genus aut fortuna commenda- 
vut, et s] ex genere gubernatorem navigantes adsciverimus, demersorem 
potiua quam wtilen rvotoreu imponemus navi. periculum porro esse ne 
«qul sunt là. reque nati omnium siat ineptissimi ad percipiendam institu- 





DE MICHAELE PALAFOLOGO L 1I. 91 


ϑαρτον εἶναι μάλιστα, ἅμα γεννηϑέντα za] ἅμα τρυφαῖς καὶ 
σπατάλαις παραληφϑέντα βασιλικαῖς, ἐφεδρευοίσης μὲν κολα- 
zac, ἐχποδὼν δ᾽ οἴσης ἀληϑείας, xai τῶν χαχέστων ἃς χαλ- D 
λίστων ὑποχοριζομένων, ὡς ὃ παλαιὸς λόγος ἔχει, ὅτε zui τὸ ἔμ:- 
ὁμελὲς βήττειν ἀκούειν ἦν ix κολάχων τῷ ἅμα μὲν ἔρχοντι ἅμα δὲ 
πάσχοντι, χἄν τις νοτϑετῶν ὑπογρίξη, ὡς δίσνοες zal r&mx- 
στος διεδάλλετο, ὡς τὴν παραίνεσιν πρόσταξιν ἐχόντων. οἱ δὲ 
xai τὰ γινόμενα δυσχεραίνοντες οὐδὲν ἧττον κολαχείοεσιν, &xe- 
σεμγίνοντις πλέον τοῦ μετρίου τὸν ἄρχοντα, xai τὸν τῖφον σεν- 
Ἰθαΐξουσιν. ἐκεῖνοι δὲ ὥσπερ ἐπὶ σχηνῆς διάφορα προσωπεῖα πε- E 
ρετιϑέμενοι, πιρὸς τὸ ἀρίστως βασιλείειν τὸ γένος ἐχέγγτον οἷον- 
ται, ὥσπερ lv ταῖς πρώταις τῶν σπερμάτων χαταβολαῖς facda- 
χῶν τινῶν δυνάμεων εἷς ἀρίστην ἡγεμονίαν ἐνοτσῶν. ταῦτα M- 
γοντες ἐπέχειντο πλέον ἰδεῖν τὸν δεσπότην xai στεφηφόρον, καὶ 
15 ἤνυτον προσαναγχάζοντες συνεχῶς. ἦν γὰρ xal ὁ Παλαιολόγος P 58 
ἐντεῦϑεν σιγχροτηϑεὶς τὰ αὐτὰ λέγων, καὶ ὡς εἰ μὴ ἄξιος τῆς 
ἡγεμονίας χριϑεέη xai ὁ ἐξ αἰτοῦ, αὐτὸς ἐντεῖϑεν ἐχεῖνον ἀπο- 
ψηφίζεται. πλὴν xai πολλά τινα χατορϑοῖν ἐπισχνεῖτο, ii» 


ces$, quibus modulatam ctiam sibi videri aegrotantis principts tussim pe- 
üdissume garrinat. quibos si sudeat intervenire quispiam sapiems, ct quae 
vera et justa sumt hiscere, contnwo ut defectionem medktams et bomo 
mequuesumus tradecitur, Ls siqwidem qui sic iaperamt ema admentionis 
leco abesiuta εἰ liberrima quidvis imperandi licentia est, cum interim ipsi 
queque qui ea moleste ferust, accimere amestastibes cegamter, εἰ witra 
omnem medum qualicomque principi emcomia vel maxrma dicere, quies 
scilicet magis magisque tumidus ejus aaumus isfatur. aique hec pemus 


92 GEORGII PACHYMERIS 


μὲν ἐκκλησίαν ἀνυψοῦν ὅσον, τοὺς δ᾽ ἱερωμένους xal πλέον τοῦ 
μετρίου τιμᾶν, ἀξίαις τε μεγίσταις καὶ τοὺς ἀξίους τῶν ἐν τέλει 
B προβιβάζειν, καὶ κρίσεις ὑπεραποδέχεσϑαι δικαίας, καὶ τοὺς ἀρ-- 
ρεπῶς χρινοῦντας ἐγχαϑιστᾶν, ὧν καὶ μάλα xal πρώτιστον τὸν 
Κακὸν ἸΠιχαὴλ καὶ Σεναχηρεὶμ ἐπικεκλημέγον, εὖ τῶν λόγων καὶ 5 
τῶν νόμων ἔχοντα, ἐν τῷ δοῦναί οἱ καὶ πρωτοασηχρῆτις πάλαι 
σβεσϑὲν ἀξίωμα, καί οἱ ϑέλειν ἀσηκρῆτις ὑποτάξαι, ἐφ᾽ ᾧ ἀδε- 
κάστως καὶ ἀνεριϑεύτως χρίνοιεν, ἔτε τε λόγον τιμῆσαι καὶ τοὺς 
ἐν λόγῳ περὶ πλείστου τῶν ἄλλων ποιεῖν. τὸ δέ γε στρατεωτι- 
C xóv ὑπεραγαπᾶν, καὶ τὰς ἐκείνων προνοίας, κἄν ἐν πολέμῳ πέ- 10 
πτοιὲν κἂν ἀποϑνήσκοιεν, γονικὰς ἐγκαϑηστῶᾶν τοῖς παισί, χἄν 
τισιν αἱ γυναῖκες κατὰ γαστρὸς ἔχοιεν τὸ κυοφορούμενον. εἰσ- 
πράξεων δ᾽ ἀδίκων μηδ᾽ ὄνομα εἶναι, μηδὲ χώραν διδόναι δια- 
βολαῖς, ἀργοῦντος μὲν τοῦ ἐπὶ ταύταις μονομαχίου, ἀργοῦντος 
δὲ καὶ τοῦ σιδήρου, ὡς ἐπηρτημένου καὶ κινδύνου μεγίστου, εἴ 15 
τις τολμῴη τῶν δυναμένων καὶ ἐν ἀρχαῖς ὑπέχειν τὸν μύδρον κα- 
D ταναγχάζειν. τὰ δὲ τῆς πολιτείας οὕτως ἀφύβως ἐν εἰρήνῃ δια- 
τηρεῖσϑαι, ὥστε καὶ τοὺς ἀποροῦντας καὶ ἱκανῶς τῆς περιουσίας 


6. xal] τὸ 


raretur imperator, laudatarum et cunctis expetitarum rerum. ecclesiam 
quidem sese in altissimum fastigium evecturum, sacros vero ministros ho- 
noraturum exquisitissime. praeterea magistratus et praefecturas non nisi 
dignis ex primo ordine tributurum. iudiciorum curam suscepturum, ut 
iuste ac sine calumnia fierent, aequique tenaces et inflexibiles ad gratiam 
ei rei viros praefecturum. cuius rei iam nuno specimen et quasi pignus 
dedit in quodam notissuno tunc et omnium primo iudice, perdocto illo 
quidem et consultissimo iuris, sed iniustitia infami, unde illum malum 
Michaélem et Senacheribum vulgo vocitabant. quem specie honoris in 
posterum coércuit: extinctam enim prius dignitatem primi a secretis re- 
. Suscitans ei tradidit, subiiciens sic 1lli assessores multos probos viros 8 
secretis, hoc est arcanis suffragiis iudicaturos, et sic citra personarum 
acceptionem sine ullids respectu ac verecundia, qued iustum esset decre- 
turos. pollicebatur etiam sese literatos eximie culturum praelaturumque 
cunctis. ad haec eximiam erga militarem ordinem caritatem promittebat, 
stipendiis ad diem numerandis, donativis repraesentandis, eorum vero 
qui in bello cecidissent et in obsequio reipublicae vitam profudissent li- 
beris, si quos reliquissent, debita patri praemia reddendo; in eoque tam 
diligentem fore, ut si cuius occisi militis uxor praegnans superesset, foe- 
tus in ea concepti providentiam gereret, eique servari mortui parentis 
honoraria curaret, iniustarum porro exactionum ne nomen quidem audiri 
passurum. nec locum daturum calumniis; unde iam nemo ad earum de- 
pulsionem siogulari certamine decertaret, nemo contactu ferri candentis 
innocentiam probaret, satis gnaro unoquoque magistratuum magnum mali 
gravissimi sibi periculum impendere, si vel tantum conniveret, ut quivia 
elatus ad experimentum massae candentis adigeretur. spondebat quin- 
etiam summam securitatem pacis publicae, per quam etiam tenoes οἱ prius 


ι DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1]. 93 


ἔχοντας ἐπιδειχνυμένους τὰ ὑπάρχοντα χκυδροῦσϑαι xal τὸ παρά- 
s«v μὴ δεδιέναι. ἐπὶ πᾶσιν ὑπακούειν τῆς ἐχκλησίας, καὶ μη- 
τέρα ταύτην ὡς εἰχὸς ἡγεῖσϑαι, καὶ πᾶν τὸ εἷς κατάστασιν αὐτῆς 
πραγματεύεσθαι. ταῦτα δὲ προσετέϑει, ὅτι καὶ ἐν ὑπονοέαις ὅ 
ὁπροβασιλεύων ἦν τοῦ καταφρονεῖν τῶν ἐχείνης προνομίων καὶ 
βασιλιχῶς κατεπαίρεσθαι, ὥστε καὶ ἐπὶ πολλοῖς τὸν πατριάρχην 
λυπεῖσθαι καὶ τὴν τοῦ λαοῦ προστασίαν ἀποπροσποιεῖσϑαι, μη- R 
δὲν χἄν δικαίως ὑπέρ τινων λέγοι εἰσαχουόμενον. ἦν οὖν τότε 
τῷ πατριάρχῃ, καὶ οἷς τῶν ἀρχιερέων τὸ εἰς τὸ μέλλον προμηϑὲς 
105», διττοί τινες λογισμοὶ πρὸς ἀμφότερα χρούοντες καὶ ἑχατέρω--: 
Sir ἰσχυροί. ὅτε γὰρ πρὸς τὴν τῆς βασιλείας ἐντέλειαν ἀποβλέ- 
we», καὶ τὸ παρ᾽ ἀμφοῖν βασιλέοιν, τοῦ μὲν νεοχομουμένον 
τοῦ δ᾽ ἐνεργοῦντος, ἄρχεσθαι ὡς χαλὸν ὁμοῦ καὶ τῷ ὑπηκόῳ 
σωτήριον κατενόουν. πρὸς δὲ καὶ τὰ μάλοντα προσγενήσεσθϑαι, 
ιό ἅμα μὲν ἐξ ὧν τὴν ἱκανὴν πληροφορίαν ἐπὶ τἀνδρὲ εἶχον ix πλεί- P 59 
στον, ἅμα δὲ καὶ ἐξ ὧν τότε ὑπισχνουμένου κατήχουον, ὑπερ- 
ἀποδεχομένοις ἐῴκεσαν τὰ xarà βουλὴν πραχϑησόμενα. ὅτε δ᾽ αὖ 
πάλιν πρός τε τὸ τοῦ ἑνὸς ἀφελονείκητόν τε καὶ ἀγερίϑευτον xol 


egentes imm taninm abundarent, ut πος ipsis deforet facultas estentan- 
darem epem et se faniliemque domestica copia hasestandi, emni prersos 
Ietw vacuis. super omnia ebedientissimwm sese, ut par est, ecclesiae 
praebiturum, et matris illam leco ducturum, nihilque non molitnrum qued 
tbeodamins relglncm cstentaret, inditabatur spe comperstiosie a populo 


eum facere ecclesiae auctoritatem, eflorreque se n cam fasti regio. * 
αἱ centigerat eo regnante multas offensiones εἰ dolendi causes patriar- 
chae offerri, adeo st is iam non auderet suscipere patrociniwm populi, 
nec deprecatorem se ingerere in periculis máserorwm , quoniam non spe- 
raret se auditum iri, qusntumvis aequa diceret. tunc porro patriarcha 
et ἢ ex antistitibus qui futuri providentiam habebant, cogitationibus in- 
vicem adversis et valide utrimque im contraria ineurreatibus distrahe- 
bencar. qeande eaim bonum imperii statum reputabant, praeclarum ipsis 
et populo salutare videbstur, administrari rempublicam nomine atque au- 
ctoritate simul iunctis duorum, alterius pupilli et in perfectam 
aetatem debita cura * alterius per se valeatis resque opera con- 
siloque prepris gereatis. rursus cum extendebant arfimum in provisio- 
nem rerum faturaram, hinc quidem occurrebat quantom expectari boni 
portet ex imperio Palaeolegi, de cuius et sapientia et bonitate et forti- 
tedine pleme sib did videbantur; eeque momento haud dubie pro- 
m in eem quae tali tamque probato et parato impera" 


94 GEORGII PACHYMERIS 


τὸ ἐπὶ δυσὶ στασιαστιχόν τε xal μάχιμον ἐννοήσαιεν, τάς 9" éxa- 
τέρωϑεν ἐπιβουλὰς καὶ τὰς ὑποψίας ἑνὸς ἐπὶ ϑάτερον, καὶ τέλος 
τὸν ἐφ᾽ ἑνὶ κίνδυνον παρὰ τοῦ χρατήσαντος, διεφώνουν καὶ ἀπη- 
B γόρευον. εἶναι γὰρ τὴν βασιλείαν καὶ ἄλλως χρῆμα μὲν ὀρεκτὸν 
καὶ τοῦ παντὸς ἄξιον, ὑποπτικὸν δ᾽ ἄλλως, ὥστε καὶ μὴ οὖσαν 5 
κακίαν εἰδωλοποιῆσαι διὰ τὴν ὑποψίαν καὶ οὖσαν μετιέναε παρα-- 
σκευάζειν τὸν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὡς οὕτω μόνως ἀσφαλῶς βασιλεύ--" 
σοντα, ἂν καὶ τὰ μὴ ὄντα μετέῃ. ᾧ δέ τις πρὸς ταῦτα καὶ ὑπο-- 
στέλλοιτ᾽ ἄν, τῷ μή τισιν ἄδιχος δόξαι τῇ μοναρχίᾳ ἐπιϑέμε--: 
C νος, σοφόν τινα λόγον καὶ παλαιὸν ix τραγῳδίας εἶναι τὸν ἐξαι- 10 
ροῦντα τὸν ἐπὶ τῇ δόξῃ τῆς ἀδικίας μῶμον, λέγοντα, εἴπερ ἀδι-- 
κεῖν δέοι, ὑπὲρ tvparridoc χάλλιστον ἀδιχεῖν. ταῦτ᾽ ἐχείνοες 
λογιζομένοις δέος ἐπήει" καὶ παρὰ ταῖτα μὲν πλησίον ἦσαν τοῦ 
πράττειν, τούτων δὲ προσχρυυόντων τοὺς λογισμοὺὲς ἀργοὶ πρὸς 
τὸ δρᾶν ἦσαν, xüv ὅσοι xai ὥρμων λέγειν. νιχᾷ δ᾽ ὅμως τὸ 15 
D μόρσιμον. καὶ τοῦ μὲν τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίζειν ἐχείνῳ ot πλεῖστοε 
18. ἐποίει Ρ. 
infida, instabiüs, ad τίχαγωσι seditiesum εἰ civihum tumelteum praesens 
periculum expesita sit duorum in une imperie societas, quae utrinque in- 
&idiae, quae suspiciomes, quae machimatioaes uaigsceiasque ia aemulum, 
ad extremum quae clades quamque tragices exitas mancat imbecilliorem, 
pestquam poteaUteri aut feicori seccabeerk, haec, inquam, coptantes 


& ed qweceres mapu se semtebent ad favendum 
weite Pal t Cecses à ex adverse müseratiene 

Uwe ec δὸς m demum Aepetum. specs ad apcadem, mesti 
X qe erem rebdcbestur. vict tamem divisa 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. ΤΙ. 95 


γέύρονται, xal σχεδὸν πάντες" ὅμως δ᾽ ἐμπεδοῦν τοῖς φριχώϑεσιν 
épxorg, ἀραῖον ἔχειν ὑπὲρ ϑατέρου ϑάτερον τοῦ μή 16 δεινὸν 
βουλεύσασθαι κατ᾽ ἀλλήλων τοὺς βασιλέας, τῶν εἰκότων ἐνόμε- 
σαν. (2) ἑτοίμως δ᾽ ἀφήρουν xal τὸ δοχοῦν τοῖς πραττομέ- P. 60 
5voig προσίστασϑαι ἐφέσει τοῦ ταῦτα γενέσϑαι. ὡς γὰρ αἱ γε- 
γονυῖαι συνθεσίαι τοῦ Παλαιολόγου πρὸς τὸν πάππον τοῦ βασι- 
λέως καὶ αἱ δι᾽ ἀφορισμῶν ἐμπεδώσεις, 7 μὴν μή τι κατὰ τοῦ 
γένους τοῦ βασιλείου βουλεύσασϑαι, παρώ των προυτείγοντο, 
ὡς ἱστὸν ἀράχνης ὃ τῶν ἀρχιερέων σύλλογος τὰς συνθήκας ἐχεί- 
τοὃγνας διέλυον. μὴ γὰρ εἶναι τὸ τοιοῦτον κατὰ τοῦ βασιλεύοντος B 
κάχιστον βούλευμα, ἀλλὰ μᾶλλον συνεργίαν τῆς βασιλείας καὶ 
συντήρησιν ἀδιάδοχον, κατὰ καιρὸν συναιρομένου τῆς ἀρχῆς τῷ 
γέῳ τῆς βοηϑείας χρήζοντι. τὰς τοὐντεῦϑεν δὲ τῶν ὕρχων συμ- 
βάσεις ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ἰσχυρὸν ἔχειν καὶ ἀδιάλυτον ὥστε καὶ τὰς 
15 προτέρας συνεῖναι ταύταις, ὡς xai ἀμφοτέραις τὸν Παλαιολόγον 
ἐνέχεσθαι, εἴ ποι τῷ νέῳ ἐπιβουλείοι. οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ xal ἀνγ- 
τιστρύφως ἐζήτει τὴν ἀρὰν τίϑεσθϑαι xal τοὺς δρχους γίγνεσθαι, C 





| tum est, ut ambo principes iuramentis quam maxime horrendis, diris 
etiam execrabilibus additis, obligarentur ad fidem invicem caritatemque 

| praestandam abstinendumque a vi omni ac fraude, quae in alterutrius 
perniciem tenderet. (2) ista porro vel occasione vel praetextu novorum 
ramentorum facile sacri antistites relaxarunt, quod ad rem quae age- 

batur quamque multum optabant putabatur necessarium , siquidem ne no- 

vum iuramentum rite a Palaeologo conciperetur, videbatur obstare adhuc 

| vigens religio veteris iurisiurandi, quo ille avo pueri principis dudum sa- 
cramento fidem addixerat, non in ipsius tantummodo personam, sed ia 
eiusdem ac posteros, additis etiam anathematum , si falleret, in- 

ceurrendorum devotionibus ac diris. quae nunc omnia coetus praesulum 

ot telas aranearum disrupit ac fecit irrita, magno consensu declarans, 

qued fieri Palaeologum contigerat participem imperii, nequaquam esse ne- 
íarium et fidei iuratae contrarium facinus, sed utilem reipublicae collatio- 

nem operae in bonum imperii, et conservationem principatus ei ad quem 

de iere spectabat, sine ulla spe potestatis istius precariae in prolem suc- 
cessione transmittendae; quae salutaris tum rei Romanae cooperatio per- 

rtwna et necessaria ludicabatur imbecillae ac tali auxilio egenti pu- 

Mi principis pueritiae. itaque nihil obstante prioris sacramenti religione, 

novum iuramentum ratum fore inviolabilemque firmitatem babiturum, 
quippe cum neutra conventio quidquam alteri contrarium habeat, quomi- 

nus ambae valere simul possint; unde fore at duobus deinceps totidem 
foederum sacramento sancitorum vinculis constrictus Palaeologus tenere- 

tur, et si ullas umquam collegae puero insidias strueret, dup icis periu- 

rii reus foret. quae Palaeologus admittens vicissim petiit devinciri mutuo 
quoque iuramento ad securitatem suam adolescentulum imperatorem , im- 

et ipsum sibi diras et anathema statim inevitabiliter incurren- 

, si quidquam umquam adversus Palaeologum machinaretur aut age- 

uti convenerat processerunt, conceptis utrinque iuramentis et 





96 GEORGII PACHYMERIS 


εἴ ποι χαὶ ὃ νέος κατ᾽ αὐτοῦ μελετήσας διαπράξοιτο, ὡς ἐξ ávay- 
κῆς τοῖς αὐτοῖς ἐνέχεσϑαι. προβαίνει ταῦτα, καὶ γραφαῖς οἱ 
ὅρκοι κατασφαλίζονται. καὶ ὃ γράφων ὁ εἰς πρωετασηκρῆτις τε- 

P 61 ταγμένος Καχὸς ἦν. (3) τάττεται δὲ καὶ τοὺς ὁπουδήποτε τῆς 
“Ῥωμαΐδος ὀμνύειν ἐπ᾿ ἀμφοτέροις ὅρκον δουλείας κατὰ τὸ σύνη- 5 
96^ πλὴν προσέκειντο τοῖς συντεϑειμένοις ix^ ἀσφαλείᾳ καὶ ἀμ-- 
φοτέρων μείζονι, ἦ μὴν ἕτοιμον εἶναι τὸ ὑπήκοον in^ ἐχεῖνον óg- 
μᾶν φονώσῃ χειρί, ὃς ἂν ἐπιβουλείσοι ϑατέρῳ: ὠὡρχωμότουν 
γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο, κατὰ φόβον, οἶμαι, ἢ χρείαν 

Β ἀληϑινήν. εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ οὐδὲν ἂν καταγνοίη τις μεῖζον τῶν 10 
ταῦτα πραττόντων ἢ τὸ ἐμφυλίους πολέμους τῷ κοινῷ προξενεῖν, 
εἴ nort τοῦτο συμβαίη. ὕμως ἐδόχεε ταῦτα, καὶ εἰς ἔργον τὰ 
βουλευόμενα προύβαινον. χεῖρα τοιγαροῦν ἐτέϑουν, xoi ἐπὶ 
τῶν ἁγίων εὐαγγελίων ὥμνυον ἦ μὴν xal ἀμφοτέροις δουλεύειν 

" C καὶ ταῦτ᾽ ἐχτελεῖν. (4) τέως δ᾽ ἡ κυρία παρῆν, ἥτις ἦν, ὡς 156 
ἐρρήϑη, Ἑχατομβαιῶνος νουμηνέα. καὶ πρῶτος αὐτὸς ὁ εἰς fa- 
σιλείαν προβιβαζόμενος ὥμνυεν ὑπὲρ τοῦ παιδὸς τὰ εἰκότα καὶ 
βασιλέως, πλὴν οὐχ ὡς δουλεύσων ἀλλ᾽ ὡς συμβουλεύσων ἐχεί- 
vo xal μηδὲν ἀνήχεστον μελετήσων κατ᾽ ἐπιβουλήν. ὥμνυον δὲ 
καὶ oi μεγιστᾶνες, xol ὡς δουλεύσοντες ἀμφοτέροις, καὶ ὡς 90 


i 
i 
1 
: 
: 


suspicione qualicumque 

cemilie, leta sic twac decreta ex execatieni mandata sant, Romonis ubi- 

8 viritim waiversis, imposita sacris evaagelis maem, imraatibas se e£ 
u i 1 . * . 














DE MIGHAELE PALAEOLOGO L. II. 97 


ἀμυνοῦντες αὐτέώια, ἣν πού τις ἐπιβουλεύοι, τῷ ἐπιβουλευϑέντι. D 
καὶ οὕτω τελεσϑέντων τῶν ὕρχων, ἀσπίδι βασιλικῇ ἐνεζώγει ὃ εἰς 
τὴν βασιλείαν ἑποιμαζόμενος, πρῶτον τὼ πόδε τοῖς βασιλιχοῖς 
συμβόλοις ἐναρμοσϑείς, καὶ χερσὶν ἔνϑεν μὲν ἀρχιερέων ἔνϑεν 
6 δὲ μεγιστάνων ἀρϑεὶς ἀνακτορικοῖς παεώγοις καὶ χρότοις παρὰ 
πάγτων ἐμεγαλύνετό τε xui ἐφημίζετο. 
9. Τὸ δ᾽ ἐντεῦθεν οἱ μὲν τῆς γερουσίας προσήκουσιν ὑφ- P 69 
| φιχίοις ἐνεσεμνύνοντο. καὶ ἄλλοις μὲν ἄλλα τὰ μὲν ἐδίδονιο τὰ 


δ᾽ ἐν ὑποσχέσεσιν ἦσαν, τὸν δ᾽ αὐτάδελφον Ἰωάννην, μέγαν 
10 δομέστιχον ὄντα, τῇ τοῦ Τορνικέου Κωνσταντένου ϑυγατέρε πρὸς 
γάμου κοινωνίαν συνήφρμοσε, χἄν ἐν ἀναβολαῖς ἦν τὸ ἀξέωμα. 
ϑάτερον δὲ τῶν ἀδελφῶν Κωνσταντῖνον, ἕτι ἔχοντα ἐν ἰδιώταις, 
κατὰ καιρὸν τιμᾶν αὐτὸς Καίσαρα προϑυμούμενος, συνήρμοττε Β 
δὲ καὶ αὐτῷ πρὸς γώμον τὴν τοῦ Doará παῖδα εὐγενῆ οὖσαν, σο- 
15 φόν τε ποεῶν xal τοὺς ἐν τέλει τοῖς χήδεσε προσηπδιούμενος. καὶ 
τοὺς μὲν τῆς γερουσίας οὕτω μεγαιλοπρεπῶς ἐθεράπευε, προνοίας 
τούτοις ἐπαύξων xal προστιϑείς, καὶ χαίρειν ἀφεεὶς τοῖς πᾶσι, 
τῶν ἀγαϑῶν τὰ μὲν λαμβάνουσι τὼ δ᾽ ἐλπέζουσι" τὸ δὲ σερατιω- 
τιπόν τὲ καὶ τὴν πληϑύν, τοὺς μὲν χαϑημερινωῖς φιλοτεμέαις C 
30 ὠφελλε, καὶ χρυσοβούλλοις τὰ ὑπεσχημένα τούτοις ἐπλήρου, xai 
πρὸς τὸ μέλλον εὐθυμοτέρους καϑίστα ὡς ἀθανάτους τὰς τῆς 
ζωῆς προνοίας καὶ τὰ διδόμένα σιτηρέσια τοῖς παισὶν ἕξοντας, 


αἰ 
5. Inde sematores quidem officüs pro cwinsque meritis heaerabaatur, 
aee rm — fratrem vero ]oan- 
domesticum sebastecrateris ormare dignitate ae- 
quum wem eememit, οἱ ci Cuastantini Tornicii fam matrimoaio cemuarit, de- 


viaclems. οἱ senateres quidem ia mac medum magsiüce demerui, pen- 
siones iis adaugens, et donis superadditis cumulans, cunctisque gaudendi 
materiam offerens bonorem vel celiatorum praeseoti fractu vel certa pro- 


missorum iam exercitum ac plebem varie deliivit: nam 
et queüidianis donativis imvit, et qnibus per diplomate bullis 
eureis menie premissum feerat, cum. fide repraesentavit, sic illes 


ile futerum secwros et bene aaimatos eífciens, utpote iem certos proces- 
eura ipsis e£ liberis corum ie eme tempus ad 


Georgius Pachymeres I. 


98 GEORGII PACHYMERIS 


τοὺς δ᾽ ἐϑεράπευεν, ἀνοιγνὺς φυλακὰς xal χρεῶν δημοσίων ὦπο- 
λύων τοὺς ὠφληκότας, ἀπορουμένοις τε τὰ πρὸς ζωὴν διδοὺς 
ἀφϑονώτερα, καί γε τοῖς ἠδικημένοις ἀμύνων καὶ φιλοτιμότε-- 


D gov προχέων τὸ δαψιλές, ὥστ᾽ εἶναι ὅμα μὲν ἀνενεγκεῖν περέ 


τού τινα καὶ ἅμα προβαίνειν γράμμα βασιλικὸν προστάσσον ἐκεί- 5 
vq τὸ κατὰ βούλησιν, εἰ καὶ δυσὶ χρόνοις ὕστερον ἀνελάμβανε 
τὰ προστεταγμένα. κἄν πού τις ἐφ᾽ οἷς εἶχεν ὀχλούμενος τὸ 
γράμμα τῆς χάριτος προύτεινεν, εὐθὺς φανὲν δευτέρας ἱνδικτιῶ-- 
νος ὃν τὴν δόσιν ἀπεψηφίζετο, ὡς ἐν καιρῷ μηδὲν ἀκριβείας καὶ 


E προσοχῆς ἔχον τὸ γεγονός. τότε δὲ καὶ πόλλ᾽ ἄττα τοῦ κοινοῦ 10 


P 63 


ταμιείου ἐξεφόρει, xol δημηγορῶν τοῖς συνειλεγμένοις πρὸς χάριν 
ἅπασαν, εἶτ᾽ ἀμφοτέραις ἐκείνοις ἐξήντλει τὰ χρήματα, χύδην 
ἐκρίπτων κυνηδὸν συλλέγουσιν. 

Ἦν ταῦτα, (6)) κἀχεῖνος μὲν χατοχυροῦν τὰς ἄχρας 
προύργου ποιούμενος, ἅμα δὲ καὶ δηλοποιούμενος αὐτῷ προσώ- 15 
πῳ τὴν τῆς βασιλείας ἀνάρρησιν, ἐπὶ Φιλαδελφείας ἔγνω χω- 
ρεῖν, λιπὼν τὸν νέον ἐν ἸΠαγνησίᾳ, βασιλικῶς, ὡς ἔδει, ϑὲε- 
ραπευνόμενον. συνείπετο δέ οἱ καὶ ἅπαν τὸ στρατιωτικὸν προα- 
σπίζον τοῦ βασιλέως us9' ὅτι πλείστης εὐνοίας καὶ πρὸς τὸ πο- 


12. ἀμφοτέροις P. 


gratiora. 
raro statim ac quis de sua quapiam necessitate retulerat ad principem, 
d sine more diploma regium ipsi quod postalabat asseress in manum da- 


alo umerenda iberetar .* Ld 
deret morae releretque - quodsi quem, ubi scriptum legerat, tae- 
renidens 


«ec quidem εἰς se babebant, ; 
fweturwim vetus, aij arces muniret Ao) caeterum ille operae pretivum se 








DE MICHAELE PALAEOLOGO [. qr 99 


νεῖν ὁρμῆς ἑτοῖμον, ὅπου γε καὶ χαϑ᾽ ὧν ἔμ, προϑύριως πολε. 
Μιησείοντες. τὸν μέντοι yt παεριάρχην ἐς Nürmemy ἀποπέμπει, 9 
κὰν ἀλύτν καταλοβὲῖν sal αὐτὸς δαισχνοόμενος eerópa τῷ of 
TamuJzcéutre xai ἀμφότεροι. ὃ μὲν δὲν πατριάρχης συνέμα 
5 τῷ xlíow καὶ τοῖς ἀρχεερεῖσε, συνταξάμενοι τὰ εἰκότα τοῖς fa. 
σελεῖσι, τῆς ἐπὶ Νίκαιαν ἥπτοντο" 6 δέγε βασιλεὲς τὸς δυνά. 
puc ἀναλαβὼν xai συντάξας συνάμα καὶ τοῖς ἐν zin ἐπὶ Gus. 
δώφειαν ἤλαυνε, καὶ δὴ ἐπιστὰς τῇ πόλει ἐχεῖϑεν τὼς à 
ὠ γέρου, τοὺς μὲν πέμπων, ἄλλους δ᾽ ἐχεῖϑεν δεχόμενος ruis. C 
10 rac xol δώροις ὡς οἷόν τε φιλοτιμοέμενος. προϑίύμοις dc qela- 
X3» ποιῶν xoi ϑαρραλεωτέροες ἐλπίσι χρησταῖς καϑιστά 
βὰς δ᾽ ἐκεῖθεν μιχρὸν xal τὰ xt $ 


S vale dicto 
emm. Imperator vere sumptis secum ο. 
Ps, salutatis in i - Prefectus inde mm- 
mes arcibes curam japeadit, mitteas ad eas praesidiaring » atcerües- 
qec qi ihc ferant beoigme acci — ———— 
Ds — promisss beme — Perseverandum 
Mc pemlem pregressus cascta per circuitum lmatravit, ei qucm 
i bemigmis, alis largiieaibus, quesdam — 
fuit ebi et terrorem. clementiae - demque td recreate 
rate ac sspiemGa maiestatem umperi decemte comstituit, — 
im posterum praesidiis idoncis frmavit. — pal ἰὰ ina 5 
duarum cram, cmem mom igmeraret iabiare rebas me excom 
poterant, et ad detrectaadem ebecquimm 5 etam — cd 
P ES " "Et uhe ment PE suas eUctcsnem in imper 


100 GEORGII PACHYMERIS 


λογησομένους, οὐδὲ τούτῳ ἀγνοοῦντι τὸν βασιλεύσαντα ἀλλ᾽ ἐς 
E τὰ μάλιστα φίλῳ ὄντι, αὐτὸς τὴν ταχίστην ὑποστρέψας καὶ τὸν 
παῖδα παραλαβὼν ὑπὸ πολλῇ τρυφῇ τε xol δορυφορίᾳ μεγίστῃ 


€ 


τῆς ἐπὶ τῆς Νικαίας ἥπτετο. ὡς ὃ ' ἐπέστησαν μὴ μελλήσᾳντες 
(οὐδὲ γὰρ ἦν ἀμελεῖν περὶ τῶν δυσιχῶν ακοπουμένοις), εὐϑὺς 5 
εὐτρεπίζοντο τὰ τῆς ταινιώσεως, ἐλπιζάντων πάντων, ᾧ δὴ καὶ 
P 6ὲ συγκείμενον ἦν, ταινιωϑῆναι μὲν τὸν νέον βααιλικῷς καὶ πρώτως 
εὐφημηϑῆνιαμ στεφανωθέντα καὶ προχατάγειν τὸν ϑροίαμβον, 
ἐχεῖναν δὲ καὶ τὴν ἐκείνον σύζυγαν ἐν ὑστέρῳ στεφανωθέντας τῷ 
πρώτῳ μεϑέψεσθαι κατὰ τὴν βααιλικὴν καὶ συνήϑη προΐλευσιν. 10 
B (7) τὸ δ᾽ ἦν ix πρώτης ἀφετηρίας δόλος καὶ παρααπόνδησις, 
&l olov ἧξον τέλος, οὐδὲν τὸ παράπακ ἀγνοηϑὲν toic πολλοῖς. οὗ 
μὲν οὖν ἐν τέλει προχᾳτελήφϑησαν εὖ παϑόντες καὶ εὖ ἔτι τυχεῖν 
ἐλπίζοντες" ἐπέδηφε γὰρ αὐτῶν τὰς γλώσαας, πλὴκ ὀλίγων τινῶν, 
τὼ φιλατιμήματα, καὶ εἶχον ἡαύχως καϑ᾽ 0 τε πραχϑείη. — virég 15 
C δὲ τῶν xaxd παϑόντῳχ εἰς ἄμυναν λογιζόμενοι τὴν» τοῦ παιδὸς 
χαταφρόνησιν καὶ προσέχαιρον. ὃ μέντοι γε πατριάρχης ἔτε καὶ 
αὐτὸς ἐν ἐλπίσιν ἦν ταῦ μηδέν τε παραβαϑῆναι τῶν συγχειμένων, 
xol οὐδέν τι προσεξηρεύνα. ἐκεῖνος δέ τισι τῶν ἀρχιερέων τὰ 
σκέμμα χρικωσάμεκος, καὶ ὡς οὐχ ἄξιον εἴη πριδὲ ᾧχπ καὶ τὴκ 80 


12. eic) οἷς P. 


tionis nuper factae, quae illum sverterent a metuende inde quidquam si- 
Distrum heredi Theodori prioris imperatoris aibi olim non ignett, quin- 
etiam amicissimi. his perra e reversus, assumpto secum loan- 
De puero, Cnm dido a pompaque magaifica numerosissimi S&- 
teli) Nicaeam iter in t. quo ut pervenerunt, nibil) qunctaü (non 
enim tempus terere sinebat solicitudo rerum Occiduarum) statim se ac- 
cingere coeperunt ad solemnem coronationem. in qua eventus ostendit 
írustra sper ab universis, u£, quemadmodum convenerat, prior im- 
peratorio diademate inaigniretur e£ Augustus acclamaretur adolescentulus, 
praeitetque cunctis ip pompa triumphali, quae tali occasione coronafiopis 
peratorum aolet institui, Palaeologus vero et buius coniux gecyndo post 
illum ordine procederet. (7) hoc vero fuit impingere in limen, οἱ ἃ, pri- 
mis aberrare carceribus per dolum et foederis infractionem ; ex, quo foedo 
principio ia quem finem proclivis esset prolapsio, nemo fere prudeatjum, 
non sentiebat. verum praeoccupati beneficiis et suspensi spebus plerique 
potentiorum tacuerumt: linguas enum omnium, perpancis exceptis, i- 
burn ἐντὶ pim deriaxerent, ut quidvia taciti ferrent quidam ee 8, 
quae non voluerant passi, dulcedinem vindictae. quandam de- 

Gustebant ip depressione fili eius & quo se aífectos iniuria putabant. 
quare hoc ipsis incundum accidebat. patriarcha totus incumbens ad spe- 
random uod opíabst, rata videlicet pacta convenfa in summa rei fore, 
nibil in his magnopere scrutari voluit; unde nec nisi sero quid pararetur 
sena, Palaoclogus autem totam iam apte machinam cum. quibusdam. an- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L ILL 101 


ἡλοίαν ἀτελεῖ τὴν τῆς βασιλείας ταινίωσιν προδεδέχϑαι καί οἱ 
προβεβηκότος ἤδη καὶ τὸν βίον κατατιτριφότος ἐν πράγριααι 
προηγεῦσϑαι ἐν ϑριάμβοις καὶ εὐφημίαις, ἐϑάρφφει λαβὼν ὅπο- D 
σχέσεις, e καὶ αὐτοὺς ἀξιοῦντας ταΐτα καὶ ὡς δικαίοις πρου- 
4 περιένους τοῖς λεγομένοις ἔχειν καὶ τὸν πατριάρχαην συμπείϑειν 
τὰς ixl τῷ παιδὶ ἀναρρήσεις πρὸς τὸ παρὸν ἀναβάλλισϑαι ὡς 
ἐγκαίρως ταινιωϑησομένῳ.: ἅπετο δὲ πάντως ἐντεῦϑεν, d μὴ 
βωσιλικῶς στέφοιτο, κἂν ταῖς εὐφημᾶχις καὶ πᾶσιν ἑτέροις τοῦ 
ἤδη ταενιωϑέντος καθυστερεῖν. πλὴν σοφιστέον ἔλεγον τὴν ἐγ. E 
Ἰθχείρησιν, xoi ἅμα «ελουμένων κιρητέον τὰ περὶ τούτου, ἕμως 
μὴ καὶ προαισϑόμενος τὸ στέφος δώσων τὰς ταινιώσως ὑπέρ- 


102 GEORGII PACHYMERIS 


B γοῦν ἐγένοντο, καὶ διεφιλονείχουν. ὃ δὲ πατριάρχης ἐν ἀμηχα-: 
vla ἦν, καὶ οὐκ εἶχεν οἷς προστεϑείη. παρήρχετο ἡ ἡμέρα, καὶ 
συμφωνεῖν οὐχ εἶχον. μόλις οὖν καὶ μετὰ τὴν πολλὴν διαφιλο- 
γεικίαν οἱ ἀρχιερεῖς πάντες πλὴν τινῶν ὑποκλένουσιν. ἦσαν δ᾽ οὗ-- 
τοι "Ἀνδρόνικος ὃ τῶν Σάρδεων καὶ Μανουὴλ 0 Θεσσαλονίκης 05 
τοὐπίχλην ἹΡαρᾶς καὶ Δισύπατος. ἀλλ᾽ ὁ τῶν Σάρδεων ἅμα τῷ 

Ο τὸν πατριάρχην πεισϑῆναι καὶ αὐτὸς συνεπείϑετο, τὰ πολλὰ συμ- 
βαλομένου τῇ καταϑέσει τοῦ τῆς κατὰ τὴν Ὀρεστιάδα “Ανδριάνου 

. πόλεως Γερμανοῦ, ἔτι δὲ Γρηγορίου τοῦ "Ἀγκύρας καὶ τοῦ Mi- 
λαγγίων Κωναταντίνου. ὃ δέ γ᾽ ᾿Εφέσου Νικηφόρος εὐλαβὴς ὧν 10 
ἀνὴρ καὶ τίμιος οὐχ ὑπενόει τὸ ὑπορυττόμενον ὡς ἐν ἁπλότητι 
ζῶν, καὶ εὐθὺς συνυπήγετο. τοῦτ᾽ ἔπασχον καὶ ἄλλοι πρλλοί. 

ὁ δὲ πατριάρχης ἔγνω μὲν ἀπατηϑείς, οὐκ εἶχε δὲ ὃ τε πράττοι 

D πολλῆς τῆς ἀνάγκης περιστάσης. καὶ δὴ καϑυπέγραφον μὲν οὗ-- 
τοι τὰ ἐγνωσμέγα, τῷ δέ γε Θεσσαλονίκης οὐδ᾽ ἀκουστὰ ταῦτ᾽ ἦ- 16 
σαν, μηδ᾽ ἄχροις ὠσὶ δέξασθαι καταδεχομένῳ" τὸν γὰρ τῆς 
βασιλείας κληρονόμον πρῶτον ἠξίου ἐν πᾶσι γίγνεσϑαι. ὡς δὲ 
τὸ Mágnov ὑπεμιμνήσκετο, καὶ πέμπων ὃ βασιλεύων κατωνεί- 
διζεν ὡς αὐτὸς εἴη ὃ προαγγέλλων τὴν βασιλείαν ἐν ἰδιώταις ἔτι 
τελοῦντι ζῶντος τοῦ βασιλέως, ἐκεῖνος καὶ προσωμολύγει, καὶ 90 

E ἕτοιμον ἑαυτὸν παρεῖχε δέχεσϑαί τε καὶ στέργειν, εἴπερ ἐν ἅπασι 


9. τοῦ ante Ayx. deerat. 


immature coronandi. miscentur sermones, ardescit contentio, aestuat pa- 
tiarcha incertus animi quam in partem se adiungat. praeteribat dies, 
nec finis dissensionum erat. aegre tandem post multam contentionem ' 
amtistites ad Palaeologi desiderium inclinantur omnes, paucis exceptis. 
erant hi Andronicus Sardensis, Manuél 'Thessalonicensis cognomento Psa- 
ras, et Disypatus. verum Sardensis, simul ac patriarchae sententia plu- 
rium persuasa est, et ipse accessit, multum ad huius assensum eliciendum 
conferente Germano Adrianopolis ad Orestiadem episcopo, simul etiam 
Gregorio Ancyrae et Constantino Melangiorum. at Nicephorus Éphesi- 
nus, vir pius et honoratus, prae innata simplicitate non pervidit quid 
clam molirentur qui haec movebant, ideoque facile tractus in partes est, 
quod aliis item multis usuvenit. patriarcham porro fraudem fieri non la- 
tnit: sed facere aliud nequivit, urgente undique insuperabili necessitate. 
tamen hi omnes subscripserunt decreto comeuni, solo Thessaloniceusi ne 
mentionem quidem rei, quam iniquissimam putabat, vel primis admittente 
auribus. nam imperii heredi praerogativam principatus servandam iu 
omnibus contendebat. ac cum esset ei revocatum in mentem vocabulum 
Marpov, quod ipse coelo missum audieret, et per missos Palaeologus 
exprobrasset hau uenter ipsum agere, qui cui alias privato, re- 
gnante adhuc huius puer! patre, imperium praedixisset, nunc tam perti- 
naciter obsisteret necessariam tuendae dignitati rem petenti, recordari s 
ille ac probare, dixit, sed sic demum Palaeologi honori assentiri, si pri- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO 1. 1I. 103 


προηγοῖτο ὃ κατὰ χληρονομίαν βασιλεύς. ὡς. d^ ἐχείνῳ παρίστων 
xa] τὸ παιδίον διερμηνεύοντες χατανεύειν τὸ ταινεωθῆναι μόνον 
ἐχεῖνον, xal αὐτὸν ἀγαπᾶν, καὶ δὴ ταῦτα πρὸς τὸν ἀρχιερέα ψελ-- 
Aitor ἔλεγεν ὡς καταδέχοιτο, εἰ μόνον αὐτὸ ζῴη μηδὲν παϑὺν ἔς 
51006 (πολλοὶ γὰρ καὶ ἠπείλουν προεξανίστασϑαι εἰ ἀντέχοιτο, P 66 
καὶ τὸ Κελτικὸν πελεχυφόρον περιεστὸς ἕτοιμον ἦν καὶ κατὰ φυ- 
λαχὴν xal xa! ἐπέϑεσιν πράττειν, εἴγ᾽ δρισϑείη παρὰ τῶν du- 
ναμέγων μάλιστα), ὃ ἀρχιερεὺς ὀλίγα τῶν παρὰ τοῦ παιδὸς λε- 
γομέγων φροντίζων ἑνὸς ἦν τοῦ ὑπὲρ ἐκείνου ἀντέχεσϑαι. ἀλλ᾽ ἀν- 
ιοτίσχεεν εἷς τέλος οὐκ εἶχε" πολλοὶ γὰρ καὶ προσωνείδιζον καὶ 
προυτρέποντο νεμεσῶντες, el μόνος αὐτὸς ὁμόσε τοσούτοις χω- B 
ροέη. τότε τοιγαροῦν ὑπογράφει χἀχεῖνος πεισϑείς:. πλὴν εἰς 
πειϑανὴν δοκοῦσαν παραίτησιν τὸ ὁμοιοτρόπως προσέϑετο" τοῦ 
ὁμοίου γὰρ ἐπὶ χειρίστοις λαμβανομένου παρὰ τῷ πριητῇ, ἐξέ- 
ἰόφηνεν ἐχεῖνος ἐκ τούτου τὸ ἀναγκαστιχὸν καὶ χαχότροπον τῆς 
ὑπογραφῆς, ὡς οὐκ ἐν χαλῇ πάντως πίστει xal χάριτι τὴν πρᾶ- 
ξεν προσέμενος, ἀλλ᾽ ἐξ ἀνάγχης καὶ βίᾳ τοῦ συνειδότος. ὃ δὴ 
| τὸ ὁμοῖον ὑπέφηνεν" ὁμοῖος γὰρ πόλεμος xal ὁμοῖον γῆρας τῷ C 
| ποιητῇ λελέχαται. 
40 Ἐπεὶ γοῦν τὰ τῆς βασιλείου τελετῆς ἤνυσται xal ἔδεε χωρεῖν 
τοὺς στεφϑέντας πρὸς τὰ ἀνάχτορα, προηγοῦντο μὲν οἷ τὸ στέ- 


mas omnium ferret qui hereditario imperaret iure. tunc qui agentem hae 
constantia 'Thessalomcensem circumstabant, admonuerunt ut mentem ad- 
verteret ad innuentem ipsi pro quo tam pugnaciter certabet puerum, et 
gesu iodicantem aequi bonique se consulere ut solus Palaeologus coro- 
maretur; quo nibil ille motus audivit etiam mox voce balbutiente sibi di- 
centem Ioennem, sufficere sibl tunc quidem si tutus viveret et securus a 
vi. meltã enim minabantur se ipsum de medio sublaturos, si resisteret; 
aderatque Celtarum secures gestantium circumstans cohors, ancipiti obse- 
quio ad sutum potentiorum parata, vel tueri puerum vel tollere, ac fa- 
cere omeino quidquid iuberetmr. sed contemnebet istas quoque ut pueri 
s metu voces perstans intrepidus in coepta intereessione 'Thessa- 
loniceasis, in uno semper fixus eo quod dixerat. verum persistere ad ex- 
tremum non valuit: coortus enim est clamor in eum plurimorum certatim 
qua monestium qua increpantiem, ecquid puderet unum tot et talibus vi- 
ris coram in os obsistere adversumque niti* victus igitur denique sub- 
scripsit, sed ils verbis quae recte intelligentibus extortam manui subscri- 
ptonem, non amimo sententiam indicarent: adscripsit enim similiter se 
assentiri, memor aped po&tam simile ad pessimi significationem trahi. 
quare sic innwebat se coactum extrema necessitate, contra mentem, ut 
benum approbesse visum, quod malum iudicabat, reclamante persuasione 
animi ac vim ineluctabilem excusante conscientia ; ideoque id similiter se 
facere dixisse, hoc est pessime, quo sensu simile bellum et simile senium 
— dixerit. edere in 
t coronationis ceremonia peracta est, et procedere in pala- 
tiom Auguatos oportuit, praeiverunt qui corogati fuerant Palaeologus eum 





104 .. GEORGII PACHYMERIS 


qoc δεξάμενοι, μεϑείπετο δὲ τὸ παιδίον οὐκ ἐν στέφει βασιλικῷ 
ἀλλ᾽ ἐν μόνῳ κεκρυφάλῳ ἡμιτυμβίῳ, λίϑοις καὶ μαργάροις κε-- 
κοσμημένῳ. ἦν δ᾽ ἐχείνῳ ἀέλον οὐδὲν μὴ νοοῦντι, ἕχαστος δὰ 
D τὸ καϑ᾽ ἑαυτὸν σχοπῶν οὐ προσεῖχεν. ἔμελλε δ᾽ αὐτοὺς πάντως 
R ἡ δίχη εἰς τὸ μετέπειτα μετελθεῖν, ὡς ἐγνώκαμεν. (9) τότε 5 
δὲ ἀτημελήτως τὸ παιδίον διάγον πρὸς παιγνίοις ἦν παιδικοῖς, 
καὶ ὃ βασιλεύων ἐν δημηγορίαις τῆς ἡμέρας συχνάχις. εἶθ᾽" ὅστε- 
ρὸν καὶ προσφιλοτιμούμενος τοὺς πολλούς, κατὰ μέσον σφῶν 
ἐρρίπτει καὶ ἀμφοτέραις ἀργύρια. οἱ δὲ προσυλλέγοντες ἀνύ- 
μνουν δῆθεν τὸν εὐεργέτην, παιδίον καὶ τὰ xat! ἐχεῖνο χαίρειν 10 
ἐῶντες, μηδ᾽ ol κακοῦ εἰδότες γεγόνασιν. — 7) γὰρ κατὰ ϑατέρου 
P 67 ἐπιβουλὴ τοῦ ἑτέρου ἐντεῦϑεν ἤρχετο. τί γοῦν λοιπόν; ὑγρῶν 
ὄντων Fri τῶν γεγραμμένων αὐτοὶ κατημέλουν μὴ ξίφος κατὰ τὰ 
ὁμωμοσμένα κινεῖν. εἰ δὲ τῆς ἐκκλησίας xàv ὃ χλῆρος ἠμέλει, 
ἀλλ᾽ οἵγε τὸ ἀρχιερατικὸν ἀξίωμα φέροντες, τί μὴ ἔχοντες ἀμύ- 15 
vu», τὸν λαὸν οὕτω κατενεπέδουν φρικώδεσιν ὅρκοις ὥστ᾽ ἐξ 
ἀνάγχης ἕν τῶν δύο τούτοις ἐπισυμβαίνειν, ἢ ἐμφυλίοις ἐνδιδό- 
vat πολέμοις xal σφάττεσϑαι, ἢ μὴν τὰ μέγιστα εἷς ϑεὸν ἁμαρ- 
B τάνειν ἐπιορχοῦντας. ἀλλ᾽ ὡς ἔοικε, τὸ παρὰ πολλοῖς ὕμνού- 
μενον ἀληϑές, ὡς τὸ μέλλον γενέσϑαι ἀντιπράττει καὶ τῷ φρο- 20 


coniuge, post ipsos puer sipe regia corona, sed simpliciter redimitus vitia 
fimbriata geminis et margaritis ornata. nec ille id scilicet curabat, per 
aetatem nondum sentiens. et ne ad istud maguopere praesentes adverte- 
rent, ea causa erat, quod veriti passim quorsum haec vergerent, verte- 
bant pro se quisque curas in sese, ac vel in metu vel in spe rerum pro- 
priarum habitabant. omnes porro machinationis huius insidiosae partici- 
pes divina deinde, ut cognovimus, suo tempore ultio excepit. (9) tume 
vero securam vitam puer degens totus in ludicris et illius aetatis remis- 
sionibus erat. imperator ssepius in die ad concionem dicebat, subinde- 
que, ut peroraverat, deliniendae causa multitudinis, argenteos utraque 
manu in medium conferti populi iactabat. illi certatim colligentes laudi- 
bus videlicet tollebant beneficum largitorem, puerum et res eius valere 
iubebant, ignari quidem quo malorum devenissenat. nam initia baec erant 
insidiarum alterius Auguestorum in alterum. populus autem oblitus tam 
cito iuratae in primum insidiarum machinaterem ultionis, adbuc udis ex 
recentü scriptura tabulis foederis inter Augustos sacramento firmati, tam 
longe aberst a stringendo gladio in auctorem iniuriae, ut ipsi effusissimae 
applauderet, in ordine ecclesiastico clerus quidem in pari cum popule 
dissumulatione ac rerum quae attentabantur negligentia versabatur: epi- 
Scopi autem non habentes aliud quo puerum defenderent aut eius violati 

ulciscerentur, insistebant adigende populo in neva et diris inpre- 
cationibus tremenda iuramenta praestandi quod promiserat. ex quo alte- 
rum duorum necessario secuturum erat, nempe ut aut civili bello temere 
swscepto sese trucidandos armatis obiicerent, aut inexpiabili se flagitio 
periurii apud deum obligarent. sed verum est vulgare dictum, qued 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1l. 105 


wy. ἐκεῖνος τοίνυν μεϑὸ xal ϑημηγοφήσειε, ποντοῖς καὶ σφαί- 
quc τοῖς ἄρχουσι συνιππάζετό τε καὶ συνέπαιζε, xal τρυφὴ ἦν 
τοῖς βλέπουσι τὰ πραττόμενα. εἰς τόσον δὲ τὸ πλῆϑος δημηγο- 
ρῶν εἰς ἄνεσιν ἔτρεπε χαί σφιν χρηστὰς τὰς ἐλπέδας ὑπέτεινεν ὡς 
δκαλῶς εἰς τοὐπιὸν βιώσουσιν, ὥστε καὶ χαρίτων ἀρχαίων πολιτε- 
κῶν ὑπεμέμνησχεν ἐλευϑερίας φερουσῶν σύμβολον. ἦσαν δ᾽ ἐκεῖ. C 
ψαι προσχλώϑειν τὰς γενειάδας πέχοντας καὶ χαίρειν ἀνέδην" καί 
τινες προσέχλωθον δίχα, καὶ σφᾶς ἑώρων ἐγὼ γαννυμένους ὅτι 
τοῦτο κελεύει ὃ βασιλεύς, τὴν ἐπὶ τῶν πραγμάτων εὐμάσειαν 
Ἰ0ὑπισχνούμενος. ἦσαν δέ τινες οὐχ οὐδ᾽ ὑπύϑεν τῶν μελλόντων 
προφοιβασταί, καὶ κλώϑειν προσέταττον χαίρουσι τοῖς ἐλκιζομέ- 
vorc, ὡς συροῦσι λυπουμένοις τοῖς πραττομένοις, εἰ πεινῷεν D 
ἐσύστερον. οἱ δ᾽ ὡς εἰχαίως λεγομένοις οὐ προσεῖχον, ἀλλὰ τῶν 
ἀγαθῶν ἦσαν ἐλπίδων, xüv φόβους τις λέγοι. εἶ γοῦν ἀληϑῆ 
ἐδτὰ φοιβάσματα, ἔδειξεν ὃ χαιρός, καὶ ἡμεῖς κατὰ τόπον ἐροῦ-- 
μεν, μηδὲν προσϑέντες εἰς τὴν τῆς ἀληϑείας σύστασιν. 

Τότε τοίνυν ἐφ᾽ ἡμέραις τισὶ διατρέψας κατὰ τὴν Νέκωιαν, 
ἐπεὶ παλινοστεῖν ἔδει πρὸς Νύμφαιον, τῷ πατριάρχῃ συνταξώάώ- 
μένος, xal τὸ παιδίον παραλαβὼν 0 κχηδεύειν ὑποσχὼν ἑαυτόν, 

80 ἔξεισιν ἅμα τοῖς ἐν τέλει καὶ τῷ στρατῷ. (10) καὶ ὃ μιὲν κα- P 68 


uestria magna 
bes tantum bonae spei laetitiaeque popularibus enum iniecerat, ut quasi 
certi. deraturae felicitatis vitam sibi omni prosperitate cumulatam in po- 
sterem augurarentur, et passim familiari gratelatione quaedam ex antiqua 
memoria facetae urbanitatis, libertatis omen habentia, dicta retractarent 
freqeentarentque sermonibus. eraat autem ea, licere nunc pilos barbae 
mokcere pectere digitisque torquendo criepare fas ostiümque esse, stique 
profuse gaudentibus. nec secus volgo factitabant nte quadam ala- 
critate, innatos genis pilos nonnuili bifariam di imantes. et memini 
m videre sic agentes exultatione ingenti, et addentes sic iubere impera- 
torem, dum tam beata rebus otia tum praestaret tum in posterum polli- 
eeretor, frustra obstrepente iusanis gaudiis morosa tristitia vatem omino- 
sorem, mescio unde hausta divinandi fiducia mala denuntisntium, querum 
has inter inauepicatissimas voces **vibrate licet pilos malaram prae gau- 
dio speratae duretionis huius prosperi rerum status, postea illos vulsuri 
prae impetientia saevissimae, quae vobis fauces opprimet, famis" illi lu- 
dibondi πες attendere dignati temquam anita garrientes. aspernabantur, - 

ἘΔ tamen an ex vano ijaectarentur, eventus declaravit; et nos in loce 
dicemus , Dibil adiungentes veritati. 

Toec igitur Pelaeologus aliquot diebus hunc modum Nicaeae 
trsmssctis, ubi epportenum visum est:redire Nympheeum , seluteto pa- 
triarcha et assumpto puero, ac renovatis premissis eius paterne curandi, 
profectus est prima mobilitate et emerzcito comMantibus. (10) simul vero 


108 GEORGII] PACHYMERIS 


φανῶν τῶν τροπαίων, καὶ λείαν οὐκ ὀλίγην περιβαλόμενος. ὃ 
Ὁ μὲν οὖν βασιλεὺς ἐκεῖνον, σὺν ἐκείνῳ δὲ καὶ πολλοὺς ἄλλους με- 
E γίσταις δωρούμενος ταῖς ἀξίαις, (13) τὸν μὲν οὖν Ἰωάννην 
δεσκύτην ἐγχαϑιστᾷ, αἱ δέ γε πράξεις ἐκείνον καὶ μέγαν ἐφήμι-- 
Lov, ϑάτερον δὲ τῶν ἀδελφῶν Κωνστανεῖνον ὀεβαστοχράτορα 5 
P μετὰ Καίσαρα" ἅμα γὰρ τὸν Ἰωάννην σεβαστοκράτορα καὶ καιίο 
σαρα ἀπεδείχνυ, τὸν δέ γε πενθερὸν τοῦ δεσπότου τὸν Τορνί- 
κιὸν Κωνσταντῖνον ἐκ μεγάλου" πριμικηρίου σεβαστοχράτορα καὶ 
αὐτὸν καϑίστησι, πλὴν οὐ κατὰ τὸν πρῶτον xal ἀδελφόν " 2xel- 
vov γὰρ καὶ βασιλικοῖς ἀετοῖς κατὰ τὸ σύνηϑες ἐμεγάλυνε, τοῦ- 10 
vo» δὲ δίχα τῶν συμβόλων ἐκείνων ἐν μόνοις τοῖς κυανοῖς σεβαι- 
στοχράτορα ἔγραφεν. ἐξεδίδου δὲ καὶ τὴν αὐτοῦ ϑυγατέρα τὴν 
B μετὰ τὴν προτέραν, ἣν ὃ δεσπότης εἶχε, τῷ τοῦ δεοπότου vigi 
ἐκ δύσεως Ιωάννῃ, ὃν καὶ ὡς ὅμηρον κεμφϑῆναι τῷ βασιλεῖ 
παρὰ τοῦ πατρὸς ὃ λόγος προέγραφεν. ᾿Αλέξιον δὲ τὸν Σερω- 15 
τηγόπουλον γέροντα προυβάλετο Καίσαρα. τὸν δὲ γέροντα “26. 
σχαριν τὸν τοῦ Ἰζαμαντούρου ἀδελφὸν (αὐτὸς γὰρ ὑπέδυ τὸν 
μοναχὸν ) μέγαν δοῦκα ἐφήμιζεν. Ἰωάννην τε τὸν Ῥαοὺλ υἱὸν 
τοῦ πρωτοβεστιαρίου Ῥαούλ, καὶ τὸν τοῦ πηρωϑθϑέντος Φιλῇ | 
C υἱὸν 2M Ev, τὸν μὲν τῇ τοῦ πρωτοβεστιαρίου ἸΠουζάλωνος, $0 — 
πρὸ μιχροῦ χηρωϑείσῃ τρόπον ὃς εἴρηται, Θεοδώρᾳ, ἀδελφιδῇ 
αὐτοῦ γε οὔσῃ, Εὐλογίας ἐκ Κανταχουζηνοῦ ϑυγατρὶ τῆς αὐτοῦ : 


αὐταδέλφης, εἷς γάμον συναρμόσας πρωτοβεστιάριον ἀποκαϑί-- 


bus, spoliis et praeda dives opima dothum reversus est. ample ilem, ut 
erat meritus, honoravit imperater, et multos alios qui cum eo fuerant, 
maximis ipsos dignitetibus remunerans. (13) ipsam quippe Ioaunem con- 
stituit despotam, cui titulo res eias gestae magni cognemen adionxerent. 
alterum vero fratrum Constantinum sebastoctatorem post Caesarem crea- 
vit: simul enim Ioanmem sebestocratorem et Caesarem declaraverat. so- 
cerem autem despetae, 'Tornicium Constantinum, éx magno prinicerie 
sebastocratorem fecit, sed cum alique a Caesere differentia: nam fra- 
trem isto affciens honore imperatoriis quoqne de more aquilis insiguive- 
rat, hunc vero sine illis symbelis in solis caeruleis sebestocraterem scri- 
psit. collecavit awtem 'l'ornicii filiam  seeuodogenitam, sororem wxoris 
despetae sui fratris, Ioanni filio despotae Occidentis, quem obsidem im- 
peratori ἃ patre missum paulo ante diximus. senem porro Alexium Btra- 
tegopulum creavit Caesarem; et senem Lascárim teri fratrem 
(hic enim menachi vestem induerat) magaum ducem appellavit. loeenem 
vero Raülem, protovestiarii Raülis filium, protovestierium ereavit, con- 
iwncta ei matrimonie vidua protevestiarii Musalonis super eccisi quo modo 
narravimos. haec autem vidua, nomine Theodora, neptis erat i 


toris Palaeologi, elus sororis Eulogiae (ex. Cantacuseno fill, cuius Eu- 
lege filiam alteram, germanam ; Mariam, nuptiis copulavit 


DE MICHAELE PALAROLOGO L. 1l. 109 


στησι, τὰν δὲ elc ἣν λέχος τῇ αὐταδέλφῃ ταύτης €Maglg avraya- 
γὼν μέγαν δομέστικον ἀποδείχνυσι. τὴν δὲ Ux ϑατέρας τῶν au« 
ταδῶφων αὐτοῦ Ἀϊώρϑας γειννηθεῖσαν Θιοδώραν, 7» καὶ ὃ Ka- 
βαλλάριος Βασῶειος εἶχε, διαιζεώξας ἐκεῖνον αὐτῆς τῦς αὐταϑδέλ- Ὁ 
| ὄφης διηϑείσης διὰ τὰ συμβάντα αἱ παρὼ τὴν ἑαυτοῦ αἰτίαν, τῷ 
Βαλανωδμότῃ ἐκδίδωσιν, ὧν καὶ μέγαν στρατοπεδάρχην τιμᾷ. 
τοὺς δὲ ταύτης αὐταδέλφαυς, ἡϊάρϑας τῆς αὐταδέλφης υἱαύς, 
νέους ὄντας ὑπερηγάπα καὶ ἐκτὸς τῶν βασιλείων εἶχεν ixvosgo- 
μένους (Μιχαὴλ δ᾽ ἦσαν καὶ ᾿Ανὰρόνιχος καί γε Ἰωάννης αὐτοῖς 
10:d ὀνόματα), ὡς καὶ πολλῷ ὕστερον καὶ τὸν ix δύσεως Ζαλαιο- 
λόγον “Ἀνδφόνικον, ὃν καὶ ἐξάδελφαν ἔγραφε, συναναβάντα τῷ E 
δεσπότῃ συνάμα καὶ ἄλλοις πολλοῖς óvtixoig ἄρχονσι avvoudaec 
τῇ τοῦ Ῥροοοὺλ ϑυγατρί, κεχηρωμένῃ οὔσῃ καὶ ταύτῃ ποῦ “Δγδρο»: 
ψέκου ἸΝϊουζάλωνος, Or καὶ μέγαν δομέστικον ἀγεγρώφομέεν," πριν» 
ἰ5τοατρείτορᾳ ἀποδείκνυσι. τόκα δ᾽ ἐπὶ τῷ ἀξιώματι τεύτῳ τὸν 
Φιλανϑιρωπηνὸν MMkor ἐχκαϑίστα. τὸν δὲ τῆς πενθερᾶς αὖ- 
τοῦ αὐτάδελφον Zfyyslor μέγαν ποιεῖ πριμεκάριαν, πρωτοσεῇα- 
| στὸν δὲ τὸν Νοσεύγγον DiyatÀ xo) μηστυιὰν τὸν Παλαιολόγου 
᾿ς Μιχαήλ, οἷς καὶ αὐτανεψέους ἐλέγομεν εἶναι κατὰ γένος τῷ (fae 
. 900i. ἄλλους τε πολλοὺς τῶν ἀρχόνσων τοῖς ὀφφικίοις προσακέ- P. 71 
᾿ς ββαζεν, ὡς καὶ τὸν λογοθέτην τῶν ἀγελῶν “ἀγιοϑιωοδωρίχην λυ- 
| γοϑέτην τῶν οἰκειακῶν ἐπαναβιβάζων ἐκάλει, καὶ Mosq τὰκ. 
Κακὸν πρωτασηχρῆτις ἀναδείξας εὐγενεῖ συνήρμοττε κόρῃ àx τοῦ 


13. συτοικῆσας P. 


Alexio, Philae qui excaecatus fuerat filio, quem et magnum domesticum 
decaravit. aliam praeterea '"Theodoram ex altera sorore sna Martha ge- 
Bam, quem Besilhus Caballarius duxeret, ab eo abiunctam rogata ger- 
manae propíer ea quae ipsi Marthae eius causa contigerant, ugorem de- 
dit —W8 tae, quem i stratapedarchaee honore decoravit. buius 
'Theodorse fratres quoque, Marthae sororis suae filios, adhnc adolescen- 
tolos, caros in primis habuit et apud se regie curavit educari. nomina 
borum erant Michaél Androaicns et loannes. similiter (quamquam hoo 
multo ,Desteries ) Andropicum alium Palaeologum ex Occidente, quem et 
patruélem scripsit, qui cum despota, et aliis mn)tis tractus Occidui princi- 
pibus ad se sscenderat, collecata ei vidua Andronici Mozalonia, quem 
magnum domesticum fuisse ism acripsimus, protostratorem creavit, eodem 
tem collegam ei sunili dignitatis appellatione tribueus Alexium Phi- 

Dibropenum, socrus antem ipsius fratrem Angelum magnum facit pri- 
micerium, tnm vero Nostongem Michaelem, et mysticum Pa- 
laeologum Michaélem, qnos ex genere congnbrinos. mperatori fuisse dixi-, 
mes. pari mode moltos ajos ex principibns ad oífici& promovit, uti lo- 
gothetam theodoriten, quem logothetam domesGcorum. eon- 
Sütwit; et, | ito. Malum, pumum, a 4ecreta aotea crea- 


* 


-: wo 


ε e i. y AQ wv. 
-, γώους, καὶ ἁπλῶς πολὺς ἣν τοὺς ἄῦχον- 
asper 7 
uut οὖν αὐτῷ διὰ σπουδῆς μεγίστης xal τὴν πόλεν 
44. ἣν pyra τρόπους ἐφευρίσχων μάχης πρὸς Tra- 


ἑλεῖν, καὶ apio ταύτης προκαταλαβεῖν ἠπείγετο. ἐπεὶ O05 


λοι» καὶ »ἡταλῶν ἥ Σηλυβοία κατείχετο, πέμψας αἱρεῖ κατὰ 
καὶ ἔτι παρ τῶν “Ῥωμαίων ποιεῖται τὴν πόλιν ἀκονιτέ, ἔτε τὲ 
κρατὸς ^ sy ἐγγύτερον οὗ ἡμέτεροι, καὶ τὰ ἔξω τῆς πόλεως ἐν 
iur" πλὴν ἀφαμείας ἰσχυροῦ φρουρίον κατεχομένου τοῖς 
ΜΑΙ ἦσαν δέ tvvtg κατοιχοῦντες ἀπὸ Χρυσείας τε καὶ ἐπέ- 10 
Tra ἀνέτους τὰς γνώμας ἔχοντες εἴτε πρὸς Ρωμαίους εἴτε πρὸς 
μά “" ἰϑέλοιιν ἀποκλένειν, τῶν μὲν “Ῥωμαίων προσκειμένων 
pe οὖσι Ῥωμαίοις, τῶν δ᾽ Ἰταλῶν φυλακὴν ἐκ τούτων πι- 
των ἔχειν διὰ τὸ πιρὸς αὐτοὺς σύνηϑες " οὐ γὰρ ἦν ἑτέροις 
πιστεύειν. τὸ δὲ καὶ τοὺς κατοικοῦντας ἐχδιῶξαι, μὴ καὶ κίν- 156. Ὁ 
jevoc ἐκ τῆς ἐρημίας προσέσται. ἦσαν γοῦν μεταξὺ Ρωμαίων 
καὶ Ἰταλῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐκέκληντο καὶ ϑεληματάριοι, τὴν ἔξω 
εἧς πόλεως γῆν καρπιζόμενοι, διαζῶντες ἐκεῖθεν καὶ παρ᾽ ἀμφο-- 
τέρων εἰς ἄνεσιν μένοντες, χρῃζόντων ἑκατέρων τῆς ἐχείνων ἀγά-- 
πῆς» ὡς ἄν γε μὴ βλάπτοιντο. δῆλοι γὰρ ἦσαν διὰ μίσους τυὺς 90 
οὐκ οἰκείους ἕξοντες" ἦν γὰρ καὶ τοὺς Ἰταλοὺς ἐκ τοῦ ἀναχωρεῖν 
Ὁ ἐκεῖϑεν ἐκείνους βλάπτεσθαι ἐρημωθέντος τοῦ τόπου, καὶ τοὺς 


tum, nobili virgini coniunxit e Philanthropenorum stirpe, denique multus 
erst in demerendis ac sibi conciliandis primariis viris familiisque. 

14. ldem porro incumbebat omni studio in caram recuperandae ur- 
bis. itaque invento praetextu belli contra Italos, loca Constantinopoli 
uudecumque per circuitum vicina praeoccopare contendebat. et quoniam 
Selybria tunc adhuc erat in potestate Italorum, missis copiis primo eam 
incursu cepit et facile adiecit ditioni Romanorum. propius etam admo- 
ventes sese urbi nostri suburbana occuparunt, excepta Aphamea, muni- 
tione valido Italorum praesidio defensa, erant autem terrae illius inqui- 
lini quidam a Chrysea et locis ulterioribus profecti liberi homines et sui 
iuris, ancipitique ín Romanos atque Italos favore, et ad alterutros prout 
libuerat inclinare soliti, Romanis in ipsos utpote Romanos naturali cari- 
tate propendentibus, Italis gentis sibi ad tutelam finium perutilis deme- 
reri studia conantibus consuetudine commercii utrinque quaestuosi. com- 
modique: non enim alios habebant quibus fiderent; et si hos llereat 
unicos suburbani territorii colonos, desertae ipsis iacultaeque regiones vi- 
ctum negarent. cum ergo inter Romanos et Italos neutrarum essent par- 
Gum , Thelemetarii (quasi diceres voluntarii) vocabantur, quod, ut dixi, 
δὰ quos volebant impune propenderent, campos urbi vicinos colentes in- 
deque viventes, nec Latinis ipsos nec Romanis íinfestantibus , quod eorum 
opera et benevolentia pariter utrique indigerent. nam utrosvis ob acce- 

tas iniurias odissent, afficere damno poterant, Itaios quidem recedendo 
de, et'desolatis incultisque relinquendis, unde victus partem maximem 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IL 111 


Ῥωμαίους, εἰ ἐγχειροῖεν ἐπέ si, μὴ ὅπως γε συνεργεῖσϑαε, ἀλλὼ 
za) χατὰ χράτος εἴργεσθαι παρ᾽ αὐτῶν διὰ τὸ πρὸς ἐκείνους ui- 
δος χαϑαρῶς προσχειμένων τοῖς Ἰταλοῖς. μετὰ γοῦν τὴν τῆς 
Σηλυβρίας ἅλωσιν οὐδὲν ἦν μέσον αὐτῶν τε καὶ τῶν ἡμετέρων, 
6ἀλλ᾽ εἴ nov συντύχοιεν ἀλλήλοις, φιλιχῶς εἶχον αὐτοί τε πρὸς E 
ἐχείνους κἀχεῖνοι πρὸς τούτους, καὶ τρόπον μάχης οὐδέτεροι ϑα-- 
τέρους ἐσχύλενον. ἐδόχει γοῦν τῷ βασιλεῖ δι᾿ “Ἑλλησπύντου πε- 
ρωιωϑέντα τὴν Σηλυβρίαν ἄρτι ἁλοῦσαν χαταλαβεῖν, καὶ τὰ 
περὶ τοῦ πῶς ἂν ἡ πόλις Ῥωμαίοις ἁλῴη ἐχεῖ καϑήμενον πραγμια- P. 72 
Ἰθοτεύεσϑαι. ἀλλὰ τὸ περὶ τὴν ἐκχλησίαν συμβὰν οὐχ εἴα τοῦτον 
διαπερᾶν. 

15. Ὁ γὰρ πατριάρχης ᾿Αρσένιος εἴτ᾽ ἐπιλογισάμενος τὸ B 
ἐπὶ τῷ βασιλεῖ πραχϑέν, ὡς ἐξηπάτηται μὲν αὐτός, ὁ δὲ τῆς 
βασιλείας ὕρπηξ ἀγέραστος μιένεε περιφρονούμενος, τῶν πραγμά- 

15 των ὕλων ὑπὸ τῷ Παλαιολόγῳ διοιχουμένων, εἴτε καὶ ἄλλου νό- 
ἕαντος ὡς ἐπινυστάξειε μέγιστα πράξας xol ἄληστα, εἴτε τι καὶ 
ἄλλο τι τὸ λυποῦν ἦν (οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος δῆλον ἦν ποιῶν ἐφ᾽ ᾧ 
ἐξεχώρεε, αἰτίας δ᾽ ἐπλάττετο ὡς χαταφρονοῖτο καὶ ὡς οὐδὲν C 
παρὰ βασιλεῖ ἀνύοι λέγων ὑπὲρ τῶν τῇ ἐχχλησίᾳ χαϑηχόντων), 

40 ἅμ᾽ εἰπὼν πρὸς τὸν κλῆρον καὶ ἅμ᾽ ὁρμήσας τὴν πύλην τῆς πό- 
λεως Νικαίας χαταλαμβάνει πεζῇ, καὶ ὡς εἶχε τὸν περὶ αὐτὸν 
ὄχλον ἀποτιναξάμενος ἀμετασερεπτὶ ἴεταε, ὀλίγους ἔχων τοὺς 


habebant, terris, Romanos vero ulciscendo, si irritarentur, et manu ar- 
mata persequendo; in quam partem erant sese proniores, usa et in- 
stitate vitae palam incumbentes ia favorem Italorum rta Romanis abhor- 
rentes, hi, postquam capta est Selybria, nihil iam habebant inter ipsos 
et nostros medium. tamen necessarüis in illa vicinia occursibus amice 


praeter opini in ecclesia tunc contigit. 
15. Patriarcha siquidem Arsenius, sive reputans sibi illusom iater- 
versa coromatione iA , indi ferens herede imperii com- 


petu ca ad portam urbis Nicaeae progressus est, ibique perse- 
Puentes, e turbam a se repellens irrevocabiliter se in viam dedit 


112 GEORGII PACHYMERIS 


συνεπομένους. καί τινι πρὸς τῷ τείχει τῇ τοῦ ἀγάλματος προσ- 
xadicug μονῇ, νυχεὶ τὴν πορείαν πιστεύει, καὶ φέρων ἑαυτὸν τῇ 

D τοῦ Πασχασίου μονῇ δίδωσι, μονῇ πρὸς ἡσυχίαν εὐθέτῳ, ἔνϑεν 
μὲν ἐχούσῃ τὴν ϑώλασααν, ἔνϑεν δ᾽ ὑπεράνω χειμένῃ τοῦ ποτα-- 
μοῦ Δράκοντος, καὶ ἐφ᾽ ἡσυχίας ἐκεῖσε χαϑῆατα. καὶ ὃ μὲν 5 
οὕτω τῷ τόπῳ ἐνησυχάζων οὐδενὸς τῶν καϑηκόντων τῇ πατριαρ-- 
χίᾳ ἥπτετο, πάντ᾽ ἐάσας, ἑαυτῷ δὲ μόνῳ πρασλαλῶν καὶ ϑεῷ. 
οἱ δὲ τοῦ κλήρου, καὶ 6004 τῶν ἀρχιερέων τῇ Νικαίᾳ ἐπεδήμουν, 

B δεικὸν τὸ συμβὰν ἡγοῦντο καὶ προσεπέστελλον ἱχετεύαντες, μή 
που καὶ βασιλεὺς ἀκούσας ἐν δεινῷ τὸ πραχϑὲν ποιήσοι. καὶ 10 
ἄλλως δίκαιον εἶναι, εἴ τίς που καὶ λυποίη, αὐτοῦ που τοῦ πα- 
τριαρχείου καϑῆσϑαι καί γε ἐλέγχειν τὸν xav! ἐπήρειαν ἐνοχλοῦν-- 
10, προσαναφέροντα xai τῷ βασιλεῖ, εἰ δ᾽ αὐτὸς καὶ μόνος εἴη 
ἐνοχλῶν, αὐτὰν νουϑετεῖν ἐλέγχειν παρακαλεῖν, συλλαμβανόν-- 
των xal τῶν ἀρχιερέων καϑόσον ἰσχύοιεν. τὰ δ᾽ ἀναχωρεῖν μὴ 15 


προφανῶς. τὰς αἰτίας λέγοντι, μὴ μάταιον ναμιμισϑῇ τὸ ἐγχεί-- 
ρημα. ἦν δὲ ἄρα καὶ ἀμφοτέροις ἀνήνυτα τὰ πραττόμενα, τοῖς 

P 73 τ᾽ ἐπιστέλλουσι xol τῷ ἡσυχάζοντι, δοχήσει τῶν μὲν τοῦ μὴ ἔχει» 
ἀποσπᾶν ἐκεῖϑεν ἐκεῖνον xüv ὅτι λέγοιεν, τοῦ δὲ ταῦ μὴ ἐπὶ ῥη- 
τοῖς ἱστᾶν τὰ τῆς ἀναχωρήσεως αἴτια, ἐφ᾽ ᾧ παλλάχις καὶ 8ε-- 26 


16. deerat aj. 


paucis comitantibus; et cum io quodam vicino moenibus monasterio 

matis vocato paulum consedisset, .noeturno itinere se contulit ad mena- 
sterium Paschasii ad tranquillam quietem opportene situm, bine qmdem 
mari praetentum, illinc Dracone ime, ad cuius ripam constructum 
erat; ibique in altam se otium condidit, nullam deinceps usurpans ex 
propriis patriarchae functionibus, sed cunctis omissis, sibi uni deoque 
colloquens. at clerus Nicaeensis, et quotquot episoopi in ea urbe tum 
regia negotiorum causa diversabentur, moti ut par erat tam insueto fa- 
cto, scripserunt ad illum supplices literas, orantes ut rediret, et sugge- 
rentes fore ut imperator re tali audita offenderetur: quodsi quid ipsi eo- 
rum quae fiebant displiceret, aequum fuisse illum insidentem throno suo, 
patriarehali auctoritate ram actum reprehendere, et si cui per se 
mederi mon posset, ad ünperatorem meferre: quin ipso ia imperatore si 
esset quod succensezet , moneret ipsum, obiurgaret etiam pro poteatate 
divinitus accepta, hortandoque ac rogando revocaret, cooperaturis in 
id ipsum pro virili caeteris episcopis. secedere vero non allegatis ido- 
neis tantae novitatis causis, videret etiam atque etiam ne parum sanum 
videri consilium posset. haec et eius sententiae alia missa perlateque 
sunt, labore iuxta scribentibus et ei cui consultum ibant prorsus inuulá. 
nam nec illum abstraxerunt a suis latebris, nec saltem spem ipsis xelin- 
quebat proficiendi quidquam in posterum taciturnitas patriazchae, obür- 
mate perstantia in non prodendo quas ob causas seeessisset ; quae δὶ ce- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Il. 113 


panda γένοιτο. τριβομέγου δὲ τοῦ καιροῦ φϑάνεε xal ἐς βασ:- 
λέα τὸ δρᾶμα, καὶ βαρὺ αὐτίκα δοκεῖ ἀχουσϑέν. καὶ ὃς τοῖς 
ἀμφ᾽ αὐτὸν ἀρχιερεῦσι τὸ πραχϑὲν τῷ πατριάρχῃ χοινοῦται καὶ 
τὸ ποιητέον ζητεῖ. τοῖς μὲν οὖν προτροπὴ ἦν ἐπὶ τὸ διὰ πλείστου 
5 τιϑέναε τὴν ἀναχώρησιν τό τε τοῦ πράγματος ἄηϑες xal ἣ τῆς 
εἰρήνης συνήϑεια xol τὸ μὴ ἐξ ἑτοίμου ϑόξαε ἀποπροσποιεῖσϑαι p 
τὸν πρῶτον καὶ ζητεῖν ἕτερον, πρὸ δὲ τούτων ἁπάντων 5j τοῦ βα- 
σιλέως παράκλησις ἈΠιχαήλ, λιπαρῶς δεδιότος μὴ ἐφ᾽ αὐτῷ τὰ 
τῆς ἀναχωρήσεως γένοιτο αἴτια" τὸ γὰρ συνειδὸς ἀρρεπὲς κρετή- 
109t0» ἦν καὶ τὸ λυποῦν οὖχ ἠγνόει, κἂν ἐκεῖνος οὐκ ἔλεγε φανερῶς, 
λύπην μόνην κωφὴν καὶ καταφρόνησιν προβαλλόμενος. ἐκχεῖσε 
γοῦν τῶν ὁπουδήποτε συναχϑέντων ἱεραρχῶν ζήτησις ἦν περὶ 
τούτων καὶ σχέψις. καὶ τέλος πέμπουσι τοὺς περὶ τὸν Ἡρακλείας C 
Νικήταν (ἔτυχε γὰρ τότε καὶ πατριάρχης τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου 
15 Διομήδους προσμένων) ἀγγελοῦντας μὲν πρὸς αὐτὸν καὶ τὰ ἀπὸ 
τῆς συνόδου μετακαλουμένης αὐτὸν καὶ βαρεῖαν δοχούσης zyti- 
σϑαι τὴν ἀναχώρησιν, ἑτοίμου τ᾽ οὔσης πρὸς τὸ μαϑεῖν εἰπόντος 
τὰ αἴτεα, πλὴν δὲ καὶ ὀνειδιοῦντας ὡς οὐ δεόντως διαπράξοιτο, 


5. εἐϑεσθαι7 


t ; ut ὶ ü . rit un 
men latet, iniri monnulla fortamee Eoteleset αὐτὸ pete reme wenc in 
Mione arcanorum senis sensuum, quamlibet multa dicerent, 


in bis frustra dierum aliquot regressu, perfertor ad 
haperatorem rei fama, quae gravis ei lestaque sane accidit. 

ls quod audierat episcopis qui forte adfuerunt, 

ab ipsis quid faciendum tali exa eorum oratio 


foit, primum exeggerantium momentum inusitatissimi fac, secessisse de 
medio repente principem sacrorum nulla mota causa, ia plena cum eccle- 


114 GEORGII PACHYMERIS 


D ἀλλὰ συναρπασϑεὶς ἴσως ἐξ ὀδύνης τὸ μὴ κατὰ τὸ εἰκὸς ποιή- 
σειεν, ἣν ἔδει συναχϑεῖσι δηλοῦν καὶ διορθοῦν ἀξιοῦν πατριάρ- 
χην ὄντα καὶ τοὺς τῶν πατέρων κανόνας διὰ πλείστου τιϑέμενον. 
ποῦ γὰρ τὸ ἐλέγχειν, ποῦ τὸ παραχαλεῖν, ποῦ τὸ ἐπιτιμᾶν, εἰ 
καὶ τούτου δεήσειε; τέως δὲ καὶ ὡς ϑέλοιεν πάλιν μαϑεῖν τὰς al- 5 
víag ὡς καὶ ϑεραπεύειν, εἰ δύναιτο, ἕτοιμοι. καὶ ταῦτα μὲν 
ἦσαν πρὸς ἐκεῖνον, προστέτακτο δὲ τοῖς ἀπαγγελοῦσιν ὡς εἶ μὲν 
σιραὔνοιτο καὶ ἐπανήξειν ὑπόσχοιτο, d δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ αὐτοὺς 

E ἀναγκάζειν δυοῖν ϑάτερον ἐχτελεῖν, ἢ ἐπανελϑεῖν πάλιν καὶ τὰ 
τῆς ἐκκλησίας ἀναλαβεῖν, ἢ μὴν εἰ μὴ βούλοιτο, διδόναε λίβελ- 10 
λον παραιτήσεως" μηδὲ γὰρ καλὸν εἶναι τὴν ἐκκλησίαν ἀποίμαν- 
τον. ταύτας οἱ ἀμφὶ Νικήταν δεξάμενοι τὰς ἐπιστολὰς ἐπὶ Νι- 
καίας ἐχώρουν, σπουδῇ τὰ προστεταγμένα ἐπιτελέσοντες. ὡς 
à' ἐξελθόντες ἐπέστησαν τῇ ἐν T) κατῴχει μονῇ, προσελϑόντις 
τῷ πατριάρχῃ καϑὼς εἶχον τῆς ἀπὸ τῆς συνόδου κελεύσεως ἔλε- 15 
γον. ὃ δὲ τὸν μὲν τῆς αἰτίας καιρὸν αὐτοῖς παρῳχηκέναι φήσας, 

P 74 πρέπειν δὲ σιγῇ τῶν πραγμάτων ἐξίστασϑαι ( μηδὲ γὰρ εἶναι ϑὲ- 
ραπεύειν τὰ ἀνιάτρευτα) ὅλος ἦν πρὸς τὸ παραιτεῖσϑαι. οἱ 
δ᾽ ὡς πολλάκις προβαλόντες, ἐφ᾽ ᾧ τῆς ἐκείνου γνώμης κρατή- 


19. προσβαλόντες 7 


causas eius inopinatissimi nec probabilis facti; interim autem reprehensu- 
rus quod perperam egisset ille quidem forte in transversum actus aegri- 
tudime quadam animi: caeterum illam, qualiscumque demum esset, prius 
oportuisse siguificari convocatis ad id ipsum patribus, et perquirendas 
ipsorum de remedio sententias, ac ex eorum consiliis emendanda quae & 
recto declinarent, auctoritate quae in ipso resideret utpote patriarcha, 
quem deceret plurimi facere ac religiosissime observare canones patrum, 
et iuxta scita eorum modo arguere, modo obsecrare, modo increpare, si 
et hoc opus esset; denique iterato denuntiaturus ipsi velle omnino oon- 
gregatos patres exponi sibi caussas quae illom ad secedendum impulerint, 
paratos ad adhibendum quam efficacissimum possent remedium cogaitis 
malis. ea mandata synodi ad patriarcham fuerunt. imperatum autem 
misso est ut nisi obsequentem se praeberet ac reditum polliceretur, omni- 
no ediceret decernere synodum et citra omnem tergiversationem ab eo 
exigere ut alterum horum faciat quod malit, aut redeat et rursus eccle- 
siae curam sumat, aut si id recuset, det libellum cessionis throno: non 
enim bonum esse relinqui ecclesiam sine pastore. his Nicetas mandatis 
et epistolis acceptis, strenue defunctarus commisso negotio Nicaeam ad- 
velat, et inde quam celerrime ad monasterium in quo tunc erat patriar- 
cha perveniens exponit ei quae synodus mandaret. ad ea ille respondit, 
quod causam secessionis suae quaererent, nihil iam attinere declarari 
eam, quippe cuius emendandae tempus praeteriisset; nec sibi reliquum 
aliod esse quam ut tacitus a negotiis abscedat: non enim incurabilibus 
adhiberi remedium et apparebat eum inflexibiliter perstitnrum in 
facendo causam: praeífracte illam eauntiare recusavit, et expiscari 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1]. 115 


vus», ἂν ἀμηχανίᾳ τοῦ πράττειν τι xol ἀνύειν ἐγένοντο, ὅπερ 
εἶχον δι᾽ ἀπορρήτων πράττειν, ἐπὶ τούτοις ξξέφαενον. χαὶ ἔξα:- 
τούντων ἐχείνων παραίτησιν εὐθὺς nagguito. ὡς δ᾽ ἔδει συν- 
τάττεσϑαι ταύτην xal συνετάττετο τοῦ Ἡραχλείας ὑπαγορεύον-- 
ὅτος, τὸ ἀνάξιον προστεϑὲν τῆς ἱερωσύνης εἰς τὸ τῆς παραιτήσεως 
εὔλογον ἐγρίαινέ τε τὸν ἄνδρα, καὶ ταραχὴ ἦν. καὶ “τί δ᾽ οὐχ Β 
ἀρχούμενοι᾽᾽ ἔλεγε “τῇ ἐκ λόγων ἢ μὴν καὶ πράξεως παραιτή- 
cu, χαὶ αἰτίαις οὐκ ἀγαθαῖς συμπλέχειν ἡμᾶς βούλεσθε; ἔκόν-- 
τες ἐξιστάμεϑα τῶν πραγμάτων, οὐδὲν ἡμῖν μέλον χἄν ὃ τε γέ- 
1τ0γηται. οὕτω τοίνυν ἀποχρουσϑέντες ἐμβριϑῶς ἀποπεμπομέ- 
γου, διὰ ταχέων τὸ μεταξὺ διανύσαντες πρὸς τὸν χρατοῦντα καὶ 
τὴν σύνοδον ἀπαντῶσι, καὶ ἀπαγγέλλουσι μὲν τὰ τῷ πατριάρχῃ 
λεχϑέντα, τέλος δὲ καὶ τὰ τῆς παραιτήσεως παρενείροντες ἀμε- C 
τάϑετον τὴν ἐχείνου γγώμην διεβεβαίουν " ἀπολήψεσθαι δὲ καὶ 
45τὴν πεῖραν ἀσφαλεστέραν, εἴ τινων σταλέντων τὴν βαχτηρίαν 
καὶ τὸ λαμπαδοῦχον ἀναλαβεῖν αὐτὸς εὐθέως παράσχοι. ὃ δὴ 
καὶ γέγονε, καὶ παρεχώρει λαμβάνειν, εἰ βούλοιντο, ὁ βασιλεὺς 
δ᾽ ἐπὶ τούτοις οὐχέτι ἀνεκτὸν ἡγούμενος ἀγαμέγειν, εἷς ἱκανὴν 
ἀπολογίαν τῷ πατριάρχῃ τῶν ἐπιγενησομένων καὶ τὴν παρ᾽ éav- 
40 τοῦ λιπαρὰν γομίσας ἀξίωσιν, ἄλλως τε δὲ xal τοῦ Ἐφέσου N.- D 


ex eo aliquid saepius conatum semper Nicetam constanfssime 
tunc isbab ito consilio cum suis, postquam frustra se €ntendere mec 
relinqui ullam melioris successus, si pergerent instte, satis con- 
stitit, ad ea quae in arcanis mandata postremo acceperantücirca optionem 
offerendam devenerunt. ea re audita patriarcha statim s«loco cessurum 
dixit. ac quia libellum cessionis indicem conscribere oprtebat, opera 
is id continuo collata est. sed cum suggereret Heracleenís addere pa- 
uiarcham debere, ut videretur idonea cessionis causa , rp se tali 


"breit 






eum certis is qui pontificium lituum et candelabrum ab eo 
spo Td sb si vellent: se quidem baud golibe 

ndit sumerent, si vellent: se q obibere. qui- 
bos imperator cognitis nihil ad sui excusationem apudomnes et apud 
ipeum patriarcham", 4 si quid ei minus gratum accideret, ius expectan- 
dum ratus, cum praesertim Nicepborus Ephesi episco (firmaret mipi- 


- — — " 


116 GEORGII PACHYMERIS 


κηφόρου μὴ κατὰ κανόνας προβῆναι τὴν χειροτονίαν ἐκείνου δια-- 
βεβαιοῦντος (σπουδὴ γὰρ ἦν τοῦ τότε κρατοῦντος Θεοδώρου 
ἐφ᾽ ᾧ ταινιώσεσϑαι καὶ τεταραγμένοις τοῖς κατὰ δύσιν ἐπεισπε-- 
σεῖν πράγμασι" παρ᾽ ἣν αἰτίαν παρ᾽ οὐδεμίαν μεταξὺ σχεδὸν 
ἡμέραν ἀλλὰ συνεχῶς ἁπάσαις τοὺς τῆς ἱερωσύνης βαϑμοὺς ἔτε- 5 
λεῖτο πάντας, καὶ οὕτω πρὸς τὴν πρώτην τῆς ἱεραρχίας τάξιν 
E ἀνεβιβάζετο), διὰ ταῦτα ὃ βασιλεὺς τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐφῆκε 
πράττειν ὅ τι καὶ βούλοιντο. καὶ δὴ σκεπτομένων ἐκείνων ἐπὶ 
πολλαῖς ταῖς ἡμέραις οὐδὲν πλέον ὑπῆρξε τῷ πατριάρχῃ παϑεῖν 
ἀνυπομονησίας καὶ καταγνώσεως, ὡς ἐξὸν λέγειν καὶ ζητεῖν διόρ-- 10 
ϑῶωσιν μιχροψυχοῦντι καὶ τοῦ ϑρόνου ἑτέροις παραχωροῦντι. κἀ-- 
κεῖνοι μὲν οὕτως" ἦν δὲ ἄρα, ὡς ἔδειξεν ὕστερον, τὸ ζητούμε- 
vov μὴ ὅτι γε δυσχερῆ ϑεραπείαν προσιέμενον, ἀλλὰ xal ὅλως 
ἀνίατον, διὸ καὶ δίκην τῆς ἀγνοίας ἄντικρυς ἑκουσίαν εἰς dno- 
λογίαν τὴν πρὸς ϑεὸν ἐπιτιϑέναι ἐβούλετο ἑαυτῷ, μὴ κατ᾽ ἐλπέ- 15 
P 15 δας προχωρησάντων αὐτῷ τῶν πραγμάτων. ἐκεῖνοι δὲ τότε περὲ 
τοῦ τίς ἂν τὴν ἐκκλησίαν κατὰ τὸ ἐχέγγυον παραλήψαιτο τὰ 


7. $i P. 





estas regularum ecclesiae veterum 
1» aimul cunctis Palaeologus motus edixit praesu- 
l'obstare quominus quod ipsis optimum videretur 
"nt agerentque. tunc patres aliquot diebus in in- 
consumptis, nihil aliud quod vitio verterent pa- 
quamdam impatientiam et praematuram despera- 
am quas improbaret; quarum in correctionem prius 
m per se agendo, tum exquirendo ab allis et in 
n autem, ut fecit pusillapimitate victus, abiicere. 
iae et eius gubernationem allis cedere. ita illi 
terius apparuit insedisse animo fatriarchse altius 
fficile curatu sed plane insanablle, poenitentiam 
infractionis foederis praetermittenda coronatione. 
pae tam acerbus illum urebat sensus, nunc ma- 
mtra spem prius conceptam megotia succederent, 
licet per ignorantiam conniventiae crimen spud 
lum hoc exanctorationis propriae cium sibi 
verit. tunc porro patres synodi, vel potius emi 
quorum auctoritate ac nutu caeteri pendebant, 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1], 117 


πολλὰ ζητήσαντες, xal μᾶλλον oí δοχοῦντες, ὧν xal τὸ λοιπὸν 
τῶν ἀρχιερέων πλῆϑος ἔξήρτηντο, τἔλος μιᾶς ἐπὶ τῷ Ἐφέσου 
γνώμης γένονται, (106) ἀνδρὸς εὐλαβοῦς καὶ κατ᾿ ἀρετὴν ἐπι- B 
δόξου xal λόγῳ μετρίως κοσμουμένου, γηρῶντος ἤδη, ᾧ δὴ καὶ 
5 ζῆλος ἦν ἱκανὸς ὡς ὑπὲρ τῆς ἐχκλησίας καὶ τῶν αὐτῆς νόμων xa- 
ταφρονουμένων ἐχκαέεισϑαι. συμβὰν δὲ καί τι, ὃ δὴ xai τὸν 
ὅλον τῆς ἱεραρχίας χρόνον ἐκεῖνον ἐπέκνιζεν (ἐψήφιστο γὰρ εἰς 
πατριαρχεῖον παρὰ τῆς συνόδου ἐπὶ Ἰωάννου τοῦ Ζ4ούχα πρὸ τοῦ 
πατριάρχου ἸΠανουήλ, xal ὃ βασιλεύων τὰς ψήφους συνέχει, 
10ró» ζῆλον δεδιττόμενος τοῦ ἀνδρός, φήσας ““ὃν οὐ δύναταί τις C 
ὑποστῆναι ἀρχιδιάκονον ὄντα, πῶς ἂν πατριαρχοῦντα ὑπομεί- 
γειε;) διὸ δὴ καὶ τῆς ᾿Εφέσου προχειρισϑὲὶς ὕμως ἀδικεῖσϑαι 
παρὰ βασιλέως εἷς τὴν ἰδίαν τιμὴν διετείγετο) τοῦτο δὴ μεσολα- 
βῆσαν ἐποίει τότε τὸν ἄνδρα πειϑήνιον προσχαλούμενον, καὶ τὴν 
15 ἰκλογὴν ἀσμέγως ἐδέχετο" εἶναι γὰρ ἔχτοτε τεταγμένον elg τοῦτο 
παρὰ τῆς χάριτος, εἰ xal χωλυϑέντος παρὰ τὴν ῥηϑεῖσαν αἰτίαν, 
ἱκανήν yt οὖσαν καὶ ταύτην μᾶλλον εἷς σύστασιν ἑαυτοῦ, τὸν P 76 
αὐτοῦ τόπον ἐξ ἀνάγχης ἀναπληρώσαντες εἰσήχϑησαν ἕτεροι. 
οἵτως ἐχεῖνος τὴν ἐκλογὴν ϑεόϑεν χατὰ τὴν δικαίαν ἐχείνου χρέ- 
40σιν ὑπολογισάμενος, οὐδὲν ἀναβαλλόμενος, ἀναγορείεται πα- 


18. ἀναπληρώσοντες 7 


cem atiente circumspexissent diuque quaesissent ipsorum videretar 
idomeuws ad regmen ecieaiee clseei nn desine dno censeasu im 
Ephesium convenerunt. (16) erat is religione ac virtute emni conspi- 
c&us, satis doctus, iam senior, cui zelus inerat nom mediocris, adeo πὲ 
ubi ecclesiam aut leges ejus despici videret, totus exardesceret. conti- 
gerat dudum quiddam, unde is toto episcopatus sui tem doloris et 

erelaram causam habere iustam sibi videretur. vacans olim patriarcha- 

sedes destiaata prius ipsi quam, qui mex in eam successit, Manueli 
feerst, hand duhio favore synodi: qui tunc impersbat Ioannes Ducas 
comeensui patrum obstitit, zelum viri praefervidum metuens, cuius enim, 
aiebet, spiritus adhuc archidiaconi ferre vix possumus; ei quis suprema 

triarchee armato auctoritate resisteret ? aic ille in tanto inferiorem 
——— 5* ecclesiae thronum nec patienter unquam mec tacite 
isterversi supremi honoris iniuriam, ut passim quiritans vocabat, 
et contumeliam talit. ea illum animi Fete facilem tum reddidit ad 
ansueadom desideriis symodi frequentis, e& electioni libenter assentien- 
dum suae, constare siquidem ipsi videbatur iam pridem se ad patriarcha- 
tem divini gratia spiritus electum, etsi hactenus exclusum possessione de- 
biti beaerís imsuperabili obstaculo humanae potentiae, ergo ille nibil 
cunctatus, immo praedicans apparere manifestum dei numen iu sni restitu- 
tione, nom delatum nuac primum sufíragüs eligentiium , sed iusto 
dedum prevideatiae sibi decretum , mata diviaitos occasione quae 


120 ! GEORGII PACHYMERIS 
p εἰς ἐξορίαν ἐδίδου καὶ ἐξωρίζετο, (18) ὃ δὲ Σάρδεων σοφόν τι 


οἰόμενος πράττειν, εἰ μὴ τῷ βασιλεῖ διαμάχαιτο τοῦ πατριαρ-- 
χεύοντος ἀφιστάμενος, ἔγνω δι᾽ ἄλλης ὁδοῦ ὑπελϑεῖν τὸν χρα-- 
τοῦντα. καὶ δή, ἐπεὶ ὃ μὲν Φιλαδελφείας Ἰωαννίκιος κατὰ τὴν 
μονὴν τοῦ σωτῆρος ἱερούργει τοῦ βασιλέως προτρεψαμένου, ὃ δὲ 5 
βασιλεὺς παρῆν καὶ ὃ Σάρδεων συμπαρῆν, προσελϑὼν αὐτὸς 
τῷ βασιλεῖ περὶ ἑαυτοῦ ὑπεμίμνησκεν ὡς τὰ τῶν μοναχῶν ἀναλη-- 

E ψόμενος ταῖς τοῦ Φιλαδελφείας χεραί. καὶ ὃς (οὐδὲ γὰρ ἠγνόει 
τὸ τῆς γνώμης τοῦ λέγοντος ὕπουλον, ὡς ἕξοντός ποτε, εἰ αἷ- 
ροῖτο, πρόφασιν τὴν τοῦ ἄναχτος παρουσίαν, ὡς βίᾳ τῇ ἐχεῖϑεν 10 
λαβόντος τὸ σχῆμα" μηδὲ γὰρ ϑέλειν ἐκ προαιρέσεως) ἐκεῖνος μὲν 
καὶ τί παϑὼν διηρώτα μετασχηματίζεσϑαι βούλοιτο, xol εἰς τέ 
βλέπων τὸν ἡσύχιον καὶ ἀπράγμονα βίον αἱροῖτο" πλὴν οὐδείς, 
ἔλεγεν, ὃ κωλύσων, d οὕτω βούλεται. ἐκείνου δὲ τὰς αἰτίας 

P 78 συνείροντος καὶ τὴν τοῦ ὑπονοουμένου σχανδάλου δόξαν διὰ πολ-- 15 
λῶν ἀναιροῦντος, ὃ βασιλεὺς διαχόψας, ἐπεὶ xol τὰ τῆς λει--: 
τουργίας ἤνυστο, προσέρχεται μὲν τῷ λειτουργήσαντι καὶ σφρα- 
γίζεται, λαβὼν εἷς ἁγιασμὸν καὶ τὸ ἱερὸν χλάσμα, ἐκείνους δ᾽ 
ἀφεὶς παραυτίκα ἐξέρχεται τοῦ νεώ, ὡς 0 τι ϑέλοιεν ἀπόντος 
ἐχείνου πράξοντας. ὃ δὲ xal οὕτω προσέρχεται καὶ τὸ σχῆμα 20 
δέχεται, ᾿4ϑανάσιος ἀντ᾽ “Ἀνδρονίκου ὀνομασϑ είς. 


fines recesserat. (18) Sardenais vero sapienter se facturum ratus, si non 
palam repugnaret imperatori, patriarcham quem ille probaret reiiciens, 
aliam ineundam sibi rationem duxit insinuandi sese et callida ipsum si- 
mulatione fallendi. itaque cum loannicius episcopus Philadelphiae rogatu 
imperatoris et ipso praesente apud monasterium Salvatoris sacrum face- 
ret, Sardensis, qui et ipse aderat, accedens ad imperatorem indicavit 
ipsi esse sibi in animo sacrum monacbi habitum ibi sumere manibus Phi- 
ladelphiegsis. ad quae imperator non ignarus sstuta id dici et agi ra- 
tione, ot deinde, cum se ipsi daret opportunitas deponendae larvae, 
causari Sardensis poaset vi adactum sese minime volentem ab imperatore 
praesente ad vestem monasticam induendam, quaesivit ex eo quid passus 
quidve sequens mutatum iret cum habitu vitae formam ex actuosa in 
tranquillam otiosamque se transferens, caeterum, addidit, nemo prohi- 
bet quin facias utique quod velis. hic Sardensis δὰ hoc se moveri dixit 
causa tollendi scandali satisfaciendique offensioni multorum falso de se 

ersuasorum, tanquam penes ipsum turbarum quae tunc erant culpa resi- 
eret; tum alias praeterea nectebat causas. eam verbose contextam ora- 
tionem abrumpens imperator, ubi missa peracta est, accessit ad cele- 
brantem , et sese cruce signans sacram particulam rite sumpsit, moxque 
templo excedens ipsos reliquit facturos, se absente, quidquid vellent. 
processit nihilominus Sardensis ad destinatum, et monachi habitum sum- 
psit, ex Andronico Athanasius vocatus. 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Π 121 
19. Θαυμιίάσειε δ᾽ ἄν τις xol τὴν δίκην τότε" οὐδὲ γὰρ B 


ἐξ αὐτομάτου γενέαϑαι τὸν τόσων ἐκκλησιαστικῶν ἀρχόντων $xo- 
τοπάσειε ϑάνατον᾽ ϑνήσχουσι γὰρ ἐγγὺς τῶν δέκα ἐννέα μηνῶν 
ἄνδρες πολὺ τὸ σεμνὸν καὶ ἀξιοπρεπὲς ἔχοντεςς ἐφ᾽ οἷς ἔλεγεν 
δὺ τοὔναρ ἰδὼν πρότερον ἢ ϑανεῖν ἐχείγαυς — ὃ Βέκκος δ᾽ ἦν 
οὗτος Ἰωάννης, ὃς ἐσύστερον καὶ μετὰ τὸν χαρτοψύλαχα πα- 
τριαρχεύσας πολλὰ nénovÓOt τὰ δεινά, ὡς ὃ λόγος χατὰ τὸν χαι- C 
φὺν ἐρεῖ. τὸ γοῦν ὄναρ ἐκεῖνος ἰδὼν ἐξήγγελλεν οὕτως. ἔδοξε 
γὰρ ἐπ᾿ ἀγχωμάλου πεδίου διερχομένους ἐφίππους τοὺς ἄρχον.-- 
τρτας, πολλὴν ἐξηνυκότας 600», κατὰ χεῖλος ατῆναι μεγίστον 
καὶ φοβεροῦ ποταμοῦ παραρρέοντος, ἄρξασϑαι δ᾽ ἐκείνους κατὰ 
τὴν τάξιν τοῦ σφίσιν ἀποβησομένου ϑανάτου περᾶν πρῶτον τόνδε 
καὶ δεύτερον τόνδε xal ἐφεξῆς τοὺς λοιπούς οὐδὲ γὰρ σύνδυο 
καὶ σύντρεις ἐπεραιοῦντο, ἀλλ᾽ εἷς ἕκαστος xaO! αὑτόν. ὡς Ὁ 
15yoU» ὃ βλέπων ἱστάμενος καὶ ϑεωρῶν ἐξεπλήττετο, ἔμφροντις 
ὧν κἀκεῖνος ὅπως περαιωθήσεται, ἀχούεε φωνῆς ἔχποϑεν δει- 
κνουμέγης “τί φροντίζεις; οὐ σὺ νῦν διαβήσῃ τὸν ποταμόν. ἔνε 
γὰρ καιρὸς καϑ᾽ ὃν xal αὐτὸς ἐξ ἀνάγκης περαιωϑήσῃ. νῦν δ᾽ 
ἀπελθὼν σώζου ἐν πραγμάτων ἡμέρᾳ διατηραύμενος." οὕτως 
$0 ἔλεγεν Ó τοὔναρ ἰδὼν μετὰ χρόνους, xal ἡμεῖς ἀκούοντες ἐϑαυ- 
μάζομεν. ἐκεῖνος δὲ χαὶ ἄλλως φιλαληϑὴς ὧν εἷς πίστιν τῶν 
λεγομένων προσετίϑεε καὶ ὅρκον, ϑαυμάζων ἅμα καὶ τὸ τῆς προ-- 
γοίας δραστιχόν τε καὶ ἄφυκτον. 





19. Miretur autem quispiam tumc ostensum dei iudicium. noB emim 
«su coptigiase tot simul ecclesiasticorum principum obitus suspicari veri- 
suniliter licet. mortui quippe sunt spatio fere novemdecim mensium viri 
asctoritate dignitateque summa conspicui, quorum obitus praedixerat qui 
de iis praemonitus per somnum fuerat. erat is loannes Veccus, qui 
postem , postquam cbartophylax fuerat, pátriarcha factus multa in ea 
, 





digsitate gravia passus est, ut haec nostra histeria suo loco reddet. . 
somnium porro istud soum ille narrabat in buac modum, aiens visum sibi — 

videre principes ecclesiastici ordinis in equis jocedentes per aequam pla- 
nidem lati campi, longo spatio confecto derveniase tandem ad ripam 
1naximi et sspectu terribilis gmnis praeterfluentis, quem statim traücere 
coeperiat eodem ordine quo suat pestea mortui, primum illum, huac se- 
cundom , et sic reliquos: non enim duo aut tres simul, sed siaguli seor- 
sim traiiciebant, ot autem ipse qui videbat adstabat stepens , solicitus 
quomodo et ipse traiiceret, audisse vocem alicunde missam "quid solici- 
tus es? non tu modo traiicies hune fluvium: erit tempys quo te quoque 
ipsum transfretare oportebit. nunc salvus abi in diem negotiorum reser- 
vatus." sic referebat longe postea ipse qui somnium viderat, audientibus 
et mirantibus nobis. ille autem vir alioqui veritatis amans, ad fidem ad- 
iungebat iuramentum , admirans providentiae inevitabilem eíficaciam. 


-— 


122 GEORGII PACHYMERIS 


P 79 Q0. Ὥς γοῦν ὃ χρατῶν τὰς δυνάμεις συναγαγὼν πολλὰς 
οὔσας καὶ διαφόρους τῷ Γαλατᾷ προσέβαλεν, αὐτὸς μὲν ἐφ᾽ ixa- 
γὸν μακρόϑεν σχηνοποιησάμενος ἐφ᾽ ὑψηλοῦ χαϑῆστο προσορῶν 
τὰ δρώμενα, ἅμα δὲ καὶ πειρώμενος εὐσύνοπτος εἶναι τοῖς ἐναν-- 
τίοις πρὸς ἔχπληξιν, συνέρρεον δὲ πανταχύόϑεν δίκην ῥυάχων οὗ 5 
πολεμεῖν μέλλοντες, χαὶ δὴ ὅσον ἐξωτέρω βέλους εἶναι, καὶ 

B αὐτοὶ σκηνοποιησάμενοι ἕτοιμοι προσβαλεῖν ἦσαν. εὐθέως δὲ 
προσβολὰς ἐποιοῦντο μερισϑέντες, ἔστι δ᾽ οὗ καὶ τειχομαχικὰ 
στήσαντες ἐπειρῶντο τοῦ τείχους. πλῆϑος δ᾽ ἦν μεῖζον 7j κατὰ 
πόλεμον τοιούτου φρουρίου" πρὸς γὰρ τοῖς ἄλλοις πολλοῖς γε 10 
οὖσε καὶ ἰσχυροῖς μάχεσϑαι, καὶ ἄνδρες τοξόται ἐχ τῶν κατὰ 
Νίχαιαν μερῶν ἐχεῖσε προστάττοντος τοῦ βασιλέως συνήχϑησαν, 

Ὁ καὶ εὔσκοπα βάλλοντες οὐδὲ παρακύπτειν τοὺς ἐντὸς εἴων, ἀλλ᾽ 
ἀπήντων συχνῶς τοξαζόμενοι κατὰ στόμα, εἴ που φανεῖεν. Ἰτα-- 
Aol δὲ ἐκ διαδοχῆς καϑ᾽ ἡμέραν γέοι ταῖς ἁλιάσι διαπεραιούμενοε, 15 
διὰ τῆς πρὸς ϑαλάσσῃ πύλης. διεκπαιόμενοι, ἑαυτοὺς εἰσώϑουν, 
καὶ ξύλοις μεγάλοις τὸ ἐντὸς εἰς περίπατον κρατυνάμενοι καρτερῶς 
ἀπημύνοντο τοῦ τείχους, ἐξ ὧν συνέβαινε συχνοὺς καταπίπτειν 
τῶν ἔξω ἐξ ἀφανοῦς βαλλομένους" ποσὶ γὰρ ἀσφαλέσιν ἑστῶτες 

D ἀχμῆτες ἄνδρες ἐκ διαδοχῆς ἄρτι φανέντες ἐνέτεινόν τε ῥᾳδίως 90 
τὼ σφίσι συνήϑη γε ἰοβόλα σκείη, καὶ σχεπόμενοι ταῖς ἐπάλξεσο 


20. Sed ut ad imperatorem redeamus, cum ille copiis multis va- 
risque collectis iu unum Galatam aggressus est, ipse quidem idoneo ἃ 
muris arcis intervallo fixo Augustali sedebat in loco excelso conspicuus, 
intuens quae gerebantur, simul etiam ostendens sese hostibus, et exper- 
turus ecquid eos sua species et praesentia terreret. confluebant undi- 
que concitatorum ritu torrentium oppuguaturi arcem milites ducesque; et 
fixis extra teli iactum tabernaculis procincti ad irruptiomem signum ex- 
pectabant. mox in manus divisi multifariam oppugsationem  inchoaut. 
fuit ubi erectis machinis quaterent murum perrumpereque conarentur. 
multitudo erat maior quam pro unius oppoggatione arcis. nam praeter 
alios sane multos ac valentes, sagittarii e partibus circa Nicaesm evo- 
cati ab imperatore aderant , qui assueti collinare ad scopum neminem ex 
arce caput e muro impune sinebant ostentare, ubicunque quivis appa- 
ruisset, statim eum in faciem misso iaculo petentes. at ltali novis ex 
urbe quotidie per piscatorias naviculas iuvenibus, qui per vices alii aliis 
succederent et conferti porta maritima irrumperent , submissis pomoerium 
intus vallo e lignis alte per gyrum erecto firmaverant, indeque validis- 
sime propugnabant murum. «unde contingebat multos exterius oppugnan- 
tium cadere telis ex occulto iactis. nam pedibus in tuto positis viri ro- 
busti fessis recentes assidue suffecti vivido semper, qualis est inchoan- 
Sum, nisu intendebant quas longo usu tractare didicerant catapultae, et 
noxia pondera varii generis magna hostium pernicie iaculabantur ipsi tuti 
lorica murorum, per quorum fenestellis hiantium inobservatas rimas tela 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. II. 123 


di! ὁπῶν κατηκόντιζον. οἱ ἔξω δὲ ταῖς τειχομαχίαις περιῆσαν 
πετροβόλοις βάλλοντες μηχανήμασι, πρὸς ἃ κληματίδας ξυμφο-- 
θήσαντες ἔξ ἀμπέλων xol τὰ πονοῦντα τῶν μερῶν πυκάσαντες 
ταῖς βολαῖς ἀντεῖχον. αὐτοὶ dà προσκχαταβαίνοντες ταῖς στοαῖς 
510 ἀσφαλὲς μὲν κατὰ κεφαλῆς. ἐκ τῶν κληματίδων εἶχον, ἐχεῖϑεν E 
δὲ χατὰ διοπτίαν ταῖς ὀπαῖς χρώμενοι ὡς εἶχον ἠμύνοντο. καὶ 
τοὺς μὲν πλῆϑος καὶ ἰσχὺς μετ᾽ ἐμπειρίας παρεχρότει, ἅμα δὲ 
καὶ τὸ ἐφορῶντος τοῦ βασιλέως μάχεσθαι, Ἰταλοὺς δὲ τὸ σπου-- 
δαῖον xai εὐσύνετον, ἔτι δὲ καὶ τὸ ἐχ διαδοχῆς εἷς ἡμέραν προ-- 
Ἰ0χινδυνεύειν, οἴκοϑεν ὡρμημένους. ἐχδρομαὶ μὲν οὖν οὐχ ἀσφα- 
λεῖς σφίσιν ἦσαν (τῷ γὰρ πλήϑει καὶ λίαν ἡττῶντο τῶν ἔξω), Ῥ 80 
τόλμῃ δὲ τρεφομένῃ δέεε συγκροτούμενοι ὁσημέραι διεκαρτέρουν. 
ἀγὼν δ᾽ ἦν ἀμφοτέροις, τοῖς μὲν τοῦ χρατοῦντος ἑλεῖν ὡς ἅμα 
τῷ φρουρίῳ τὴν πόλιν ἕξουσι, τοῖς δ᾽ ἀντέχειν ὡς συναπολλυμέ- 
1όνης ἐξ ἀνάγχης τῷ φρουρίῳ τῆς πόλεως. κατήντα δ᾽ 7j μάχη 
σφίσι διαχρονίζουσι μαχομένοις τοῖς μὲν περὶ τὸν βασιλέα εἰς 
αἰδῶ προφανῆ τοῦ μὴ περιγενέσϑαι φρουρίου ἐπὶ τοσοῦτον μα-- 
χομένους τόσον πλῆϑος οὐδὲν σεμνὸν ἔχοντος καί τισιν ὀλίγοις Β 
διαφυλαττομένου, τοῖς δ᾽ Ἰταλοῖς εἰς φιλοτιμίαν τοῦ τόσους μὴ 
20 περιγενέσϑαι παρασκευάσαι αὐτοὺς ὀλίγους ὄντας ὡς μηδὲ τολ-- 


exitialia iactabant. oppugnantibus extra succedebat negotium quatiendo- 
rum moenium, quae saxis ingentibus balista intortis haud innoxie pulsa- 
bant; atque ad horum labem scalas admovebant materiae viteae, proten- 
tis scutis partes ictibus obnoxias tegentes. qui cum sic ad summas moe- 
mium porticus eniterentur, capita quidem  ascendentium in tuto erant, 

rotecta, ut dixi, clypeis sursum obversis: tamen qui intus erant per 
feneste las ; quibus crebris hiabat murus, collineantes tela varie nocebant, 
defensabantque arcem pro virili, nostros sua multitudo, tum virtus con- 
scia peritiaque belli animabat, sed ante omnia imperatoris praesentis 
aspectus quid quisque praeclari faceret coram oculo signantis. Italos 
suus ardor utique pro aris focisque pugnantium, praesentiaque solertis 
animi, praesertim vero receptus fessorum facilis, stataeque quietis vices 
successione quotidiana recentium, tum certamen quoddam laudis, veren- 
tibus semper qui subibant ne impares decedentibus succenturiati videren- 
tur, firmabant accendebantque in acrem pertinaciam resistendi. εἰ 
eruptiones quidem ipsis baud erant securae, multitudine siquidem obsi- 
dentium obruebantur. audacia tamen vigebant quetidianis alta successibus 
oppugnationis hactenus sine noxa toleratae obnixa utrimque studia vin- 
cendi, spe metuque inflammata contrariis , sperantibus videlicet nostris, 
si arcem expugnarent, urbem statim dedendam, Latinis, quod hoc ipsum 
timerent, ultimo conatu certantibus, ne urbs in arce caperetur. longis- 
simam vero perseverantiam neutra ex parte remissi praelii in imperatore 
quidem obstinabat pudor non captae tanto tempore a tam multis toto 
impetu oppugnatae baud famosissimae eiusdemque ἃ paucis defensae mu- 
mitionis, in Ítalis vero ambitio gloriaeque ardor, ingens sibi decus fore 


124 GEORGII PACHYMERIS 


μᾶν ἐξιέναι, Gua δὲ καὶ τοῦ αὐτὸν βασιλέα δόξαι νικᾶν καὶ nà- 
σαν τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἐπὶ ταὐτὸ συνελϑοῦσαν ἅμα. τότε γοῦν 
πολλῶν χαϑ᾽ ἡμέραν 2x τοῦ τείχους βαλλομένων τε xal πιπτόν-- 

C τῶν ἰοβόλοις μεγίστοις μαγγάνοις, ὥστε καὶ οἰκτίζοντο κατειρω-- 
γευόμενοι, μὴ ϑέλοντες βάλλειν ἀλλ᾽ ἀποπέμπειν τὸν ἐντὸς τοῦ 5 
βέλους ἰόντα διὰ τὴν ἐγγύτητα, ὡς τῇ γυναικί, ὡς ἔλεγον, δια- 
σώζοιτο, καὶ ἅμα φήμης διαχεϑείσης ὡς ἐξ ἀποστολῆς ἐπέστη-- 
σαν ἄλλοι πλεῖστοι καὶ ἰσχυροίέ, ὑπερπαϑήσας οἷον διά τε τὸ 
τοῦ χόπου κενόν, καὶ μετὰ τὴν τῶν πεσόντων ἀποβολὴν εἰ καὶ 
γέλωτα ὥφλει μὴ καταπράξας, ἔγνω καταλύειν τὸν πόλεμον, 10 

D πλὴν οὐ κατὰ συνθήκας, ἵν᾽ ἑαυτῷ ἀπολογίαν εὐπρεπῆ καταλεί-: 
ψοι ὡς καὶ πάλιν κατ᾽ ἀχαϑὰς ἐλπίδας ἐπιϑησόμενος. 

Ἐ 21. ὝὙότε δέ τινες τῶν οἰκείων τῷ βασιλεῖ χατ᾽ ἄνεσιν 
διατριβῆς ἐξελθόντες ἐπέστησαν τῇ κατὰ τὸν Ἕβδομον τοῦ ϑεο-- 
λόγου μονῇ, ὄνομα μόνον, οὐ σχῆμα σωζούσῃ μονῆς, καὶ τὸν 15 
ἐχεῖσε ναὸν εἰσελϑόντες, ἠρειμμένον καὶ τοῦτον καὶ εἷς ϑρεμμά-- 

Ρ 81 των ἔπαυλιν ὄντα, καὶ τῇδε κἀκεῖσε περιβλεπόμενοι καὶ τό ποτε 
τοῦ ναοῦ κάλλος ἐκ τῶν λειψάνων ϑαυμάζοντες (ἦσαν δ᾽ οὗτοι 


2. τότε] τό ys P. 10. ὄφλοι 


cernentibus, se tam paucos ut prodire non auderent, ab ingruente unde- 
cumque innumerabili multitudine superari nequivisse, blandiente praeterea, 
si extremum invicti durarent, spe non vame gloriandi praesentem 
ipsum Augustum cum coactis in unum universis imperii viribus Latinorum 

arva manu debellatos. caeterum oppugnantium quotidie plurimis, telis 
ingentibus catapultarum ex crebris muri fissuris assidue iaculantium, ca- 
dentibus, addebatur ludibrium damno, etiam illudentibus ex tuto librato- 
ribus, et quem intra iactum per fenestellas cernebant, ex propinquo com— 
pellatum ironica misericordia timere vetantibus: haud enim sese ipsum 
utcunque contiguum telo petituros, ne tam bellus vir uxorculae suae pe- 
rire. super haec sparsa fama est mox affore a sede missas apostolica 
lectas validasque copias in auxilium obsessis. tunc demum imperator 

uasi fractus animo, quod praeter irritam laborem et tot strenuorum mi- 
litum iacturam etiam metueret ne magno suo probro per vim inde re in- 
fecta pelleretur, sponte obsidionem solvere et oppugnatione absistere con- 
stituit, sed citra conventionem cum obsessis ullam , id ad qualemcumque 
valiturum excusationem autumans, quasi non tam omíitteret inceptum quam 
in tempus opportunius differret, cum rei prosperius tentandae se offerret 
occasio. 

21. Tempore istius obsidii quidam ex familia imperatoria circum- 
quaque, ut fit, evagantes animi gratia devenerunt in theologi monaste- 
rium, in suburbio cui nomen Hebdomum situm. supererat nomen solum 
monasterii, forma eius omni ruinis deleta. illi templum quod ibi fuerat 
ingressi, destructum et ipsum et in stabulum armentorum mutatum, huc 
illucque circumferebant oculos, e miserabili specie reliquiarum , quanta 
fuisset illius cum adhuc staret aedis sacrae pulchritudo , non sine admi- 


"w 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Il. 125 


οἱ περὶ τὸν Ἰατρόπουλον 4ημήτριον καὶ λογοϑέτην τότε τῶν οἷ- 
κειαχῶν) ὁρῶσιν αἴφνης κατὰ γωνίαν ἱστάμενον ἀνδρὸς πάλαι τε-- 
ϑνιῶτος λείψανον ὁλόχληρον καὶ τὸ πᾶν ὁλομελές, γυμνὸν ἐς 
πόδας ἐπ κεφαλῆς. εἶχε δὲ καὶ ἐπὶ στόματος καλάμην ποιμενι- 
5xfc σύρεγγος, εἷς χλεύην τινῶν οὕτω ποιησάντων οἷς ἔμελε ϑρεμ- 
μάτων. ὡς δ᾽ ἰδόντες ἐθαύμαζον μὲν τὴν τοῦ λειψάνου ὅλομέ- B 
λειαν, διηπόρουν δὲ οὗ τινὸς ἂν καὶ εἴη ὃ πεπηγὼς ἐκεῖνος καὶ 
ἔτι εἷς σῶμα συνιστάμενος χοῦς, ὁρῶσιν ἐκ δεξιῶν τὸ κενήριον 
καὶ ἐπ᾽ αὐτῷ γεγραμμένους στίχους δηλοῦντας τὸν χείμενον. ἦν 
θοῦτος, ὡς ἐδήλου τὰ γράμματα, ὃ Βουλγαροχτόνος Βασίλειος. 
ὡς δ᾽ ὑποστρέψαντες σφίσι τὸ ϑεαϑὲν τῷ βασιλεῖ προσανέφερον, 
οἰχτίζεται αὐτίκα ὃ βασιλεύς, καὶ πέμψας Σηρικὰ χρυσόσημα C 
πέπλα,, ἔτι δὲ ἐξαποστείλας τοὺς ὑμνοπόλους σὺν oix ὀλίγοις ἄρ- 
χουσιν, ὑπὸ πολλῇ τιμῇ καὶ δορυφορίᾳ, ψαλμοῖς καὶ ὕμνοι 
15 ἀνακομίζεται ἐν ϑήχῃ τιμίᾳ πρὸς τὸν Γαλατᾶν τὸ λείψανον, * 
κεῖ προστάττει TQ ἀδελφῷ σεβαστοχράτορι ἐνθεῖναι τῇ σφετέρᾳ 
σκηνῇ τὴν ϑήχην, πέπλοις τε χρυσοῖς ὕπ᾽ ἀχοιμήτῳ φωτὶ àyó- 
μένα τῆς ἐκείνου στρωμνῆς ϑέντα τιμᾶν τοῖς προσήχουσιν, ἕως 
ἐκεῖθεν ἀναχωρούντων αὐτῶν εἷς Σηλυβρίαν ἐντίμως xal λαμπρῶς D 
90 μεταχομίσαντες ἐν τῇ τοῦ σωτῆρος καταϑεῖγαι μονῇ. ἐκεῖϑεν ἡ 
τοίνυν ἐπανακάμπτουσι πρὸς τὸ Νύμφαιον καϑιστῶντο τὰ κατὰ 


e 


ratione quadam aestimantes. erat in bis Iatropulus Demetrius logotbeta 
tunc domesticorum. ita circumspectantibus apparet improviso in quodam 
angulo stans viri olim mortui cadaver, integrum plane ac membris sois 
omaibas apte cobaerentibus constans, nudum ἃ capite ad pedes. habebat 
autem ori affixam cannam pestoritiae fistulae, ludibrio quorendam greges 
istic stabulare solitos curantium. mirabantur qui haec videbant integri- 
tatem co ex longo, ut apparebat, exanimi. ambigebant autem cu- 
jus esset sic solide compactum et humanam adhsc formam retigens 
cadaver. cernunt a dextris sepulcrum et inscriptas ipsi literas indicantes 
is ibi iacuisset. erat autem bic, proot literae significabant , Basilius 
Blgaroctonus. ut vero reversi , quid vidissent, imperatori retulerunt, 
miseratiene intima tactus ille, contipno missis Sericis auro intextis velis, 
cantoribus quoque ac Principem Don paucis eodem se conferre iussis, cum 
multo honore ac satellitio , psalmis et hymnis personantibus, in theca 
pretiosa deferri curavit ld corpus in castra ad Galatam; et ibi fratri auo 
Bebastocratori mandavit ut thecam qua erat conditum in tabernaculo suo 
servaret velis aureis opertam, et facibus circum noctu diuque lucentibus,. 
pe suum ipsius stratum, eo quo par est honore, haberet. sicque 
9 motie iade castris recedentes ili ,Seiyoriem honoratis ὃς 
ex s portarunt, ubi depositum est in Salvato s monasterio. 
—— — Nymphaeum iter, utili consilio pacandie tractus Oc- 
déui temultibus: nam progresse usque Orestiadem et ulira propinqui e 


126 GEORGII PACHYMERIS 


4 


δύσιν, ἄχρι καὶ Ὀρεστιάδος xal τὸ ἐπέκεινα προφϑασάσης τῆς 
βασιλέως φήμης καὶ καταστελλούίσης τὸ ἀνορμοῦν. 

Ε 29. ΜΚαταλαβόντων δὲ σὺν πολλῷ τάχει τὸ Νύμφαιον, 
ὁ πατριαρχεύων συνὼν τῷ χρατοῦντι, ἐπεὶ ὁ Θεσσαλονίκης καὶ 
0 τῶν Σάρδεων τοῖς δοξάζουσι σφίσιν ἀμεταϑέτως ἐμμένοντες 5 
ἐχποδὼν ἦσαν ἐξωρισμένοι, ἀντικαϑιστᾷ τούτων ἑτέρους ταῖς 
ἐχκλησίαις, καὶ τὸν μὲν Κυδώνην Ἰωαννίχιον τῆς τῶν Σωσά»- 

P 82 δρων μονῆς ἐξάρχοντα Θεσσαλονίχης; τὸν δέ ye Χαλαζᾶν Ἰάχω- 
Bo» ἐκ δύσεως προσχωρήσαντω τῷ χρατοῦντι Σάρδεων ἀποδείκνυ.-- 
σιν. εἶχε δὲ καὶ εἰς ψῆφον Σμύρνης τὸν Ἰσαάκ, ἄνδρα καὶ av- 10 
và» γεραρόν, àx τῆς κατὰ τὴν δύσιν τοῦ Ἐηροποτάμου μονῆς 
δρμώμενον. ἀλλ᾽ ἐν τοσούτῳ τῆς ἐκείνου χειροτονίας φϑάνει 
πεσὼν εἷς νόσον ὃ πατριάρχης, καὶ προτροπαῖς ἰδίαις ἢ μὴν καὶ 
τοῦ ἐξυπηρετοῦντος αὐτῷ (καὶ τοῦτο γὰρ λέγεται" ἐχεῖνος γὰρ 

B ἠναισϑήτει τὰ λοίσϑια πνέων) ὃ ix Θεσσαλονίκης Νικήτας 4υρ-- 15 
ραχίου χειροτονεῖται. ἀλλ᾽ ἡ κυρία τότε τοῦ ϑανάτου ἐφίσταται 
τῷ πατριαρχεύοντι, καὶ ὃ ἐκ τῆς τοῦ Πέλοπος ἐκ Πριγκίπων 
μοναχὸς Θεοδόσιος, ἀνὴρ εὐλαβὴς καὶ ἐπὶ πλείστοις χρόνοις 
ἀσκήσας, ἔτι δὲ καὶ τὴν συνουσίαν ἡδὺς καὶ χαρίεις καὶ ποικέ- 

C Aog τὴν ὁμιλίαν, ὡς μόνον ἐκεῖνον ἰδόντα τιγά, κἂν τὰ μέγιστα 90 
λυποῖτο, χαρᾶς ἔμπλεων ἀπαλλάττειν, καὶ ὡς εὖ ἔχων τοῦ γέ- 
ψους ϑεῖος τοῦ χρατοῦντος ὀνομαζόμενος, τὴν οἰκονομίαν τοῦ 
ὅσον οὕπω τεϑνηξομένου παρὰ τοῦ ἄνακτος ἐπιτρέπεται, ἐπείτοι γε 


/ 


quasi adventantis imperatoris fama multum valuit ad comprimendos in- 
quietos motus illarum gentium. 

22, Cum autem magna celeritate Nymphaeum pervenissent, patriarcha, 
qui cum imperatore simul erat, videns Thessalonicensem et Sardensem in 
suis privatis obstinatos sententiis amotos e medio exulare, substituit ipsis 
alios in illarum curam ecclesiarum, et Cydonem quidem Ioannidum, mo- 
nasterio Sosandrorum antea praepositum, "Thessalnicensi Iacobum vero 
Chalazam, qui ex Occidente accesserat imperatorem , Sardensi praeficit 
ecclesiae. elegerat etiam in Smyrnensem episcopum Isaacum, virum et 
ipsum honoratum, qui e monasterio Xeropotami , sito in partibus Occi- 
duis, prodierat. sed cum esset in procinctu ad hunc ordinandum , inci- 
dit in morbum patriarcha, cuius consilio ac voluntate, vel potius ministri 
eius (nam et boc dicitur) cum iam ipse destitutus officio sensuum ageret 
animam , 'Thessalonicensis Nicetas in Dyrrbachiensem promotus est. thro- 
num. caeterum patriarchae constituta morti dies illuxerat, et Pelopon- 
nesius monachus ex Principum ibi dominantium stirpe "Theodosius, vir 
pius, quique ex longo iam tempore vitam religiosam exercuerat, consue- 
tudine vero tam comi ac faceta varietateque iucundi sermonis grata, ut 
quivis quantumvis moestus eo viso exhilaratus et gaudens abiret, praeterea 
nBobilissuno genere, ita ut patruus imperatoris noiminaretur, i 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L 1I. 127 


xxl χρήμασιν ἐπλούτει ix τῆς Ἐφέσου πολλοῖς. τότε γοῖν 
γύξαι τὸν χείμενον λέγεται τὸν ἐπίτροπον, εἴ πὼς αἱροῖτο ἐπεν- 
δυθϑῆναε τὰ μοναχῶν" ὃ δὲ οὐχ ὅπως ἐπείσϑη, ἀλλὰ καὶ βαρέως D 
τὴν ὑπόμνησιν ἤνεγχεν ὡς τεϑνηξείογν ἀρχιερείς. χαὶ δὴ ἐξ ἀν-- 

5 ϑρώπων γεγονότος ὡς τάχος, 0 νεχρὸς ἐχείνου διαχομέζεται πρὸς 
τὴν Ἔφεσον, xà» τῇ μητροπόλει τῷ τάφῳ δίδοται, ἀνὴρ τὸν 
βίον μὲν φοβερός, ἀκατάώπληκτος δὲ τοῖς ἄρχουσι, τῶν δέ γε 
φοβερῶν ὑπερόπτης, κατὰ ἀρετὴν παιδιόϑεν συνήϑης, δόξας 
δὲ τότε τοῖς πολλοῖς ἐπαχϑής, οὐ διὰ τὴν μετάϑεσιν τόσον ὅσον 

1010 ζῶντος πατριάρχου γνησίου αὐτὸν μετατίϑεσϑαι. 

93. Ὁ μέντοι γε βασιλεὺς ὅσον εἶχε διὰ γνώμης χατωρ- E 
ϑωκώς, μηδενὸς ἀντιπράττοντος (τὸ γὰρ παιδίον xar? ὀλίγον 
παρέρριπτο καὶ ἠσθένει πρὸς τὴν ἀρχήν, ὡς xal αὐτὰ δὴ τὰ τῆς 
βασιλείας σύμβολα ἄχϑος φέρειν κενόν" ὥριστο γὰρ xal ταῖτα 

15 ἀποβαλεῖν) διὰ τοῦτο ἐν ἀναχωχαῖς ἦν καὶ ἐτρύφα, τῇ τῶν yv- 
ναικῶν αὐταδέλφων ϑεραπείᾳ ϑρυπτόμενος, αἷς xai εἰς πάντ᾽ 
ἐχρῆτο, τῇ μὲν άρϑᾳ ὡς αὐτῷ φανείσῃ xarà μητέρα xal 
κατ᾿ οἶκον ἀναγούσῃ, τῷ μεγάλῳ δομεστίχῳ εἰς ὁμόζυγον οὔσῃ, P 83 
πολλοῦ τινὸς τιμωμένῳ τῷ βασιλεῖ (ὃ πεφέπυστος δ᾽ ἦν ἐχεῖνος 

40 Ταρχανειώτης), τῇ δ᾽ Εὐλογίᾳ ὡς καὶ αὐτῇ καλῶς ἐχούσῃ τοῦ 


. δ,  Buccedebat porro imperatori negetium trabendi ad se in selidum 
imperii, resque nemine iam,q contra molieate 


128 GEORGII PACHYMERIS 


' ἤϑους xal πλέον ἢ ἐκείνη τυρβαζομένῃ πρὸς βασιλέα, οὐκ οἶδα 
δὲ εἰ καὶ τὸ ὑποτείνειν ἐλπίδας χρηστὰς ἐπὶ τῇ μεγαλοπόλει τῷ 
βασιλεῖ ὡς ταύτην αἱρήσοντι ix μορσίμου. τὸ δὲ μόρσιμον, 
μεϑὸ μὲν ἡ πόλις ἑάλω, ἐκείνη τρανῷ διηγεῖτο στόματι καὶ ἀπε- 

B ϑαύμαζε λέγουσα, ἔδει δὲ καὶ τὴν πρὸ τοῦ λέγουσαν ϑέλγειν. 105 
δὲ ἦν, ὡς κατακοιμίζοιτο μὲν ὃ βασιλεὺς ὑπὸ τίτϑης βρέφος ἐν 
λίχνῳ ποτέ, πολλάκις δ᾽ ἠγρίαινέ τε καὶ ἐκλαυϑμύριζε τὸν ὕπνον 
ἀποδιοπομπούμενον, ἐπεὶ δ᾽ ἐκείνην ἔδεε τινὶ μέλει διὰ τὸ ἀγριαῖ- 
vov κατασιγᾶν, πολλὰ μὲν ἐκ μελέτης συνεῖρε καὶ ἐμελῴδεει, οὐ- 
devi δ᾽ ἔϑελγε τὸ παράπαν. ἀλλ᾽ ὅταν μεμυχόσι χείλεσιν ὅπο-.- 10 

C κοριζομένη τὸ περὶ τὴν πόλεν διεξήεε (ἦν δὲ τὸ λεγόμενον ὡς εὖγε 
τῷ βασιλεῖ τῆς πόλεως, καὶ ὡς κατὰ χρυσέαν πύλην εἶσελϑ εῖν 
μέλλοι, καὶ ὡς τὸ καὶ τὸ ἐκεῖσε μεγαλυνόμενος ἐχτελέσειεν), αὐ- 
τίκα τούτοις ὥσπερ Σειρῆσι τὸ παιδίον ϑελγόμενον κατεσίγα, καί 
πως μαλακῶς καὶ ἡδέως κατεκοιμίζετο. οὕτως ἦσαν αἱ αὐτά- 15 
δελφαι τῷ βασιλεῖ καὶ πάλαι μὲν εἰς προμήϑειαν τὴν προσήχου-- 
σαν, καὶ τότε δὲ πολυωροῦσαί τε καὶ κηδεύουσαι, ὑφ᾽ αἷς λι- 

D παρούσαις μὲν πολλά τισιν εἷς εὐεργεσίας ἔπραττε, συμβου- 
λευούσαις δὲ προσεῖχε καὶ συγκατήνυε, λέγεται δὲ καὶ ὡς βουλῇ 


2. τὸ] τῷ an did εὸ 


erat germana imperatoris Eulogia, suevissimis et ipsa moribus, frequen- 
tiusque solita itare ad principem fratrem seseque immiscere negotiis, haud 
scio an non ei peculiariter iucunda, quod augurio ipsi prospere 
rationem magnae urbis fratri ominaretur ut fato debitam. unde autem 
in eam spem esset ingressa , sic illa, postquam est deinde capta civitas, 
Darraré consueverat, admirans divinem in eo providentiam. oportebat 
autem eos qui hoc audire ex ipsa vellent, delinire ipsam prius et rogare. 
referebat porro in hunc modom, cum imperator adhuc infans sub ubere 
jaceret in cunis, fuiase illum saepe rabiosiuscule querulum et somni diffi- 
ciis , se vero sororia caritate soporando fraterculo dantem operam mul- 
as et varias solitam ad eum demulcendum cantillare naenias » nulla. ea- 
rum pacante inquietudinem pueruli, donec semiapertis labris data opera 
balbutiens modulari coepisset cantilenam de urbe huius fere formae **enge 
imperator urbis, in eam aurea inveheris porta, resque has et has isthic 
magnificas plane perficies." ad ea uippe statim verba puerulum 
velut Sirenum quodam cantu delinitam siluisse, 
somno. tales et sic in ipsum affectae imperatoris sorores erant; quae et 
ipsum olim, cum eius vel aetas vel fortuna ipsarum auxilio eguit, studio 
ac caritate providentissima fovissent et nunc eiusdem imperantis securi- 
tioni | cura prospicerent; quarum commendatione 
ac precibus multa in quosdam beneficia contulit, consila vero earmm et 
audivit et plerumque secutus est. dicitur etiam harum sgge- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. II. 129 


σφών, xal μᾶλλον τῆς Εὐλογέας (ϑατέρα γὰρ περὶ τὼ πλεῖστα 
μαλακώτερον εἶχεν), ἰδιωτεύειν τὸν Ἰωάννην aigntro. 
24. Τηνικαῦτα καὶ τῶν Τοχάρων, οὖς ἣ κοινὴ Mraplovc E 
λέγει συνήϑεια, δίκην συρρουσάντων χειμάρρου κατὰ Περσίδος 
50 μὲν Χαλυφᾶς χρυσοῖς παρ᾽ ἐχείγων ψωμιζόμενος ἐτελεύτα, οὐ 
μᾶλλον κατὰ χρείαν σφαγῆς ἢ κατὰ χλεύην, ὡς ἐξὸν τὸν χρυσὸν 
ἐχχέειν καὲ νικᾶν τὸν ἐχϑρόν, ὃ δ᾽ ἠγάπα πλέον ἐκεῖνο ἢ ἑαυτόν, 
ὡς καὶ χρυσοτραγήσων ἄντικρυς. καὶ ὃ μὲν οὕτω κατ᾽ οἰχείαν P 84 
κρίσιν δῆϑεν ἐπνίγετο, τὰ δὲ τῆς Περσίδος ἤδη ξνόσει καὶ xa- 
10 ὥς εἶχεν, ὡς μηδὲ δίχα φόβου καὶ αὐτὸν τὸν σουλτὰν χἌζατίην 
ἐᾶσϑαι. κχατωρρώδουν γὰρ τὸ ἔϑνος oi Πέρσαι καὶ κατημέλουν, 
ζητοῦντες καϑ᾽ αὑτὸν ὡς εἶχεν ἕκαστος τοῦ σώζεσϑαι. — xal κατὰ 
τὴν ἀρχὴν δὲ τὰ τῆς Περσίδος ἐχλυδωνίζετο τῶν σατραπῶν inave- 
σταμένων, ὥστε καὶ δύο τῶν μεγιστάνων ἐκεῖθεν προσχωρῆσαι 
1519 βασιλεῖ, τοῦ σουλτάν, ὡς βλακικῶς διῆγε καὶ κατ᾽ ἰδιώτην 
ἀκόλαστον, ἐκ τοῦ προχείρου ὕπεριδόγτας. οἱ Βασιλικοὶ δ᾽ B 
οὗτοε ἦσαν, ἄνδρες ἐκ Ρόδου μὲν ἀνέχαϑεν ὄντες, ἐκ ϑυμελιχῆς 
δ᾽ ἐπιτηδεύσεως τῷ σουλτὰν προσῳκειωμένοι, οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ 
καὶ ὡς εὖ ἔχοντες τοῦ φρονεῖν τὰ πρῶτα φέροντες ἐν ἐκείνῳ, 
Ὃ βρύοντες δὲ καὶ χρυσῷ πολλῷ, ὅσος ἦν ἐν ἐκπώμασι καὶ ὅσος xa- 
τειργασμένος εἷς Χαλυφικὸν νόμισμα. τὸ δὲ τῶν βήλων, ἔτι δὲ 


stione inductus , maxime autem Kulogiae (in benc enim teneriori fere vi- 
debatur propeudere aífestu), redigere in ordinem οἱ insignibus imperii 
exuere Keennem stataiase, 


cum facile potuisset aurum effundendo hostes vincere,  maluera£ auro 
percere quem. vitae ac saleti ae prespicere, iure ab illo quod adeo 


130 GEORGII PACHYMERIS 


λίϑων καὶ μαργάρων αὕταρκες ἦν τοὺς εἰδότας ϑαυμάσαι. πα- 

C λαιᾶς γοῦν φιλίας τῆς πρὸς τὸν βασιλέα ὑπομνησϑέντες, ἱχανοῦ 
δοκοῦντος σφίσι καὶ τοῦ κρατοῦντος εὖ παρ᾽ ἐκείνων παϑόντος 
πάλαι κατὰ τοὐπιὸν ἀπομνημονεύειν τὴν χάριν, βασιλέως κατα- 
στάντος καὶ δυναμένου, τὰ πιστὰ λαβόντες διὰ γραμμάτων ἐν 5 
ἀπορρήτοις βασιλικῶν, καὶ τὰ κατ᾽ αὐτοὺς εὖ διαϑέμενοε, ὅλῳ 
ὁντῆρι πρὸς τὸν βασιλέα χωροῦσιν ἐν αὐτομόλων σχήματι. ὃ δὲ 
δέχεταί τε ἀσμένως καὶ τιμᾷ τοῖς προσήκουσι, τὸν μὲν naQaxoi- 
μώμενον τοῦ κοιτῶνος καταστησάμενος τὸν Βασίλειον, ϑάτερον 

D δὲ τὸν Βασιλικὸν μέγαν ἑταιρειάρχην ἀποδεῖξας. καὶ ἐχρᾶτοτο 
τούτοις δεξιοῖς ἐς ὅτι μάλιστα elg τὰ πράχματα φαινομένοις, καὶ 
jj πρὸς αὐτοὺς φιλία τοῦ βασιλέως προσῆν. οἱ δὲ πολλὰ μὲν 
οἴκοϑεν ἔχοντες, οὐχ ὀλίγα δὲ καὶ παρὰ τοῦ βασιλέως εἰς oixo- 
voulay λαβόντες, πιστῶς μάλα καὶ εὐνοϊκῶς κατὰ Pupalovg 
μετασχηματισϑέντες ὑπηρετοῦντο τῷ βασιλεῖ" οὐδὲν γὰρ οὕτω 15 
συνίστησι τὰς εἰς τὴν βασιλείαν εὐνοίας ὡς ἡ κατ᾽ ἀξίαν χάρις 

E τοῖς ἀξίως οἱσομένοις ἐξ ἑτοίμου προτεινομένη. τότε καὶ ὃ σουλ- 
τὰν ἔτε μᾶλλον τῶν ἀμφ᾽ αὐτὸν κραϑαινομένων ἅμα μὲν διὰ τὸ 
φανὲν τῶν Τοχάρων ἔϑνος ἅμα δὲ καὶ ἰδίων πραγμάτων ἕνεκα, 


in scyphos vasaque similia formato, vel cuso im monetam typo Chalyphae 
signatam, velorum vero gemmarum et margaritarum tantum in recondito 
habebant, quantum si cuj ostenderent iure miraretur. hi ergo antiquae 
recordati amicitiae quam cum imperatore, quando is adhuc privatus ad 
Persas fugit, contraxerant, memores etiam se in eo sigua observasse 
mutuae in ipsos benevolentiae, non dubitarunt esse illum hominem ἐξα 
moribus quem non frustra confiderent acceptam in privata fertuna gra- 
tiam in imperio etiam, postquam ad illud ascendisset, egniturum , et quo 
plus iam posset, eo liberalius repensurem. quare cum ab ilie arcanis 
prius convento nuntiis regias clam períatas literas, quibus ipsis plene ca- 
vebatur, accepissent, suis illic otiose convasatis et tuto asportatis rebus, 
summa celeritate se ad Imperatorem conferunt specie transfugarum. eo€ 
ille cem libenter ac perbenevole excepit, tum wt digni erant. honoravit, 
alterum quidem eorum Basitium nomine excubitorem cubiculi faciese, elte- 
rum vero basilicam magnum δὲ hetaeriarcham creans. expertusque mox 
eos δὰ omnis ad quae sdbibebantur dextros atque industrios, eorum 
opera frequenter utebatur, pronamque in ipsos seam gratiam baud du- 
biis declarabat indiciis. porro illi multa ex se habentes, non pauca ipsis 
ab imperatore administranda commissa summe fide benevolentiaque tracta- 
rent, gratissime semper atilissimeque servientes. plane transformati in 
mores habitumque Remanorum fidel obsequium imperatori praesti- 
terunt: nihil enim ita subditis in principem verum amorem sinceramque 
fidem inspirat ut gratia meritis prompte reddita et beneficium dignis ac 
referre scientibus ultro repraesentatum. tunc et Sultan, magis adhuc 
magique vacillantibus qui cirea ipsum erant, simul ob sese ostentantem 
specie Toeharorum gentem, simul ob peculiarem rerum suaruxa 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1I. 131 


χαὶμηδὲν ἔχων ὅ τι xal δράσειε τῶν ἁπάντων διεγηγερμένων, yo 
ἅμα γυναιξὶ καὶ τέκνοις, πρὸς δὲ καὶ γηραιᾷ μητρί, Χριστιανῇ 
εἰς τὰ μάλιστα οὔσῃ, καὶ ἀδελφῇ, καταφεύγειν εἰς βασιλέα, ὡς 
ἐχεῖϑεν καὶ μόνως ἕξων βοήϑειαν καὶ κατὰ καιρὸν ἐπανήξων ad- 
όϑις ἐξ ὑπερτέρας χειρὸς καὶ ἰσχύος. μηδὲ γὰρ πιστεύειν ἔχειν P 85 
ἑτέρῳ τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ καὶ ὁ προρρηϑεὶς ἹΠελὴκ πρὸ χρόνων 
αὐτομολήσας παρὰ βασιλέως κατείχετο, ὃν δὴ καὶ αὐτὸν ὑπώ- 
aree» ὑσημέραι μὴ λυϑεὶς ἐπιστῇ μετὰ πλήϑους καὶ οὐ χαλῶς 
ἔχειν τὸ εἰς ἀρχῆς κράτος ἐντεῦϑεν γένοιτό οἱ. ἐπίστευε δὲ καὶ 
τϑταῖς εἰς βασιλέα παλαιαῖς ἐκείναις φιλοφρονήσεσι, xal ἐθάρρει 
φανεὶς ἀνύσαι τὰ πρὸς ϑυμοῦ. συμφορήσας τοιγαροῦν πλῆϑος 
χρυσίων οὐ ῥᾳδίως ἀριϑμητόν, καὶ τὸν Περσῶν πλοῦτον περιβα- B 
λόμενος, ἅμα γυναιξὶ xol τέκνοις, τοῦ Πισσιδίας προαγωγοῦν-- 
τος ὡς βασιλέα χωρεῖ. ὃ δέ, ὡς εἰκός, ἀσμένως δεξάμενος oix 
is εἶχεν ὅ τὶ χρήσαιτο τούτῳ, πλὴν μάλα φιλοφρονησάμενος πρὸς 
ἐκεῖνον, καὶ Saggi» διδοὺς ὡς κατὰ καιρὸν ἐπανήξοι καὶ τὴν 
ἀρχὴν ἀναλάβοι αὐτοῦ συνεργοῦντος, ἐφῆκε διάγειν ὥς οἱ σύνη-- 
ϑες ἦν αὐτῷ οἴκοι τῆς Περσίδος ἄρχοντι, ὅϑεν καὶ σέλμασι fla- 
σιλικοῖς τῷ βασιλεῖ παριδρίαζε, καὶ φοβεροὺς περὶ αὐτὸν εἶχα 


9. 55]? — 11. ϑυμούς P. 


siatum nesciens quo se verteret cuive confideret, cunctis arrectis in spes 
metusve rerum imminentium nec satis uspiam consistentibus, decrevit cum 
wxoribus et filiis cumque matre vetula optima Christiana. 
sorore ad imperatorem confugere, a quo solo tali artieu 
iuvari poterat et in posterum auxilium sperare , quo, si 
set illa tempestas, tentaret reditum in principatum vali 
lentiae subnixus copiis. cuncta enim circumapiciens, n 
ebat cui recte committere salutem suam et fidere sat 
Joquidem et prius memoratus Melech,. cum aliquanto ai 
transfugisset, ab imperatore detinebatur; a quo scilicet q 
qua mactüs exitum e cuatodia numerosum in se ducei 
irritum reciderent spes cónatusque, quos intendt 
sibi firmandoque principatu. magnopere autem nitebatur 
ris amicitia, magnis sibi officia, cam esset olim in I . 
süno| eius coram affandi congiaset copia, se quod cu- 
ipetraturum. congesta igitur in capsas quas secum extulit 
aureorum multitudine non facile numer: et ditissimis luxu Persico ve- 
stibus indutus, cum coniugibus et liberis, Pisidiae praeside duce itineris, 
ad imperatorem se confert, qui eum humanissime excepit. et quamquam 
mon babuit tunc )n quo eius opera uteretur, omni tamen significatione 
benevolentiae consolatus est; spemque ipsi fecit auxiliorum a se submini- 
sirandorum in tempore, quorum ope tuto rediret in Persidem , et prin- 
épatu recuperato florentem ibi ut prius et tranquillam domi suae vitam 
im consueta dignitate degeret. itaque in suggeatibus regis imperatori 









132 GEORGII PACHYMERIS 


C σωματοφύλακας, καὶ τοῖς τῆς ἀρχῆς συμβόλοις ἐχρῆτο ἐρυϑρο- 
βαφὲς πέδιλον ὑποδούμενος. τὰ πιστὰ δὲ καὶ πρὸς τὸ εὖ πρά-- 
ἕξειν εἶχε διὰ τὴν ἐξ ὑπογυίου χάριν, ἣν κατὰ καιρὸν διδοὺς ἤλπιζε 
παρὰ τοῦ λαβόντος τὰ κρείττω. τὸ δὲ ἦν ἄρα οὐ σταϑερά τις 
ἐλπὶς τοῖς νοοῦσι βαϑύτερον. ἀλλὰ τότε τὸν καιρὸν ϑεραπεύων 5 
ὃ βασιλεὺς τοὺς μὲν περὶ αὐτόν, καὶ μᾶλλον γυναῖχας καὶ τέκνα, 
κατὰ συντήρησιν πρὸς Νίκαιαν πέμπει, τῷ μὲν δοκεῖν τὸ ἀσφα-- 

Ὁ λὲς ἐκείνοις παρέχων dg? à μὴ βλαβεῖεν ἀφύλαχτοι ὄντες" οὐδὲ 
γὰρ καλὸν ἐδόχει συνεκστρατεύειν τῷ βασιλεῖ ἀήϑεις ὄντας καὶ 
τῆς γυναικωνίτιδος" τὸ δὲ πάλιν σφᾶς διατρίβειν ἐπ᾿ ἀνατολῆς 10 
ἀναχωροῦντος τοῦ βασιλέως, μὴ καὶ εἰς κίνδυνον γένοιτο. τὸν 
δέ γε σουλτὰν συμπεριάγων αὐτῷ σὺν προσηκούσῃ τιμῇ τὴν ἐπὶ 
τοῖς ἐχείνου συνεσχίαζε πρᾶξιν, ἣν τῷ μὲν δοκεῖν, ὡς εἴρηται, 
ὑπὲρ ἀσφαλείας ἐχείνων προσέταττε, τῇ δ᾽ ἀληϑείᾳ δε᾽ ἐκείνων 
τὸ ἀσφαλὲς ἐχόντων τὸ ἐν ἀσφαλεῖ τὸν σουλτὰν εἶναι χαὶ μὴ 15 

K συνισχημένον πραγματευόμενος. προχατελάμβανε γὰρ τὴν πρὸς 
τὸν τῶν Τοχάγων ἄρχοντα Χαλαοῦ εἰρήνην, ὡς ἐνευχαιρήσοντος 


assedit, et minaces ipse quoque circa se corporis custedes habuit, οἱ 
insignibus imperii utebatur , rubros induens calceos. haec autem honoris 
amorisque signa non vane ostentari, sed ex vere propeoso in ipsum ac 
sincere favente , quaeque polliceretur praestituro , imperatoris animo pro- 
ficisci, persuasit ipsi conscia memoria suorum in ilium meritorum, quo 
tempore supplicem eum benevolo exceperat hospitio, cuius gratiae 
mutuam a non immemore, et ab eo cui plus contulerat, id modicum 
quo nunc egeret accepturum plane confidebat. erat autem ea spes noa 
usquequaque certa fundataque, iudicio eorum quí non haerentes in 
ficiaria specie res penitus ipsas introspicerent ac profundiore prudentia 
examinarent. caeterum tunc quidem imperator in occasionem 

familiam Sultanis, praesertim uxores ac liberos, Nicaeam misit, prae- 
textu plausibili necessariae securitatis, ut in tuto ibl servarentur neve 
cuiusquam iniuriae paterent in loco minus monito depositi, aut militantem 
imperatorem cum Sultane assectantes itinerum insueto labore parvuli mu- 
lieresque vexarentur, rursus ne si relinquerentur in urbe Orientali magis 
admota limiti, cum ab ea contingeret hnperatorem expeditionum occa- 
sione distare, non setis remoti essent. ab omni discrimine quod inde iure 
tmeretur. porro BSultanem ipsum clrcumducens secum quocumque iret, 
ac exquisitis vbique semper afficiens honoribus, ista familiaritatis ac re- 
verentiae specie id consequebatur imperator, ut ille nibil sinistri latere 
suspicaretur in illa filiorum et uxorum eius Nicaeensi custodia; quasi in 
solum ipsius commodum et securitatem eius familiae decreta. revera ta- 
men aliud spectabat astutus princeps, cui erat propositum custodiendis 
certo sibi et tuto loco tam caris Saltani cepitibus Sultanem i tot 
pignorum caritate quasi constrictum apud se retinere, ne quo subito forte 
capto fugae consilio recederet. quo ille faciendo demerebatur Tocharo- 
rum principem Cbalaum, quicum certis iam conditionibus de pace transe- 
gerat: hic enim Sultane procul alibi detento, et elus ob absentiae diu- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. II. 133 


ἐνειῶϑεν ἐκείνου τοῖς τῆς Περσίδος, μηδ᾽ ὀνομαζομέγον τοῦ 
σουλτὰν ἐν καύτῃ. καὶ διὰ τοῦτο ἡμερῶν ἐφ᾽ ἡμέραις τριβομέ- 
γων τὰ τῶν Περσῶν ὑπεκλίγοντο τοῖς Τοχάροις, ὡς καί τινας 
οὖς ἂν εἴποε τις σχηνίτας καὶ τῇ πολιτείᾳ ἀπηχϑημένους, μὴ 
οϑέλοντας ὑποτάττεσϑαι, καϑ᾽ αὑτοὺς εἶναι, ἐπειλημμένους τῶν P 86 
ἡμετέρων ὀχυρωμάτων, πλὴν καὶ τὸν ἐντεῦϑεν ὑποτοπάζοντας 
κίνδυνον, εἶ φανερῶς ἐπιτιϑοῖντο, κατὰ μὲν τὸ κοινὸν καὶ χα- 
ϑόλον ἐνσπόνδους εἶναι τῷ βασιλεῖ, xa9* ἕνα δὲ νυκτὸς λοχῶν- 
τας τοῖς ἐκ τῶν ἡμετέρων χλέμμασι χρῆσϑαι,. ἃ δὴ καὶ τῶν 
10 ἡμετέρων ἐξ ἴσου πρὸς ἐκείνους ποιούντων o9 πόνος ἦν. ἐχ παν- 
τὸς δὲ τρόπου τὸ ἔϑνος τῶν Τοχάρων δι᾽ ἐννοίας ἔχων ὃ βασιλεὺς 
ὡς ἀνυπόστατον τὴν ὅρμὴν κατὰ τὸ εἰκὸς δοκοῦν ἔχειν, ἄρτι χι- 
γῆσαν, τοὺς μὲν κατὰ τὰ ὀχυρώματα Πέρσας καὶ λίαν ὑπεποιεῖ- B 
10, ὡς ϑοιγγοῖς ἐλπίζων χρᾶσϑαιε εἰ ἐπιβρίσειαν ἐκεῖνοι, ἐκχεί- 
Ἰόνοις δ᾽ εἶχε διὰ μελέτης καὶ ἄλλως σπένδεσθαι διὰ κήδους. ἐπὶ 
τοσοῦτον γὰρ φοβερὸν ἐδόκεε καὶ μόνον πρὸς ἐχείγους πόλεμον 


| turnitatem memoria sentim exolescente apud Persas, tanto facilius feli- 
ciusque universae potiri Persidis poterat, prout re ipsa fecit. impera- 
tore quippe Sultanem suspensum spebus inanibus tenente, sicque diem ex 
die ducendo moras assidue nectente ne rediret unde venerat, res Persa- 
rum omni alio destitotae praesidio tandem ad Tocharos inclinarunt, tam 
consensu, ut quidam ibi jam antea segreges, quos iure quis 
scenitas dixerit, semper soliti ἃ communibus abhorrere consiliis et res sibi 
suas babere privatim, cum aliis omnibus sponte subeuntibus imperium 
Tocharorum illi uni subiicere se ipsi recusarent, coacti fuerint in gw 
de quibus diximus , nostri limitis recedere. ubi satis intelligentes se Βα 
sine suo periculo tali tempore palam inde incursaturos Romanas terras, 
callido consilio universim quidem ac communiter foederatos se imperatori 
profitebantur, singilla&m vero grassationibus nocturnis res nostrorum de- 
praedabantur. in quo damnum nostrum haud magnum erat: nam illi li- 
mitanei strenue par pari referentes clandestinis et ipsi rapinis infidos 
hospites vldscebaptur et facile amissa reponebant. omni autem ratione 
sibi conciliandam statuerat imperator gentem 'Tocharorum tunc novo im- 
petu et ja ineluctabili motam, ut cui hostiliter irrumpenti nihil 
posset obsistere, eam beneficiis praeoccupatam ab infestis consiliis aver- 
teret. putavit etiam prudenter utendum illo, quem memoravi , adventu 
Persarum in arces Romani limitis. et hos enim blandissime de- 
t officiis promissisque, scilicet sperans istis se, quasi sepe obiecta, 
mediis usurum ad arcendam 'locharorum vim, si quando, quod a gente 
bellicosa et barbara timeri prudentia iubebat, bellum cum Romanis quam 
pecem mallent. studebat autem imperator vehementer quam artissima 
mecessitudine foederis 'Tocbaros sibi devincire, quoniam armis cum ea 
£eate decernere rem adeo terribilem putabat, ut ne cogitatione quidem 
prima tenus belli cum iís suscipiendi mentionem admittendam duceret. 


emainoque adeo id horribile putabat , ut. vel solo prolato istorum 


134 GEORGII PACHYMERIS 


C ἐννοεῖν, ὥστε καὶ ἕως ἐκείνου xal τοὔνομα μόνον εἷς φόβον ἡγεῖ- 
P 87 σϑαι καὶ δεδιέναι. (25) πρώην μὲν γὰρ ὃ Δούκας Ἰωάννης 
κλέος μόνον ἐκείνων ἤχουε, καὶ κατωχύρου τὰ φρούρια σίτῳ καὶ 
ἅρμασιν, ὧν τὸν μὲν καὶ εἷς χρόνους προσέταττεν ἀποτίϑεσϑαι, 
βούλλαις μολυβδίναις τὸν ἐνόντα τοῖς ἐποίκοις σφραγίζων, qi-$ 
govrag δ᾽ ἔξωθεν ἐπιτάττων σιτίζεσϑαι, τὰ δὲ καὶ ἀναγκαῖα 
ἐτίϑει τοῖς κτησομένοις, ὡς ἐκείνων πᾶν τὸ εἷς περιουσίαν ὃν 
Β ὑστερεῖν. προικοδοτοῦντας γὰρ μετὰ τὴν σεβασμίαν εἰκόνα τὰ 
ὅπλα προσέταττε καταγράφεσϑαι" μηδὲ γὰρ ἔχειν εἰδέναι τί τὸ 
ἐξορμῆσαν τῶν σφῶν φωλεῶν ἔϑνος, καὶ ὁποίοις τοῖς ἤϑεσι χρᾶ- 10 
ται, κἂν εἰρηνεύειν ϑέλοι κἂν μάχεσϑαι. τόσον ἦν ἄδηλον ἕως 
τότε τὸ ἔϑνοςς παρὰ πολλοῖς δ᾽ ἐλέγοντο κυνοκέφαλοι, καί γε 
διαίταις ἀπειρημέναις ἠκούοντο χρώμενοι, ὥστε xal ἀνϑρωπο- 
φαγεῖν ἐπιστεύοντο. Θεοδώρου δὲ τὴν ἀρχὴν βασιλεύσαντος, 
C ἐπεὶ ἐλέγοντο διὰ Περσίδος πρὸς ἐκεῖνον πρεσβεύεσθαι, καὶ ὃ λό- 15 
γος ἀληϑινός, φόβος δὲ καὶ τάραχος ἦν. ἔγνω δ᾽ ὅμως ὃ βα- 
σιλεὺς τὸ φοβερὸν πλασάμενος ἐκείνους κατασοφίσασϑαι. καὶ 
πρῶτον μὲν προαπέστελλεν ὡς δῆϑεν ἀγγελοῦντας. ἐπὶ Περσίδος 


causam se habere idoneam duceret mefus non ignavi et consternationis 
non reprehensibilis experiundae fatendaeque. (25) et antehac quidem 
Ioannes Ducas, audita solum illorum fama, munivit arces frumento et ar- 
mis. ac frumentum quidem ea copia quae sufficeret in usum quam lon- 
mi temporis congeri iussit, obsignarique singula horrea bullis plum- 
eis indicantibus quantum in quoque conditum servaretur. atque ut cer- 
tius is numerus constaret, praeceperat eos qui id frumentum comporta- 
bant non inde ad proprium victum sumere, sed ipsis aliunde subministrari, . 
quo interim, dum ei convectioni navabant operam, vescerentur. armo- 
rum vero redundantem etiam numerum necessarium putabat, tíle id esse 
genus rerum statuens, cuius numquam affatim utentibus sit, quippe quo- 
rum etiam dum innumerabilis videbatur affüuere copia, saepe in occasio- 
ne penuria sentiatur. quare illos quibus incumbebat ex officio gratis 
quaedam suppeditare militibus iussit adscribere catalogis suggerendarum 
e lico rerum, post sacram iconem, arma cuiusque generis et usus. 
istius tam accuratae provisionis prudenti huic principi causam praebuit 
rumor procul auditus parantis erumpere gentis barbarae numerosae vehe- 
mentis, etiam cum nondum intelligeretur quid esset, quantum posset, cur 
suis latibulis exiret , quibus uteretur moribus, pacemque an bellum prae- 
optatura videretur. tam vulgo enim increbuerat cum horrore terroreque 
ad Tocharorum mentionem quasi panico istius eiusdem caeca quaedam 
ignoratio populi, «ut eos plerique caninis deformes capitibus dicerent, 


passimque audiretur de immani eorum genere victus, ac crederentur hu- 
manis carnibus ingluviem explere. cum vero ad "Theodorum in imperio 


recentem dicerentur ii ex Perside legatos mittere (nec fama mentiebatur), 
mapgnom ilii ea res metum et perturbationem admovit. decrevit tamem 
imperator dissimulata formidine ipsos fallere. ac primum misit certos 
homines qui nuntiarent in Persidem Romanorum imperatorem comperare 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1I. 135 


ὡς ἐπ᾿ αὐτοὺς εὐτρεπίζοιτο, xal oi ταχυδρομοῦντες ἐπέμποντο. 
μισϑὸς δ᾽ ἦν τοῖς ἀγγελοῦσι ταῦτα, εἰ κινδυνεύοιεν ἐνεστάμενοι 
xm τὴν τῶν Ρωμαίων ἀρχὴν ἀνυπόστατον nücw ὁμολογοῦντες D 
ἔϑνεσι, δαψιλῆ τέχνοις σφετέροις καὶ γυναιξὶ σιτηρέσιας. εἶτα 
5 δὲ τοῖς πρέσβεσι προσελαύνουσι πέμψας τοὺς ὑπαντήσοντας ὡς 
ῥῆϑεν καὶ σφέσι τὰς ὁδοὺς ὁδηγῆσαι, δι᾽ ὅτι δυσχώρων ἐξεπίτη-- 
δὲς τύπων ἐχείνους διαβιβάζειν προσέταττε, κἄν τις ἀποχναίων 
ἐρωτῴη τὴν δυσχωρίαν, οὕτω πᾶσαν ἔχειν τὴν τῆς Ρωμαΐδος 
γῆν ἀποχρίνεσϑαι, ὡς ἑτοίμως ἐχόντων τῷ μὴ εἰδέναι πιστεύειν. 
10 ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς βασιλέα πολλὰ πονέσαντες παραγένοιντο, τηνίκα E 
xal ἄλλ᾽ ἄττα φοβερὰ ὑπενόει ὡς αὐτίκα καὶ ἐκ τῆς ϑέας φοβή- 
cu». ἐπέταττε γὰρ τὰς δυνάμεις ἐν ταὐτῷ συνελθεῖν, καὶ 
ὁπλισϑέντας κατὰ φρήτρας xal φῦλα καὶ τάξεις, ἐν ποσοῖς τισὶ 
τῶν ὁδῶν διαστήμασιν ἱσταμένους καταφράκτους σιδήρῳ, φόβον 
ἰδκατὰ παιδιὰς ἐμποιεῖν. τὸ δέ γε τῆς γερουσίας καὶ ὅσον ἦν τῶν 


se ad movendum in eos infestis signis. hi alii super alios varie mitte- 
bantgr quam velocissime, cmm mandatis magnopere extollendi Romani 
imperii potentiam, ut cui resistere nulla quamvis fera et numerosa gens 
possit, in eaque affirmatione quam efficacissime inculcanda insistendi, 
quoad fidem facerent. cuius rei periculo me deterrerentur, provisum erat 
magnitudine promissae mercedis. constituebantur quippe his qui istam 
operam reipublicae navabant ampla demensa e publico et statae perpetuo- 
que duraturae in alimenta pensiones , quibus , si quid humanitus, ut in 
periculoso ministerio , pati contingeret eos qui meruerant, uxores ipso- 
rum liberique fruerentur. alios etiam destinavit in occursum legatorum 
qui monstrarent iter: sed his praecepit ut eos de industria per loca 
maxime aspera inviaque ducerent, excusantes soli naturam et difficulta- 
tem situs, indeque captata occasione commendantes istud ipsum ipsis ex- 
libitum officium, tamquam videlicet imperator audito illorum adventu, et 
conscius asperitatis itinerum, multa benignitate obvios deductores viaeque 
indices miserit. admonueratque ut si quis forte legatorum inter aegre 
superanda praecipitia rupium et saltuum perplexa ofiensus percontaretur, 
ecquid vel longo circuitu quaeri posset alibi commodior transitus, con- 
stantes concordesque asseverarent nusquam quidquam tolerabilius speran- 
dum: vubiqne enim similiter praeruptam impeditamque terram Romanam 
esse, hoc siqnidem facile credituros audacter indigenis affirmantibos pere- 
gre sappulsos barbaros ob necessariam ignorationem tam longinquae re- 
qonis. quandocumque autem post multum denique laborem ad imperato- 
rem enirent, excogitaverat modum obiectandi eis illic scenam plane 

i , Quaeque jpsos quamlibet feros primo aspectu eret. 

enim exercitum convenire universum, omnesque milites arma- - 

tes per manipulos cohortes legiones, structis et digestis ordinibus, ad 
certa viarum intervalla stationibus descriptis, apparere cataphractos e£ 
totos rigentes ferro, insuper monitos ut artem. adderent negotio, efferan- 
daque data opera contumacia quadam oris ae superciliorum minis quasi 
per ludum formidinem augerent. senatores quoque cunctos ac quotquot 


136 GEORGII PACHYMERIS 


P 88 ἐν τέλει xal τῷ βασιλεῖ πρὸς αἵματος, πάντας πρὸς τὸ μεγαλειό- 
τερον ἐσχευασμένους καὶ στολαῖς «καὶ γενναίῳ τῆς ψυχῆς παρα- 
στήματι, ὡς αὐτίκα τὸν κατὰ πόδας λαπάξοντας, πολλάκις 
διιόντας ἐξ ἀφανῶν ἐς ταὐτὰ ξυμπίπτειν, ὡς τοὺς αὐτοὺς μὲν 
εἶναι ταῖς ἀληϑείαις, δοκεῖν δ᾽ ἄλλους καὶ ἄλλους καὶ μηδέποτε 5 
τοὺς αὐτούς, τρόπον δακτυλιδίου σφενδόνην μὴ ἔχοντος, ἤν τις 
βούλοιτο ἐπ᾿ ἐκείνου τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον ϑεωρεῖν, ὡς τὸ 

B αὐτὸ μὲν πολλάκις λαμβανόμενον εὖναι, δοκχεῖν δ᾽ ἕτερον τῇ 
μεταλλαγῇ. αὐτὸν δὲ βασιλικῶς ἐσταλμένον, μηδὲν τῶν φοβε- 
ρῶν ἐλλείποντα, ἄνω nov καϑῆσϑαι σπάϑην φέροντα ταῖς χερσί, 10 
βήλοις τε πολυτελέσι περικεκλειδμένον, ἄλλων καὶ αὐτῶν φοβε- 
ρῶν περιισταμένων, ἱκανῶν ὄντων καὶ τούτων καταπλῆξαι τὸν 
ὁρῶντα xaJ" ἑαυτούς, οὕτω ποιεῖν χρηματίζειν τοῖς πρέσβεσε, 
μακρὰν μὲν ἱσταμένοις, ὅσον εἰχάζειν τὸν βασιλέα καὶ δρᾶν τὰ 

C δρώμενα, ἐξαίφνης δ᾽ ἐξ ἀδήλου τῶν παραπετασμάτων διανοε- 15 
χϑέντων οὕτως ἐγγενέσϑαι σφίσι βλέπειν τὸν βασιλέα ἐπὶ τοῦ 
ϑρόνου μάλα σοβαρευόμενον, ὀλίγα τε εἰπεῖν καὶ ἀκοῦσαι μετα- 
ξυλογούντων τινῶν, φοβερὰ δὲ καὶ ταῦτα δοκοῦντα, ὡς μόνον 
λεγόμενα καταπλῆξαι. καὶ οὕτως ἐπ᾽ ὀλίγον ἀφοσιωσάμενον 
τὸν χρηματισμόν, ἀποπέμπει διὰ τῶν αὐτῶν καὶ πάλιν δυσχω- 90 

D ριῶν τοῖς ὁδηγοῖς ἐπαναγομένους. τὰ γοῦν πρότερα ταῦτ᾽ ἦσαν, 


in praecipua dignitate erant, praesertim imperatorii sanguinis principes, 
iusserat quam magnifice ac speciosissime vestitos peculiari cura rmiaiesta- 
tem ac fastum affectare, immo trucibus oculis vultaque irato feros spiritus 
prae se ferre velut mox obtrituros quemcumque occurrentem, sioque ire 
redireque saepius, ostentare se rursusque occultare, statimque denuo in- 
trare, ut alii aliique viderentur et numerus in speciem cresceret. sicut 
enim annulum pala carentem qui secundo videt facile alterum credit, 
quippe non habentem quo discernatur sut unde iudicet spectator eundem 
unum secundo tertiove sumi, quare illi facile persuadetur multos esse 
plane similes sibi succedentes, ita pronum erat exteros intrantem in au- 
am offerentemque se subinde senatorem aut principem eundem pro di- 
versis sumere. porro ipse imperatoriis vestibus maxime augustis splendi- 
dissime ornatus praecelso residens solio, minaciter supinus, vuku ac 
fronte terrorem spirantibus , ensem districtum manu vibrans latebat intra 
septum velis undique pretiosissimis oppansis clausum , non statim conspi- 
cuus admittendis in aulam, quae aliis varie cincta terriculis heud dubia 
formidine perfusura erat quantumlibet constantem audacemque spectato- 
rem, traductos per istam terrorum pompam in ipso conspecta veli thro- 
num regium tegentis mora longiuscula detinuit: tum suspensos expecta- 
tione solicita repente aulaeis undique reductis augusta illa εἰ verenda, 
de qua dixi, maiestate perculit; iussos dehinc dicere quae vellent con- 
temptim aliud agens audivit, cuidam identidem aliquid in aurem insu- 
surranti partem attentionis commodans. ubi perorarunt, perpauca eaque 
minaci& respondit. ita dimissos imperat extra limitem per easdem con- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L Il. 137 


καὶ οὕτω didiórac ξυνέβαινεν ἀντιφοβεῖν ἐκ συνέσεως" τότε δ᾽ 
ὁμαλῶς καὶ ἠπίως πάνυ ἐπεχείρουν πρεσβεύεσθαι μὲν ἐπ᾿ ἐχείγους, 
ἐχεῖϑεν δὲ πρέσβεις δέχεσϑαι, ὡς αὐτίκα καὶ κατὰ κήδη σπέν- E 
δεσϑαε μελετᾶν. ᾿ 
5 Οὕτω δὲ τῶν τῆς ἀνατολῆς μερῶν χρατυνομένων xal xaz* 
ἐλπίδας ἀγαθὰς ὄντων, τὰ κατὰ δύσιν καὶ αὖϑις ἐκύμαινον. 
(26) ὃ γὰρ δεσπότης Mia? μὴ εὐχερῶς φέρων στερούμενος P. 89 
τῶν φρουρίων καὶ τῆς χώρας ἀπεληλαμένος, ἣν 0 ϑεῖος αὐτοῦ 
xal πατὴρ 0 Θεόδωρος, ὃς καὶ βασιλικῆς ἀναρρήσεως κατὰ δύ- 
τοσιν ἠξιώϑη τοῦ ᾿Αχριδῶν ταινιώσαντος Ἰακώβου, ἱδρῶσι πλεί- 
στοις καὶ σπάϑῃ ἐκσπάσας τῶν ᾿ταλῶν τοῖς ἰδίοις προσεποιή- 
σατο, τούτων μὴ φέρων ὃ Μιχαὴλ στερούμενος ἀνελάμβανέ τε 
τὰς πρὸς τὸν βασιλέα συνϑήχας, καὶ τὰ κατὰ δύσιν ὑποποιού- B 
μενος εὐχερῶς πρὸς ἑαυτὸν διὰ τὸ καὶ ἄλλως τῶν δυσιχῶν εὐρί- 
15 πιστον ἔπειϑεν ἀποκλίγειν αὖϑις. διὰ ταῦτα τὸν μὲν δεσπότην 
ó βασιλεὺς Ἰωάννην, σπουδῇ τὰ φωσσάτα λαβόντα, προσέταττε 
τὸν πόλεμον πρὸς ἐκεῖνον ἐχφέρειν " ἐπεὶ δὲ xal οἱ ἀπὸ τῆς Σιχε- 
λικῆς ῥηγικῆς ἐξουσίας πολλὰ τῶν Ἰλλυριῶν καὶ τῆς νέας "Hae- 
Qov προσεσφετερίσαντο, πέμπεε κἀχεῖσε τοὺς ἀντιταξομένγους. 
40 καὶ δὴ τῷ Καίσαρι MAeklo τὸ Σκυϑικὸν παραδοὺς σὺν οὐ πολ- C 
λοῖς ἄλλοις πρῶτον πρὸς Θράκην ἐξώρμα, τὰ κατὰ τὴν Ὀρε- 
στιάδα καλῶς ὡς εἶχε διαϑησόμενον, ἂν δευτέρῳ κἀκεῖνα τιϑέ- 


fregoses et praeruptas vias duci. in hunc modum tunc ílle suspectam 
arrogantiam gentis barbarae simulata prudenter superbia retundere sate- - 
git, utili tmm consilio. sed aliud secuta post tempora poposcerunt. quate 
nom minus sapienter qui Donee imperarunt, 'Tocharos et exceperunt ve- 
nientes humanius et vicissim honorificis legationibus convenerunt, omni 
eos ratione sibi conciliare satagentes et foedere quam artissimo con- 
1 
Sic Orientalium provinciarum statu qua pace in praesens qua spe 
bona in posterum firmato, res Occiduorum trectuum fluctaare denuo coe- 
(26) nam Michael despota iniquo animo ferens privatum se arci- 
bos et expulsum regione, quam patruus eius et pater Theodorus (qui 
etiam acclamatus in Occidente imperator fuerat, coronante ipsum lacobo 
iscopo Achridensi) multo sadore armata manu extortam Italis suae di- 
tioni aódiecerat , his, inquam, se spoliatum Micha&l non ferens revocavit 
quae psulo ante imperatori promiserat, et Occiduae gentes rursus ad se 
trahere aggressus facile ad defectionem impulit leves ac faciles populos. 
ob ea imperator despotam lohnnem iussum statim exercitum educere ad 
Micha£lem bello urgendum misit. praeterea quoniam missae copiae 8 
rege Siciliae multa filyrici et novae Kpiri loca sibi subiecerant, destina- 
vit etiam illuc qui ipsis obsisterent. Alexium insuper Caesarem , Scythis 
ei auxiliaribus 'cum aliis non meltis copiis traditis, primum in Thraciam 
immisit, cum mandatis ut invigilawet Orestiadi ejusque securitati quam 


138 GEORGII PACHYMERIS 


μενος. τὸ γὰρ Boviyaguxów οὐκ ἤϑελεν ἠρεμεῖν, xal μᾶλλον 
κατ᾽ ἔχϑραν καὶ μῖσος τὸ πρὸς βασιλέα, τῆς πρώτης τῶν ϑυ- 
γατέρων τοῦ ““άσκαρι Θεοδώρου καὶ βασιλέως Εἰρήνης τὸν σύ- 
D ζυγον Κωνσταντῖνον, ὃν καὶ βασιλέα Βουλγάρων 0 λόγος ἐδείκνυ, 
μάλα ϑερμῶς ἐξοτρυνούσης κακοῦν τὴν χώραν, ἀντίποινα δῆϑεν 6 
ὧν ὃ ἀδελφὸς ᾿Ιωάννης ἔπασχε. τῷ γοῦν Καίσαρι προστεταγμέ- 
γον ἦν πρὸς βασιλέως ἐπιστάντι τοῖς τῆς Θράκης μέρεσι καὶ τῇ 
πόλει προσσχεῖν ἐκ παρόδου, καὶ ἐπισεῖσαε μὲν ἀπειλοῦντα τὸ 
ξίφος τοῖς Ἰταλοῖς, μὴ μὴν δὲ καὶ ὁτιοῦν πράττειν" οὐ γὰρ txa- 
γῶς εἶχε τῶν στρατευμάτων. ὥς γοῦν τὴν Καλλίου 0 Καῖσαρ 10 
περαιωθεὶς κατέλαβεν, ἔγνω πρότερον ἢ τοῖς κᾳτωτέρω προσ- 
σχεῖν, κατὰ Σηλυβρίαν γενέσϑαι, καὶ τῇ πόλει ἐκ τῶν δυτικῶν 
P 30 μερῶν προσεγγίσας (μηδὲ γὰρ εἶναι κωλύμην ἁπάντων τῶν ἐκεῖ 
τῷ βασιλεῖ ὑποτεταγμένων) κατοπτεῦσαι μὲν καὶ ταύτην ὡς εἶχε 
τότε καὶ μαϑεῖν τὰ τῶν ἐντὸς πῶς ἔχοιεν, ἰδεῖν δὲ καὶ τοὺς 9ε- 15 
ληματαρίους, οὗς καὶ ὃ λόγος προέγραφέ, καὶ ὁμιλῆσαι τά οἵ 
᾿ δοκοῦντα περὶ τῆς πόλεως. ἐλθὼν οὖν καὶ σκηνήσας ἐν τοῖς 
περιπολίοις προσεκαλεῖτο χρυφηδὸν τοὺς δοχοῦντας ἐκείνων) καί 
Β γε κατεπίστευε σφίσι τὰ κατὰ νοῦν, ὑποτείνων κἀκείνοις ἐλπέδας, 
εἰ συνεργοῖεν, τὰς μείζους. τῶν δὲ καιρὸν ἔχειν εἰπόντων ὡς 


18. παραπολίοις P. 


posset optime prospiceret. in quo tamen aliud praecipue spectabat. vi- 
debat enim Bulgaros in apparatu esse novarum rerum, lrene videlicet 
Theodori Lascaris, qui nuper imperaverat, filia Constantino, quem re- 
£m Bulgarorum factum superius diximus, Bupta, virum insügante in 

alaeologum nunc imperaentem, et ardenter urgente ad irrumpendum in 
terras ditionis eius, sicque repetendam ultionem iniuriae quam ab ipso 
patiebatur loannes frater eiusdem lrenes contra fas et pacta redactus in 
ordinem. mandaverat porro imperator Caesari ut, cum attigisset partes 
Thraciae, urbi ex propinquo minaretur, obiter id quidem et tentandi Aen 
tius terrendique Italos gratia quam expugnandi spe: non enim habebat 
idoneum tantae rei apparatum aut exercitum. ut igitur traiecto Caesar 
freto Calliopolim tenuit, decrevit, priusquam inferius descenderet, acce- 
dere Selybriam et inde a partibus Occiduis prope se admovere Constan- 
tinopoli (nibil enim erat quod id vetaret, cunctis ab illa parte imperatori 
subiectis), et sic e vicino contemplari quo tunc illic statu res essent, 
explorereque Latinos urbem tenentes, quid animi et virium haberent, 
voluntarios quoque, de quibus diximus, videre, agereque cum illis quae 
opportuna videbantur ad spem urbis aliquando recuperandae. cum ig&ur 
accessisset et in ipsis suburbiis tabernacula fixisset, clam vocavit praeci- 
puos eorum , et ipsis confidenter quid in animo haberet aperuit, osten- 
tans eis spes maximi proventuri ipsis commodi, si conferre operam vel- 
lent. quibus admonentibus nunquam opportuniorem quam nunc esset of- 
ferri posse occasionem capiendae urbis, quoniam quantum in ea prius 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. II. 139 


ἐγκαίρως ἐπιϑησομένων (τὸ γὰρ τῶν Ἰταλῶν πλώϊμον ὅσον ἦν ἐν 
τῇ πόλει ἐπὶ /ugvovolag ὡς ἁλῶσον τὴν νῆσον χωρεῖν, καί γ᾽ 
ἐπὶ πλεέσταις ἡμέραις προσταλαιπωρεῖσϑαι καϑήμενον, ὄχλον δ᾽ 
ἄλλως εἶναι τὸ κατὰ πόλιν xol πολέμων ἀπείρατον), ταῦτ᾽ εἶπόν-- 
ὅτων xal τὰ πιστὰ διδόντων ὡς συνεργήσουσιν (δμονοήσειν γὰρ 
σφίσι καὶ τοὺς λοιποὺς ἐπὶ τοῦτο) ὃ Καῖσαρ αὐτίκα, ὅτε μὲν C 
πρὸς τοὺς ἀπ᾽ ἐκείνων λόγους ἀπεῖδε καὶ τὴν προϑυμίαν ἑώρα 
ὡς ἑτοίμως ἐχόντων προσβοηϑεῖν, ἐϑάρρει τὴν προσβολήν, ὅτε 
δὲ πρὸς τὸ τῆς ἐγχειρήσεως δυσχερὲς αὖϑις ἀπέβλεπε xal τὸ xiv- 
Ἰοδυνῶδες τοῦ πράγματος, εἰ οὕτω μετ᾽ ὀλίγων καὶ ἐκ παρέργου 
πόλιν τοιαύτην, ἣν καὶ πολλαὶ δυνάμεις οὐχ ἑλεῖν ἠδυνήϑησαν, 
αὐτὸς ἐν ἀκαρεῖ παραστήσεται, χατώχνει xol ἀνεβάλλετος ὅμως p 
καὶ τοὺς λόγους λαμβάνων ἐν κοινῷ τὸ πρακτέον ἐτίϑει. κἀπειδὴ 
ὃ ἀνεψιὸς ἐχείνου ““λέξιος ἐπέκειτο προσβιάζων, καί τις τῶν 9i- 
15 ληματαρίων Κουτριτζάχης τοὐπίκλην μετὰ ϑάρρους ὅπως πρα- 
χϑείη λέγων τὸ ἔργον ὑφίστατο (τὸ γὰρ εἱμαῤμένον ἄφυκτον 
ὥσπερ ἐμψύχοις οὕτω καὶ πόλεσιν), ἀναϑαρρεῖ τε χἀχεῖνος, καὶ 
πρὸς τὸ κρατῆσαι μετέωρος ἦν. ὅϑεν καὶ τῶν ἄλλων μαϑόντων — 
| τε xal συμφωνησάντων ἑτοίμως συγκαταπρᾶξαέ οἱ τὸν λόχον, R 
90 αὐτὸς μὲν ἄλλοτε μὲν περιἥει καὶ τὸν τόπον ὡς εἰχὸς κατεσκέπτε- 


navalium copiarum Itali habuerant totum aberat, procul inde occupatum 
in oppugnanda insula Daphnusia, quam multis iam diebus multa sua ae- 
rumna obsiderent (superesse tantummodo in urbe volgus imbelle), bis ille 
auditis, et accepta fide cooperaturos pro virili ad expugnationem volun- 
tarios (consentientes enim sibi caeteros habebant qui loquebantur), non 
mediocriter animatus ad audendum est: faciebat quippe istorum et signi- 
ficata verbis et declarata vultu signisque caeteris alacritas, procinctorum- 
que ad strepue iuvandum ardor eminens, ut non usquequaque temera- 
rium id coeptum videretur. mox tamen cum ad difficultatem negotii 
mentem adverteret, cumque reputaret secum quanti periculi aleam iace- 
| ret, si cum tam paucis, obiter et consilio citra praeviam deliberationem 
in arena capto, urbem tantam aggrederetur, quam paulo ante universae 
vires imperi! frustra oppugnassent, cunctabatur, et quaerendum amplius 
putabat quid tali occasione eseet agendum. «cum autem vocatis super ea 
re in concilium ducibus Alexius eius patruélis ad persuadendam oppugna- 
tionem vehementer incumberet, et quidam ex voluntariis cognomento 
Cotritaaces fortissime in eam sententiam loquens operis etiam successum 
in se reciperet, (inevitabilis efficaciae videlicet sunt decreta providen- 
tiae , non solum in ipteritu aut alio casu singulorum viventium, sed etiam 
in mutationibus fortunisque civitatum) tandem et ipse adductus δὰ au- 
dendum est, et nihi iam aliud nisi victoriam cogitans totus in negotium 
incubuit. itaque caeteris similiter:per exercitum cunctis consilium, simpl 
cegnoverent, impense probantibus , expedientibusque pro se quoque im- 
petum ad omnem sive insidiandi sire irruendi ,necessariam operam, ipse 


-- 


140 GEORGII PACHYMERIS 


το, τότε δὲ τὴν ὑποψίαν διαφυλαττόμενος ἐκποδὼν ὦν, τοῖς 
ὑποβαλλομένοις προσέχων, εὖ εἰδὼς τῶν τόπων συνίη, καὶ 
προσεσκέπτετο ὅπως ἄριστα γένοιτο καὶ μετὰ σπουδῆς τὸ μελε- 
τώμενον σφίσι, μή noc καὶ ἀντιλλαξάντων τινῶν τὸ ἐν χρυπτῷ 
φωραϑείη." | 5 
P 91 Q7. Ὡς γοῦν ἔστη τὸ πᾶν τῆς βουλῆς, καὶ ὃ καιρὸς 
ἐτάττετο" νυκτὸς γὰρ τὴν ἐπιβουλὴν συνοίσειν καὶ ἐκ τοῦ αἴφνι- 
δίου μὴ προσδοχώντων ἔγνωσαν. κἀκείνοις μὲν μέλον ἦν ἐπα--: 
γαβεβηκότας τὸ τεῖχος διὰ κλιμάχων ἀψοφητὶ τοὺς φυλάττειν τε 
τεταγμένους καταρριπτεῖν ἄνωϑεν καὶ τὴν τῆς πηγῆς πύλην ἀνοί- 10 
γεῖν σφῆνας ἐμβαλόντας, τὸν ἐκ λίϑων μόνων προσαρμόζοντα 
Β ταύτῃ τοῖχον κατερηριφότας πρότερον, τῷ δὲ Καίσαρι τοὺς 
στρατιώτας διὰ νυχτὸς ἐφελχόμενον ἑτοίμως εἰσβάλλειν καὶ κατὰ 
τὴν ἀνοιχϑεῖσαν πύλην εἰσέρχεσϑαι. εὐθὺς τῆς ὡρισμένης νυ- 
κτὸς ἐπιστάσης οἱ μὲν ἦσαν πρὸς τοὔργῳ, καὶ τόπον εὔϑετον 15 
στοχασάμενοι ἐκεῖσε προσῆγον τὴν κλίμαχα, εὐφυλάχτως τὸ σύμ-- 
παν ἔχοντες, μή πως τοῖς φύλαξι φωραϑ εῖεν καὶ τὴν ϑήραν ἀνα- 
C σοβήσωσι, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ μέγιστος αὐτοῖς κίνδυνος ἐπιστῇ, 
εἰ ἁλῷεν ἐπιβουλεύοντες, Καῖσαρ δὲ τῆς νυκτὸς ἐχείνης τὸ Σχυ- 


2. συνήει7 


quidem interdum circuibat lustrans exploransque, ut par erat, cuncta, 
identidem autem, ne suspicienem Latinis urbem tenentibus moveret, re- 
cedens removensque se ἃ conspectu, semper iis quae suggerebantur at- 
tendens: ibat enim una cum ipso idem ille Cotritzaces peritissimus loco- 
rum, pariter cuncta circumspiciens. providebant autem ambo simul ut 
quam optime quamque celerrime quod meditabantur fieret: periculum 
enim erat in mora, ne aliquid alicunde sentientes custodes moenium vo- 
ciferarentur et quod clam parabatur palam proderent. 

27. Ut igitur de omnibus convenit quae conducibilia ad successum 
negotii sunt visa, et constitutam tempus est (noctu enlm et ex impro- 
viso supervenire minime opinantibus decreverant), suis quique partibus 
strenue defüngendis intenti expectabant signum. aliis enim cura deman- 
data est conscendendi sine strepitu scalis admotis muro, eoque superato 
quos ibi custodes reperirent superne extra deiiclendi, ac portam cui 8 
fonte nomen est patefaciendi, cuneis impactis, ubi obductam ostia mace- 
riam prius diruissent. Caesari vero reservatum excitatos per noctem et 
pransos paratos secum trahere milites, quos opportune immitteret et per 
apertum ostium cum ipsis irrumperet. statim ergo ut condicta nox ad- 
fuit, illi quidem in opere praescripto versabantur, clam scalis erectis 
idoneo ac solerter delecto loco, cautionem adbibentes summam, ne custo- 
dibus indicium sui darent, et quam venatum ibant praedam strepitu in- 
tempestivo terrerent praemature moverentque. δὰ quam sedulitatem ca- 
vendi excitabsntur magnitüdine proprii periculi, utique quibus certa per- 
nicies impendebat, si interciperentur in ips& molitione insidiosi tus. 
Caesar porro per eam noctem sumptiá secum Scythis οἱ cunctis aliis oo- 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Il. 141 


ϑιχὸν καὶ ὅσον ἦν ἄλλο λαβὼν ἠπείγετο πρὸς τὴν πόλιν, καὶ ἐπεὶ 
πρότερον ἢ τοῦ πράττειν ἐκείνους ἔφϑασαν καὶ 7 νὺξ ἀργοῦσι 
παρῴχετο, περιϑεῶς εἶχε πρὸς τὴν ἀργίαν καὶ ἀντεπιβουλὴν ὑπώ- 
πτευεν. ἀλλ᾽ ὃ Κουτριτζάχης ἀνελάμβανέ τε τῆς δειλίας ἐκεῖνον 
5xul ἐλπίζειν εὐθαρσῶς παρεῖχεν ὥς ἐχείνων τι πραττόντων ἐντός. 
οὐ μὴν δὲ καὶ ὑποψίας ὃ Καῖσαρ ὑφίετο" ποῦ γὰρ καὶ ὑπενόησεν D 
ἀργεῖν ἐκείνους ἐφ᾽ ᾧ κατερείπειν τὸν ἐπὶ τῇ πύλῃ τῆς πηγῆς ἐκ 
λίϑων ξηρῶν ἐπιτειχισμόν ; ὅϑεν καὶ ἐμφανεῖς προεξεδέχετο τοὺς 
κινδύνους, καὶ δῆλος ἦν χλευασϑεὶς ἀλύων. ὃ γὰρ ϑεραπεύειν 
10ἠλπισμένος ἐπίβουλος ὑπωπτεύετο, καὶ συνδέειν ἐδοκίμαζε τὸν 
ἀναλαμβάνοντα ὡς συνειδότα τοῖς ἐντὸς τὴν ἐπιβουλήν. (9t 
καὶ συνέδει διδόντος ἐχείνου xal ἕτοιμον ἑαυτὸν παρεχομένου πα- R 
ϑεῖν ὅ τι βούλοιτο, εἶ ἐχεῖνοι ἐπιβουλεύοιεν. συγχατήνει δὲ τοῖς 
λεγομένοις καὶ ὃ λέξιος ἐπιϑαρρύνων τὸν ϑεῖον καὶ τὸ ϑέος 
15 ἀποκρουόμενος. καὶ ὁ μὲν περὶ τὴν μονὴν τῆς πηγῆς προσεκά- 
ϑητο, τὸν στρατὸν κατέχων σιγῇ χαὶ μετέωρος ὧν πρὸς τὸ σύμ- 
βολον (τὸ δ᾽ ἦν ἢ τῶν βασιλέων εὐφημία ἐπὶ τοῦ τείχους ἔψη- 
λοφωνεῖσϑαι μέλλουσα)" οἱ δὲ ἡσύχως xaJ? ἕνα ὑπαναϑάντες P. 99 


2, ἢ τοῦ] 7 τι 


plis festinabet urbem versus. et quoniam ad viciniam portae cum suis 
prios pervenit quam alii perfecissent id quod facturos ipsos convenerat, 
et nox ipsis cessantibus abibat, male coepit metuere ne cuius magni mali 
aut causa aut effectus esset ista cessatio. contrarias videlicet insidias et 
ancipitem proditionem suspectabat. verum Cutritzaces revocabat eum ab 
illo metu quantum poterst, et spem optimam ut couciperet orabat, affir- 
mans aliquid omnino facere intus eos qui murum conscenderant. nec ta- 
men illum audiens a suspicione conquiescebat Caesar: comminisci enim 
non poterat ubi et quamobrem tam diu feríarentur, nec quod statiin fa- 
cturos spoponderant, adhuc dissipassent murum subitarium e lapidibus 
temere congestis sine caemento retro portam fontis erectum. quae ma- 
xime res inquietissimum illi terrorem admovebat magni a mox erupturis 
hostibus culi. itaque vultu haud dissimulabat moerorem quasi serae 
nitentiae, quod illudi sibi ac fucum fieri seque ac exercitum fraude in 

dias trahi passus esset. quem illi errorem qui demere consolsndo co- 
nabatur, adeo parum proficiebat, ut sese potius ipsum tanquam doli suc- 
cessum fallaci sermoue promoventem ei suspectum redderet, quare sta- 
tuit eum veluti conscium jnsldiarum constringere custodiendumque suis 
dare, quod et fecit volente ipso ec se paratum exhibente ad quidvis sup- 
plicii subeundum, si quidquam insidiarum ab iis qui iam urbem intrave- 
rant strueretur. comprobabat quae ἃ Cutritzace fidenter ea occasione 
dicebantur Alexius, confirmans similiter patruum, et ut inetum deponeret 
adhortans. ergo ille circa monasteriutn δὰ fontem situm quiescebat, con- 
tinens exercitum silentio, et intentus observando signo de quo convene- 
rat. erat autem id acclamatio, qualis fieri imperatoribus solet, supra 
murum edita voce sublata et late fntelligibili. MH porro tranquille ma- 


142 GEORGII PACHYMERIS 


τὸς xAluaxag προσπαίουσιν εὐϑὺς τοῖς φρουροῖς χοιμωμένοις, 
Ἰταλοῖς γε οὖσι, καί σφιν oi ἐπιόντες ὄναρ ἐπέστησαν φοβερύν᾽ 
εὐθὺς γὰρ τοὺς μὲν μηδ᾽ αἰσθομένους ἐκποδὼν κατασχόντες ἐρ- 
ρίπτουν, σφάττοντες πρότερον, τοὺς δὲ xal τῆς ταραχῆς ἐπαῖον.- 
τας καὶ πρὸς φυγὴν τρεπομένους φϑάνοντες κατεσπάϑιζον, ὡς 5 
μηδ᾽ ἄγγελον τῶν δρωμένων ὑπολελεῖφϑαι, ὅπου γε καὶ τὸν ἀπὸ 

B τοῦ κωλύσοντος φόβον ἐνίκων αἷ προϑυμίαι, καὶ δῆλοι ἦσαν ἣν 
τις ἀντισταίη μαχούμενοι. ἐλϑόντες δὲ πρὸς τὴν τῆς πηγῆς πύ- 
Ag» xal ταύτην ἀναπεφραγμένην εὑρόντες λίϑοις κατέσπων εὖ-- 
ϑέως, κἀκ μέσου ποιοῦντες τοὺς λίϑους δίοδον τῇ στρατιᾷ ἡτοί- 10 
μαζον εὐμαρῆ, εἶτα δὲ καὶ σφησὶ χαλκέοις τοὺς ϑαιροὺς τῶν nv- 
λῶν ἐκκρούσαντες κατασπῶσι. καὶ εὐθύς, ἔτυχε γὰρ παρὼν 
ἐχεῖσε καὶ τῶν ἱερωμένων ὃ “Τακερᾶς, ἐκ τῶν ϑεληματαρίων ὧν 

C xal αὐτὸς καὶ συνεργῶν ἀνδρικῶς, ὑπαναβαίνει τὸ τεῖχος συνάμα 
Γλαβάτῳ τινὶ καὶ λοιποῖς ἑτέροις. οὐδὲ γὰρ ἔτι ἐτόλμα, καὶ 715 
φωνὴ συναπεσβέσϑαι τῷ δέει ἐγγὺς ἐκινδύνευεν, ὅπου γε καὶ τὸ 
τεῖχος δοκεῖν 0 φόβος ἐδίδου κραδαέγεσϑαι, ὡς καὶ καταπίπτειν 


gnaque vitandi strepitus cura, singillatim conscensis scalis, offendunt 
statim custodes dormientes (Itali hi erant) et terribile illis somniuin 

t: subito enim eos nec sentientes corripiunt ac deturbant deorsum, 
lugulatos prius. socios vero quosdam ipsorum, qui tumultu exciti fugam 
expediebant, praeoccupantes concidunt gladiis, ut nemo superesset qui 
nuntiaret quae gerebantur. nempe iam metum, quo moenia timide sub- 
euntes aestuaverant, ne qua vi maiore ab incepto prohiberentur, nunc 
denique alacritate animorum ac fortitudine successu aucta vicerant extin- 
xerantque, planeque prae se ferebant se quemvis, qui adversaturus se 
obiiceret, armis ultro adoriri non dubitaturos. progressi ad portam fon- 
tis, et hanc maceria retro obstructam reperientes, diruunt eam statum 
abstracts disiectisque lapidibus raptim congestis ac temere superstructis, 
quibus constabat, ingressum irrupturo mox exercitui latum et inoffensum 
ea opera pandentes. deinde autem cuneis aeneis cardines valvarum de- 
molientes revellunt. forte praesens adfuit boc illis agentibus sacerdos 
quidam. nomine Laceras, e gente et ipse voluntariorum; qui ubi ad por- 
tae demolitionem viriliter cooperatus ipsis esset, murum conscendit cum 
quodam Glabato nomine et aliis reliquis. sed terror eum tantus constrin- 
xerat ut vix expedire posset vocem; parumque aberat quin ea in fauci- 
bus metu extincta condictae acclamationis signum edere nequiret: nam 
etiam murus, postquam in eum ascendit, tremere ipsi utique turbato vi- 
debatur et totus concuti. quare opportunus ei confirmando fuit comitatus 
aliorum, qui misere formidantem ne, simul vocem attolleret in constitu- 
tam acclamationem Augustorum, de muro statim praeceps caderet, sic 
&dhortationibus undique instantes animarunt, sicque amplexando tenendo- 
que ἃ vano periculo ruendi ex alto securum fecerunt, ut conari tandem 
auderet, ac tremente quidem intermortuaque voce, solemnem formulam 
bene precandi Augustis utcunque pronuntiaret, responderunt statim qui 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. ἢ]. 143 


τὸν μέγα φωνήσοντα τὴν τῶν χρατούντων εὐφημίαν. ὅμως na- 
ραχρατούμενος τοῖς ἑτέροις τρεμούσῃ φωνῇ τὴν βασιλικὴν ὑπεσή- 
μαινεν, καὶ συνήχουν οἱ κάτω τοῖς ἄνω, xol 9j φωνὴ διΐρετο 
χαϑόσον ἦν ὑψηλότερον. τότε χαὶ οἱ ἀμφὶ τὸν Καίσαρα τὴν Ὁ 
ὁφωνὴν καραδοχοῦντες ἀκούσαντες ἐχπηδῶσι τοῦ λόχου, καὶ ἅμα 
τάχει ἀπτέρῳ ἐπὶ τῆς πύλης ἐχώρουν, καὶ προκαταλαβόντες εἶσ- 
χέονται παμπληϑείί, ἔτι δ᾽ ὑπ᾽ αὐγαῖς ταῖς πρώταις τῆς ἡμέ- 
ρας οὔσης ἐξαίφνης τὴν χώραν κατέϑεον καὶ ἐπόρϑουν τὸ προσ- 
τυχὸν σχυλεύοντες. τὸ δέ γε Σχυϑιχὸν εὐσυνέτως μὴ σκεδαννύ- 
Ἰθμενον εἶργον τὸ προσγινόμενον ἐκ τῆς πόλεως πλῆϑος, εἴ mov 
συσταῖέν τινες μαϑησείοντες τὸ γινόμενον" πλάσματι γὰρ τὸ πρα- E 
χϑὲν ἐῴκει λεγόμενον. ὃ μέντοι γε Καῖσαρ στρατείαις πολλάχις 
ἐσχολακὼς καὶ εἰδὼς τὰ τῶν ἁλώσεων δυσχερῆ, δεδιὼς σχολῇ 
προσέβαλεν, ἕως τῆς ἡμέρας ὑπαυγασάσης τέλεον μάϑοι τὴν ἐν- 
15 τὸς δύναμι» ἀχριβέστερον. μεταλαμβάνει δὲ τὴν δειλίαν ταύτην 
ἕτερος ϑόρυβος, ἱκανῶν Ἰταλῶν φανέντων ἐν ὅπλοις καὶ loyv- 
ρῶς φαινομένων ἔχειν ἀμύνειν. ἐγγὺς δ᾽ ἐλθεῖν ἐκινδύνευε διὰ 
ταῦτα πάλιν τραπέσϑαι τε καὶ τὴν πρᾶξιν ἀναβαλέσϑαε" οὐδὲ 
γὰρ εἰς μάχην οἱ εἰσελϑόντες ἀξιόχρεῳ ἐνομίζοντό οἷ, μόλις εἷς. 
90 πεῖραν καὶ λόχον ἀρχέσοντες. ἀλλὰ προστίϑενται τούτοις xal oí P. 93 
ϑεληματάριοι, καὶ ἄλλως μὲν ϑαρραλέοι ὄντες, ὅμως δὲ καὶ ó 


1. φωνήσαντα P. 
infra murum erant, et vocem superne acceptam multiplicatam robustius 
frequentarunt, quae late jam clareque audita ubi Caesarem cum suis id 
expectantes admonuit, exiliunt ex insidiis, et volucri celeritate 
ruentes ad portam eam occupatam densi subeunt. hora erat diloce- 
scentis primulum dd, quando ingressi urbem milites Caesaris incursare 
regionem primum obviam ac diripere coeperunt, spoliantes quotquot oc- 
cerrerent. at Scythicae copiae, prudenti sane consilio, militariter ordi- 
natse perstiterunt, submoventes aífluentem e reliqua urbe multitudinem, 
sicubi ceécuntes quidam consisterent cupidi cognoscendi quid gereretur: 
non enim fidem faciebant qui rem ut erat narrabant. caeterum Caesar 
longo vsu rerum bellicarum edoctus, saepeque ac diu versatus in expe- 
ditionum et oppsgnationum periculis, indeque reputans quam sit anceps 
et erroribus iciosis obnoxia res expuguatio urbium, sapienti cuncta- 
bendos metu nonnisi caute ac pedetentim procedebat, expectans dum 
adoita jem die plene ac certo cognosceret qnantum intus esset copiarum. 
quam eims pregrediendi timiditatem alios continuo tumultus excepit, Italis 
videlicet sat magno numero apparentibus in armis ea specie ut fortissime 
viderentur pro urbe liberanda pugneturi. hi cum se admovissent propius 
Caesari abfeit quin ille receptui caneret opusque relinqueret in- 
ceptugs" Don enim ipsi videbanter, quos in urbem induxerat, resistendo 
» quippe quos vix ad tentandum ex insidiis insoltum sufficere puta- 
du verum iis se adienxerunt voluntarii fortes alioquin et bello boni, 
astem sudaciores facti impendentis ipsis extremi peri- 


144 GEORGII PACHYMEBIS 


περὶ τῶν ὅλων χίνδυνος τότε καὶ παρὼ τὸ εἰχὸς σφᾶς ἐποίεε ἀνδρί- 
ζεσϑαι, ὡς μὴ περιεσομένους ἂν κρατοῖεν οἱ Ἰταλοί. τῷ rot καὶ 
συσταϑέντες καὶ ἑαυτοὺς ἀρτύναντες ἀντεῖχον καὶ περιῆσαν, ὀλέ- 
γους μὲν ἀποβαλόντες, ἐνίκων δὲ καὶ κατετροποῦντο, καὶ νῶτα 
διδόντας τῷ εἰς φυγὴν τραπέσϑαι ὑποδῦναι σχότος ἐποίουν, ἔνϑα δ 
ἂν καὶ σωθεῖεν. τότε τοιγαροῦν τὸ μὲν Σκχυϑιχὸν ἀνέδην ταῖς 
Β σκυλεύσεσιν ἐπεβάλοντο, καὶ ἀποθήκαις τῶν χρειωδῶν προσ- 
παίοντες ἐνεφοροῦντο τῶν ἀναγκαίων. ὅμως δέ γε καὶ πάλιν 
ἀμφὶ τὸν Καίσαρα συνελέγοντο τῆς ἡμέρας πολλάκις, καὶ περι- 
τειχιζύόμενοι τοῦτον ἐφρούρουν τε καὶ ἐφρουροῦντο, ὡς εἴ τινες 10 
φανεῖεν, εἰσβαλοῦντες προϑύμως. ὁ δέ γε βασιλεὺς ἐζείνων ὃ 
Βαλδουῖνος, ἐκπλαγεὶς οἷον ἀκούσας καὶ τῶν φρενῶν ἔξω γενόμε- 
νος, οὐδὲν ἀλλ᾽ ἢ πρὸς τῷ φυγεῖν ἦν. καὶ δὴ καταλιπὼν τὰ 
C τῶν Βλαχερνῶν ἀνάχτορα ὡς οὐ δυνατῆς δοκούσης ἀμύνειν τῆς 
γῆς, δρόμῳ χωρεῖ (ἐπέστευε γὰρ τῇ ϑαλάσσῃ πλέον) πρὸς τὸ 15 
μέγα παλάτιον, καὶ ὡς εἶχεν, ἀφεὶς μὲν καλύπτραν ἀφεὶς δὲ 
xal σπάϑην, τὰ τῆς αὐτοῦ βασιλείας σύμβολα, νηὶ καταβὰς 
πιστεύει τὴν σωτηρίαν. τῆς ἡμέρας δὲ ταύτης οἵ τῆς Ρωμαϊκῆς 
ἐπιστάντες φάλαγγος ἐφ᾽ ᾧπερ εὑρήσειν καὶ καϑέξειν τὸν βασι- 
λεύοντα, τῆς φυγῆς ἐχρῶντο συμβόλοις, καὶ ἀπεϑάρρουν πλέον 90 


5. διδόντες P. 


culi, si res eo loci deducta omitteretur: neque enim erat dubium quin, 
si eo periculo incolumes Itali defungerentur, gentem sibi obnoxiam , quae 
ipsos esset perdere conata, pari exigenda tam acris iniuriae vindicta 

tus perderent. coéuntes igitur magno numero instreentesque sese in 
aciem egregie restiterunt , tandemque superiores, paucis suorum amissis, 
vicerunt fuderuntque hostes, et terga vertere compulsos in latibula cui- 
que nota compulerunt, ubi tenebrarum beneficio vitam servarent. tunc 

emum secure ac palam Scythae congerendis ex hoste praedis spoliisque 
operam dederunt, et in apothecas rerum ad victum paratarum incurren- 
tes expleverunt se cibo potuque, sic tamen ut rursus ciroa Caesarem se 
subinde congregarent ipsumque vallarent, ac vicissim ab ipso oopiisqne 
quas ducebat protegerentur. ac sio omnes, si qui de novo adversariorum 
apparerent, eos alacriter adorirentur. caeterum imperator Latinorum 
Balduinus consternatus audito urbis captae casu, et mentis impos factus, 
nihil nisi fugam meditabatur; et relicta regia Blachernarum, nihilque ad 
salotem spei amplius in terra constituems, cursu contendit ad magaum 
palatium: mari enim plus fidebat, et ut erat, amisse capitis tegmine 
abiectoque ense, ipsius insignibus imperii, navi raptim oonscepsae salu- 
tem credidit. ea porro die duces Romanae phalangis, quo militum stu- 
dia incenderent ad investigandum capiendumque Latinorum imperatorem, 
palam ostenterunt imperii eius insignia, quae quod in hostium menus ve- 
nissent indicio erant fugisse ipsum. quae res etiam valebat ad augendos 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Π. 145 


ἐγτεῦϑεν δραπέτου γεγονότος τοῦ ἐπὶ τῷ φυλάσσειν τεταγμένου, 
τὴν δέ γε καλύπτραν καὶ τὸ ξίφος ἀναλαβόντες ἀπαρχὴν αὐτάρχη D 
ταῦτα τῶν χατὰ πόλεν λαφύρων καὶ ἀχροϑίνιον ἐποιοῦντο. καὶ 
᾿ἅμα σημεῖον ἦν τοῖς ἐπ᾿ ἐχείνῳ ϑαρροῦσιν ὡς οὐδὲν ἐχεῖϑεν ἀγα- 
5πήσαντος φεύγειν ἔχοιεν. ᾿ 
Ἐπεὶ δ᾽ ἔκππυστον ἐγένετο τὸ πραχϑέν, αὐτῶν γε καὶ ἔτε 
κατεπτηχύτων καὶ μὴ καϑαρῶς πιστευόντων ἔχειν τὰ lv χερσὶ 
κρατούμενα, ἀφιχνεῖται ταχέως καὶ ἐπὶ τοὺς περὶ τὴν Ζαφνου.- 
σίαν φήμη γε οὖσα καὶ ϑεὸς 7j φήμη, καὶ ἅμ᾽ ἤκουσαν διαπεφω- R 
Ἰονήχεσαν, περὶ ταῖς σφετέραις γυναιξὶ xal τέχνοις κατορρωδήσαν- 
τες. ὅμως ἐτάχυναν ἐπιστῆναι καὶ ὡς εἶχον ἀμῦναι" περὶ γὰρ 
τριάχοντα καὶ πρὸς λόγος ἔχει μαχραῖς ναυσὶ μονήρεσί τε καὶ 
τριήρεσε κατὰ Ζ-αφνουσίας χρήσασϑαι. ταύταις ἁπάσαις τα- 
χυναυτούσαις ἠπείγοντο πρὸς τὴν πόλιν, éua ϑαρροῦντες καὶ 
15 τῷ ἐκ Σικελίας μεγίστῳ πλοίῳ πολλοὺς ἔχοντι τοὺς ἐπιβάτας, ὡς 
καὶ αὐτοὺς συναμύνειν τῷ γένει xal τοῖς ἐπιοῦσιν ὁμόσε χωρεῖν. 
καὶ οἱ μὲν ἐπὶ τοιαύταις ἐλπίσιν ἠπείγοντο, ὃ δὲ Καῖσαρ προαι- p q, 
σϑόμενος τούτων τὴν ἔφοδον τοὺς 'Ρωμαΐζοντας προσχαλεῖται, 
o? xal ὡς Ῥωμαῖοι ἑκόντες ἄχοντές τε συνήργουν τοῖς ἡμετέροις. 


Imperatoris fugientis tamquam primitias spolierum urbis captae et votivum 
a palam appendentes, id quoque consecsturi ut isto 


eixvit autem celerrime ad Letines Daphnusiam oppegnantes ca 
Erbis fama, vere fama, hoc est divimem nee humano delatum ministerio 
indidem, ewm adhuc res fieret. divelgatum procul. illi simul audierunt, 
simul consterneti fractique animis sunt horrore discriminis extremi, in 
quo versari carissima pignora liberorum coniugumque sentiebant. quare 
emnes une impetu soleunt, occmérere ad defensionem aut ultionem festi- 
mantes. aiuat classem Latinorum ad Daphnosiam fuisse navium longarum 
circiter —— weiremium aut triremium, quibus cunctis toto impetu ad 

plurhais ectoribus Miti ——— ——— 

omesta v us rum suxilari opera ne ine 
meris usuros se non debite καὶ ia praelo, si decernendum foret. vA 
infestum eorum adventum prae- 
Romanos qui sub KaKs Ín urbe coastiterant convocat, et adme- 
mites eriginis volentes nolentes edegi& aà nostras pre virili iovandas pae 


146 GEORGII PACHYMERIS 


ἦν οὖν τότε οἰκεῖος τῷ Βαλδουίνῳ ϑεράπων ὃ Φύλαξ λεγόμενος 
Ἰωάννης, ἀνὴρ βαϑὺς καὶ τοῦ φρονεῖν εὖ ἥκων εἷς τὸ ἀκρότατον, 
ὃς καὶ βουλὴν εἰσάγει τότε μάλα καιρίαν καὶ τῷ καιρῷ πρόσφο- 
ρον, ἣν κἂν ἄλλος εἰσάγειν ἀπώκνησε πρὸς τὸ τοῦ πράγματος 
Β ὀλέϑριον ἀποβλέψας. εἰδὼς γὰρ ἐκείνους μαχομένους ἐξ ἀνάγκης 5 
καὶ ὑπὲρ δύναμιν ὑπέρ τε γυναικῶν καὶ γνησίων οἴχων τε περιοῦυ- 
σίας ἁπάσης, καὶ συὸς τρόπον ἐπιτεϑησομένους ὑπὲρ αὐτῶν 
ὥστε ἢ περιγενέσϑαι ἢ μὴν πεσεῖν εὐχλεῶς, εὐβούλως μερίζει τὴν 
χρείαν, καὶ πῦρ μὲν ἐμβαλεῖν ὑποτίϑεται, ὡς καυσομένων καὶ 
οἴκων καὶ περιττῆς καὶ ἀχρήστου ὕλης, γυναικῶν δὲ καὶ παίδων 10 
ἐξ ἀνάγκης διαφυλαξομένων τῷ ἐκδραμεῖν, ἔστι δ᾽ οὗ καὶ φυ- 
λαξόντων καί τινα τῆς καϑαρᾶς καὶ elg πλοῦτον ὕλης, ἐκείνους 
C δ᾽ ἐκ νηῶν ἰδόντας πυρὶ μὲν οἴκους ἁμαϑυνομένους γυναῖκας δὲ 
καὶ παῖδας τὰς χεῖρας ἐκτείνοντας εἷς ἀντίληψιν, τῶν μὲν ὕπερι- 
δεῖν ὡς μηκέτ᾽ ὄντων ἐκείνους δ᾽ ἐχζητεῖν καὶ σώζειν, καὶ οὕτως 15 
χάριν τοὺς διδόντας τιϑέναι τοῖς ἐκζητοῦσιν, ἀγαπῶσιν εἰ αὐτοὶ 
καὶ γυναῖκες καὶ τέκνα σώζοιντο. εἶναι γὰρ ἐξ ἑτοίμου τούτοις 
καὶ τὰς τριήρεις ὑποδεξομένας τὸ πλῆϑος, κἂν ἄλλοι ϑέλοιεν, 


18. ὁποδεξαμένας P e. , 


tes. erat tunc familiaris Balduini minister Ioannes Phylax sive custos 
dictus, profundi vir ingeni, solertiaque summa praeditus. is consilium 
soggeesit opportunum et tali rerum utilissimum , eiusmodi tamen 
quod nemo alius propter eius perniciosam atrocitatem sustinuisset s epe 
mere. considerans enim eos qui ex Daphnusia desperati serum urbi 
' perdae auxilium ferebant, caritate utique liberorum sc larium, ultimae 
adactu necessitatis supra vires, aprorum instar intra casses frustra frea- 
dentium, ferocia nihil nisi in cladis cumulum cum exitio gentis profectura 
pugnaturos, quippe irrevocabili ruentes proposito aut vincendi, quod fieri 
non posset, aut honorifice cadendi, videns hoc, inquam, et sapieati con- 
silio decernens necesssriis afflictae improvisa clade reipublicae usibus illas 
reliquias servare, subiiciendum per urbem ignem domibus suasit, cuius 
mirae propositionis rationes hunc fere in um subducebat. flamma in 
aedes iniecta consumet solum materiam ihigraturis inutilem, hostibus pro- 
faturam, et personas avellet salubri necessitate a noxio nunc complexu 
penatium in quibus natae sunt, quos nisi deserant, praeda hostibus erunt, 
nec uxores solum liberique nostrorum sic salvi fient, sed p isi 
ut fit, conditarum domi rerum secum asportabunt. classiarii porro 
huc appulsi ubi ex navibus cerment ardentes quidem domos, coniwges 
vero ac filios manus e littore tendentes obsecrantesque ut se in tutum re- 
cipiant, tecta quidem ut iam perdita negligent, cara vero capita peri- 
o subducere contendent; et sic ablata in manifestum exitium ruendi 
causa, temerarium deponent propositum p di sine spe cum hoste pe- 
tentiori οἱ certo victoriae, satis habentes dulcissimos aifectus domestica- 
rum neoessitudinum a flamma gladio et servitute hostili ereptos salvos se- 
cum ipsis pariter incolumibus et tutos in navibus habere. adfore autem 
triremes e£ capacia quantaevis multitudinis ea oocasione aocursurae mavi- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. II. 147 


καὶ αὐτοῖς ἐφιέναε" ἱκανὴ γὰρ 5j ἐχ Σικελίας ναῦς αὐτοὺς 9nod£- 
χισϑαι. οὕτω τῆς βουλῆς ῥηϑείσης καὶ ἀγαθῆς δοξάσης, καὶ Ὁ 
μᾶλλον ἀντέχειν μὴ ἔχουσι διὰ τὴν τῶν ἀνδρῶν ὀλιγότητα, πῦρ 
ὑφάπτουσε nagaviixa ὅπου μᾶλλον olxo: καὶ πράγματα. ὃ δὴ 
ὁχαὶ νεμόμενον τοὺς οἴχους ἐσπόδει. ἐξέθεον δ᾽ οἱ ἐν οἴχοις τε- 
ϑορυβημένοι μελισσῶν τρόπον καπνιζομένων, καὶ τοὺς λόφους 
τῆς πόλεως καταλαμβάνοντες γυμνοὶ ὡς εἶχον, ἅμα δὲ καὶ περι- 
δεεῖς περὶ τῆς σφῶν σωτηρίας, δακρύοις παρεκάλουν τοὺς ἔξω 
ϑιωμένους τὰ δρώμενα. τότε δὴ καὶ ἐν ἀμηχανίᾳ τοῦ ὁρᾶν τι R 
Ἰ0γενόμενοε (εἴτε γὰρ ἀνύοιεν, οὗ καλῶς ἔχειν αὐτοὺς γυμνωθέν- 
τας, xol ἅμα κινδύνου τοῖς σφετέροις ἐπιχειμένου " εἴτε δὲ καὶ 
μὴ νικῷεν, τελέως αὐταῖς γυναιξὶ καὶ τέκνοις ὀλέσθαι) πρὸς 
ἱχεσίαν τρέπονται, καὶ τοὺς οἰχείους μάλα ϑερμῶς ἐξαιτοῦνται, 
εἰ μὲν βούλονται, συνάμα καὶ τοῖς περιοῦσι πράγμασιν, εἶ 
150* οὖν, ἀλλ᾽ αὕταρχες εἶναι τούτοις τὸ σῶς ἀπολαβεῖν τοὺς γνη- 
σίους. τότε τοίγυν δεινά τε καὶ σχέτλια ἐτελοῦντο, μέγιστα ὧν 
ὄψεε καὶ ἀκοῇ παρειλήφει τις" γυναῖκες γὰρ ἀνύβριστοι καὶ παρ- P 95 


ga praesertim maximum unum e Sicilia, solum satis amplum cunctis 
qui terrae pericula mari fugere vellent recipiendis. ea loannes cum 
exposuisset, suadere utilia est visus, ea maxime ratione cunctos in as- 
sensum necessarii copsilii trahente, quod satis pateret ne expositis qui- 
dem in terram navalibus copils eum se numerum babituros militum quo 
pleme opus esset ad urbem in tali discrimine tuendam et victores inde 
pellendos, igitur qua frequentissimae confertissimaeque aedes erant ignem 
statim iniiciunt, qui momento in materiam grassatus, et obvia quaeque 
avide correpta momento redigens in ciherem, quem per est credere tu- 
meltum ac trepidationem habitantibus obiecit. prodibant apum instar 
fu&o ex alveis pulsarum, in editiora urbis concurrentes loca, madi aut 
e» babitu in quo eos flammae terror oppresserat, trementes, anxii de 
pria salute, quos procul extra videbant vicissim intentos in ea quae 
ἔδει, cum lacrimis orantes ut succurrerent in extremo discrimine mi- 
serrima patientibus et metoentibus peiora. tali spectaculo reducibus e 
Dapbausis Latinis obiecto, steterunt bi aliquantulum incerti et delibera- 
bundi quid agerent. an, prout decreverant, exscenderent, et hostes in- 
vaderent? at inconsultum videbatur ipsos nudos, ut erant, apparatu ter- 
restris belli, pro focis et re fomiliari, quibus se jam spoliatos populante 
cuncta Íacendio videbant, caeco impetu decertatum ruere, cum certa 
pernicie non sui solum ipsorum, coniugum praeterea et liberorum, 
pisi vincerent (quod sperari viz poterat), cum ipsis haud dubie peritu- 
rorum. haec reputantes satius putaruat descendere ad preces, supplices- 
qwe instanter petierunt ot sibi necessarii domesticique redderentur, si 
quidem vellent, cum ea quae superesset familiari suppellectili, sin minus, 
vel sola restitutione carorum capitum contentos abituros cum iis nudis 
Bcet, at incolumibus et salvis: cnc vero graviora — Md 
gere quam quisquam unquam visu audituque perceperit. honestae m 
Ds ac virgibes lndusiis "mode aut tanicalls male tectae singulis, iisque 


148 GEORGII PACHYMERIS 


ϑένοι óg? ἑνὶ χιτῶνι, διερρωγότε καὶ τούτῳ, τοῖς τυχοῦσε περι- 
στελλόμεναι, νηλίποις ποσὶν ὑπὸ πολλῶν ὄψεσιν ἀτίμως πρὸς 
τοὺς οἰκείους ἐξέϑεον:. καὶ δίκας ἐτίννυον ἄντικρυς Ἰταλοὶ ὧν 
ἐκεῖνοί ποτε πρὸς Ρωμαίους ἐποίουν. ἅμα δὲ καὶ τὸ παλαιὸν 
ϑέσπιον ἐπληροῦτο, ““᾿(λέξιος ᾿ἡλεξόπουλος καὶ ἐπὶ τούτοις Κου- 5 
᾿ τριτζάκης.᾽ ἔφϑασε γὰρ καὶ πρὸ τοῦ ταῦτα γενέσϑαι ὃ συγγρα- 
B ψάμενος ἀκούειν παρὰ πατρὸς. ὁμιλοῦντος ἄλλῳ καὶ τὸν τοιοῦτον 
λόγον λέγοντος. ὧς γὰρ πολῖται ὄντες ἐκεῖνοι τὰ οἴχοε ἐζήτουν 
καὶ & ποϑι ἅλωσις τῆς πατρίδος συμβαίη ἐσκόπουν ὑπὸ φωτὶ νυ- 
κεὸς (ἦν δ᾽ ἐγὼ ὃ τὸν κηρὸν κατέχων καὶ φαίνων ἐκείνοις), 10 
τοῦτο ξυνέβαινε λέγεσϑαι παρ᾽ ἐχείνων ὡς εἰδότων ὡς εἰδόσι τάχα 
ὁπόϑεν ἁλῴη ἐπὶ γὰρ γενησομένου τινὸς βασιλέως ᾿Αλεξίου ὑπε- 
γόουν τὴν τῆς πόλεως ἅλωσιν, καί τινων ἄλλων, οὖς ἔλεγεν ὃ 
C χρησμός. ἦσαν δ᾽ οὗτοι ὃ Καῖσαρ ᾿Αλέξιος ἄντικρυς, ὃ ἀνεψιὸς 
ἐχείνον ᾿Αλέξιος τὰ πολλὰ συμβαλλόμενος, καὶ ὃ δοχῶν τῶν ϑε- 15 
ληματαρίων Κουτριτζάκης, ὃς καὶ τὴν βουλὴν. πρῶτος ὑπεσή- 
μαινε τῆς ἁλώσεως. 
᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτω κατὰ τὴν πόλιν ἐπράχϑησαν" ἐπεὶ 
δ᾽ ἐχρῆν πανταχαῦ φημίζεσθϑαι τὰ πραχϑέντα, καὶ μᾶλλον ὅσον 
τὸ ϑαυμασιώτερον εἶχον, ὡς ἐκ παρόδου ἁλῶναι τοιαύτην πόλεν 90 


usis, qualescumque fugam expedientibus primae occurrerent, nwdis 
—* ; süb oculis Taultorüm , aà propinquos insiosissime cursabant, 
et poenas omnino aequas [tali erunt earum iniuriarum quibus olim 
Romanos aífeoerant. simul etiam veteri oraculo sua fides constitit. eius 
haec erant verba **Alexius, Alexopulus et super hos Cutritzaces." id 
ego huius historiae scriptor, antequam urbs caperetur, memini me audire 
ex patre meo cum alie quodam de his agente et vaticinium nondum even- 
tu patratum recitante. cum enim ambo illi Constantinopolitani 'cives es- 
sent et exulare cogerentur, patriae, ut fit, desiderio prophetias scruta- 
bantur, si quae recuperationem urbis promitterent. versabantur 
autem in ea conquisitione per noctem me ipso, qui haec scribo, facem 
ipsis ceream, cuius lumen lucubrabent, praetendente, ac sic e pro- 
pinquo audiente quae inter sese loquerentur. significabant autem, quan- 
tum recordor, compertum sibi, ex isto videlicet vaticinio, capiendam ali- 
quando Constantinopolim: sed id faciendum opioabantur & quodam 
regnaturo imperatore, nomine Alexio, adiuvantibus illis aliis post eum ie 
oraculo expressis. caeterum eventus docoit non imperatorem expegnato- 
rem urbis, sed Caesarem Alexium foturum; Alexopuli autem nomine in- 
dicatum ibi Alexium iuniorem, prioris patraélem, qui multum ad hanc 
rem contulit, oti et inter voluntarios existimatione et auctoritate prae- 
stans Cutritzaces, primus auctor consilii de urbis expugnatione tali tes- 
pore tentanda. 

Ac negotium quidem recuperatonis civitatis regiae transactum hoc 
modo est. quoniam vero convemiebat divulgari facti famam eo celerius 
quo mirabilior res erat, obiter et ab aliorsum missis expugoari tantam 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1]. 149 


tw? yt μὴ ἐπὶ τούτῳ τὴν ἀρχὴν ἀφιγμένοις, τινὲς τῶν ταχυδρο- D 
βϑόγτων ἐπὶ συγχαρείας ἔϑεον παγταχοῦ γῆς, ὡς ἁλῴη ἀγγελοῦν-- 
τις τὸ μέγα ἄστυ, ἡμέρας ἐπισήμου, ἐφ᾽ ἑορτῇ τῆς ϑεομήτορος 
rre , μηνὸς “Ἰνϑεστηριῶνος, ἀκονιτὶ σχεδὸν xal ὡς οὐχ ἤλ--: 
φπισάν ποτε οἱ ἁλόντες. σημεῖον δ᾽ ἀληϑείας τῶν λεγομένων ἐχεί- 
νοις ἦν χοχκοβαφὴς σάρισσα δεικνυμένη. (28) ἐπεὶ δὲ καὶ εἷς P 96 
Νικομήδειαν ἔφϑασαν, ἐνεστώσης τῆς πανηγύρεως τοῦ ἐν μάρ- 
τυσι μεγίστου Παντελεήμονος, ἔτυχε δ᾽ ἐκεῖσε καὶ ὃ Kaxóg Σε- 
ναχηρεὶμ ἐν πρωτασηκρῆτις ὀφφικίῳ μεγαλυνόμενον καὶ τὸ φημι- 
Ιοζόμενον ἤχουσε, πρῶτον μὲν διηπίστεε καὶ ὡς πλάσμα τὸν λόγον 
ἀπέπεμπεν, ὡς δ᾽ ἐξελθὼν ἤχουσε καὶ ἐπίστευεν, εἰσελϑὼν Gua 
καὶ τῶν σφετέρων γενείων ἀπρὶξ ταῖς χερσὶ δραξάμενος ““ ὦ οἷον; B 
εἶπεν ““ἀκούω. τοῦτο ταῖς ἡμετέραις ἐταμεεύετο, τί γε ἁμαρτοῦ- 
σιν ὡς ἐπιζῆν χαὶ βλέπειν τοσαῦτα δεινά; τοῦ λοιποῦ καλόν 
t5 zac μὴ ἐλπιζέτω, ἐπεὶ “Ῥωμαῖοι καὶ αὖϑις πατοῦσι τὴν πόλιν. 
2αὔτ᾽ ἔλεγεν ἐχεῖνος, καὶ δῆλος ἦν ϑυσχεραίνων τὰ παρὰ πολλοῖς 
ϑαυμαζόμενα. ὅπου δὲ κατήντησαν ταῦτα, ὁ λόγος κατὰ τό- 
πον ἐρεῖ. 
29. Τότε πολλοὶ καὶ πρὸς βασιλέα ἠπείγοντο κατὰ τὸ P 97 
9 Néugay διατρίβοντα, xal ἀντεφιλονείκουν ἀλλήλοις, ὅστις ἂν 
προφϑάσας κηρύξοι τὰ εὐαγγέλια. προφϑάτγει δέ τις χατὰ σπου- 


5. ἑλόντες interpres. 


wbem, quidam velocissimi cacseres . tantee;gratelationis nuntii discurre- 

re per omnem late terram, ubíque premg)gantes captam Teen 
ubem die insigni, sacra B. Annae deiparae virginis metri, mense 

facile ac fere sine certamine, quo modo ne ipsi quidem qui * 
qua sperasecat. capi posse. ostentabant autem in signum v tis nun- 


venissent quo die ibi celebrabatur panegyris B. ——— ia marty- 


officio se iactans. is audito nuntio, primum nen credidit et 
tanquam reiecit. ut autem alio abeunti undique occurrerunt 
tet veri argumenta quae plane rem persuadereat, domum moestus ingre- 
ditur pilos gemsarum utraque manu vellens, “οἱ quid" ioquiens **audio? 
hec nostris diebus servabatur! quid peccavimas ἐν vitam produceremus 
ia hanc boram et tam acerba vi eremus? de caetero nihil boni s eretur, 
Homanis iteram urbem Pd ipsum qu sic ed locutus ille. non issimu- 

86 molestissime ferre tom qno pass pepulus admirans gratu- 
Basque praedicabat. quid ex his deinde secutum sit, bistoria nostra in 


eco e. Multi tunc incitato cursu ad i torem ferebantur Nymphael 
tanc commorantem , contendebantque omai cenatu se mutuo praevertere, 
cratiam primum allati tam opteti nuntii pro se quisque aí[ectastes. prao- 


150 GEORGII PACHYMERIS 


δήν, μηδὲ παρὰ τοῦ Καίσαρος γράμματα κομιζόμενος. καὶ 
ἐπεὶ μηδένα ἔδεε ἀκούειν τῆς ἀγγελίας πρό γε βασιλέως αὐτοῦ, 
ἐκεῖνος μὴ οἷός τε ὧν τῆς πρὸς τὸν βασιλέα προσόδου τυγχάνειν, 

Β ἀπελϑὼν ἀπαγγέλλει τῇ ἀδελφῇ τοῦ βασιλέως Εὐλογίᾳ ὡς ἁλῴη 
καϑαρῶς τὸ Βυζάντιον. ἐκείνη δ᾽ εὐθὺς τὸν λόγον δεξαμένη, 5 
ἕωϑεν καὶ παρὰ τὸ σύνηϑες ἐλϑοῦσα πρὸς τὰ ἀνάκτορα ἐφίσταται 
ὑπνοῦντι τῷ βασιλεῖ. τὸ γοῦν διυπνίζειν ἅμα καὶ λέγειν τοιαύ- 
τὴν ἀγγελίαν οὐκ ἐδοκίμαζε, μή πως καὶ ná9ot τι ἐξαίφνης καὶ 
παρὰ προσδοκίαν ἀκούσας ἅμα τῷ τὸν ὕπνον διολισϑεῖν, σοφόν 

C τι καὶ o) χατὰ γυναῖκας ποιοῦσα. τοῦ γὰρ ἐμφύτου πνεύματος 10 
μετὰ τὴν τροφὴν περὶ τὴν πέψιν ἀσχολουμένου καὶ ἐντὸς εἰσδύ- 
γοντος ἀνάγκη τὰς αἰσϑήσεις ἢ ἀργεῖν ὑπνούντων ἢ ἀτονεῖν γρη- ᾿ 
γορούντων, μὴ σφίσιν ἐπιπολάζοντος, εἶτα κἄν τι περὶ τὰ ai- 
σϑητὰ συμβαίη μὴ καταστάντος κατὰ χώραν [ὑπνούντων] καί à 
τι καὶ πρὸς ἀντίληψιν προσβιάζωνται, εἰ μὲν ὁμαλὸν xal τῶν15 - 
συνήϑων ἐστὶ τὸ ἀντιλαμβανόμενον, αἴφνης ἀκούσαντας κατερ- ἢ 

Ὁ ραϑυμημένως προσέσϑαι, εἶ δ᾽ ἀτηρὸν ἄλλως ἢ τοὔμπαλιν χα | 
ple» καὶ τῶν ἀσυνήϑων, μὴ ἱκανῶς ἔτι πρὸς ἀντίληψιν ἐχούσας «4 
ϑορυβεῖσϑαι καὶ τῇ ψυχῇ εὐθέως τεϑορυβημένας προσπαεούσας ἡ 





14. ὑπνούντων Possinus cum πνεύματος mutat, ego sustulerim. 


2,24. 


volavit eo ante omnes celeritate usus summa quidam; qui cum & Caesare 
literas non ferret, et satis intelligeret neminem prius tam fausto nuntio 
impertiri oportere quam imperatorem ipsum, ad quem tamen ut statum 
admitteretur non poterat impetrare, sororem eius adit Eulogiam, eique 
plane captum Byzantium asseverantissime affirmat. haec statim ab hoc 
audito summo mane praeter selitum regiam ingressa reperit dormientem 
imperatorem; et in tanta licet tam expetitae rei cito indicandae prurigtne 
muliebrem cupiditatem sapientia maiori in potestate babuit, moderata sibi, 
ne fratri e somno excitato tantam subito laetitiam obiiceret, qua pericli- 
tari valetudo eius posset, extremi gaudii vehementissimum ex inopinato 
eppulsum tali articulo haud innoxie fortassis excepturo semisomni cor- 
pore, siquidem naturali spiritu post cibum sumptum in eius concoctione 
occupato, et intus ea causa retracto, necesse est sensus aut plane otiari 
dormientium , aut recens excitatorum languere, copia videlicet spirituum, 
quorum effluxu vigent, tunc adhuc alibi detenta. quare si, quod in mo- 
mento quo quis expergiscitur movet sensum, lene fuerit et solitum, per- 
cipietur sine noxa, mediocri attentione, et qualis est ludibundorum οἱ 
aliud agentium, ad id sufficiente, porro ad hanc satis instructa facultas 
est, utcumque intro adhuc teneatur pars maior spirituum. sin vero ino- 
pinatum quiddam et magnum obiiciatur, in utrumvis mali aut boni, dolo- 
ris aut gaudii extremum excedens, turbat animum vebementius, et eum 
raptim incitans ad exigendas e sensibus, tunc, ut dictum est, spiriteum 
absentia debilitatis, &cres operationes, laedit eos et valetudinem corram- 


ΣΦ᾽ “3,3: Kun 


2. δι 27 


L4 


“ 


“4 


£z 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1]. 151 


ἔσιληξιν ἀπεργάζεσθαι. τότε τοίνυν ἐκείνη τῆς τοῦ βασιλέως 
ἀσφαλείας οὐχ ἧττον ἢ τοῦ τὰ ἡδέα λέγειν προυνόει, καὶ κατ᾽ à- 
λίγον γρήγορσιν ἀνελάμβανε... τῶν γὰρ τοῦ ποδὸς δαχεύλων τὸν 
μέγιστον κατασχοῦσα μετρίως ἐπίεζε τοῖς δαχτύλοις ὡς ὁμαλῶς Ε 
5 διυπνίσουσα, καὶ διύπνιζε παραυτίχα. καὶ ὃς τῇ μοναχῇ ἐνιδὼν 
ἱσταμένῃ, ὃ τι παϑοῦσα πράττει τοιαῦτα διεπυνθάνετο. ἡ δὲ. 
γέλωτε μὲν xal χαροπῷ τῷ ἤϑει ἐμφανὴς ἦν τὰ xa9^ ἡδονὴν 
ἐροῦσα, o9 μὴν δ᾽ ἐκ τοῦ παραυτίχα τὰ κατὰ νοῦν ἐξήγγελε, 
μέχρις ἄν χατασταίη κατὰ τὸ εἰχὸς τὸ φρονοῦν. ἐπεὶ δὲ χαϑί- 
ἤθστατο καὶ αὖϑις ἠρώτα μαϑεῖν γλιχόμενος τὸ ἡδυνοῦν, ὡς ὑπε- 
νόει, τότε προσετίϑει τὰ εὐωγγέλεα, ὡς fj τε πόλιες ἁλῴη ὃ τε 
Καῖσαρ μετὰ τοῦ Σχυϑικοῦ ἐντὸς ἀνέδην διάγοι, xal ὡς εὖαγ-- P 98 
γέλια ἐκεῖϑεν ἤχοντος, ἐπὶ τούτοις ἰσχυριζομένου τὰ μάλιστα ὡς 
ἐχεῖ πραττομένων παρόντος. ἐπεὶ δὲ xal εἰ ἀποσταλείη παρὰ 
15700 Καίσαρος οὗτος ἀνεπυνθάνετο, ἥ δὲ οὐχ εἰδέναι μὲν ἔφα-- 
σχεν, ὕμως αὐτὸν παρόντα αὐτάρχη εἶναι ἀποχρινεῖσϑαι. ὃ 
μέντοι γε βασιλεὺς ἐννοῶν μὲν καὶ τὸ τοῦ πράγματος ξένον καὶ δὴ 
καὶ ὡς οὐχ ἀποστᾶλοι ὃ Καῖσαρ ἐπὶ τούτοις, ἐγνοῶν δὲ καὶ τὸ 
τῶν ἐφεπομένων πλῆϑος ὡς ἔλαττον ὃν ἢ ταῦτα πράττειν, καὶ Β 


2, ἢ deerat. 


pK, corpere interdum in deliquium et symptoma sonticum redacto. baee 
smpienter tunc reputans ia instillare gaudium quam superfundere 
fratri maluit; nec nuntium felicissimum nisi p is. idoneae suspen- 
shonis mora i suribus commisit. primum vellicato pedis arti- 
cmle maiori sopiti fratris somnum excussit, cumque is oculis apertis so- 
lem eo loco ac tempore sororem vidisset, quaesivit admirans, satin sana 
et quorsum ibi esset quidve ageret. illa hilari arridens vultu satis ipsa 
evis renidentia monstrabat p e se rei adesse indicem. nondum ta- 
smaen «uid afferret. exposuit, otium praebens sensibus excutiendi torpori 
wigorisque resumendi tum ubi sats spatii datum naturae iudicavit ad 
sesGCuendam in statom consentaneum intelligendi facultatem, cupide fla- 
qptamti Augusto ne diutius taceret quod dulce auditu nuntiatura venisset, 
&amdem exposuit captam teneri urbem et Caesarem intra eam secure eum 
BPcythicis copiis degere. id certo sciri ex oculato teste, homine inde 
sume celeritate profecto, constantissimeque sífrmante sese interfuisse 
dum res retur et gestam vidisse. interrogante vero imperatore 

ale missus αὶ Caesare venisset, illa se nescire dixit: caeterum adesse ho- 
sm&mem et interrogari posse, quippe idoneum reddendae sui rationi. : 
dem» imperator reputans quam neva et inopinata marraretur res, de qua 
meatus ἃ Caesare, qui gessisse dicebatnr, nullus appareret, memor etiam 
peumcitatis copiarum cum Caesare profectarum talis ut tantam urbem oc- 
cwxpesse ctiam vltro sine certamine apertam, vel si voluissent maxime, 
bewmd potsisse viderentur, sustimuit assensum neo fidem adhibuit nantio, 


152 GEORGII PACHYMERIS 


ὡς εἰ βουληϑείη, οὐκ ἂν ἠδυνήϑη, οὐδ᾽ ὅλως τοῖς λεγομένοις 
ἑαυτὸν ἐδίδουν τὰ δὲ χλεύη καὶ πάλιν εἶναι, μὴ καὶ ἀβέλτερος 
εἴη ὃ ταῦτα συσκευαζόμενος. αὐτὸς οὖν ἔγνω καϑίσας διερωτᾶν 
τὸν ἥκοντα, οὐ τῷ τοῖς ῥηϑησομένοις ἐξ ἑτοίμου ϑήσεσϑαι, τῷ 
δὲ νομίζειν ἐχεῖνον εἷς φόβον καταστάντα βασιλικὸν τἀληϑῆ λέ- 5 
ξειν, τἀληϑὲς ἐλπίζων πυϑέσϑαι. εἰσήγετο τοίνυν τοῦ βασιλέως 

C προστάξαντος, καὶ ἐρωτώμενος ἔλεγε, καὶ ὡς ἴδοι ἐπιτελεσϑεῖ- 
σαν τὴν ἅλωσιν ἐβεβαίου. λέγων οὖν κἀϑ'᾽᾽ ἕκαστον πολλοῖς μὲν 
ἐνειργάζετο πίστιν, πᾶσι δὲ κατάπληξιν. ὁ μέντοι βασιλεὺς 
παρὰ τοὺς πολλοὺς δοκεῖν ϑέλων εἰδέναι, καὶ μᾶλλον ἐπὶ σερα- 10 
τείαις, καὶ ἅμα ψευδῶν μὲν ὄντων τῶν λεγομένων μὴ ξυναρπα- 
γῆς ἔγκλημα φέρειν, ἀληϑινῶν δὲ τὸ μετὰ δοκούσης ἀσφαλείας 
τῶν ὡς αὐτὸν ἀναφερομένων. κερδαίνειν, προσέταττε quAdsse- 

Ὁ σϑαι δεδεμένον. πλὴν ἄσμενοι ἦσαν ἅπαντες, εἰ πιστεύοιντο 
Ἰταλοὶ οὕτω τῆς πόλεως ἐξωθούμενοι. «ὡς δὲ τῆς αὐτῆς ἡμέρας 15 
πλείους οἱ πεμπόμενοι πρὸς Καίσαρος ἦσαν, καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ 
τὴν καλύπτραν καὶ τὴν σπάϑην τοῦ Βαλδουΐνονυ ὡς βέβαιον κο-- 
μίζων τεχμήριον, βασιλεῖ δὲ καὶ τὰ γράμματα ὅπως εἴη 1j πόλες 
συνειλημμένη ἐδήλου, οὐκέτι ἀμφίβολος ἦν ἀλλ᾽ ἐπίστευε. καὶ 


2. χλεύην 7 


suspicatus quinetiam illudi sibi ab homine fortasse nimium simplici aut 
plane, qui astute aut stulte confinxerit. decrevit igiter ipse per ^ 
otium eum interrogare, sperans agniturum ex eius responais quid iu re 
esset: nam metu praesentis maiestatis simulationem, si-quam adbibuie- 
set, ipsi excutiendam, fassurumque ex vero cuncta. tunc igitur ad im- 
peratorem iussu ipsius introductus curser est, et ab eo interrogatus con- 
Stenter asseveravit spectatum &.s6 coram negotium confectem captae nr- 
bis. simul referens minutim prout contigerant singula, multis quidem 
fidem fecit, cunctis admirationem ac stuporem movit. at imperator, qui 
aífectabat videri plus quam vulgus sapere cum in caeteris tum in militari- 
bus negotiis maxime, simul cogitans, si forte ad extremam falsum id de- 
prehesaderetur indicium, subiturum se notam levis credulitatis , nec de- 
prehenso mendacio decorum sibi fore impunitam dimisisse impostoris au- 
aciam, sin veritas dictorum eius tem peteret et consensu aliorum 
inde mox affuturorum firmaretur, nihil Hli fraudi fore moram caotae so- 
spicionis brevem (repraesentanda quippe ipsi cum fide praemia debita 
velocitati ua praevenisset omnes in V erendo tam laeto nuntio), lussit 
hominem m custodiri. tamen isto ipso, cuiusquemodi tandem foret, 
indicio iam tum omnes laetabantur; pra&cipiebantque praesagis animis 
triumphale gaudium quo perfondendi essent, ubi plane oonstitisset sic -ex- 
pulsos urbe Italos. ut autem eodem die multi advenerunt missi & Cae- 
sare, et super hos qui tegmen capitis et ensem in certissimum receptae 
urbis argumentum imperatori cum laureatis Caesaris literis afferret, 
affirmantibus receptam urbem Romano praesidio tener, non amplios du- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. II. 153 


ἐντεδίδου uiv τῶν λόγων và μείζω, τὸν μέντοι ye πρύτανιν τού- 
τῶν καὶ παροχέα ὡς δυνατὸν ἐμεγάλυνεν" οὐδὲ γὰρ μικρὸν οὕτως E 
ᾧετο τῇ ἐκείνου βασιλείᾳ προστεθῆναι τοιοῦτον χατύόρϑωμα. καὶ 
δὴ μεγίστης ἑορτῆς ἄγων ἡμέραν ἐκείνην, μετημφιάζετο μὲν πρὸς 
510 μεγαλειότερον, συνεχάλει δὲ 1096 συνησομένους, καὶ αὐτοὺς 
ὡς εἰκὸς ἐστηλισμένους ποικίλοις, καὶ σφίσι δημηγορῶν συνή- 
δετο, μηδὲ τοὺς πόρρω κενοὺς ἀφιεὶς ἡδονῆς, ἀλλά γε καὶ πρὸς 
ἐχείγους γράμματα πέμπων συνεχάλει πάντας πρὸς εὐχαριστίαν 
ταῦ χρείττονος, (30) ““οἴδατε᾽᾽ λέγων πρὸς τοὺς παρόντας, P 99 
10 ““ἄνδρες βασιλείας ὑπήκοσι τῆς Ῥωμαίων, ὅσοι τε μεγιστᾶνες 
καὶ ἡμῖν πρὸς αἵματος xol ὅσοι τοῦ πλήϑους, ὅπως πάλαι τοῦ 
ϑείον μηνίσανξος ἀνέμοις. ἐξώσταις οἷον τοῖς Ἰταλοῖς ἐξώσϑησαν 
τῆς πατρίδος οἱ ἡμέτεροι πρόγαννε, καὶ ὡς εἷς στενὸν τὰ τῆς 
ἐκεένων ἀρχῆς κατηγτήχεσαν. καὶ παρεῶ rà πάλαι, ὅτε ἡ τῶν 
το Ῥωμαίων ἀρχὴ πρὸς ἕω μὲν Εὐφράτῃ καὶ Τίγριδι, πρὸς δύσιν B 
d? Σικελίᾳ xal τοῖς πρόσω IlovMag ὡρίζετα, Aſolonuc δ᾽ εἶχε 
πρὸς νότον καὶ πρὸς βορρῶν τὰ προσάρχτια. ἀφίημι ταῦτα. 
ἀλλ᾽ οἴδατε πάγτως ἀχφύοντες ὡς ταύτης δὴ τῆς ϑαλάσσης ἐν- 
τὸς πρὸς ἥπειρον οὐ δυοῖν καὶ τριῶν ἡμερῶν, ἀλλ᾽ ἔστιν ὅπον 
20xal δέκα καὶ τούτων πλέον τόπον διάστημα παρὰ τῶν ἡμετέρων C 


16. XuelMeg P. 


bitavit imperator, sed omnino iam peranasus plura οἱ maiora quam pro- 
miserat est primo nuntio largitus. ac ducem quidem facti auctoremque 
successus gratiis et laudibus quam potuit amplissimis prosecutus est: non 
enim existimabat parvum ornamentum imperio suo additom facinore tam 
illastri. itaque diem illum festum egit solemnitate summa: quippe sum- 
ptis ipse magvificentissimis vestibus ad proceres celebrandi causa com- 
munis gaudii ad se vocatos, splendido et ipsos varioque insignes ornatu, 
gratulatoriam orationem habuit. ac pe absentes quidem .eius voluptatis 
expertes passus, scriptis e quoquo versum missis ejosdem cum oratione 
sententise literis cunctos ad agendas deo gratias publiceque laetandum 
adhortatus est, (30) *'nostis" inquiens ad praesentes, '*viri Romano 
imperio subditi, quique optimates nobisque consanguinitate iuncti, caete- 
raqne multtudo buc adestjs, nostis, inquam, ut olim deo ifato ab 1talis, 
velut ventis qnibusdam vehementibus, maiores nostri expulsi patrie fue- 
rint et in artum coptruss ditio eorum, ac vetera praetereo illa, quando 
Bomanum imperium ab ortu quidem Euphratem ac Tigrim limites habuit, 
ab occasu vero Biclliam et hac ulteriorem Apuliam, in meridiem it 
usque ad Áetbiopes, versus septentrionem usque ad admotas polo regio- 
Des. omitto illa, tantum obiter memorans quae fando audita cognovistis, 
intra illud mare versus continentem non solum quantum bidui aut tridui 
cursu emetiri spatiem poteat, sed quantum decem et.eo plus diebus, ia 
nostrorum fuisse potestate, praeter emnes ipsujas, im quibus quaedam 


154 GEORGII PACHYMERIS 


τότε κατείχετο, χωρὶς ἁπασῶν νήσων, καὶ τῶν μεγίστων. ἀλλὰ 
᾿ϑεοῦ ϑέλοντος, ἢ μᾶλλον παραχωροῦντος κατ᾽ εἴσπραξιν τῶν 
elc ἐκεῖνον πλημμελημάτων, αὐτῆς ὡσανεί τινος καρδίας τῆς 
πατρίδος παϑούσης συνενεκρώϑησαν πάντα, καὶ τὰ μὲν Ἰταλοὶ 
τὰ δὲ Πέρσαι Βούλγαροί τε καὶ Τριβαλλοὶ καὶ πάντες ἄλλοι διε- 5 
D μερίσαντο, ἔστι δ᾽ ἃ καὶ Ρωμαῖοι τῇ βασιλείᾳ ὑπήκοοι νοσφισά-- 
μενοι xa9^ αὑτοὺς ἦσαν δεσπόζοντες. τὰ δέ γ᾽ ἡμέτερα Νικαίᾳ 
καὶ Προύσῃ καὶ τρίτῃ Φιλαδελφείᾳ καὶ τοῖς πέριξ διεγνωρίζοντο. 
τὰ μὲν οὖν ἄλλα πῶς καὶ αὖϑις ἀνεζωώϑησαν, καί γε ἀναζωοῦν- 
ται κατὰ μικρὸν ἐλεοῦντος πάλιν τοῦ ϑείου, τί χρὴ καὶ λέγειν ; 10 
πλὴν ἀλλ᾽ οὐδὲν τούτων ἦν ἀσφαλῶς ἔχειν λειπούσης τῆς βασι- 
λίδος. ποῖος γὰρ ἡμῖν οὐ προσκρούων ὠνείδισεν, εἴ που καὶ 
- — διεπρεσβευσάμεϑα, ὡς ἀπόλισι καὶ πόρρω τοῦ βασιλείου ϑρόνου 
P 100 κατ᾽ ἀνάγχην διάγουσιν ; ἄστρασι τοίνυν τὴν πατρίδα διασημαι-- 
γομένους ζητεῖν τὰ λοιπά, καὶ ἀνακαλεῖσϑαε παρὰ τῶν κατεχόν-- 15 
των, μηδ᾽ εἶναι τὴν ἀγωγὴν εὔλογον. καὶ διὰ τοῦτο καὶ τῶν 
πρὸ ἡμῶν βασιλέων πολλὰ πονεσάντων, οὐκ ὀλίγα δὲ καὶ ἡμῶν 
πρύότριτα παϑόντων, οὐδὲν ἠνύσϑη. τὸ γὰρ καὶ φυλαττομένης 
πόλεως εἰς κενὸν ἀγρυπνεῖν, καὶ dg χεῖρας κειμένης αὖϑις γενέ- 
σϑαι εἰς μάτην τοὺς πειρωμένους πονεῖν, ϑεοῦ ἐστὶ μάλιστα, 20 


sunt amplissumae. caeterum deo volente, aut potius permittente in ultio- 
nem iniuriarum ipsi factarum, cum ipsa rerum principe nostra patria, 
velut corde imperii, clade ultima oppressa, cuncta pariter reipublicae 
membra letali quasi morbo elanguerunt, dum eorum quaedam ltali, alia 
Persae Bulgari Triballi caeteraeque omnes gentes barbarae inter sese 
partirentur. fuerunt et nonnulla quae ipsi Romano imperio, cui erant 
subditi, rebelles avulsa et seorsim tracta dominorum nomine tenerent. 
nostrae vero res Nicaea Prusa tertiaque Philadelphia cum terris adiacen- 
tibus definiebantur. et alia quidem ut rursus revixerint (nam paulatim 
deo miserante revaluerunt) quid attinet diceret verum ne haec quidem 
vel servata vel recuperata secura nobis et certa esse poterant, quamdiu 
principe urbe carebamus. quotus ením quisque legatos nostros, si quos 
rerum repetendarum causa mittebamus, non irrísos convicio repellebat 
" tenquam ab exulibus missos patris eiectis et procul ab imperii sede ne- 
cessario degentibus. quare illos qui domesticos lares, hostibus insessos, 
designare ubi tandem essent nonnisi geographico radio ex ratione astro- 
rum quibus essent suppositi valerent, incongruum absurdumque esse reli- 
qua tanto minus praecipua imperii membra a detinentibus reposcere. qui 
maxime nodus ne ante nos imperantium multi et magni labores quidquam 
&dmodum proficerent obstitit, idem nostros quoque non paucos pro no- 
strae facultatis modulo his retro diebus tentatos conatus cassos effectu 
reddidit, quod porro fovissime nunc accidit, moltos acresque custodes 
amplissinae opulentissimaeque civitatis frostre vigilasse, et hostiam re- 
ducem exercitum rei dum adhuc gerebatur supervenientem , recipere illam 
Fursus eiiciendo pauces e nostris qui in eam penetrarant nequidquam ce- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. II. 155 


3:08, ὃς οἶδε xal τὴν εἷς κίνδυνον νομιζομένην κεῖσϑαι φυλάττειν B 
ἀφύλακτον οὖσαν, καὶ τὴν ἰσχυροῖς ὁπλίταις ὠχυρωμένην ἐγκα- 
ταλείπειν εἷς χεῖρας πίπτειν τῶν πολεμίων. τὸ γὰρ πολλὰ καὶ 
μεγάλα πραγματευσαμένους περὶ αὐτῆς, καὶ διὰ τοσούτων πε-: 
δραιωθέντας δεινῶν, μηδὲν ἐξανύειν πολλαπλασίους ὄντας τῶν 
ἐνοικούντων, δεικνύντος ϑεοῦ ἦν ὡς ἔργον ἐχείγου καὶ μόναυ 2E 
ἐλέους ἔσται τὸ δοῦναι, οὗ δὴ καὶ τὸ λαβεῖν ἐπιστεύετο. ἔφϑασε 
τοίνυν 5j τῆς εὐσπλαγχνίας κυρία, καὶ ξένον, ἡμῶν βασιλευόν-- . 
των τῶν τίς ἂν εἴποι ἀγαϑὸν ἐχόντων. καὶ δὴ εὐχαριστεῖν ἐστὶ Ο 
10 δίχαιον ἀπολαβόντας τὴν πατρίδα, xal γε ἐλπίζειν, ὥσπερ κα- 
ταπεσούίσης ταύτης συγχατέπιπτον τὰ λοιπά, οὕτως ἄναχληϑ εἰ- 
σης αὐτῆς οὐχ ἔστιν ὅπως οὐκ ἀνακληϑήσεσϑαι ταῦτα. ἡ γὰρ 
παλίμπους περιστήσεται δίκη, καὶ πολλῶν πρὶν φουαττομένων 
αὐχένες (σὺν ϑεῷ εἰρήσϑω) καϑυποκλιϑήσονται πρὸς τὸ ταπει- 
15vóregov. εἰ μὲν oi» οἱ πατέρες ἡμῶν οὐκ εἶδον τὸ τοῦ ϑεοῦ 
ἔλεος, ἀλλ᾽ ἡμῖν ἰδεῖν γέγονεν, υἱοῖς ἐκείνων γε οὖσιν" οὐ γὰρ 
προσώποις ἀλλὰ γένεσιν ἐς τὰ μάλιστα καὶ τὴν εὐεργεσίαν καὶ τὴν Ὁ 


7. τὸ δοῦναι] τοῦ ὃ. P. 9. zíg] τί vig? 


natos esse, ἀεὶ profecto potissimum opus est, qui novit et periclitari 
visam, utcunque destitutam praesidio , civitatem, et eandem 
validissimis armatorum defensam cohortibus, in manos hestium tradere 
cum libet. nam quod nuper contigit, ut eandem nos urbem traiecto tot 
aerusmpis et labori freto validissimis et omnium eius incolarum ingen- 
tem licet moltitudinem numero longe superantibus op ntes oopiis re 
infecta recedere cogeremur, quid aliod fuit quam del admonitio decla- 
rantis suum id solius opus esse suae misericordiae reservatum, dare 
quande et cui dignabitur tantum istud decus regiae recuperandae civita- 
ts. istius ergo diu suspiratae misericordiae momentum ecce nunc beàtum 
et fortunata dies illuxit, nobis, quod mirum est, imperantibus, qui nihil 
in mobis boni agnoscimus quo tantum beneficium mereremur. quare totos 
nos in gratiarum actiones effundere justum est recepta patria; fas etiam 
sperare, sicut ea quondam cadente caetera pari roima conciderunt, ita 
eadem in pristinum modo revocata statum reliqua similiter quae afflicta 
fecerant in fortunam restituenda meliorem. nam divinum nos rotegens 
iniuriasque nobis factas ulciscens iudicium, quod a nostris quasi partibus 
deficiens nes deseruisse videbatur, iterum ex hoc principio vim suam in 
nostrum patrocinium seque favens ac propitium nostrae causae adiungit. 
quare plurium istorum nos superbe prius despicientium illae srduae in 
itaeque cervices (dei fretus auxilio sic loquor) frangentur inflectentur- 
ue, velint nolint, in subiectionem demississimam, baeo felicitas serva- 
Datur nobis, ut usu visuque iremur gratiam miserantis dei: patri- 
bus nostris tanti fructus gaudii πορείας est, nobis utique filiis eorum 
absade nanc cumulateque repraesentetus. non emim personis singulis sed 
generibus statae vices alternis commeantium in vitam hominum 
rum et suppliciorum divimae providentiae reddi solent. hec ita factem 


156 GEORGII PACHYMERIS 


τιμωρίαν τοῦ ϑεοῦ γενέσϑαι. τοῦτ᾽ ἐπράχϑη καὶ ἐπὶ τῶν πάλαι. 
καὶ τοῖς πατράσιν ἐπαγγειλάμενος τὴν ἀγαθὴν γῇν ἐχείνην τὴν 
πάλαι προαγγελϑεῖσαν τῷ βραάμ, ὡς αὐτίκα τῆς «Αἰγύπτου 
ἀπαλλαγεῖσι ληψομένοις ἐκείνην, ὃ δὲ ἐκείνων μὲν ἐπὶ τῆς ἐρή- 
pou πεσεῖν τὰ ὀστᾶ παρεσχεύασε, τοῖς δ᾽ υἱέσι πληροῖ τὴν ἐπαγ- 5 
E γελίαν, καὶ οὐ διέπεσεν ἣ ὑπόσχεσις. οὕτω δικαίοις μέεροις καὶ 
σταϑμοῖς αἱ ϑεῖαε πράξεις οἰχονομοῦνται. καιρὸς γοῦν μετοικεῖν 
προστάσσοντος τοῦ ϑεοῦ, οὐ σκιαδείοις ἐκ φύλλων ἐν λαμπήναις 
(ταῦτα γὰρ ἦσαν τὸ πάλᾳι) ἀλλὰ σκεπομένοις χάριτε τοῦ ϑεοῦ. 
καὶ δὴ ἐξ αὐτῆς Gua πεμπέτω τις τῶν ἀρχύντων, καὶ λαμβανέτω 10 
τοὺς οἴχους οἷ πανοικεὶ κατοικήσει. εἰ μὲν συμβαίνοι τοὺς πα- 
τρίους εἶναι καὶ τοὺς τοῦ γένους περιόντας ἔτε, εὖ ἂν σχήσοε" 
εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλά τις ἐκλεγέσϑω τοὺς ἁρμοδίους. ἐχρῆν γὰρ ϑεοῦ 
P 101 διδόντος τὴν χάριν κατὰ νόμους ἐκείνου ποιεῖν καὶ προσφιλοτι- 
μεῖσϑαι τὸ μέρος ἑκάστῳ. οὐδὲ γὰρ ἡμῖν μόνοις ἀλλὰ καὶ ὑμῖν 15 
δίχαιον ἡγεῖσϑαι τὸ ϑεῖαν χαρίζεσθαι" καὶ ὥσπερ τὸ ἀπερρῖφϑαι 
. sorvóv τὸ τῆς ὀργῆς ἅμα πίνουσι κόνδυ, οὕτω καὶ τὸ ἐπανακα- 
λεῖσϑαε καϑολικὸν τὴν εὐεργεσίαν λαμβάνουσιν. ἕψονταωι δ᾽ &g— 


9. 22$] τοῖς P. | 


cernere licet οἱ in antiquis. nem promissam patribus felioem terram, du- 
dum praenumiefam Abrahamo tanquam statum dandam lüberais ex Àe- 


- inerali 
quibosvis capitibus sed universim Israeliticae genti hereditate . adeunda 


imperii metropoli gratias agere, ac cum eo, ut divina lex iubet, im sua 
quemque pestimiolo reducere, non enim nobis solis, sed vobis etiam οἱ 
vestrum viritim singulis gratificari hoc miro eveatu depm voluisse putan- 
dum est. quin sicot communiter ad omnes imperantes iuxta subditosque 
pertinuit expulsionis e patria calamitas, atqwe in calice irae dei per 
emnes circumlato partem quisquo:swam: amarae potionis hausit, ita cem- 
venit ut conversae in melius sortis 1 exuberantis inde laetitiae seneu 
emnes períu r. post primos qui illuc remigraverint , entur eo- 
dem auo. deinde ordine reliqui. et aic iterum exhausta —— , υδο- 


^ 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. I. 157 


Bic ἄλλοι, xal οὕτω πάλεν τὸ κενωϑὲν ἀναπληρωθήσεται, πόλιν 
ἀντὶ πολιχνίων αἱρουμένων, τὴν ὄνομα ἔχουσαν τῶν ἀνωνύμων 
καὶ εὐτελῶν. οὐ μὴν δὲ xal καταφρονητέον τῶν τῇδε" ἀσφά- 
λα ydg: τῶν ἐντὸς μεγίστη, εἰ τὰ κύκλῳ φεύγοι τὸν σάλον. B. 
δταῦτα δὲ τὸν σάλον φευξοῦνται πολυωρούντων τῶν οἰκητόρων 
ἅμα τοῖς πεμπομένοις ἄρχουσιν. ἀλλὰ τὰ μὲν κατὰ καιρὸν καὶ 
λεχϑήσονται καὶ πραχϑήσονται ϑεοῦ συναιρομένου δι᾽ ἔλεος " νῦν 
δ᾽ ἄγε κἀκείνοις δι᾽ ὧν ἐπεμετρήϑη ἡμῖν ἡ χάρις (καὶ γὰρ δί- 
χαιον) γράφοντες τὰ εἰκότα δείξωμεν χάριν σφίσιν εἰδότες μετὰ 
109:v," τῷ τοι καὶ ἐκ τοῦ παραχρῆμα κελεύει γραφῆναι τὰ χα- 
ριστήρεα, ἐκλέγεται δὲ καὶ οἷς ἂν πεμφϑεῖσι τὴν χληροδότησιν Ὁ 
ἐπιτρέψοι τῶν μεγιστάνων. τοῖς γὰρ πολλοῖς yt'xal ἀνεβάλλετο 
τὸ διδόναι, καὶ πρόφασις ἐκείνῳ τὸ διὰ σπάϑης ἑλόντος μηδένα 
εἶναι τὸν δικαίως ἂν τῶν ἰδίων, εἴ nov παρεῖεν, ἐπὶ τῆς πόλεως 
15 ἀνϑεξόμενον. περιῆσαν γὰρ ἔτι οὐκ ὀλίγα καὶ τῶν τυχόντων, 
ἂν ὀκτὼ μόνοις πρὸς τοῖς πεντήχοντα ἔτεσι κατεχομένης τῆς πό- 
λεως τοῖς ἐχϑροῖς. ἐν οἷς καὶ πάντα ἂν περιῆσαν, εἴγε εἰρήνην 


8. κἀκείνους Ῥ. 


quoque, πὲ par est, praeoptaturo ἴω urbe quam Ín municipiis degere, et 

inclytaeque splendorem civitatis obscurorum et sine defer oppi- 
m angustiis et sordibus praeferre. mon tamen haec ubi sumus 

spernenda aut penitus relinquenda sunt. nam ut media tuta sint, cir- 

eumiecta sunt tuenda; mec potest securitas in ᾿ ^ 

tumultu sint. providebitur autem ut haec in par 

Jonorum A pac Ra sus coranüum fida 

atque invigilante providegtia magistratuum εχ 

haec suo tempore edicentur a gcotarque, deo p 

adfuturo: nonc, age, illis quibus ad tantum 

divina beneficentia ministris usa est, grates r 

aequum est iis referri quibus secundum deum di 

sub hoc coufestim praecepit conscribi authentico 

ribus praemia : elegit etiam e proceribus quos a 

esse iuberet distribution! domuum et terrarui 

caeteris erant, optimatum cuique faciendae re - 

avitave successione hereditario iure pertinentium, optimatibus autem nunc 

quidem solis in eo genere providit: plebi pariter consulere distulit, in 

animo babens id prorsus omittere, nullo se ad id adstringi iustitiae offi- 

cio existimans, quod urbem vi et armis receptam ex boste, lure belli 

spectare in solidum ad principem et in praedam ac fructum victoriae ce- 

dere aequum esse duceret; quo nomine quaestum baud modicum fecit. 

enim adhuc e bonis privatorum LE hominum e vulgo ἃ domi 

mis antiquis agnoscibilia non pauca, ut in civitate octo et quinquagin! 

solum annis ab hostibus d. im qua plura etiam atque adeo concta 

servanda et in primo statu foisse relioquentia verisimile est, si principes 

qui post urbem a Latinis captam Romanae rel praefuerunt, pace cum 








158 GEORGII PACHYMERIS 


εἶχον πρὸς ἐκείνους οἱ βασιλεῖς" εἰ γὰρ μὴ τῶν ἐπιτηδείων ἐκ τῶν 
Ὁ συχνῶν μαχῶν ἐν σπάνει ἐγένοντο, οὐκ ἂν καὶ τῶν ϑαυμαστῶν 
vag» ἥπτοντο. πλὴν τὰ ξένα κατέχοντες, καὶ αἱὲν ἐν δειλίᾳ 
ὄντες τοῦ ἐξωσϑῆναι τῶν μὴ σφίσι προσηκόντων, ἔσπευδον ἄλ- 
Aoc ἄλλο τι εἰς χεῖρας τὸ ἀλλότριον ἔχων ὑποσπᾶν τε καὶ ὑποχλές 5 
πτεῖν, ὡς ἐπὶ πολὺ μὴ ἕξων. 
Ὁ μὲν οὖν βασιλεὺς ταῦτ᾽ εἰπών τε καὶ πράξας διὰ ταχέων 
ἀπέστελλε πρὸς τὸν Καίσαρα, οὔϑ᾽ ἅπαξ ἕνα οὔτε τοὺς πάντας 
E ἅμα, ἀλλὰ συχνοὺς xa9" ἡμέραν ἄλλους ἐπ᾿ ἄλλοις, ἅμα μὲν 
πλειστάκις πρὸς ἐκείνου ζητῶν μανϑάνειν περὶ ἑκάστων, ἅμα 10 
δ᾽ ἐπιτάττων καὶ καϑιστάναι τἀκεῖ, ὡς μετ᾽ οὐ πολὺ κἀχεῖνος 
σὺν τοῖς ἀμφ᾽ αὐτὸν ἐπιδημήσων᾽ εὐτρεπίζεσϑαι γὰρ xal τὰ τῶν 
παλατίων προσέταττεν. οἱ δέ γε μεγιστᾶνες καὶ αὐτοὶ xa3* ἕνα 
τὸν οἰκεῖον ἀπέστελλον ὡς αἰτήσοντάς τε καὶ ληψομένους τὸς ol- 
κίας" μηδὲ γὰρ καὶ αὖϑις εἶναι βραδύνειν βασιλέως κινηϑέντος. 15 
ἐκεῖνοι μὲν οὖν ἐπιστάντες, καϑὼς ἕκαστος εἶχε, τοῖς προστε- 
P 1098 ταγμένοις προσεῖχον. ὃ Καῖσάρ τε διένεμε τοὺς οἴκους τοῖς τε 
προσώποις καὶ ταῖς ἀξίαις προσηκόντως. ἅμα δὲ καὶ διὰ σπου- 


11. Καῖσάρ τι} X. &? 


facta, quietos lllos ac securos reliquissent, nam nisi ex crebris bel- 

Lope urgeret, continvissent pos a templis sanctissimis rapaces 

manus. verum ezier raptores magnae nec spe secura possessae incüban- 

tes praedae, utique assidue circumsonantibus minis insulübusque repeten- 

fium et ex urbe ipsos pellere conantium , fecerunt quod solent qui rerum. 

alienarum brevem modo furüvamque nacti usurpm iis non ot suis ac pro- 

priis parcunt, sed mox sibi extorquendas arbitrati, interim dum licet iis 

&butuntur veluti mox auferendis et profuturls hosti, quod praevertere 
subtrahendo ac pro se quisque diriplendo prudens consilium patabant. 

His dicis et actis imperator misit ad Caesarem quam celerrime non 

unum semel aut omnes una, sed'multos quotidie alios super alios, simul 

vt quam ime, mutuis expeditis ab eo nuntiis, T fieret de sin- 

gulis quae ibi erant aut fiebant; simul ista mandatorum frequentia effi- 

cacus urgendum Caesarem ratus ad praeparanda in orbe, quod maxime 

: proximae suae isthuc migrationi cam familia et comitatu 

amobrem peculiariter praescripserat purgari adornarique 

15 veteres imperatores habitassent. optimates pariter pro 

larem aliquem mittebant propria ibi cuiusque curaturos, 

recipiendoque avitas ipsorum aedes et ad proximam ba- 

1endo, providentes haud sibi fas fore cunctari differreque 

m, quando imperator, quod mox facturum cernebant, eo 

porro qui publice aut privatim adornandis illic canctis 

strenue qe attente negotium curabant; et Caesar di- 

rersonis. αἱ ignitatibus prout cuique conveniebat. in quo 

caeteris simul eius loci ac temporis curis, ita occupaba- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Π. 159 


ῥῆς συνεχοῦς εἶχε, μηδ᾽ ἀναπνεῖν ἐώμενος ταῖς φροντίσιν, ἡμέ- 
ρας μὲν χαϑιστᾶν τὸ πλῆϑος, “Ῥωμαίοις μὲν πιστεύων, Ἰταλοὺς 
δ᾽ ὑποπτεύων. ἦν γὰρ ἐνσεσωρευμένον πλῆϑος, ξύγκλυδες 
ἄλλως καὶ ἀπόλεμοι ἄνδρες, ταῖς χειρὸς ἐργασίαις προσέχοντες " 
ὀὗμως δὲ καὶ τὴν τούτων δρμὴν ὡς ἐπιϑησομένων τὸ [γὰρ] τοῦ 
γένους ἀλλότριον, τό τ᾿ ἐξ ὑπογύου γυμνωθῆναι τῶν ὄντων, B 
zal πρὸς τὸ vewrtglou» ἑτοίμως ἂν ἔχειν ὡς 00 πολλῶν τῶν ἀν-- 
τιστησομέγων ὄντων, ἅμα δὲ καὶ μὴ ἀτρεμούντων ἔτι, ἔπειϑε 
δεδιέναε. ταῦτ᾽ ἐν νῷ βαλλόμενος ἡμέρας μὲν διὰ μελέτης εἶχε 
Ἰοχαταστέλλειν τὸ πλῆϑος, φόβον ἐμποιῶν, νυχτὸς δὲ διατάττων 
τοὺς διατρέχοντας, καὶ νυχτεπάρχου τρόπον ἀγυιὰν ἑκάστην 
προσερευνῶν, μὴ καχὸς ἔξω πλανῷτο᾽ πανταχοῦ γὰρ ἐκέχλαστο C 
καὶ τὸ τεῖχος, ᾧ δὴ τοιαῦτα πράττειν ἦν βουλομένῳ. ἀλλὰ 
xa9? ἡμέραν ἐπισωρευόμενοι πλείους ἔξωϑεν ξυνδιέφερον μὲν τὰς 
15 φροντίδας ἐκείνῳ, ἐν ἀφοβίᾳ δὲ τοὺς ἡμετέρους καϑίστων. 

31. Ὁ δὲ βασιλεὺς συνταξάμενος ὅσον ἦν τὸ περὶ αὐτόν, P 108 
ἔχων μεϑ᾽ ἑαυτοῦ καὶ τὴν «Αὐγούσταν, ἔτι δὲ καὶ τὸ νεογιλὸν 
ϑάλλος τὸν ἐξ ἐχείγου ᾿Ἡνδρόνικον, οὗ δὴ καὶ τῇ προσηγορίᾳ τὸν 
πατέρα οὐχέε᾽ ὄντα ἐτίμα, οὗ τὴν μνήμην ὡς φιλοπάτωρ καὶ 


5, γὰρ expunxerim. 7. πολλοῖς P, 


tur ut respirandi vix spatium baberet, per dies quidem intentus conti- 
nendae multitudini urbanae; quae cum e Romanis l]talisque constaret, 
ilis fidebat, hos ut suspectos observabat. erat aotem magna vis confer- 
fae plebis collectitii geoeris , vulgus plerumque imbelle, parando manu 
victui variis artificiis attendens. tamen et ab his cavebat, utpote qui si 
efferati vim pararent (quo ut traherentur exteri de statu incerti, ne mox 
spoli&arentur metuentes, pronum erat), vel ipso numero formidabiles 
eraat , cum armati non sat multi ad manum essent qui eis opponerentur; 
quare utcunque acquiescere praesenti sorti videbantur, non tamen de iis 
securus Caesar erat, sed eventus incertos reputans, per diem quidem 
(ot dicere coepi) sedulam dabat operam compescendis turbis et coitioni 

se plurimorum; quod assequebatur platess obiens cum idoneo 
armatorum comitatu, ac circumferenda per urbem terrifica sui specie, 
metum utilem incutiens: per noctem rursos vigilum cohortes cursare hr 
vicos omnes, fora et engiportus obire cunctos iubens, scrutarique dili- 
genter nemquis uspiam domo egressus aut in urbem per hiatus murorum, 
qui multi undique patebant et facilem dabant aditum, ingressus vagare- 
tur. caeterum quotidie fugientes conferti, quo quisque posset, ex illa 
quam dixi collecti&a multitudine plurimi parte solicitudinis Caesarem le- 
vabant, securioresque reddebant nostros. 

31. At imperator satis iam omnibus compositis, universum quem 
secum hebebat procerum ac familiarium comitatum ducens, Augustam 
quoque suam coniugem et regiae stirpis tenerum surculum ex ea susce- 
ptum Andronicum, cul tali "tribuenda » nomine honorare studuerat patris 
sui Andremici dedum mortui memoriam, per quam etiam quadam osten- 


160 - GEORGII PACHYMERIS 


ἐνόρκιον ἐφ᾽ ἑκάστῳ ἐτίϑει, τὸν μέγαν ἐπὶ γλώττης φέρων δομέ- 
στικον, καὶ τὴν τῆς «Δὐγούστης μητέρα, ἣν μεγάλην κυρίαν κατὰ 

Β τιμὴν ὠνόμαζον οἱ πολλοί, συνάμα τῇ γερουσίᾳ πάσῃ καὶ τῇ 
συγκλήτῳ τὴν ἐπὶ τῆς πόλεως ὥδευε, καὶ δὴ περαιωσάμενος τὸν 
ἙἝ,“λλήσποντον ἐκεῖϑεν ἐχώρει πρὸς τὸ Βυζάντιον. ἐλϑὼν δὲ καὶ 5 
τὴν Χρυσέαν πύλην κατειληφώς, ἐκεῖ καϑήμενος ἐφ᾽ ἡμέραις τὴν 
εἷς nólw εἴσοδον, ὅπως ϑεοφιλῶς ἅμα καὶ μεγαλοπρεπῶς γέ- 
voto, ἀνεσκόπει τε καὶ συνέταττε. καὶ δὴ πέμψας ἄγει ἐκ τῆς 

C μονῆς τοῦ Παντοκράτορος τὴν σεβασμίαν εἰχύνα τῆς ἁγνῆς ϑεο-- 
μήτορος, ἣν λόγος ἔργον μὲν εἶναι τοῦ ϑείου “ουκᾶ, ἐκεῖσέ nov 10 
παρούσης κἀκείνης καὶ ϑεωμένης, δῶρον δὲ μετὰ ταῦτα γενέσϑαε 
Jlovycola τῇ βασιλίδι παρὰ τῆς νὐυμφῆς αὐτῆς Εὐδοκίας τῆς ἐξ 
"»ϑηνῶν καὶ δεσποίνης, καὶ δῶρον ἀξιόχρεων ὄνεως ἐκ Παλαι-- 
στίνης ἀποσταλέν: ὑπὸ δὴ ταύτῃ ὁδηγῷ γε οὔσῃ, δι᾽ ἧς ἐπε- 
πιστεύχει καὶ ἀπολήψεσθαι, εἰσελαύνων τὴν πόλιν ἀποχρώντως 15 

Ὁ ἡγεῖτό οἱ ἔχειν τὴν εἰς ἐκείνην ἀπονέμειν χάριν. ᾿ ἔταττε δὲ καὶ 
τῶν ἐκεῖσε ἀρχιερέων ἕνα, τὸν τῆς Κυζίκου Γεώργιον, τὴν oro- 
λὴν ὑπενδύντα τὰ τῆς εὐχῆς ἄγειν καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν πραττομένων 
εὐχαριστίαν ἀποπληροῦν. ἤνοικτο τοίνυν ἡ Χρυσέα πύλη χρο- 
vlo, καὶ ἀρχιερεὺς τῆς εὐχῆς ἐξῆρχεν. ὃ μέντοι γε βασιλεὺς 90 
καὶ πᾶν τὸ περὶ αὐτὸν σχολαίῳ ποδὶ καὶ ἀνατεταμένῃ διανοίᾳ 


tatione filialis pietatis vulgo iurare consueverat, cum quid affirmaret, 
magnum domesticum passim in ore habens, et Augustae matrem, quam 
magnam dominam plerique honoris causa nominabant, denique cum ma- 
ioribus natu cunctis et universo senatu in urbem iter arripuit, ac traie- 
cto Hellesponto processit inde versus Byzantium; quo perveniens et ad 
Áuream delatus portam ibl per aliquot dies substitit, sedulo providens et 
mandatis opportunis curans ut in en, qua parabat in regiam civitatem 
invehi, triumphali pompa nihii ad religionis sanctitatem, nihil ad splen- 
dorem magnificentiae posset desiderari. inter caetera jussit a ex 
monasterio Pantocratoris sacram imaginem intemeratae dei matris, quam 
aiunt opus esse divi Lucae, eius penicillo ac manu e vivente coramque 
spectata deipara expressum, missum deinde ad Pulcheriam Augustem ab 
huius fratria domina Eudocia Atheniensi ex Palaestina, donum plane mit- 
tente et accipiente dignum. hac duce praeeunte ingrediendo civitatem 
quam eius beneficio sibi apertam traditamque crederet, putabat se testa- 
turum satis cui tanti successus gratiam deberet, et sic quantum posset 
efficium grati animi patronae tam liberali repensurum. iussit praeterea 
unum e praesulibus qui aderant, Georgium Cyricenum, stola induta so- 
lemnem precationem praeire ac conveniente praesenti gaudio gratiarum 
actione rite defungi. tum denique, postquam diu clausa permanserat, 
Subito aperta est porta Aurea, et antistes orationem inchoavit, quando 
imperator et universus eius comitatus gravi et tardo incessu, mente vero 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Π, 4161 


pt9* ὅτι πλείστης τῆς πρὸς 9:0» ἀνθομολογήσεως τὴν πόλιν εἶσ- E 
ἔρχεται, πεζῇ βαδίζων καὶ τὸ τῆς βασιλείας σοβαρὸν ὡς μὴ τοι-- 
αὕτῃ τελετῇ πρέπον συνόλως ἀποτιϑέμενος. ἦν δὲ τότε καὶ τὸ 
τῆς ἡμέρας μεσημβρινὸν τοῦ μετρίου πλέον ἐκκαῖον, τοῦ ἡλίου 
5xorà χορυφὴν ἱσταμένου, καὶ 7| τῶν συνειλεγμένων προϑυμία 
πρὸς τὸ πνῖγος διεφιλονείχει, ὡς εἴ τε καὶ συμβαίη καταληψομέ- 
γων συνάμα τῷ βασιλεῖ τὸ μέγα παλάτιον. τὸ γὰρ τῶν Βλαχερ-- P 104 
γῶν οὐκ εὐπρεπῶς ἦν ἔχειν πρὸς τὴν τῶν βασιλέων χατοίχησιν" 
ἔγεμε γὰρ καπνοῦ καὶ λιγνύος ᾿Ἰταλικῆς, ἣν oí τοῦ Βαλδουΐνου 
Ἰ0ϑαιταλευταὶ ἐκ πολλῆς τῆς ἰδιωτείας ἐχείγου τοῖς τῶν ἀναχτόρων 
τοίχοις προσέπαττον, ὡς ἔργον εἶναι τὴν ἐκείνων κάϑαρσιν. ἅμα 
δ᾽ ὅτι καὶ εἷς ἀσφάλειαν ἱκανῶς εἶχε βασιλεῦσι πρώτως ἐπιβᾶσε 
πόλεως τῶν πραγμάτων τεταραγμένως ἐχούσης. τὸ μὲν οὖν ἥσυ- 
χίᾳ χαῖρον τοῦ δήμου, ἄρτε πρώτως βασιλέω Ῥωμαίων ἐν τοῖς B 
15 ἀνακτόροις ϑεώμενον, μεταβαλὺν τὴν ἔχπληξιν εἷς χαρὰν ἐν ἐλ- 
πίσιν ἦν τοῦ λοιποῦ εὐπραγεῖν ὑπὸ τούτῳ βασιλευόμενον, — do- 
xovot δέ μοι πρὸς ἐχείνην τὴν ὄψιν καὶ oí χατὰ τὴν πόλιν Ἰταλοὶ 
. εταβαλέσϑαι ἄν καὶ ἀγαπᾶν οὕτω πραχϑέντων (μηδὲ γὰρ ἀδο-- 
Σεῖν τοιούτῳ δουλείοντας), el μή γε 7) κατὰ γένος κόρυζα εἷς 


1. vc πόλεως P. 


! 


in deum penitus intenta, demississima professione summae gratiae & se 
pr tam insperata felicitate numini debitae, civitatem ingressus est pedi- 
ambolans, omni regiae majestatis fastu velut tali ceremoniae non 
eo te prorsus deposito. erat tunc hera meridiana et summus diei 
fervor, sole supra verticem altissimo ignitos radios vibrante. tamen de- 
vota pompam celebrantium alacritas cum aestus incominodo certabat, 
wnoquoque jpsorum, et Augusto prae ceteris, subire libenter parato si 
que detrimenti valetudo pateretur ex ardentissimo coeli verticem insi- 
entis meridie solis vapore tolerato, dum sic lento gressu ad magnum 
pelatum fergntur, nondum spta ad impeératotem excipiendum regia Bla- 
Chernarum propterea quod haec sordebat adhuc fumo plena nidoremque 
olens Italicum, parietibus illic pessim fuligine inquinatis per Balduini co- 
quos illita (ipso id haud digna Principe negligentia fieri sinente), quae 
purgari nisi longiori tempore οἱ laboriosiori opera nequiret. praeterea illa 
megni palati visa est securior interim sedes futura principibus in urbem 
nondum plene paeatam ex tam diuturna hostili oppressione tunc primum 
ingveseis. plebs porro quiete gaudens, viso tum primum in urbano pala- 
tio Romano imperatore, stupore in gaudium verso bene de caetero spe- 
rabat, proventura ex talis principls praesenti regimine laeta sibi cmcta 
confideme. mihi quoque videntur ipsi qui supererant in urbe Itali ad 
hanc speciem multo augustioris Jnaiestatis aliquantum deliniri potuisse, 
ac non longe futuri fuisse ab acquiescendo praesenti fortunae, haud igno- 
minioswm sibi ducentes tali principi subesse, nisi rancor ingenitus in con- 
temptem potestatis bomini non sul generis comméssae traheret, praese 


Georgius Pachymeres I. 11 | 


/ 


162 GEORGII PACHYMERIS 


C ὀλιγωρίαν ἐτύφου καὶ ἄλλως ἐξ ὑπογύου và δεινὰ παϑύντας. 
πλὴν τελεσϑείσης τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐπὶ κρότοις ἐπινικίοις καὶ 
ϑείοις ἔσμασι, τὴν μὲν νύκτα φρουραῖς ἀσφαλέσι διείληπτο τὸ 
παλάτιον. 

D 39. Πρωΐας δὲ ὅλος ἦν πρὸς βουλαῖς, ὅπως τε τὰ κατὰ 5 
τὴν πόλιν καταστήσας ὀχυρώσει φρουροῖς τὸ ἄστυ, καὶ ὅπως à» 
τοῖς δοκοῦσι τῶν Ἰταλικῶν γενῶν (οὗτοι δ᾽ ἦσαν Γιννουῖταί τε 

- καὶ Βενετικοὶ καὶ τρίτοι Πισσαῖοι) σοφῶς προσενεγκάμενος xoà 
$g' αὑτῷ ποιήσοε᾽ οὕτω γὰρ ἂν αὐτῶν ὑποποιηϑέντων, οἵων 
τ᾽ ὄντων τὰ μέγιστα συγκροτεῖν ἐς ὃ τι καὶ ῥέψοιεν, τοὺς ἄλλους 10 

E καὶ μὴ ϑέλοντας ἠρεμεῖν. ὅϑεν καὶ προσκαλούμενος ἡμέρας ὕλης 
ἐχρημάτιζε τὰ εἰκότα, καὶ ταῖς τῶν ἐλπίδων ἀμείνοσιν ὑπέσπα τε 
τῆς πρὸς τοὺς ὁμογενεῖς οἰκειότητος καὶ κατ᾽ ὀλίγον προσεποιεῖτο, 
καί γε τὰς δρμὰς σφίσι σοφῶς ταῖς χάρισιν ὑπετέμνετο. αἱ 
δ᾽ ἦσαν ἐν καλῷ τε τῆς πόλεως κατοικεῖν ἀνέδην, τόσον τοῦ 15 
τόπου λαβόντας, καὶ τὴν σφίσιν συνήϑη τάξιν ὕπ᾽ ἄρχοντι πεμ- 

P 105 πομένῳ παρὰ τοῦ κοινοῦ συνεδρίου τοῦ γένους αὐτῶν, ὃν καὶ 
ποτεστάτος ἐξουσιαστὴν εἴποι ἂν 5 Ἑλλήνων γλῶσσα, νόμοις 
ἰδίοις προσέχοντας πολιτεύεσθαι, ἀτέλειαν Ó ' ἔχειν καὶ ἐλευϑε- 


18. ποτεστάτον7 an paulo ante 0g? 


. tim memores calamitatum recentis cladis, et peiora ex proclivi metnentes, 
alioqui superbos animos. caeterum consumpta tota ea die plausibus trium- 
phalibus et festis canticis, per noctem sequentem valido praesidio pala- 
tium septum est. 

32. Mane consecuto totum se imperator impendit consiliis εἰ deli- 
berationibus de optima ratione constituendae ac praesidiis firmandae ci- 
vitatis, deque via ac modo conciliandi atque in partes, quoad posset 
fieri, trahendi praecipuos quosque ltalici generis (hi erant. Genuenses 
Veneti et tertii Pisani ): nam si hos sibi devinxisset, spes erat vel pa- 
riter assensuros et quasi vi quadam, vellent nollent, attrahendos reli- 
quos, vel si contumacia invicta in odio perstarent, exarmatos eorum dis- 
cessione minus deinceps ad nocendum valituros et quieturos necessario 
caeteros. quare iis ad se vocatis alloquendis solidum sumpsit diem , ido- 
nea commemorans deliniendis ipsis, et spe commodorum cuique privatim 
oblatorum abducendis a communi universo Latinorum generi conspiratione 
in odium Graecorum. nec nihil profidebat ista opera: sensim enim ci- 
curabat feros, et saevos iratorum impetus beheficis emolliendo frange- 
bat. ipsis quippe indulgebat ut in bono urbis loco habitare secure pos- 
sent, tantum loci occupantes quantum sibi sufficere putarent, sua ipso- 
rum propria utentes disciplina, sub cura praefecti a concilio gentis pu- 
blico missi, quem Potestatem ipsi vocant, nomine significante praetorem 
aut magistratum rerum iudicandarum et administrandarum auctoritate 
praeditum, proptiis item obtemperantes legibus; praeterea ut essont imc 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IL 168 


θέαν ἐφ᾽ ἅπασι ναυσὶ χρωμένους xal μεταχειρίζοντας κατ᾽ ἐμπει- 
ρίαν τὰ πράγματα. καὶ ταῦτα μὲν Γιννουΐταις τὰ ἐπαγγέλ- 
ματα, Βενετιχκοῖς δὲ καὶ Πισσαίοις τὰ ὅμοια προσεφιλοτιμεῖτο, 
τοῖς μὲν ὑπὸ παϊοίλῳ, ὃν Ἕλλην ἄν εἴποι ἐπίτροπον, τοῖς δὲ 
6 Πισσαίοις κονσούλῳ, ἐφόρῳ νόμοις τοῖς αὐτῶν χρωμένοις, πράτ-- B 
τεῖν τε τὰ αὐτῶν ἀκωλύτως, ἐλευϑέρως διαβιοῦντας. πλὴν τοῖς 
μὲν Γεγνουΐταις οὐκ εἶχε πιστεύειν ἐντὸς περικεχλεισμένοις τοῦ 
ἄστεος, πολλοῖς γε οὖσι καὶ οὐ κατ᾽ ἐκείνους ἀμφοτέρους συνά- 
μα, ἐχείνους δ᾽ ἠλαττωμένους τῷ πλήϑει ἐντὸς κατέχων οὐκ ἤλ- 
fyu. τὸ δ᾽ οὖν διαιρεῖν τὰ γένη, καὶ τοῖς μὲν παροῦσι φιλικῶς 
ἔχειν, τοῖς δὲ καὶ ἀποῦσι πόρρωϑεν δώροις ὑποχαλᾶν τὰς δρμάς, 
δειχνύντος ἦν ὡς δεδίεε τὴν ὁμαιχμίαν, καὶ μᾶλλον ὅτι Βαλ- C 
δουῖνος φυγαῖς χρησάμενος καὶ Καρούλῳ συμμίξας, ἀνδρὶ σο-᾿ 
βαρῷ καὶ ὑπὲρ τὸ μέιρον φρονοῦντι, συνήλλαττε λαμβάνων 
15 ἐφ᾽ υἱῷ τὴν ἐχείνου ϑυγατέρα xal οἱ ὡς ἕδνα τὴν πόλιν ἣν οὐκ 
εἶχε διδούς. ὃ δ᾽ ἐλάμβανε καὶ μὴ ἔχοντος παρ᾽ ἐχείνου, ἔλ.- 
πίζων ὡς χαταλήψαιτο στόλον ἐξαρτύσας. 
33. «Πρῶτον γοῦν τῶν ἐκείνου ἔργων ἑντὸς τοῦ πολέσμα- D 
τος τοὺς ἐποίχους εἰσάγειν τε καὶ οἰκίζειν, πρὸς τῇ ϑαλάασῃ xa- 


1, ἐμπορίαν 4, μπαϊούλῳ7 9. ὑλακτουμένους P. 


unes sc prorsus liberi in omni ratione navigationis ac commercii, ne- 
gota solita ipsis industria gerentes. baec Genuensibus promissa, Vene- 
ts autem et Pisanis paria similiter ostentata sunt, nempe ut illi quidem 
sub Baiulo ( vocabulo, si in Graecum interpreteris, praepositum sonante), 
Pissni autem sub Consule, quasi dicas ephoro aut sedile, legibus ipso- 
rom quisque propriis uterentur, suasque res sgerent prohibente nemine, 
re per omnia viventes. caeterum Genuensibus satis fidere non pote- 
rat intra urbem degentibus, quod multi essent nec cuu Pisanis et Vene- 
tis communiter viverent, sed suas sibi separatim res haberent; quos alla- 
trari, cum apparerent, et plebis proscindi conviciis haud moleste ferebat, 
sic illos (quod sibi utile putabat) cehiberi ne facile prodirent, et intus 
detineri gaudens. ea porro industria traetandi separatim cum unaquaque 
gente, et praesentibus quidem benevolentiam exhiberidi, procul vero ab- 
sentium iras exarmandi donis missis et privilegiis indultis, eius erat qei 
ostenderet formidare se nationum harum consensum et conspirationem ia 
communem expeditionem bellicam ; quem illi magis admovebat intendebat- 
que metum acceptus de Balduino nuntius, istum referens foga delatum 
δὰ Carolum, praeferocem et magnorum spirituum virum, affinitatem cum 
eo contraxisse iongenda suo filio Carol filia, imputata in petrimenium 
et maritalem dotem urbe. Constantinopoli; quam licet qui assignabat nom 
baberet, admisit nihilominus Carolus libenter, sperans se illam recepte- 
rum classe, quam ad id armabat, immissa. 
S3. Primom imperatoris urbém i opus foit suburbiorum in- 
quiliaos in urbem inducere, ad mare prius habitantes; secondum distri- 


164 GEORGII PACHYMERIS 


τῳκισμένους τὸ πρότερον, δεύτερον κληροδοτεῖν τοῖς iv τέλει 
ἐχτός τε xol ἐντὸς πόλεως τόπους εἷς γεωργίαν, ἐξηρημένης τῆς 
εἰς χάριν γονικευϑείσης τοῖς ϑεληματαρίοις, τῆς ἐχείνων σπουδῆς 
καὶ εὐνοίας ἕνεκα, γῆς ἀγαϑῆς εἰς καρπογονίαν καὶ ἀρετώσης elg 
πᾶν τὸ χκαταβαλλόμενον. ἔτι τ᾽ ἀφοσιοῦν ταῖς μοναῖς ἑτέρας ὁ 
μάλα πιείρας. ἦν γὰρ αὐτῷ τὸ σπούδασμα καὶ ταύταις προσαρ- 

P 106 μόττειν τὰς ἔξω, o δὴ ὑπὸ πολλῷ πλούτῳ κατ᾽ ἀνατολὴν παμ- 
πληϑὲς αὐτάρκως ἔχουσαι τῶν ἐπιτηδείων συνίσταντο" οὕτω γὰρ 
ἐκεῖϑεν καὶ ταύτας συνιστῶν ἐγνώκει. τρέτον τοῖς συνειλεγμέ- 
γοις ἐχδιδόναι τόπον ἐφ᾽ ᾧ κτίζοιεν ἐπὶ τέλει, τὸ δὲ πρὸ τούτων 10 
καὶ μεῖζον, ἀρήγειν ἐπανηκούσαις πρὸς τὸ πρῶτον τὸ δοκεῖν μο- 
γαῖς εἶναι, ἀνακτίέζειν τε καὶ τὸ πόλισμα πάνυ σπουδαίως τοὺς 
ἀπὸ στρατιωτῶν ἐλαφροὺς εἰσάγοντα. μηδὲ γὰρ ἠρεμήσειν οὕ-- 

B τως ἐξελαϑέντας τοὺς πρὶν κατέχοντας, ἀλλὰ στύλῳ συνεπιϑή- 
σεσϑαι. τῷ τοι καὶ στόλον ἐξήρτυε καὶ ἐναυπηγεῖτο, καὶ τοὺς 16 
προσελῶντας ix τῶν χωρῶν καὶ εἰς χιλιάδας ἔταττε πλείους. 
ἄλλα τε πολλὰ κχατέπραττε, τὰ μὲν κατὰ χρείαν τὰ δὲ xal 
κατ᾽ ἔχπληξιν, προαναστέλλων τὰς ἐπιϑέσεις. 


buere optimatibus hereditaria bona intra et extra civitatem, domos et 
agros ad culturam, segregata tamen ea parte quam in gratiae loco exi- 
mie voluntariis reservaverat, praemium debitum studio et benevolentiae 
ipsorum: erat autem illa portio terrae optimae et in omni fructoum ge- 
nere ferucis. excepit et partes alias monasteriis valde pingues. erat au- 
tem ei in animo monasteria urbana iis quae multa extra urbem variis per 
Orientem locis visebantur ditia, et magnae multitudini alendae quod suf- 
ficeret habentía, coniungere, sic fore autumans ut ex alterorum copia 
slterorum inopiae subveniretur; quam optimam putabat monasteriorum 
urbis recte constituendorum rationem. statuit quoque ut evocatis ad ur- 
bem frequentondam assignarentur loca in quibus aedificarent, certo indi- 
cto vectigali quod fisco penderent, ante haec et aliud instituit maius 
memorstuque dignius, decernens videlicet ut ope ac favore regio iuvaren- 
tur conatus eorum qui antiqua monasteria desolata vel destructa resti- 
tuere in pristinum splendorem cwrarent. incubuit etiam studio ingenti 
moenibus urbis instaurandis reficiendisque, qua hiarent aut labem face- 
rent, imponendisque turribus ac propugnaculis ad custodiam manu prom- 
ptis .expeditisque militibus, satis enim intelligebat minime quieturos pul- 
808 inde Italos, sed classe quamprimum armata venturos ad recuperatio- 
nem tentandam sic amissae urbis. quare et ipse classi apparandae aedi- 
ficandisque navibus operam impendit. et ia navale ministerium e molti- 
tudine quae in urbem, ex quo erat r » Concurrerat e cunctis undi- 
que regionibus, ad multa remigum millia centuriavit, plura quoque eius 
generis alia fecit, partim ad usom verum imminentis belli, partim ad 
speciem, sperans terrore ipso varii apparatus et ostentata inde confiden- 


se repressurum spes audaces inhiantium urbi Latinorum et novam in 
eam expeditionem parantium, 











— α 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Il 165 


34. ^H» δὲ ἄρα μέλον ἐκείνῳ xal τῆς ἐχκλησίας οὕτω χε- C 
χηρωμένης ποιμένος. συνῆγε τοίνυν τοὺς ἱεράρχας καὶ βουλαῖς 
σὺν αὐτοῖς ἐχρῆτο, τὸ ποιητέον ϑέλων μανϑάνειν. τοῖς μὲν 
οὖν ἐδύκει ἀνακαλεῖσϑαι ἔτι περιόντα τὸν πατριάρχην “Ἀρσένιον " 

δ μηδὲ γὰρ πανονιχῶς προβῆναι τὰ xav! ἐκεῖνον ἔδει yàp ἐπιμέ- 
fuv παραχαλοῦντας, καὶ μὴ ἐᾶν παρευϑὺς ἀνέγκλητον ὄντα. 
τοῖς δὲ τοὔμπαλιν αὐτὸν μὲν μένειν ἐφ᾽ οἷς κατόνωστο" ἱνανὴν D 
γὰρ εἶναι χαὶ εἷς παραίτησιν τὴν ἐχχώρησιν, καὶ τὸ ἀξιούμενον 
μὴ καταδέχεσϑαι ἀλλ᾽ ἀποπέμπειν τοὺς ἱχετεύοντας δηλοῦντος 

102» ὡς ἀπολέγοι τὴν προστασίαν. τούτων οὕτω κχινουμέγων xal 
λεγομένων, ὃ βασιλεὺς καὶ ἀμφοτέροις τιϑεμένῳ ἐῴκει προμη- 
ϑείας τῆς κατ᾿ αὐτὸν ἕγεχα. τό τὸ γὰρ ἐκεῖνον μετακαλεῖσϑαι 
καὶ ἐφιστᾶν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς πράγμασιν εὖ ἔχειν ἐδόκει, εἰ 
ὑπ᾽ ἐκείνῳ πατριαρχοῦντε τὰ κατὰ γνώμην προβαίη, ὥστε καὶ 

158 τε αἱροῖτο πράττειν καὶ μηδὲν μηδέσιν ὑπολελεῖφϑαι εἰς σκαν- 

'ddÀov πρόφασιν. ἐδεδίει δ᾽ αὖϑις μή πως ἐχχρουσϑεὶς ἁμάρτῃ p 107 
τῶν κατὰ γνώμην, καί οἱ ἐντεῦϑεν βυϑὸς πραγμάτων ἀναρρα- | 
yelg. τὸ δ᾽ ὑπερφρονεῖν καὶ ἀντιχαϑιστῶν ἕτερον προβαίνειν 
μὲν ἀχωλύτως ταῖς πράξεσιν οὐκ ἀμήχανον ἐλογίζετο, ταραχὴν 


94. Curae queque imperatori foit status ecclesiae tunc videatae 
pastore. congregavit ergo episcopos, δὲ sententias eorum ivit, 
quid opos esset facto discere cupiens: erant in iis quibus Arsenius re. 
vocandus ad sedem patriarchalem videreter. negabant enim canonice fa- 
cam elus exauctorationem: quippe aiebant oportuisse amplius expectare, 
pestquam ille invitatus ad reditum fserat, nec tam cupide procedere ad. 
eiws nec accusati neo damnati depositionem. alii contra dicebant satis. 
coastitisse de fixo » eius et irrevocabilt abdicandae adieniatis proposito, 
neque aliam expressiorem recusationem expectari uilse quam ipsum 
secessum, ex quo nullis precibus missorum ἃ sacra synodo retrabi po- 
tuerit. inter haec ultro citroque mota dictaque altermans imperator, et 
modo his modu ilis assentiri visus, nunquam expediebat in utra potius 
contrarierum sententiarum acquiesceret, quia nesciebat utrum consilium 
esset wüiliws ad finem ipsi propositum confirmandi et in maius promovendi 
res suas. sam hinc quidem hominem expertae facilitatis, auctoritatis 
magnae, rebas iterum ecelesiasticis imponi homestum. amplum et vulge 
placiterem apperebmt; et idem erat imperatori mmodum, »i que 
modo senem potaisset induoere ad ea quae habebat in animo, quaeque 
agere iam coeperst, petriarebalis auctoritatis nutu et sufífragatione ro- 
borsnda. sic enim et decreverat perficeret; et simul omnem omni- 
bus offensienis ac querelarum oocasionem demeret. sed rursus verebatur 
ne spe ista excidens sesurim suis rebus magnam infligecet, ae quasi qua- 
dam mota Camarina novarum inde tempestatum periculosissimas excitaret 
mebes. e contrario si persisteret ia. Arsenio procul. habendo aliumque pe- 
triarcbam eligi curaret, occurrebet fieri quidem tunc ac e spe- 
rari et consilia de amovendo a spe imperii pupillo haberemt: cae- 


166 GEORGII PACHYMERIS 


δ᾽ ἄλλως εἶναι, δι᾽ ἣν οὐδὲ τὰ γενόμενα προσήσεσϑαί τινας, 
δεινὰ καὶ ἄλλως ὄντα, τῶν εἰκότων ἔχρενε. μέσος οὖν ἐναπει-- 
λημμένος ἀμφοτέρων τῶν λογισμῶν ἐν ἀπορίᾳ καϑειστήχει τοῦ 

B τίσι τίϑεσϑαι. ὅμως ἐχχωρῶν τῷ καιρῷ προϊόντι ὡς κρεῖττόμ 
τι ἐπάξοντι, ἀφεὶς κατὰ αφᾶς τοὺς ἱεράρχας περὶ τούτου βου- 5 
λεύεσϑαι ὥστε καὶ ὁμολογεῖν ἀλλήλοις μὴ διαφωνοῦντας, αὐτὸς 
ἐπὶ τὰς τῶν κοινῶν ἐτρέπετο διοικήσεις, οὐ μὴν δὲ ὥστε καὶ 
ἀφροντίστως ἐκείνων ἔχειν. 

C 35. T0 yàg κατὰ γοῦν βυσσοδομευόμενον οὐχ ἡσυχάζειν 
ἐποίεε τοὺς λογισμούς. οὐκ ἀφανὴς γὰρ ἦν ἐξ ὧν τοῖς ὑπονοου-- 10 
μένοις τῷ Ἰωάννῃ προσκεῖσϑαι ἔγκλημα δυσνοίας πρὸς ἑαυτὸν 
ἐπῆγε καὶ ὑπεβλέπετο, ἔστε δ᾽ οὗ καὶ αἰτίας πλαττόμενος ἀπη- 
ψῶς ἐκόλαζε, μηδὲ μέχρις ὀνόματος κοινωνὸν ἐπὶ τῇ βασιλείᾳ 
ϑέλων ἔχειν τὸν Ἰωάννην καὶ τὸ ἐκποδὼν τῶν ὅλων καταστῆσαι 

D διὰ πλείστου ποιούμενος. ἦν δὲ τὸ μὲν ἐρεϑίζον εἰς ταῦτα τῶν 15 
μὲν ἀνθρώπων οἱ περὶ τὴν ἀδελφὴν Εὐλογίαν, τῶν δὲ πραγμά- 
των τὸ τὸν υἱὸν ᾿Ανδρόνιχον τῇ ἡλικίᾳ προκόπτειν, ὃν μὴ κατὰ 


terum orituras inde turbas providebat, cupidis rerum novarum speciosom 
adversum sese coniurandi praetextum non neglecturis; quorum -utique.se- 
ditiosi conatus favorem apud vulgus haud dubium inde traherent, quod 
iustitiae ac religionis in vindicanda sacri capitis iniuria, iam plurimum 
invidiosa, colore honestissimo commendarentur. his suspensus curis &tque 
utramvis in em ambiguus optimum iudicavit permittere negotium 
quesi sortis arbitrio, ipsos qui convenerant episcopos sinendo libere de- 
cernere quod vellent, autumass allaturum, ut solet, aliquid forte in rem 
non incommodum tempus ipsum ac moram; quae ut longior contingeret, 
antistites inter se commissos admonuit, darent operam mature consideran- 
dis cunctis, nec deliberationi finem imponerent quoad omnes ad unum in 
concordem sententiam convenirent. ipse alio curas vertit ad instantium - 
&dministrationem, haud tamen attentione penitus aversa ab iis quae in 
synodo ἃ patribus agerentur, quos quasi furtivis obtutibus, aliud licet 
agere simulans, perrexit observare. 
95. Nam quod machinabatur animo, acquiescere ipsum in re tali 
et nimiae fiduciae indormire non sinebat. multorum in imperatorem gli- 
 &cebant non obscuris excitatae indiciis suspiciones, parum eum benevole 
in pupillum Ioannem aífigj atque adeo in eius circumveotionem incumbere, 
unde crimen perfidiae im se ipsum attrahens obliquis plerorumque indi- 
gnitatem rei non ferentium oculis designabatur. constabat eum fictis cau- 
sis graviter multasse quosdam, quorum culpa non erat alia quam Ioannem 
imperatorem libera voce praedicasse; quem ne nomine quidem tenus sibi 
adiungi collegam supremae potestatis ferre poterat. nec satis dissimula- 
bat redigere plane se puerum in ordinem et ab omni funditus excludere 
participatione imperii omni studio cupere, ac in eo verti fortunam salu- 
temque propriam ducere. eo illum incitabant partim homines partim 
ipsae res. logia videlicet eius soror nullum faciebat finem eius ini- 
quitatis suadendae. Andronicus autem puer, filius imperatoris Palaeologi, 
crescens in dies spe indoleque bona, tacto sui aspectu patrem assidee 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1I. 167 


βασιλέας ἀνάγειν δεινὸν ἐποιεῖτο καί oi οὐ φορητὸν ἐνομίζετο, τὸ 
δὲ πλέον ἢ μεγίστη φιλοτιμία xal τὸ ἄχαιρον ὑπερήφανον μένειν 
ἐπὶ μετρίοις οὐχ ἀρχουμένου. ἡ δὲ τοῦ δοκεῖν οὐχ ἀλογίστως 
ταῦτα βούλεσϑαι πρόφασις f) τῆς πόλεως ἅλωσις, εἷς ϑρόνον βα-- P 108 
δσιλείας λογεζομένης αὐτάρχη τῷ κατασχόντι" αὐτὸν δ᾽ εἶναι καὶ 
μόνον τὸν εἷς ταύτην χληϑέτα προτείνων, αὐτὸν καὶ μόνον βα- 
σιλεύειν συνελογίζετον ἔτι δ᾽ ὅμως ὕπουλον ἦν τὸ δεινὸν καὶ 
τοῖς πολλοῖς οὐκ εὐσύνοπτον, εἰ xal πως οἷ βαϑύτερον ἐπιβάλ- 
λοντες ἔχ τὲ πολλῶν ἄλλων καὶ τοῦ μὴ συνεισελθεῖν τὴν πόλιν 
νὸ ἐχείνῳ τὸν Ἰωάννην οὐ δυσχερῶς εἶχον ὑπιδέσϑαι τὸ μελετώμενον, 
ὃ δὴ τρεφόμενον ὕπ᾽ ἀγρίας πλεονεξίας, εἷς ϑεὸν πειϑούσης B 
ἁμαρτάνειν τὰ μέγιστα διὰ τῆς τῶν ὅρχων παραβάσεως, μεῖζον 
ἤρετο ἢ ὥστε παρορᾶσϑαι τῷ μελετῶντι. τὸ δ᾽ ἦν ἄρα τὸ τοῖς 
Ῥωμαίοις μεγάλων ὥρξαν καχῶν καὶ ταραχῆς ἀνυποίστου ῥεχϑ έν. 
15 Τύτε δὲ τὰ τῆς πόλεως ὡς οἷόν τε χαϑιστὰς πρὸς τὸ ἀσφα- 
λέστερον, Γεννονΐχας μὲν τούς τ᾿ ὄγτας τούς τε προσδοχωμέ.- 
γους προσγενέσϑαι πλείστους ἐνιδών, xol δυσχερεῖς ἢ ὥστε καὶ € 
ὑποκλέγεσθαε ῥᾳδίως Ῥωμαίοις, ἀλλὰ xal ἐπὶ ταῖς τυχούσαις 
προφάσεσιν ὑποχινηϑησομένους ἄν ὡς ὑπερόφρυς καὶ σοβαρούς, 


1. ἐνόμιζοῦ 


stimulabat, quasi deprecans ne se privatum adolescere permitteret. 
tantum commovebatur, ut videre carissimum filium expertem summi ἦν. 
moris rein jatolerendam arbitraretur. vehementissimum porro ma- 
chinationis inbustissiinae incentivum erat ingens ambitio et intempestiva 
superbia moderari sibi atque intra fines aequae mediocritatis se tenere 
dedignantis; cui praetextum coloremque cupiditati fücandae suggerebat 
sliquem recuperatio urbis, quae sedes esset imperii praecipua, quasi ea 
capienda proprie in imperii thronum ascendisset, ac ut in eam solu4, 

utique expugnetam auspiciis, evocatus esset, sic imperare solus in 
ea et ex e& deberet. porro id propositum habebat in arcano indeprehen- 
sitile primis obtutibes oceurrentrem. si qui temen penitius introspicerent, 
cum ex ahis signis, tum ex eo quod secom loannem in urbem non do- 
xisset, sobodorabsntur quid pararet. cogitatum profecto nefarium et ortu 
primo extinguendom. nune jud sium gignentis fotum et lacte quodam 
ferae cupiditatis eductum usque ad audaciam deum ipsum foedifrago per- 
Surio vielandi, erupit denique magnam in perturbationem perniciemque 
—— b im insi peri 

pestea: hoc vero tempore to imperator insistens o 

yes urbis in statum quam maxime shcarum ἐς componendi, Genuenses qui- 
dem, qeique iam aderant quique mox venturi expectabantur, plures et 
contomeciores cernens quam ut spes esset subiici bona fide Romanis posse, 

idensque fore ut levibus quibusque subinde causis aut praetextibus 
ad arms et rebellionem concitarentur, utpote homines arrogantes et fe- 
roces, ees intra ipsam habitare civitatem hawd putavit tutum; seponen- 





168 GEORGII PACHYMERIS. 


ἐντὸς μένειν τῆς πόλεως oix ἐγνώκει συμφέρον, ἰδίᾳ δὲ προσκα-- 
ϑῆσθαι, καὶ πρότερον μὲν κατὰ τὴν Ἡράκλειαν τῆς Θράκης 
φέρων κατῴκιζεν, ὕστερον δὲ καταντιχρὺ τῆς περαίας παρὰ μό- 
γον τὸ τοῦ Γαλατῶ φρούριον ἀσφαλὲς ἐδοκίμαζε κατοιχίζειν" Be- 

D νετικοὺς δὲ καὶ Πισσαίους, τὸ κατὰ πλῆϑος ὀλίγον, μένειν ἐν-- 5 
τὸς ἐδικαίου, ἀποκεκριμένους καὶ τούτους τῶν ἄλλων. ὅϑεν καὶ 
ἐν ἀχινδύνῳ τῷ κατ᾽ αὐτὸν ἐχέλευε μὲν αὐτίχα τό τ᾽ ἐντὸς ἀνοι-- 
κοδομηϑὲν πρὸς τῷ κατὰ ϑάλασσαν μέρει τῆς ἀγορᾶς φρούριον 
τό τ᾽ ἐκτὸς τὸ τοῦ Γωαλατᾶ ἀμφότερα κατερεῖψαι, καὶ οὕτω Γιν-- 
ψουΐτας μὲν κατὰ τὴν πρὸς δύσιν περαίαν πρὸς τῷ Γαλατῶ σφᾶς 10 
αὐτοὺς ἐπιμήχιστον παρεχτείνοντας κατοικεῖν, τοῖς δὲ λοιποῖς 

. ἀποταχϑῆναι ἰδίους τόπους πρὸς οἴκησιν. ἔχειν δ᾽ ἕκαστον γέ- 
γος τοὺς ἰδίους φόρους ἀκωλύτως προσέταττε. 

P 109 36.  4iungtofitero δὲ xal πρὸς τὸν πάπαν διὰ ταχέων 
ἐχμειλίσσων δώροις. ὁδύο δ᾽ ἦσαν οἱ πρέσβεις, εἷς μὲν ὃ Νικη- 15 
φορίτζης λεγόμενος, ἅτερος δὲ 0 ᾿Ἡλουβάρδης, ἄνδρες εἰς ὑπο-- 
γραμματέας τελοῦντες πρὶν τῷ τῶν Ἰταλῶν βασιλεῖ τῷ Βαλδουΐ- 
vto, αἰτίαν δὲ προδοσίας πρὸς Ῥωμαίους σχόντες. οἷς δὴ καὶ 
τὴν Ἰταλίαν καταλαβοῦσι κίγδυνος ἐπιπίπτει βαρύς, ὃν οὐδ᾽ αὖ-- 
τὸ τὸ σχῆμα τῶν πρέσβεων μὴ παϑεῖν τὰ χείριστα παρῃτεῖτο. 90 

B ἀλλ᾽ εἰ καὶ τὰ τῆς προδοσίας ὀνείδη ταῖς τιμαῖς συνεκάλυπτεν ὃ 
χρατῶν εἷς αὐτὸν παραπρεσβευόντων ἐκ πόλεως, ἀλλ᾽, ἐχεῖνοε 


dos itur duxit in proprie ipsis assignatum locum. ac principio quidem 
Heracleam 'Thracise ipsos transtulerat. deinde tamen securius existima- 
vit collocare illos e regione Peraeae, et sua intra solam arcem Galatae 
habere domicilia iubere. Venetos autem et Pisanos, quorum erat non ita 
magna multitudo , manere intra urbem permisit, sed separatos ab invicem 
et ab alis. inde ad omne periculum certius, quantum in ipso erat, 
praevertendum dirui et solo funditus aequari iussit munitiones tum intra 
urbem arcis extructae ad marimam fori partem, tum extra suburbii Ga- 
latae. in quo sic propugnaculis nudato habitare Genuenses ex adverso 
oppositae ipsi ab occasu Peraeae, extensas quam maxime in longum do- 
irum scrie, praecepit. aliis quoque decernens praescribi locos ad ba- 
bitandum, et cuique genti suos census et vectigalia, nullo prohibente, 
provenire, 

. 96. Misit et quamprimum legatos imperator ad papam, donis eum 
deliniens. duo sutem legati erant, quorum unus Nicephoritzes, alter 
Alubardes vocabatur. uterque scriba Balduini fuerat nuper imperatoris 
Italorum; unde quod ad partes Romanorum transissent, pcoditionis accu- 
sabantur a Latinis. hos in Italiam appulsos grave periculum excepit, ia 
quo ne nomen quidem sacrosanctum legatorum extrema ipsis mala de- 
precari potuit, quamquam aliss imperator proditionis in se reos ex urbe 
tum a Latinis detenta subdole missos benigne accepisset, crimen honore 
legationis occultatum se videre dissimulans. tali enim cum alias irrita- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. TIL 169 


χελεποί ye ὄντες xal ἄλλως, παρακνιζόμενοι δὲ xal τῇ στερήσει 
τῆς πόλεως εἰς μανίαν μείζονα, xarà τῶν πεμφϑέντων ἐπ᾽ αἷ- 
τίαις τῆς προδοσέας, ὡς ἐπιστάντας ἑωρῶντο, τιμωρεῖν ὥρμην- 
10. ὅϑεν καὶ τὸν μὲν Νιχηφορέτζην κατασχόντες ix ποδῶν ἐς κε- C 

φφαλὴν ζῶντα ἀνηλεῶς ἐξέδερον, τιμωροῦντες αἰτιασϑέντα, ἅμα 
δὲ xal ἐπ᾿ ἀτιμίᾳ τοῦ πέμψαντος" ὃ δ᾽ “ἡλουβάρδης προγνοὺς : 
τὴν ἐπιβουλὴν ἀνὰ χράτος φεύγει. καὶ ταῦτα μὲν τόνδε τὸν τρό- 
zov συνέβη τοῖς παρ᾽ ᾿Ιταλίαν πεμφϑεῖσι πρέσβευσιν. 


biles ac vehementes, tum incommodo recenti amissae Constantinopoleos 
efferati adversus hos tali tempore sese ipsis offerentes in rabiem solito 
maiorem, ulcisci supplicio prorsus atroci crimen ipsis impactam proditio- 
Bis aggressi repente sunt. captum videlicet Nicephoritzen a pedibus ad 
caput vivum. crudeliter excoriarunt, non magis in poenam sceleris ipsius 
uam in imperatoris ipsum mittentis ignominiam ac contemptum. δὲ Αἰε- 
Berdes, comperto quid sibi pararetur, praevertit infortunium fuga matura. 
hic successus missae io ltalam legationis fuit. 


1. 


ε 
O δὲ βασιλεὺς στοιχιζόμενος ταῖς ἐννοίαις, ὡς ἄλλως οὐκ ὃν Ῥ 113 
Ιοπατριάρχου δίχα τὰ τῆς ἐκκλησίας ἰϑύνεσϑθαι, ἐσκόπει καϑ' 
ἑαυτὸν πῶς ἂν καὶ τὰ κατὰ τὸν πατριάρχην κατασταίη καὶ τὰ 
χατὼ γνώμην ἐκβαίη, ϑατέρου δ᾽ εὐοδήσαντος εἰ ϑάτερον ἀπο- 
λείποιτο, τὸ πᾶν ἂν χωλεύειν ἀναγκαῖον ἡγεῖτο. εἴτε γὰρ xa- 
ταστάντος τοῦ πατριάρχου αὐτὸς ἐμποδίζοιτο ταῖς βουλήσεσιν, 
16 ἐπὶ μεγέστοις ἀτυχεῖν" εἴτ᾽ ἀπόντος ἐχείνου αὐτὸς τὰ κατὰ βού- 
λησιν πράττοι, τῶν πρὸς αὐτοῦ μὲν ἥχιστα ἁμαρτάνειν, πολ- Β 


16. ἁμαρτάνει P. 


ΠῚ. 


Αι imperator multis undique cogitationibus occurrentibus, tandem intel- 
ligens non posse ut.res ecclesiae sine patriarcha nerentur, de- 
liberabat secum quo pacto consequeretur ut et sedi vacanti daretur pa- 
triarcha et simnl sibi ex sententia destinata procederent. nem borum ' 
alterum si saccederet, altero deficiente, claudicaturum necessario satum 
suum providebat, quippe si restituto patriar 'probiberetur exeq 
quod decreverat, δ᾽ maximis se s s in par wies infortunium ex- 
horresoens cogitabat: ain relicto ubi erat, ipse per sese quae vellet 


172 GEORGII PACHYMERIS 


νηϑέντας δέχεσθαι, καὶ μὴ σχίζειν τὴν ἐκκλησίαν ἔκ τινος μιχρο-- 
ψυχίας μηδένα ἐχούσης καιρόν. ταῦτα συνϑέντες ἀποστέλλουσι 
τοὺς ἀπαγγελοῦντας. ὃ δ᾽ ὡς ἤκουσε τῶν διαμηνυμάτων, πρῶ- 
τον μὲν ἐσχετλίαζεν εἰ καλοῖτο προσαπαιτούμενος καὶ μὴ nagaxa- 

C λοῖτο συγγνώμην τῶν ἡμαρτημένων παρασχεῖν" τὸ μὲν γὰρ δέ- 5 
καιον ἐχόντων ἐφ᾽ οἷς ἔπραξαν εἶναι, τὸ δ᾽ ἁμαρτόντων. ὅμως 
παρακαλούμενος ἐπραΐνετο, καὶ ἕτοιμος ἦν πρὸς τὸ προσχωρεῖν. 
σιλὴν πεζῇ τὴν πορείαν ἐκεῖϑεν διηνυχὼς ἐν τοῖς "Povglvov γίνεται, 
ὡς τοῦτο μὲν προσαγαπαυσόμενος, τοῦτο δὲ καὶ τὰς ἀποχρίσεις 
ἐντελέστερον ἐκ τοῦ παρἀάσχεδὸν δώσων ἐφ᾽ οἷς ἀπήτητο. 10 

P 115 (2) ἐκεῖσε τοιγαροῦν πεμπομένων πρύς τε τοῦ βασιλέως xol τῆς 
συνόδου, καὶ χινουμένων τῶν ζητημάτων, ὃ δὲ τὰ μὲν διδοὺς 
τὰ δὲ καὶ προσυποσχόμενος περαιοῦταί τε τὴν ταχίστην, καὶ τῆς 
πόλεως ἐπιβὰς ψήφῳ κοινῇ καὶ γνώμῃ τὴν ἐχκλησίαν χαταλαμ-- 
βάνει. πρῶτος οὖν ὁ βασιλεὺς ἀπολογούμενος ἐχείνῳ περὶ τῶν 15 

B πραχϑέντων μεγάλαις ἤγαλλε ταῖς τιμαῖς, καὶ ταῖς εἰς τὴν ἐχκλη-- 
σίαν προσόδοις ἐτίμα. καὶ τὸ μὲν ἱερὸν ἅπαν μετεποίεε πρὸς 
τὴν προτέραν κατάστασιν, ἐχτραπὲν ἐπὶ πολλοῖς παρὰ τῶν "Tra- 
Δῶν. καὶ δὴ ἐπιστήσας τὸν μοναχὸν "Povyüv, ἄνδρα δραστή-- 


9 μηδὲ P. 7. τῷ P. 


communio quoque subito excommunicatis eo nomine reddita. statutum 
etiam ut ordinati ἃ Nicephoro reciperentur, ne intempestiva morositate 
eccles'a scinderetur. his constitutis synodi patres mittunt ad Arsenium 
«αὶ ipsam δὰ reditum invitent. quos ille ut audivit, primum graviter 
visus est, quod tantum invitaretur, non etiam rogaretur veniam 
dare ob ea quae in se peccata fuerant, causando invitationem 1neram 
eorum esse qui se nullius peccati conscios profiterentar: nam si agnosce- 
rent culpam, utique deprecarentur. tamen cum hac eius exceptione ad- 
moniti legati preces etiam adhibuissent,. mitigatus senex exhibuit se 
promptum ad eundum quo vocabatur. reque ipsa partim terrestri 
tim mariümo itinere δὰ Rufini praedia se contulit, vel paululum illic 
acquiescendi causa, vel inde clarius ex propinquo certiusque respondendi, 
cognitis distinctius quae peterentur. (2) igitur conventus illic patriarcha 
legationibus cum ab imperatore tum ἃ synodo missis , postque discepta- 
tionem ultro citroque cunctorum accuratam, partim largitus partim polli- 
citus quae postulabantur, celeriter transfretavit, et invectus in urbem, 
consentientibus iam omnium votis ac calculis, patriarchalem rursus insedit 
thronum. ibi eum primus imperator, postquam diligenter excusasset quae 
&cta fuerant. demisse veneratus exquisitis affecit honoribus, et in libera- 
liter ἃ se collatorum eoclesiae munerum proventaumque possessioneza mi- 
Sit, ac sacrorum quidem apparatem et ecclesiasticam suppellectilem , im- 
minutam multis aversis per Italos, reposuit atque in pristinum reforma- 
vit stetum, praeposito ei rel ourandae monacho Rucha, viro industrio. 


- — — — — — — — — 
— n a ni 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 173 


quo» ἐπὶ τοῖς τοιούτοις, τό τε βῆμα xal ἄμβωνας xal σωλέαν καὶ 
ἄλλ᾽ ἄττα βασιλικαῖς ἐξόδοις ἀνῳκοδόμει. εἶτα πέπλοις καὶ 
σχεύεσιν ἱεροῖς τὸ ϑεῖον τέμενος καϑίστα πρὸς τὸ εὐπρεπέστερον. 
εἶτα xal χώρας προσετίϑει τῇ ἐχχλησίᾳ, φϑάσας προσϑεῖναι καὶ Ὁ 
δ ἄλλας εἷς τὴν τῶν ὑμνοπόλων olxovouíav, ὡς μὴ ἐνδεῶς τὰ τῶν 
ἐπιτηδείων ἔχοντες ἀμελοῖεν. ὃ δ᾽ ἀρχιερεὺς καὶ ὡς εἰς τιμὴν 
μὲν τοῦ ϑείου ταῦτα γινόμενα συνόλως προσαπεδέχετο, εἰδέναι 
δὲ xol χάριν ἰδίως, ὡς χάριν αὐτοῦ γίνοιτο, τῶν εἰκύτων ἐνόμι- 
ζεν. — 09e» καὶ στέφειν ἤϑελε τὸν διδόντα, xal ἀμνημονεῖν τῶν 
1οπραχϑέντων τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐβούλετο, τοῖς ὁέγε παρὰ τοῦ Ni- D 
κηφόρου χειροϑετηϑεῖσιν ἐκχωρήσας τὰ τῆς ἀρχιερωσύνης ἅπαν- 
τα, παρὰ μόνον τὸ συλλειτουργεῖν, ἐπὶ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἐχρῆτο" 
εἶναι γὰρ νομίζεσθαι δίκαια τὰ εἰς ἐκεῖνον πραχϑέντα, καὶ αὐτῷ 
συνδοκεῖν, εἶ τὴν ἐπὶ τοῦ βήματος ἐχείγων χοιγωνίαν xavadé- 
B xocco. ἐπεὶ δ᾽ ἔδει καὶ περὶ τοῦ ix δευτέρου στέξειν τὸν βασι- 
λέα κοινολογεῖσϑαι, ἑτοίμως καὶ ταῦτ᾽ ἐδίδου. καὶ μὲν δὴ καὶ 
4j τῶν ἡμερῶν χυρία παρῆν, καὶ ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τεμένους μεγαλο-- R 
πρεπῶς ἔστεφε. μνήμη δ᾽ οὐχ ἦν τὸ σίνολον Ἰωάννου, ἀλλὰ 


μᾶλλον xa) τῷ Καίσαρι ᾿Αλεξίῳ προσεπεφιλοτίμητο, ὡς δι᾽ αὖ- 


ernavit de novo altare; ambonem et soleam, tum alia quaedam, refecit 
regiis impensis; velis praeterea et vasis sacris dei aedem instruxit ad 
convenientem speciem elegantiae. adiunxit etiam nova ecclesiae praedia, 
praeter ea quae prios ettribuerat ad alimenta et stipendia cantorum sa- 

ue ministrorum , ne ii necessariorum patientes penuriam officia 
sua negig entius obirent. omnia ea patriarcha et ut in dei honorem facta 
dona£aque religiose ac liberaliter jiucundissime admisit, et ut in sul quo- 
que gratiam studiosius impensa grate agnoscere imputareque in beneficii 
proprie accepti partem ac locum prae se tulft. eoque maxime inductus 
est ad coronandum munificom largitorem , obliviscendumque priorum, 
omni do iniuriarum nupera depositione sibi factarum sensu. ordi- 
matis quineiam ἃ Nicephoro omnem functionem sacerdotii permisit, ex- 
cepto solum secum una pariter, ubi sacris solemniter operaretur, mini- 
stramdi usu. in caeteris promiscue pari iure ac reliquos adhibuit. cau- 
sam amtem exceptionis huius allegabat hanc, quod videri posset ut iusta 
et rite acta comprobare quae gesta contra se foissent, si ordinatos ab 
intruso in sum locum in consortium faciendi secum ad aram sacri com- 
maunis admitteret. simul autem est ei propositum videri convenire ut im- 
perator iterum ritu solemni coronaretur, libenter ad id quoque annuit, 

dies isti. ceremoniae dicta est dominica proxima, qua patriarcha 
fnperatorem magnifico apparatu coronavit, nulla prorsus facta mentione 
aet significata memoria Ioannis, sed potius eodem tacito reiecto per id 
quod rarii muneris loco concessum ea occasione Alexio Caesari est 
in praemium captae urbis, ut videlicet statim post imperantes (hoc cst 


474 GEORGII PACHYMERIS 


ToU ἁλούσης τῆς πόλεως, τὸ μετά τε τοὺς βασιλεῖς καὶ τὸν na 
τριάρχην ἐν ταῖς συναπταῖς μνημονεύεσθαι. 

Ρ116 3. Τότε δὴ τῷ βασιλεῖ τῶν πραγμάτων καλῶς καὶ ὡς 
Ἶἦϑιλε χαταστάντων, ἐξήγοντο καὶ πρὸς τοὺς μακρὰν πρεσβεῖαε, 
τοῦτο μὲν πρὸς τὸν ἄρχοντα τῶν Τοχάρων Χαλαού, τοῦτο δὲ 5 
καὶ πρὸς τὸν τῶν «Αἰϑιόπων σουλτάν. τὸν γὰρ τῶν Περσῶν 
pt9? ἑαυτοῦ εἶχε τὸν Adurivnv, ἐπὶ τῆς πόλεως βλακιχῶς διά-- 
γοντα, κώμοις καὶ μέϑαις ἀνὰ πᾶσαν διημερεύοντα ἄμφοδον" 

B χενῆς γὰρ οὔσης ἀνϑρώπων ἔτι τῆς πόλεως συνέβαινε τὰς ἀμφό- 

τ dove ὡς ἐρημίας εἶναι, ἐφ᾽ αἷς ἐκεῖνος ἀνέδην καϑήμενος σὸν 1 
τοῖς ἀμφ᾽ αὐτὸν πολλοῖς καὶ μεγάλοις οὖσιν ὠργίαζέ τε τῷ Zfto- 
νύσῳ καὶ ἐμεϑύσκετο. πρὸς γοῦν ἐκείνους εἶχε διαπρεσβεύεσϑαι 
καὶ αὖϑις λαμβάνειν ἐκεῖϑεν πρέσβεις. τῷ μὲν Χαλαοὺ μετὰ 
τοῦ μοναχοῦ καὶ ἱερέως Ilolyxanog ἐξεδίδου τὴν ἐχ τῆς 4ι:πλο-- 

C βαταιζίνης ἐκ νοϑείας παῖδα αρίαν. καὶ Πρίγχιψ, ἀρχιμαν-- 15 
δρίτης ὧν τότε τῆς τοῦ Παντοχράτορος μονῆς, ὑπὸ μεγάλαις 
φαντασίαις τε καὶ ἁβρότησι συνάμα καὶ πλούτῳ παντοδαπῷ τὴν 
κόρην ἐκόμιζεν, ἐπιφερόμενος καὶ σκηνικὴν νεὼ ἐκ πέπλων στιβα- 
ρῶν μετάξης, τὰς δέ γε τῶν ἁγίων μορφὰς χρυσῷ πεποιημένας 
ἔχοντα, σταυροῖς xal σχοίγοις ἐρηρεισμένας, καὶ ἅγια σχεύη 90 

Ὁ πολύτιμα κατὰ χρείαν τῆς ἱερᾶς ϑυσίας. καὶ οὕτω μὲν πρὸς τὸ 


Augustum cum coniuge) et patriarcham memoraretur in precibus publicis, 
quas synaptas vocant. 
ac vice rerum imperator succedentibus sibi ad votum negotiis, 
et pace domi constituta, tempus aptum putavit mittendis ad gentes lon- 
inquas legationibus, ad principem videlicet 'T'ocharorum Chalaũ et ad 
ethiopas. nam Sultanem Persarum secum habebat Azatinem, in urbe 
vitam degentem ignavissimam ac totos etiam in triviis comessando com- 
potandoque consumenteim dies quippe exhausta tum adhuc et raris in- 
colis pro sui magnitudine habitata civitate, vacare plateas frequentia ci- 
vium et quasi desertas cernens, libere illa solitudine fruebatur, et sic 
tanquam rure degeret procul ab arbitrís, securus cum familiaribus et 
maguis suae gentis ac comitatus viris, mensis in propatulo positis assi- 
dens bacchanalia quotidiana celebrabat, vino sese barbara impudentia 
alam ingurgitens. ad eos igitur quos dixi solos destinandas legationes 
abuit, et mutuas inde vicissim sccipiendas. atque ad Chalaü quidem, 
Principem monachum et sacerdotem misit, qui filiam ipsius notham no- 
mine Mariam, quam ex Diplobatatzina suscenerat, desponsam ipsi con- 
iugem comitaretur. et Princeps cum tunc esset archimandrita monasterii 
Pantocratoris, splendidissima specie mollissimi simul ditissimique appara- 
tus ista sponsae deductione functus est, circumferens inter caetera tem- 
plum solutile tabernaculi ritu crassis e Serico velis circum et su 
tectum, sanctorum formas auro elaboratas habens, crucibus et funibus 
firmatas, praeterea vasa sancta pretiosissuma ad usum divini sacrifidi. 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 175 


μεγαλειότερον τὸ συνάλλαγμα ἐξηρτύετο, κἂν τοῦ Χαλαοὺ ii 
ἀνθρώπων γεγονότος πρὶν ἐκείνους φϑάσαι 4j χόρη τῷ υἱῷ ἐκείνου 
4nayá , διαδόχῳ γε τῆς ἀρχῆς καταλειφϑέντε, ἐν ὑστέρῳ q3á- 
coca ἐνηρμόζετο. τὸν δέ γε τῶν «Αἰϑιόπων σουλτὰν ἄλλη τις 
δχρεία τῷ βασιλεῖ σπένδεσϑαι κατηνάγκαζεν. ἐκ Κομάνων ydg 
ὧν ἐκεῖνος, εἷς τῶν εἰς δουλείαν ἀποδεδομένων, τὸ γένος ἐζήτει 
κατ᾽ αἰτίαν συνετὴν ὅτι καὶ ἐπαίνων ἐγγύς. τὰ γὰρ ἀντιχρὺ 
ἀλλήλων χλίματα τῆς γῆς, τό τε βύρειον καὶ τὸ νότιον, ἐμφύ.- 
τοις τισὶ δυνάμεσιν ἐπί τε σωματικῇ καὶ ψυχικῇ διαϑέσεε ἀντι- 
Ἰθπεπόγϑασιν, ὥσπερ δῆτα καὶ χράσεσιν, ἐν αἷς οὐ μόνον ζώων 
ἀλόγων πρὸς ὅμοια ζῶα διαφορὰς εὕροι τις ἐμφανεῖς, ἀλλὰ καὶ 
mpóc ἀνθρώπους ἀνθρώπων. βορείοις γὰρ τὰ ζῶα λελεύκωται, 
γοτίοις δὲ μεμελαίνγωται. ἄνθρωποι δὲ ἐν μὲν βορείοις ἀσένετοι 
ἄλλως καὶ μόλις λογικοὶ καταλαμβανόμενοι, ἂν οἷς οὐ λογικαὶ 
15 ἐπιστῆμαι, οὐ μαϑήματα φυσικά, οὐ γνῶσις, οὐ φρόνησις, οὐ 
περὶ τὸν βίον οἰκονομίαι καὶ τεχνῶν ἐργασίαι καὶ τάλλα οἷς τῶν 
ἀλόγων ἄνθρωποι διαστέλλονται, δρμὰς μέντοε παραβόλους καὶ 
πρὸς μάχην ἑτοίμους ἔχοντες, καὶ ἑτοίμως δρμήσοντες ἣν τις 
ἐποτρύνῃ, παράβολόν τι καὶ βαχχικὸν ἔχοντες ἐπ᾿ ἀλλήλοις, καὶ 


6. ἀποδομένων P. 


tali magnificentia nuptialis ista conventio celebrabatur. verum Chalaá 
mortuo antequam ad eum Princeps com sponsa pervenissent, puella sero 
licet adveniens re infecta non rediit: nupsit enim filio et successori Chalaü 
im principatu, vocato Apa Sultanem porro Aethiopum aliae utilitates 
impulerunt ad foedus cuim imperatore faciendum. erat is genere Coma- 
nes, venditus olim in servitutem, qua in regnum mutata satagebat pru- 
denti laudabilique consilio ut commeatus esset facilis popularibus suis ad 
eos quibus imperabat, indigere ipsos sentiens tali «1xilio. sunt enimvero 
noa magis situ quam indole naturalique qualitate inter se adversae atque 
€ dismetro oppositae arctoae austrinaeque nationes, commissis invicem 
penitusque dissidentibus qua corporum qua etiam animorum affectionibus, 
pro differentia videlicet temperamenti ac coeli, quae inter utrumque tra- 
ctum intercedit; cuius etiam vestigia cernuntur in brutis animantibus, 
quarum sub Septentrionibus natae altaeque a generis eiusdem genitis edu- 
catisque in regionibus meridianis haud modicis diversitatibus differunt, 
color siquidem etiam ipse corporum discrepat. in borealibus fere candi- 
dus, in Australibus ater. sel animorum in hominibus^maioris momenti 
men est, stolidorum et vix ratione utentium in Septentrionalibus, 
apad quos frustra requiras logicas pbysicasve disciplinas, scientiam aut 
prudentiam, cum ne ratio quidem parandi necessarii victus aut conve- 
nientis cultus, non artes, non opificia, non caetera quibus homines ἃ 
belluis differunt, in iis reperiantur. vividi e contrario écresque , pro- 
lecti ad contemptum periculorum cupidique praeliorum Boreales sunt, tum. 
; €t si quis lacessierit, fanatico ruentes impetu in caedes mu- 


P 117 


192 . GEORGII PACHYMERBIS 
καὶ τοῦ βρέφους μικρὸν ὑπερβεβηκὸς παιδίον στερεῖται τοῦ βλέ- 


E πεῖν, τοῦτο μόνον φιλανϑρωπευσαμένων τῶν ἐξυπηρετουμένων 
τῷ μιαρῷ τολμήματι, τὸ μὴ σιδήροις ἐχπυρωϑεῖσε τοὺς ὀφϑαλ- 
μοὺς λυμήνασϑαι, ἀλλ᾽ ἠχείῳ τινὶ πυρωϑέντι ἐπὶ τῶν ὄψεων 
φερομένῳ ἐξοπτῆσαι τῷ νεὰνίσκῳ. τοὺς ὀφϑαλμοὺς ἀπομαραν- ὅ 
ϑέντας τῇ ἐκπυρώσει καὶ ἠρέμα σβεσθένεας τὸ ὀπτικόν. μεϑὸ 
δὲ ταῦτ᾽ ἐτολμήϑη κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἑορτῆς τοῦ σωτῆρος, 

P 128 καϑ᾽ ἣν ἄρα καὶ ἐγεννήϑη,, χειρὶ uiv παρανόμῳ, προστάξει δὲ 
παρανομωτέρα, φέροντες φόρτον ἐλεεινὸν χαὶ οἷον ἄψυχον τῷ 
πρὸς ϑάλασσαν τῶν. Νικητιάτων τῆς 4.αχιβύζης φρουρίῳ ἐν 10 
ἀσφαλεῖ κατακλείουσι, καὶ οὗ φρουροὶ ἐγχαϑίστανται, ἀπο-- 
ταχϑέντος αὐτάρκους σιτηρεσίου τῷ ἐγκεκλεισμέγῳ. ὅρκοι δ᾽ 
ἐκεῖνοι καὶ συνθεσίαι καὶ ἐμπεδώσεις φρικταὶ ὡς λάχανα κατεδή-- 
doro βασιλεῖ δοκοῦντι ϑεοφίλειαν ἔχειν, δι᾽ ἣν καὶ προυτιμᾶτο 

B παρὰ τῆς ἐκκλησίας εἷς τὴν ἀρχήν. ἀλλ᾽ ἦν ἄρα τὸ λεγόμενον 15 
ἀληϑές, ὧς ἀρχὴ δείξει ἄνδρα" ἔδειξε γὰρ ἡ ἀρχὴ κἀχεῖτον, 
ὅπως ἔμελέ οἱ τοῦ δικαίου καὶ τῆς περὶ τὸν ϑεὸν εὐλαβεέας. πλὴν 
τυφλώττων κἀκεῖνος τῇ τῆς δόξης ματαιότητε τὴν ψυχὴν. ἐχτυ- 
φλοῦν ἐκέλευε σωματικῶς τὸν ἀγαίτιον. 

σ 11. Τότε δὲ καὶ αἰτίας πλασάμενος τῷ Ὁλοβώλῳ IHa- 20 
γουήλ, παιδίῳ γε ὄντι καὶ εἷς τοὺς οἰκείους τότε τελοῦντι γραμ-- 


ergo privatur oculis parvulus paulum supergressus infantiam, hoc solum 
humane indulgentibus ministris barbari mandati, ut non ferreis clavis $ 
fornace candentibus ocellos tenellulos foderent, sed crepitaculo qnodam 
Mgoito aciei luminum obiecto videndi facultatem absumerent et sensun are- 
factam depascerentur. id facinus supra omnem modum crudele die omnium 
sanctissima et maxime festiva, Christi Salvatoris nostri natali, perpetra- 
tum est, manibus scelestissimis, mandato multo etiam detestabiliori. que 
statim facto harpyae immanes iisdem unguibus, quibus praedam innoxiam 
excarnificaverant, onus miserabile corpusculi luce cass! et velut exanimi 
tollentes in arcem illud maritimam Niceatarum , Dacibyzae dictam, im- 
portarunt, tuta illic et impenetrabili custodia tenendum fidissimi praesi- 
dii, annona in alimenta inclusi, quantum sat foret, provisa. iuramenta 
porro illa et pacta exquisitaeque ad firmandam fidem cautiones, horrendae 
quinetiam dirarum imprecatiopes in fallentem , ut olera deglutita sunt ab 
imperatore religionem habere viso, et ut tali eximie ab ecclesia honorate 
praeque cunctis ad imperium promoto, yerum nempe est quod dicitur, 
magistratus ostendet virum. nam hunc qualis esset, palam ostendit ma- 
gistratus: quam illi curae jus fasque esset, qualis esset in deum pietate, 
demonstravit imperiym. caeterum excaecatus et ille animo, et inosi 
nebulis gloriae caducae verae mentium lucis intuitu amisso , nefarie prae- 
cepit innocentem visu corporis privari. 

11. Neque hoc contentus, confictis tunc causis Manuálem Holobo- 
lun, puerum tenerae aetatis et in domesticorum grammaticorum (upc og- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IL 4198 


ματιχούς, ὑπερπαϑοῦντι δ᾽ Opec τοῦ Ἰωάννου τοιαῦτα παϑόν- 
τος ἀδίχως ὦ δίχη x«l παρὰ τὸ εἶχός, ἀφαιρεῖται (vog αὐτῆς 
μετὰ τῶν χειλέων. ἐκεῖνος δὲ παραυτίκα δακενδυτήσας τὴν μο- 
νὴν τοῦ Προδρόμον εἰσέρχεται. καὶ δὴ ἄλλους πλείστους διὰ 
δταῦτα ὑποβλεπόμενος τοὺς μὲν ἐν οὐδεμιᾷ ἔταττε μοίρᾳ, τοὺς 
δὲ καὶ ἐχόλαζε. τοιοῦτον γὰρ τὸ μὴ εὐνόμως ἄρχειν ἀλλὰ τυραν-- D 
vuecoc οἷς γὰρ ἁμαρτάνειν συμβαίνεε τὸν ἄρχοντω, τούτοις 
ὑπειδόμενον τοὺς τῶν ἀνθρώπων εὐσυνειδήτους ὄχϑεσθαι, ἐπεὶ 
οὐκ ἔστιν ἐκεῖνον μετανοεῖν ἐφ᾽ οἷς ἐπράχϑη καὶ συγγνώμην ζη- 
10 tei» παραιτούμενον, ἀνάγχη δικαίως πιστεύοντα ἀπεχϑάνεσθαι 
μισεῖν ἐντεῦϑεν τοὺς ὑπονοουμένους xal τιμωρεῖν. ἦν οὖν τότε 
κατὰ τὸ ἀρχεῖον ταραχὴ λογισμῶν φόβῳ σίμμικτος, τῶν μὲν 
λογισμῶν μηδὲ τὸν ἀνάλγητον φύσεε ἠρεμεῖν ἐώντων, τοῦ δὲ Ῥ 199 
φόβου, ὡς μή τις μαϑὼν προσαγγείλοε καὶ οὐ φυχτά οἱ τὰ τῆς 
15 κολάσεως γένοιτο, παρευϑὺς συστέλλοντος " δεινὴ γὰρ ἐν προσαγ- 
γελίαις διαφερόντως ἦν ἡ τοῦ τινὰ δοκεῖν προσκεῖσϑαι τῷ παιδὶ 
"Ivoévvn καὶ συμπαϑεῖν. (12) παρ᾽ ἣν αἰτίαν xai ὀλίγον ὕστε- p 
Qo» οἱ κατὰ τῆς Νιχαίας τἄκρα χωρῖται, ἀγρόταε μὲν ὄντες καὶ 


8. ὑπειδόμενος Ῥ. 


dne merentem, quod is greviter ferre visus esset quae in Ioannem tam 
crudeliter acta viderat, quam iniuste! (testor ins et aequum) quam ultra 
emnem modum immaniter! mutilari foede iussit abscisso cuin labris naso. 
Mie autem miser ita deformatus centunculo indutus im monasterium prae- 
cursoris ingressus est. alios item plurimes similem ob.causam sibl suspe- 
€tes invisosque partim ultus contumelioso neglectu est, nullam eorum 
in disuibutione honorun ac munerum rationem habens, partim quaeaitis 
prastextibus male multavit, en fructus imperii non iuxta leges tyrannice 
perti gestique. quippe princéps istiusmodi, quae large peccaverit, cum 
& probis et bonae conscientiae hominibus aut animadverterit aut suspica- 
tus fuerit vituperari, exardescat in furias necesse est; et qui poesmiten- 
tiam profiteri perperam actorum aut veniam poscere alienum a sua digni- 
fate ac merte peius vitandum censeat, toto incumbit animo ad existiman- 
dum prae seque ferendom justa esae quae fecit. unde quid est conse- 
quens sisi ut odisse cogatur et pro viribus ulcisci. secus de se censentes? 
erat erge tamc in aula confusio cogitationum metu perplexa, nam hinc 
quidem nemo quamvis ferus et ad sensum bumanitatis gelidus informare 
animo poterat tragicam speciem exercitae in puerulo eius loci prorsus 
jnnoxio crudelitati tam immanis, quin commoveretur intime et ad vindl- 
cendem indíaretur: jnde pariter omnes constringebat metus εἰ solicitudo 
culusqne de se ipso , ne si quod emanaret istorum sensuum indicium, cue 
pide cellectem a paratis delatoribus ad tyranni sures perveniret , secutura 
statim inevitabili eaque atroci poena, siquidem ex omni genere delationum 
iMae ümpotentissime celer ue ooncitabent in saevissimos furores Mi- 
«baélis animum , qune de quopiam hoy nuntiarea& condolere iUum loanni 
puero et casum eios ὁ ferre. (12) propter quem causqm e peulo 
post agrestes, qui vicinos Nicaeae montes incolunt , aratores homines οὗ 

Georgius Pachymeres I. 13 


194 GEORGII PACHYMERIS 


γεωργίᾳ προσέχοντες, ϑαρφαλέοι δ᾽ ἄλλως, πίσυνοι τύξοις, ἅμα 
δὲ xoà ταῖς κατὰ σφᾶς δυσχωρίαις τὸ πιστὸν ἔχοντες ὡς oU ῥᾳ- 
δίως πεισόμενοι κἂν τι πράττοιεν, εὑρόντες Tjxovrá ποϑὲν νεανέ- 
σκον νόσῳ λελυμασμένον τοὺς ὀφϑαλμούς, φήμης προοδευούσης 
C ἐκείνου παρὰ τῶν συσκευασαμένων τὸ δρᾶμα ὡς αὐτὸς εἴη τὸ δ 
παιδίον ὃ Ἰωάννης, ἀπρὶξ συναχϑέντες ἔχονται τούτον, ἅμα 
μὲν ὡς δεσπότου ὑπονοουμένου σφίσιν, ἐφ᾽ ᾧπερ καὶ ὅρκοις τοῖς 
πρὸς τὸν πατέρα πεδούμενοι ταῖς ὑπὲρ ἐκείνου προϑυμίαις ἐσφά-- 
ϑαζον, ἅμα δὲ καὶ ὡς ἠδικημένῳ προσαμύνοντες. καὶ ἀποστα- 
τεῖν ἤρξαντο, δῆλοι ὄντες ἐξ ὧν ἐποίουν τοῖς ἐπιϑησομένοις πολε-- 10 
μιἰησείοντες. καὶ δὴ περιστείλαντες τοῖς εἰκόσιν ἐκεῖνον καὶ δου- 

, D λικῶς προσφερόμενοι προΐστων εἷς βασιλέα καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ χιν- 
δυνεύδιν ὥρμων. ὃ μέντοι γε βασιλεὺς μαϑὼν τὰ περὶ τούτου, 
ἀνέζει ve τῷ ϑυμῷ καὶ καϑεκτὸς οὐκ ἦν, εἰ ἄχραι τοιαῦται πα- 
ρασπᾶσϑαι τῆς ἐντρεχούσης φήμης ἕνεκα κινδυνεύουσιν, ἐξ ὧν 15 
εἰχὸς εἶναι καὶ ἄλλους παρακινεῖσϑαι πλείστους ἀποστατεῖν. ὅὃϑεν 
καὶ πάσαις ταῖς κατ᾽ ἐκεῖνον προϑυμίαις ἐνεδίδου, καὶ ἅπαν τὸ 
στρατιωτικὸν ἐν ταὐτῷ συλλέξας ἀπέστελλε πολέμους πολεμήσον-- 
τας ἐμφυλίους. καί γε πολλοὶ τῆς κατὰ σφᾶς ἰσχύος χρείττονες 


agriculturae attendentes, fortes alioquin et audaces, arcubus freti, simul 
autem, propter asperitatem inaccessorum saltuum et cacuminum in qui- 
bus sedes habent, confisi se non facile damni quidquam pessuros, quan- 
tumvis quid agerent que imperatorem irritarent, cum invenissent profe- 
ctum nescio unde adolescentulum morbo excaecatum, de quo fama praei- 
verat opera quorundam istius fabulae artificum esse illum puerum loan- 
nem, congregati magno numero irrevocabiliter ei adhaeserunt ut suo do- 
mino, quem videlicet ipsum esse opinabantur "Theodori nuper imperantie 
filium, cui se obstrictos existimabant religione sacramenti dudum ab ipsis 
rite concepti in verba 'Theodori patris εἰ decessoris eius, studioque im- 
din ad quidvis pro huius salute ac dignitate audendum subeundumquüe 
cübuerunt, ultores iniuriae atrocis ipsi factae se ferentes. ergo 
ab imperatore defecerunt, si qui ab eo contra venirent, acriter se resti- 
turos ac qualecunque discrimen pugnae libentissime adituros demonstran- 
tes. primum omnium vestitu ornatuque Augustae maiestati congruo indu- 
tum circumdatumque comitatu eum ut imperatorem agnoverunt coluerunt- 
que, ac se pro illo cuiusvis periculi aleam iacere paratos professi sunt, 
quibus imperator cognitis incredibiliter exarsit, mixtis ira metuque indi- 
gnationem vehementissimam incendentibus. extra enim sese ferebatur cum 
cogitabat illa famae late vagantis vanitate periclitari sese, ne illi mentes 
et arces tanti momenti a suo imperio avellerentur; simulque reputabat 
verisimiliter inde secuturam plurimorum quoque aliorum defectionem. quo- 
circa totum , quo tunc motu primo ardens flagrabat, impetum irae con- 
tinuo admisit ad severe quamprimum vindicandam horum rebellionem. ita- 
que subito immisit in istud civile bellum raptim undique coactas imperii 
- copias, in quibus plerique alacritate ruebant viribus maiori, cupidi pre 
se quisque ostentandae praecipuae cuiusdam erga imperatorem benero- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 195 


ὥρμων δοχήσεε τῆς πρὸς βασιλέα εὐνοίας, xal ἔρις ἦν ἣν 
τις προκινδυνεύσας χαρίσαιτο. οἷ δὲ μαϑόντες οὕτω πολλοὺς P 130 
xaj' αὑτῶν ὁρμῶντας ὡς ἀποστατῶν ἄντιχρυς, τὴν μὲν ámo- 
στασίαν πολλοῦ τινὸς συγκαλύπτειν ἐδέησαν, ὥστε xol ὡμολό- 
ὄγουν xul μέγα τι ἐδόκουν πράττειν εἰς δεῖγμα τῆς κατὰ σφᾶς tö- 
σεβείας, εἴ γε καὶ ὑπὲρ βασιλέως καὶ ἠδικημένου κινδυνεύοιεν. 
καὶ σύνϑημα ἦν ἐκείνοις ἕν, ἢ νικᾶν ἢ πάντας πίπτειν. ὅϑεν 
περισχόντες τὰ ὀχυρώματα, ἀπ᾽ αὐτῶν τε τὰ διὰ τόξων βέλη 
ἐνίεσαν xa9' ὅστις ἂν καὶ ἐγγὺς προσβάλλοι, xal προπηδῶντες 
10 γυμνῖται προσέβαλλον, τόλμῃ τε προσπίπτοντες μείζονε κατη- B 
xóvribov μὴ καταϑιρροῦντας ἐκείνων τοὺς στρατιώτας. οἱ δὲ 
xal πονοῦντες ὑφίσταντο καὶ δεινὸν ποιοῦντες, εἰ πλείους ὀλίγων 
καὶ ἄγροικοι ἀστιχῶνγ περιγένοιντο" προσεβοήϑουν τε ἀλλήλοις, 
καὶ ἐπέπιπτον χραταιότερον, xal πολλοὺς μὲν ἔφϑειρον, οὐ μὴν 
15 δὲ ὥστε καὶ ὑποχαλᾶν ἦν τὰς ὁρμὰς σφίσι. μᾶλλον μὲν οὖν χα- 
κουμένοις xal nagd τὴν αὐτῶν ὑπόληψιν ἐπήει ἀνδρίζεσϑαι, καὶ C 
ἀπτέρῳ τάχει τὰς δυσχωρίας καταλαμβάνοντες ἀπ᾽ αὐτῶν ἠμύ- 


10. προσέβαλον P. 


lentiae, certatim sese mutuo praevertere studentes periculis ultro depo- 
scendis adeundisque. illi porro quos iste apparatus petebat, cum audis- 
sent tantum in se numerum oppugnantium immitti tanquam in vere re- 
belles et hostes imperii, rebellionis quidem probrum atque invidiam enixe 
depellebant: quin contra profitebantur et ultro iactabant magno se utique 
documento monstrare fidem ac pietatem suam, qui pro imperatore a gra- 
vissima iniuria vindicando capita fortunasque suas ipsorum sub extremum 
discrimen mitterent. quare hac animati conscientia piae belli causae, hoc 
quasi pro tessera in ore ac mutuis sermonibus assidue habebant forte at- 
que irrevocabile propositum vincendi aut omnino moriendi. ergo insessis 
magna multitudine arcibus ac editis situ locis, inde ingentem telorum 
vim eiaculabantur arcnbus, tuebanturque spatium intra jactum, ne quis 
eo se impune admoveret. sed et auctis mox animis prosilientes inde, 
sine loricis et paleis, irruere audebant manu facta, et ultro aggressores 
Jacessere crebro iaculorum missu. quibus milites imperatoris, haud ausi 
descendere in certamen cominus vel aequo se campo credere, tuta procul 
Saculatione respondebant, magna pernicie ipsorum, cum in confertos nul- 
lum telum iret irritum. illi indignantes tantum inferri sibi damni non ab 
exercita acie instructo sed a praesidiariis stationum sparsim positarum, 
in quarum vicmiam irruerent, ingensque rati suum dedecus si-plures & 
ucis et durati frigore montano ac rustico labore ab innutritis otio ur- 

o delitiisque vincerentur, concurrebant maiori numero atque impetu, 
mutuo se hortantes adiuvantesque; unde et plures ipsorum contigit ca- 
dere stragemque non parvam edi, nec tamen id ad minuendam audaciam 
eorum remittendosque ardentes impetus valuit: quin potius inopinatae 
sensu cladis velut stimulo ad contendendum enixius viriliusque pugnandum 
imcitari visi sunt, itaque suis redditi rupibus ac iugis inviis, quo summa 
celeritate se receperunt, inde tantam quoquoversum telorum assidue 


196 GEORGII PACHYMERIS 


γοντο βάλλοντες. τοῖς δὲ οὔτε κατὰ τὰς φάραγγας προσιτὸν ἦν, 
xol τὸ μακρόϑεν βάλλειν μάταιον ἐνομίζετο" ἐπενδυόμενοι γὰρ 
ἐκεῖνοε τὰ δένδρα βάλλειν μὲν εἶχον καὶ εὐστοχεῖν καϑ᾽ ov τις τὸ 
βέλος ἐντείνας τὸ τόξον ἀνίῃ, θάλλεσϑαι δὲ οὐδὲ τὸ παράπαν ἦν. 
ἀπορουμένων δὲ πάντοϑεν τῶν ἐκτὸς μηδὲν ἐχόντων ἧ προσβάλ- 6 
D Aou», ἐδόχει πῦρ ἐνιέναι" ταύτῃ καὶ γὰρ καὶ μόνως ἀποχωρη- 
 σόντων αὐτοὺς ἔχειν ἐγγίζοντας τοῖς οἰκείοις αὐτῶν ἐπεισπέπτειν. 
ἀλλ᾽ ἢ δυσχωρία οὐχ ὑπήχουε τῷ πυρί" ἐφ᾽ ὅσον γὰρ τὸ πῦρ 
ἥπτετο, ἐπὶ τοσοῦτον ὑποχωροῦντες ἐκεῖνοι κατὰ ϑάτερα παρα- 
ταττόμενοι ἐκάκουν τοὺς ἐνιέντας καὶ ἀπεχώλυον. ἐχείνοις δ᾽ ἦ- 1ὸ 
σαν οὕτω καὶ τὰ κατ᾽ οἶκον ἐν ἀσφαλεῖ, ὡς γυναῖχας μὲν καὶ 
παιδάρια ταῖς ἐσωτέραις παραδύεσϑαι δυσχωρίαις, καὶ σταυ- 
ροῖς δὲ ἐπιμήκεσι καὶ ἁμάξαις διειλῆφϑαι τὸν κύχλῳ τόπον, ὡς 
E μηδ᾽ εἰσβαλόντας τολμᾶν εἰσελϑεῖν. ἔπιπτον τοίνυν καϑ᾽ ἡμξ 
ραν οἱ δοκιμώτατοι τῇ τοῦ ϑυμοῦ παραϑηγόμενοι ζέσει, καὶ οὐκ 16 
ἐπ᾽ ὀλίγον ἐκαινοτομοῦντο στρατεύματα οἷά τε δοκοῦντα καὶ με- 
γάλων δυνάμεων κατευμεγεϑεῖν, oUc ὀλίγοι τινὲς πρὸς ἐκείνους 
πλείους ὄντας καὶ ἀγρόται ἐπὶ πλεῖστον τοῦ καιροῦ καχουμένους 


5. ἡ] ἢ Ρ. 


epargebant, ut plane iam nulli securus esset aditus subiectarum vallium. 
ja vero procul impetere iaculantes ex alto vanum experientia depre- 
hensum est: nam qui ad id se accingerent, in ipso conatu teudendi arcus 
P tur et sternebantur sagittis montanorum, e densis ramis 
arborum quas inscenderant otiose ac secure in exposita undique colliman- 
tium , nemine illos vicissim contiogere iaculis valente, quippe non co i 

ouos sed plane tectos obtentu frondium. in quibus difficultatibus melio 


commodo in incendiarios iactu telis eos configebsnt, probibe e ne 


perficerent quod ceperant. porro ipsis tuta erant demi omnia: mulieres 


fremere, quasi qui hactenus se idoneos arbitrati vel fortissimis et exerci- 

tatissimis pari numero profligandis copiis, nunc experimento deprehende- 

rentur ne tanto quidem paucioribus quam ipsi essent, iisdemque ab ara- 

tro ac sarculo semiermibus rusticuis , debellandia pares , cum quibus ti 

que ne aequo quidem Marte sed longe peiori sua sorte, plurimis suorum 
3 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 197 


τῷ πολέμῳ κατηγωνίζοντος πρὸς τούτοις τε αὐτοῖ μὲν ἦσαν ἐν 
ἀσφαλεῖ, xüv ὅ τι ποιοῖεν ol ἕξω μὴ ἐπαΐοντες, τῷ τοῖς τόποις 
κατωχυρῶσθϑαι, xüv πλείους ἔτι προσβάλλοιεν" οὐδὲν γὰρ ἦν ἢ 
αὐτοὺς προσπίπτοντας ἀλλήλοις τῇ ῥύμῃ τῶν τόξων μηδ᾽ ἄντι- P 181 
δσχεῖν ἔχοντας παραπόλλυσϑαι. ἐκείνους δέ, εἴ πού ποτε καὶ 
μερισϑεῖεν κατὰ χρείας ἀνάγκην, ἀπολελειμμένους ὑλίγους ἔχα-- 
σταχοῦ κινδυνεύειν συνέβαινεν ἐξ αἰτίας τοῦ τοὺς μὲν τὴν χώραν 
πρὸς αὐτῶν ἔχοντας καὶ μηδὲν εἷς χίνδυνον κατὰ νώτου προσδο- 
χῶντας ἔχοιεν, τετραμμένους πρὸς τοὺς πρόσϑεν, ἐπηλυγαζομέ- 
10rovg xal τούτους ἐκ φόβων δένδρεσι, κατολιγωρεῖν, τοὺς δὲ 
προσδοκῶντας ἐφ᾽ ἅπασι καὶ χύχλῳ τὸν χίνδυνον ἐκδεχομένους 
πολυωρεῖν, καὶ οὕτω συχναῖς ὅπου παρείκοι χρωμένους ταῖς ἐκ- B 
δρομαῖς ἐπεισπίπτειν καὶ ῥοπάλοις (οὐ γὰρ εἶχον ἅπαντες σπά- 
Sag) κχκαταγωνίζεσϑαι. οὕτω γοῦν ἐπὶ πολὺ τοῦ πολέμου συνι- 
15 σταμένου καὶ τῶν πραγμάτων τριβομένων, ἐπεὶ οὐκ ἦν σφίσι μα- 


9. an ἔχειν 7 quod iungeadum illi κατολιγωροῖν. 


inultis cadentibus, tamdiu pugnarent, inter haec montanorum optimo loco 
res erant, in tuto ipsi laresque ac pignora ipsorum, non modo citra teli 
iactum, sed etiam, quidquid intus agerent, extra notitiam et sensum 
frustra dudum obsidentium stabant, naturali situ et asperitate locorum 
abunde muniti. contra quam si vel insanire oppugnatoribus liberet palam 
contra nitendo acie instructa, quid aliud quam ignominiam damno cumu- 
larent, sua capita pro scopis ostendentes exercitatissimis arquitis, ex 
alto et tuto in densam torbam nunquam ἰδοία irrito vibraturis spicula? 

non wniversis simul copiis sed per manipulos segregatos et seor- 
sim iemissos tentaretur assultus, id quoque cum frustra tum perniciose 
factum iri experientia monstrabat. n»m qui hactenus ob locorum multos 
simul non capientium angustias necessario divisi & caeteris aggredi mon- 
tanos voluerant, aot ἴῃ conatu ceciderant aut male multati coacti fuerant 
recedere, cuius rei causa erat, quod nostri conscientia castrorum late 
cuncta quae a tergo erant obsidentium circumveniri non timentes, et in 
solos ex adverso positos intenti bostes, quorum plerique non aspectabiles 
latebant inter ramos arboram et latebras familiarium silvarum, 


"sen adlduveante iniquitate locorum nostros utcumque optime armatos, Per 
neta k ip diverticula deprehensos, facile opprimebant vincebantque. hac 
conditione tam nobis damnosa belli cum longo iam esset tempore pugna- 
tum nec res exitum haberet, versi ad artes nostri, quod vis non succe- 
Geret , tentandum sibi putarent, sí paucos seitem hostium, sc per vicem 


198 GEORGII PACHYMERIS 


χομένοις περιγίνεσϑαι τῶν ἀνθισταμένων, ἔγνωσαν ἐὐσυνέτως 
ὑπέρχεσϑαι uev! εἰρήνης, οὐ πάντας ἅμα" ἀδύνατα γὰρ οὕτως 
ἦν ὑποκλίνεσϑαι σπενδομένους" τοῖς γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἐγνωσμένοις 
C ἐμμένοντες μεταβάλλειν ἠδοῦντο τὸν πλησίον ἕκαστος, καὶ τὸ 
δύσελπι σφίσι προσῆν ὡς ἀπολουμένοις εἰ ἐνδοῖεν. τῷ τοι καὶ 5 
xaJ" ἕνα πέμποντες τῶν μὲν συμβάντων ἀμνηστίαν ἔχειν καὶ βα--: 
σιλέα καὶ αὐτοὺς ὑπισχνοῦντο, ἐκείνοις δὲ μὴ διηνεκῇ τὴν ἐπὶ 
κακίστοις ὁμόνοιαν πρὸς τοὺς ἄλλους ἔχειν ὡς οἷόν τε συνεβού-- 
λευον, καὶ σφᾶς, εἰ ϑέλοιεν, προῆγον εἷς τόπους σεσημασμέ- 
vovg ὄντας, πλὴν μεϑ᾽ δμήρων (οὐ γὰρ ἀπατᾶν ὀρέγεσθαι), 10 
D ἐντυγχάνειν, ἐξ ὧν εἶναι μανϑάνειν ὁπόσα πρὸς βασιλέως εὐεργε-- 
τηϑήσονται ἐνδόντες μὲν τὰς ἐνστάσεις τῷ σπένδεσθαι, προδόν-- 
τες δὲ καὶ τὸν εἷς βασιλέα φημιζόμενον πλάνον. μηδὲ γὰρ εἶναι 
τοῦτον τὸν “άσκαριν Ἰωάννην, μηδ᾽ ἂν πάντες λέγοιεν " αὐτὸν 
γὰρ ἀποκεχλεῖσθαι τῷ τῶν Νικητιάτων φρουρίῳ καὶ ἀσφαλῶς 15 
ἐγκαϑείργνυσθαι. ἢν δέ τις καὶ βούλεται βλέπειν ἐφ᾽ ὅρχοις 
λαβὼν τὰ πιστὰ φρικώδεσι, προσεῖναι τοῦτον ἱέναι καὶ βλέπειν. 
E τούτοις καὶ πλείοσιν ἐκείνους ὑπεξάγοντες καϑ' ἡμέραν, ἅμα δὲ 
καὶ προσπέμποντες ἱκανά, μόλις ἔπειϑον καὶ ἐδούλουν τὰς γνώ- 


singulos, abducere a conspiratione communi et ad pacis tractationem in- 
clinare possent. ratio haec erat Consilii prudentis. haud sperandum vi- 
debatur posse admitti ac vel audiri patienter a communi consilio gentis, 
et ira flagrantis et successu belli elatae, compositionis mentionem: fixi 
quippe omnes erant in proposito vindicandi tuendique, quem se habere 
putabant, legitimi sui principis; ad haec insidias in conventione sUspe- 
ctantes, et non sine causa metuentes ne dolose inducti specie pacis irri- 
tatissimis hostibus ad poenas atroces dederentur, cuncta eius generis sta- 
tim oblata respuebant. ergo primum ad unum ct alterum, mox sensim 
succedente negotio ad alium aliumque mittuntur certi nec ingrati privatim 
homines, qui oblivionem utrimque transactorum proponerent, pollicentes 
optima fide ab imperatore sanciendam, si et ipsi paria s ndere de se 
vellent. sub haec insinuabant sese illis, amice suggerendo consulerent 
rebus suis privatim, nec caeco se multorum impetu in certum exitium 
abripi praecipites sinerent. non se postulare ut verbis crederent: capere 
licere praesens experimentum rerum ipsarum. venire modo ne gravaren- 
tur, obsidibus in tutum reditum acceptis, ad loca designata, ubi distin- 
ctius explicandum illis foret quantis essent ab imperatore cumulandi prae- 
mis, si redire cum eo in gratiam vellent impostore illo, pro quo pu- 
gnassent, abdicando. non enim esse illum Ioannem Lascarim ; quidquid 
jpsis fuisset universis persuasum, sed agyrtam et planum, falso se ven- 
ditantem nomine ipsisque illudentem. et manifestam imposturse convi- 
ctionem offerebant, servari verum Ioannem affirmantes tutissima custodia 
iu arce Nicetiatarum, quo spectatum se conferre sine ullo periculo pos- 
sent: praesumpturos enim quantascumque vellent iuramentorum aut pi- 
€norum cautiones, sicque istuc aequo ac securo intraturos animo, cum 
pleno arbitrio liberi reditus, citra ullam suspicionis umbram. eiusmodi 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Ill. 199 


pac χρυσίῳ μερίζοντες, καὶ νῦν μὲν τοῦτον νῦν δὲ ἐχεῖνον ὕπερ-- 
χόμενοι τοῖς μηνύμασι, τοῦτο μὲν ϑεραπεύοντες τοῦτο δέ γε χαὶ 
ὑπισχνούμενοι παρέπειϑον τοὺς πολλοιΐς, καὶ μᾶλλον τοὺς ἐπιδή- 
λους. οἵ δὴ ὁσημέραι πλέον μαλακιζόμενοι ὑποψίαν τοῦ προδι- 
ὅ δόναι παρεῖχον τοῖς ἄλλοις. πλὴν καὶ τῆς μεταβολῆς αἰσϑανό-- 
μένοι οὐχ εἶχον ὃ τι xal πράξειαν" μόνους γὰρ τοὺς σπενδομένους 
ὑπελάμβανον σώζεσθαι, χἀκείγοις ὁσημέραι πολλοὶ προσετίϑεντο P. 192 
δέει τοῦ κινδυνεύειν, ἦσαν δὲ καί τινες of πολὺ χρεέττονα τὸν 
ἐν τῷ πολέμῳ ἡγοῦντο ϑάνατον τῆς προσδοκωμένης, εἰ καϑυ- 
io φεῖντο xa] προδοϑεῖεν, κολάσεως, καὶ ἀντέχειν διὰ ταῦτα did 
süovc ἤϑελον.  ( 13) ἐπλεονέχτουν δὲ μᾶλλον οἱ καὶ τὰ ὑπὲρ P 138 
τοῦ τυφλώττοντος προβαλλόμενοι. καὶ ““τί yàg? ἔλεγον “δί- 
xai» ἡμῖν πέπραχται ἐπὶ τῷ ἀλλοδαπῷ τῷδε, εἰ κἀκεῖνος εἴη, 
εἰ ἄλλος ; ἐπειδὴ διξάμενοι ἐτίϑεμεν ὑπὲρ αὐτοῦ τὰς ψυχάς, yv- 
1δναῖχας καὶ αὐτὰ τὰ γνήσια προβαλλόμενοι, ἐς ὃ σωϑείη ὃ εἷς 
χεῖρας ἡμετέρας καταφυγών, νῦν μεταβαλόντες χαταπροώμεϑα; 
τί δ᾽ ἡμῖν εἰς ἀπολογίαν πρὸς τοὺς μεμφομένους ἐσεῖται προδοῦ-- B 
σιν; ὅτι παρώτρυνε μὴ ϑέλοντας;; ἀλλ᾽ ἡμῖν γλιχομέγοις ὑπὲρ 


blandimentis plausibilium sermonum aliquantulum initio labefactata duritie 
rumdsem e montanis, accedente vero larga missitatione munerum ve- 
bementius impulsa, vix tandem loco cessit, placida docilitate succedente 
ac plena proiissione veri in imperatoris obsequia studii, auro, ot solet, 
i ente concordes et studia invicem votaque committente prius unani- 
miter conspirantium. ea ratione traxerunt in partes multos, et in iis ca- 
pita ipsa nationis, auctoritate illic et existimatione principes. quibus- 
cum utcunque isthaec arcano tractabantur, et ipsi sedulo celabant, tamen 
cum in deliberationibus de bello et in omni occasione similium sermonum 
H mollores in dies se praeberent, suspicionem aliis moverunt quasi pro- 
ditionem meditarentur. moxque suspicio in opinionem transiit, idoneis 
extantibus mutationis signis, unde non parum conturbari contigit pleros- 
qwe, videlicet existimantes sibi cavere solis ac salutem dumtaxat pro- 
m pacisci eos qui cam imperatore tractarent: caeteros omnes irae ho- 
stum expositos relinqui. eo valuit huius periculi metus, ut multi quoti- 
die ad eos qui tractabant se aggregarent. erant tamen qui mortem in 
bello minos acerbam dacerent malis suppliciisque, quibus se subiiciendos 
expectabant, si awt ultro cederent aut aliorum dolo proderentur. quare 
ebfirmabant se in sententia resistendi bellandique, quoad vincerent aut 
caderent. (13) maxima horum pars erat miserantium caecum quem apud 
se habebant, et factu indignum contendentium illum, quicumque esset, 
prodere. quo enim, aiebant, jure alienum bunc, sivo Ioannes est Lasca- 
ris sive non est, hostibus eius ad cruciatus et necem acerbam dedere- 
mus? postquam epim pro illios ad nos confugientis salute capita nostra, 
Uxores ac carissima quaeque in discrimen misimus, si hunc modo mutata 
repente sententia destitulmus, quid nobis ad defensionem faciemus 
quominus ab omnibus perfidiosissimae damnemur? an dicemus 
mes ab ipso nolentes umpulsos ooactosque? at nobis iam antea paratis. et 


200 GEORGII PACHYMERIS 


δεσπότου πάσχειν ἐπέστη. ἀλλ᾽ ὅτι τὰ καϑ᾽ ἡμᾶς ἕν ταραχῇ 
κατέστησεν; ἀλλ᾽ ἡμῖν γε προϑυμουμένοις μᾶλλον ἢ τούτῳ μέμ- 
ψοιτό τις. ἀλλ᾽ ὅτι ὑπεχρίϑη τὸν βασιλέα καὶ προσικέτευσε; 
καὶ πρῶτον μὲν τίς οἶδεν ἂν ἀληθῆ ταῦτα; ῥᾷον αὐτοῖς ἄλλον 
C ἀντὶ τοῦ ἀληϑοῦς ἐμφανίζειν καὶ ἀπατᾶν, εἰ ἐπισταῖμεν, ἢ τοῦ- 5 
vo» ἄλλον ὄντα ἐχεῖνον ὑποκχρινεῖσϑαι. εἶτα ἔστω καὶ τοῦτο. 
πλὴν πᾶσι μὲν ἢ τοῦ πλείονος ἔφεσις, χαὶ ἀγαπητὸν μὲν αὐτὸν 
ἕχαστον ὄντα τὸν σπουδαζόμενον τῶν καλῶν τυγχάνειν, εἶ 
δ᾽ οὖν, ἀλλὰ καὶ εὸ δοχοῦντα ριεγαλύνεσθαι μοῖραν οὐ τὴν τυ- 
χοῦσαν φιλοτιμίας ἔχει. τί οὖν ξαυτοῖς ἀφέμενοι μέμφεσθαι, t9 
. συναρπασϑεῖσιν οὕτως καὶ κίνδυτον ἐπανῃρημίψοις, μῶμον ἐκχεί-- 
D vo προστρίβομεν, καὶ ἀντὶ τοῦ σώζειν μεγίστῳ κινδύνῳ περιβάλα 
Aoutv; ἄλλως Tt, εἶ καί οἱ τὰ παγχάλεπα πέπρακται, τὸ γοῦν 
σχῆμα τῆς ἱχετείας ἱχανὸν καὶ τὸν κάχισεον σώζειν. οὐδὲ γὰρ 
ἂν τί παϑεῖν ἐκεῖνον, ἀλλὰ τί ποιεῖν ἄξιον ἑμιᾶς πρυσκοκπεῖν.᾽ 15 
ταῦτα τινῶν λεγόντων ἐδόκει τισὶν ἀδοξεῖν τὰ μεγάλα, εἰ xora- 
προοῖντο εὺν ἱχέτην. καὶ τὸ μὲν διηνεκῶς πολεμεῖν (xoi γὰρ à» 
E ἀνάγχῃ τοῦτ᾽ εἶναι μὴ περιγενομένους τῶν πάντων, τοῦτο δ᾽ ἢ» 
5. ἀπαντῶν P. 15. à» δεῖ 18. περιγενομένοις 7 
gestiemtibus pro domino iniusta passe vindicando pugnare supervenit. 
Hlud causabknur, eius gratia perterbatas res nostras esse atqui nostrae 
verius praecipiti δὰ novamdum audaciae quam huic culpa istius tomultus 
imputebitur. &n quod se imperatorem esse simulavit, et ut tali sibi suc- 
curreremus oravit [mem quis scit simwissse illum, et non esse verum 
qualem se nominat 3 et coi certo poterit constare illum alimm, 
quem ostendere nobis se paratos siunt, custoditum spmd ipsos caecum 
adolescentulum revera losnnem esse Lascardm? deinde esto Ka, sit: 
tamen isti culpae, ne a nobis tam atcocKer vindicanda videatur, magnam 
partem detrehit invidiae innata omnibus et late communis cupiditas aw- 
gendi fortunam suam, praesertun ingerente se crescemdi occasiome et stu- 
éiis hominum ultro waalora vocantibws; quo tempore quis nom venia 
dignam existimet ambitionem eius qui regu a volentibus delatum mon 
recusaverit à quid igitur attinet nobis culpa solutis illi crimen impin- 
quem utique absentem desideratum , oocumrrentem evectem, ac s 
Ced in — eccare a mebis coactum tueri potius et servare de- 
beremus quam, sine mata vituperstione nequimus facere, gravis- 
simo illom Periode. rpenere, sitientissimis crueris ejus ipsum hostibus 
bondonando. vel atrocissimi eompertum convictamque flagitii pessi- 
mumque palam c caput habitas eupplicis, fas ec verecundia comíugientis im 
fidem atque asylum protectioss nostrae, ippraestere intactum immunseeaqus 
eemtuai jrumenitatis offitio deberet: meque enim tunc tam spectare eper- 
teret quid eum peti iustom esset , dni * ees f$aoere deceret. tala 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 11]. 201 


ἀδύνατον) ὡς κινδυνῶδες καὶ ἄλλως ὃν ἀπρεπὶς ἀπέλεγον, τ 
ῥ᾽ αὖϑις καταπροεμένους τὸν ξένον σπένδεσϑαι ἐπίμωμον ἔκρενον 
καὶ ἄδικον πάντῃ πρὸς τὸν ἤχοντα, εἶ πιστεύσας ἐχείνοις σφά- 
ζοιξο. τῷ τοι καὶ τὴν μέσην χωροῦντες αὐτὸν μὲν ἀπεῖπον μὴ 
6 προδιδόναι, αὐτοὺς δὲ σπένδεσθαι οὕτως, εἰ ϑέλοιεν" εἰ δ᾽ οὖν, 
ἀλλὰ δαὶ τέλους μάχεσθαι συνετίϑεντο. ἐν τοσούτῳ οὖν τοῦ 
καιροῦ τριβομένου xul τῶν μὲν μηδὲν ἐχόντων ποιεῖν τῶν δὲ μή P. 194 
74 ἀποχρινεῖσϑαι, 0 μὲν ξένος ἀνοῖτο φεύγειν πρὸς Πέρσας, οἷς 
δ᾽ ἦσαν ὑποσχέσεις παρὰ τῶν τῇδε καὶ συνθεσία;, ἐσπένδοντο 
ἐοτὰ πιστὰ λαβόντες τοῦ μὴ παϑεῖν. οἱ δὲ ταῖς σπονδαῖς πρὸς 
ἐχείνους ἡμερωϑέντες τοῖς ἄλλοις καχῶς καὶ ἀπηνῶς προσεφέ- 
ρόντο, καὶ προσετέμουν ζημίαις οὗ φορηταῖς καὶ μείζοσιν ἣ 
ὥσε᾽ ἐνεγκεῖν ἐχείνους. τὸ δ᾽ ἐλαύνειν ἐκεῖϑεν ἐξορίζοντας, 
ἄσμενοι ἂν εἰς τιμωρίαν μεγίστην πράξοντες, ὕμως ἐκωλύοντο B 
[5 πράττειν, μὴ καὶ τὰς ἀχρὰς ἐρημοῦν ἀνδρῶν τὰς δρμὰς τῶν 
IIeqod» ἀνέχειν δυναμένων. ταῦτα περὶ τοὺς Τριχοκκχιώτας καὶ 
«οὺς τοῦ ζυγοῦ διαπραξάμενοι ἀνεγώρουν ἐπ᾽ οἴχων. 
14. Τὺ μέντοι περὶ τὸν παῖδα Ἰωάννην συμβάν, géye- C 
στον ὦν ἢ ὥστε κρυβῆναι, ἔχπυστον yüyove καὶ τῷ πατριάρχῃ. 


15. ἐρημοῖεν 


mum ia defemsione poeri. nisi, quod sperari non poterat, «na ipsi mec 
smagaa gens universum ia »e coniwratora imperium vincerent, ac ne si 
quidem posset succedere, tamen tentari cemveniret. hic vero cum ed 
— — composmendae pacis raüonem referebent animem, ad de- 
pueri hospitis, ab abhorrebant atque sversabanter, potus- 

que pr ** “ἴῃ anceps dameosumque comsilium bellandi ad extremum 
inter hos seeitorum aestus, cum longa perplexarem 

—— mera certi consilii mihü expediretur , €3ecus advena , cwusa 
taatorom metoum, dünissus ad Persas fugit. qui perro ex montanis pe 
cimi cum nostris et arcano tractare dudum coeperamt, ii foedus iam pa- 
lem icerent, receptique ia gratiam, oum essent, ut dixi, et muld e 
 montaserum, reliques inf&rmieres illius gentis irse ministrorum 

is oblecerunt; qui eos acerbe crudeliterque vexarant, speliantes 
letolersblliter miseros, et multae nomine summas sb iis peceniae maiores 
exterquentes etes quum quas, ne venditis quidem quae habebant oniversis, 


pessent perat: 

emendis et exturbandis sede petris in ultionem rebellionis: sed ab es 

consilie illia eos cura revecavi, quod providebent foce ut bis inde pulsis 

— quet. qui iuga illa ropognacela Romani limitis, a Perserem 
partibus —* 


essidue illis ue irrempentimm incursionibus 
* bis cimm "Evicecciolas et mentamos gestis Romense ee- 
14. Casterem * [eenni erenerat, malus eique sua 


202 GEOROII PACHYMERIS 


ὃ δ᾽ ἀκούσας ἐν δεινῷ ἐτίϑει τὴν ἀγγελίαν, καὶ οὐκ εἶχεν ὃ τι xal 
πρόξοι, οὐδὲ χαϑεκτὸς ἣν ἀλύων. εἶτα μὴ κρίνας ἀσφαλῶς 
ἑαυτῷ ἐπὶ τοιαύταις πράξεσι σιωπᾶν καὶ μὴ ἐπεξιέναι ἐπιτιμῶντα, 
προσκαλεσάμενος τοὺς περὶ αὐτὸν ἱεράρχας, καὶ δεινὰ σχετλιά- 
σας τὸ πρῶτον ὡς χλευασϑείς, καὶ ὅτε νόμοι καταφρονοῖντο 5 
D 9toU διὰ τῆς τῶν ὕρχων παραβασίας ὑπεραγαναχτήσας ," vélog 
τί δεῖ ποιεῖν κατεσκέπτετο, ὡς μὴ ψεῦδος ἀληϑείας xaraxav- 
χήσαιτο καὶ ὃ ἀδικήσας κερδαίνειν δόξοι ἀνεχομένης τῆς δίκης. 
“τὸ γοῦν ἐξ ἡμῶν" ἔφη, ““ἂν ἐκείνη περιαργοίη, δίκαιον γίνε- 
σϑαι, ὡς ἂν τῷ περὶ τούτων ἀγανακτεῖν μισοπόνηροι δόξωμεν. 10 
P 185 ταῦτα τοῦ πατριάρχου λέγοντος ἀπήχϑοντο μὲν οἱ περὶ ἐκεῖνον 
ἐχτόπως καὶ ἀπεστύγουν τὰ πεπραγμέδα, τὸ δὲ πᾶν ἐπ᾿ ἐχείνῳ 
κεῖσϑαι διωμολόγουν, ὡς καὶ αὐτῶν ἑψομένων, εἴ τι ἂν ἐκείνῳ 
xal δόξοι. ὃ δὲ ὕρχων ἐκείνων καταστενάξας, καὶ μνησϑεὶς 
ὅπως tuntóofrro καὶ ἄλλοι μὴ οἷοί τε πράττειν τὰ ὁμωμοσμένα, 15 
αὐτὸς τὸ εἰς ἐκεῖνον ἧκον ποιεῖν ἀνεδέχετο μόνος. πλὴν οὐ σω- 
ματικῶς σφάττειν Zorro (οὐδὲ γὰρ ἄξιον)" ὅσον δ᾽ ἧκε κατὰ 
Ψυχὴν πράττειν, οὐκ ἐρραϑύμει. τὸ δ᾽ ἦν πάντως ὅπερ διὰ 
B τῆς μαχαίρας τοῦ πνεΐίματος γίνεται, ὅ ἔστι ῥῆμα ϑεοῦ, ὡς 


est. is porro acerbo consternatus nuntio aestuabat animo, quid ageret 
incertus; nec teneri poterat quin se in cuncta palam luctuosissini doloris 
indicis effunderet. deinde ratus haud securum esse sibi super tali faci- 
nore silere nec iustae id animadversionis ulcisci vindicta, convocatis qui 
ad manum erant praesulibus, graviter conquerens primum se delusum it-.— 
risumque, tum foede contemptas dei leges nefaria violatione iuramento- 
rum, indignitatem borrendi flagitii exaggeravit; ac denique deliberandum 
proposuit quid tali occasione se facere deceret, ne mendax perfidia de 
conculcata veritate impune gloriaretur, neve grassator iniquissimus opimo, 
quod immanissime rapuerit, spolio gauderet, connivente iustitia divima; 
quae δὶ suis, ut plerumque solet, incompertis humano ingenio consiliis 
cunctetur, tamen nostri esse officii non negligere quod possumus, sed 
saltem demonstratione aliqua insigni mundo et posteris testari non sane 
probsntibus aut tolerantibus nobis, at vehementer indignentibus et dete- 
stantibus, tam atrox scelus fuisse perpetratum. talia loquente patriarcha 
exhorruerunt ad mentionem pbanaticae crudelitatis qui aderant antistites, 
pulloque non signo declararunt abominari sese totis animis facinus adeo 
execrabile. adiunxerunt, decerneret quod tali occasione fas et aequum 
poscere putaret: comprobaturos sese ac pro virili secuturos. ad ca ille 
wi, ex alto pectore ducto gemitu, recordari se testatus qua religione 
P sirendi sese omnes adstrinxerint ad statim vindicandam vi et manu 
perfidiam, in utro Augustorum existeret, alteri contra pacta conventa in- 
sidiari ac grassari in alterum audente, addidit, quoniam apparerct deesse 
facultatem caeteris iurata exequendi, se quidem quod esset in se factu- 
rTUm. non strictarum autem sensibilem gladium in corpus ac iogulam sa- 
crilegi (haud enim id sibi convenire), sed q sume potestatis foret, 
mimime cuncfa'uram exequi, utendo gladio ap ; quod.est verbum 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 209 


διαιρεῖν τὸν ἄξιον καὶ τὸν ἀνάξιον, xol τὸν μὲν sdAayeiv, τὸν 
δ᾽ ἐχπέμπειν τῆς ὁλομελείας τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ. ταῦτα 
στήσας xa9^ ἑαυτόν, τῶν ἄλλων τῷ μὲν δικαίῳ δυσωπουμένων 
τῷ δὲ φοβερῷ συστελλομένων, μὴ καὶ ἀνεδέστερον ἀπεργάσαιντο, 
δπέμψας ἐχεῖνος ἅμα τε ἐλέγχει ἀσεβήσαντα καὶ ἅμ᾽ ἐπιφέρει τὴν 
τοῦ πνείματος τομὴν τὸν ἀφορισμόν. ἐνταῦϑά τις καὶ μέμψαιτο 
τοῖς γεγονόσιν Og οὐ xarà τρόπον γεγονόσι, καὶ ὑπεραπολογή- C 
σαιτο TG» πραξάντων πάλιν ὡς οὐχ ἄλλως ποιεῖν ἐχόντων. καὶ 
7 μὲν μέμψις, ὅτι ϑεὶς τὸν δεσμὸν ἐφῆκε τοῖς τοῦ κλήρου ψάλ- 
10λειν ἐχείνου χάριν, (oTt oí καὶ κοινωγεῖν ἐχείνους διὰ τῶν ἱερῶν 
τελετῶν, αὐτός τε τὰς ἱερὰς ἐτέλει μυσταγωγίας, ἐφ᾽ αἷς ἦν 
ἀριδήλως τὸν δεσμοῖς πνευματιχοῖς κατεχόμενον μνημονεύεσθαι. 
ἡ δ᾽ ἐπὶ τούτοις ἀπολογία, ὅτε αὐτάρκως εἶχε τοιούτῳ προσώπῳ 
τὰ τῆς ἐπιτιμήσεως, ὡς εἰ καὶ προσετίϑετο πλέον, κινδυνεύειν D 
15 συγκεχύσϑαι τὰ πάντα κατὰ τὸν ᾿Ἐμπεδόκλειον σφαῖρον, καί τι 
καὶ παράλογον προβῆναι τοῦ βασιλέως ἀπαυϑαδίσαντος. εἶ γὰρ 


4, ἀναιδέστερον 7 9. ὑφῆκε P. 14. προσετίϑειτο P. 


dei, ad dividendum iustum ab impio, et illi quidem bene precendum, 
hunc vero abscindendum a Christi corpore. haec se plane facere decre- 
visse cum ille significasset, alis ob manifestam rei aequitatem improbare 
non audentibus, et terrore tamen haud dubio concussis, ne diris omnes 
suppliciis, satellitibus ab irritato anathematis ignominia imperatore im- 
missis, conciderentur, patriarcba pronuntiato palam et merita severitate 
obiurgato Michaelis Augusti scelere, ipsum, legitima prolata talis judicii 
formula, spirituali sectione ἃ communione Christo credentium rite resecat. 
fuit in modo ac circumstantia quadam huius facti quod iure quis repre- 
henderet: sed nec de/uit quod ad excusationem contra vicissim allegare- 
tur pro sic agentibus, quod aliter vix possent. inconsequens videri po- 
tuit patriarcham, excommunicato nominatim imperatore, permittere, quem- 
admoduin fecit, clericis ut consuetas pro eo preces palam in choro pro- 
nuntiarent (nam hoc erat ipsos cum eo in sacris communicare qui a com- 
munione abscissus fuerat), tum praeterea patriarcham ipsum per se ope- 
rari rei divinae, jn qua sciebat honorifice memorandum eum quem diri 
anatbesmatis vinculis irretisset. verum ad haec dici potest merito visum 
sufficere debere in tali persona severitatem animadversionis , quae aliqoid 
e summo rigore remitteret: periculum enim fuisse, ne si vel pauxillum 
plos acerbitatis admisceretur negotio per se odioso, cuncta statim modico 
momento in perniciem praecipitata confunderentur, quemadmodum in Em- 
pedocleo contingebat globo, quem ventis compressis et sopitis foetum si 
quis imprudentius contrectaret , ex eo repente procellae immanes cuncta 
late conquassaptes erumpcbant. nam quo non erat verisimile prodire im- 
:manitatis posse efferatum nimis acri contumelia, irritabilem alioqui, ad 
baec summae potestatis sibi conscium imperatoris animum, cui tenendo 
dum vehement! cupiditate raperctur, infirmos esse verecundiae cancellos 
atque officii satis erat experientia compertum. sane si non fere patien- 


» 


dus domus megna parvum infortunium quam domus parva cladem maxie 


204 GEORGII PACHYMERIS 


ϑυσχερὲς μέγαν οἶκον μικρὰν δυστυχίαν δέχεσθαι, ὥσπερ xal με-- 
κρὸν μεγάλην, ἀλλ᾽ οὖν τὸ τὴν μεγάλην δυστυχίαν τῷ μεγίστῳ 
οἴκῳ ἐπεισπεσοῦσαν μὴ κατὰ τὸ εἰκὸς ἐκμειλιχϑεῖσαν καϑυφιέναε 
τῆς ἀπηνείας οὐχ ὀλίγα βλάψειεν ἄν. ΟἸδίποδες ταῦτα καὶ ϑοῖ- 
.E ναι Θυέστου καὶ πλάνοι Ὀδύσσειοε μαρτυρήσουσιν. οὕτω μὲν 5 

oi» τοῦ πατριάρχου μετελϑόντος τὸ τοῦ βασιλέως τόλμημα, ἑκὼν 
μὴ ϑέλων δέχεται τὴν ἐπιτίμησιν 6 κρατῶν, καὶ τόπον διδοὺς τῷ 
δικαίῳ ϑυμῷ ἡσύχαζεν, οὔτε μεμφόμενος (οὐ γάρ οἵ ἄξιον), 
καὶ τὰ τῆς πράξεως ὡς εἶχεν ἀπελογεῖτο. ὅμως ἐν ἀφύκτοις ovx 
ἀγνοῶν κατεχόμενος ἠρέμα διέφερε τὴν ὀργήν, καὶ καιρὸν μετα- 10 
γοίας ἐζήτει ἐφ᾽ ᾧ τὴν συγχώρησιν δέξασϑαι. ἤλπιζε γὰρ ὡς εἴ 
μικρὸν ἡσυχάσας, εἶτα μεταγνῶναι δόξας τὴν λύσιν ζητοίη, ἕψε- 
ταί oí παραυτίκα καὶ fj συγχώρησις. 

P 188 15. Made τοι καὶ μικρὸν ἐπισχὼν τὰ αὐτοῦ ἔπραττεν. 
6 δ᾽ οὖν σὴς τοῦ συνειδότος ὡς ὀστέον τὴν καρδίαν ἐβόσκετο, 15 
καὶ ταπεινὸς ἐδόχει, κἂν τῷ σοβαρῷ τῆς βασιλείας αἴρεσϑαε 
προυνοεῖτο, ἐφ᾽ ᾧ μὴ καταφρονούμενος καὶ τῶν ἀναγκαίων 
ἀποτυγχάνοι. τὸ γοῦν ναυτικὸν ἔπλει, xal ai τριήρεις ταῖς νή- 
σοις προσίσχουσαε οὐκ ὀλίγας ἐχείνγων ἥρουν, καὶ παραυτίκα af 


mem tolerat, quis neget prudenter factum wt de mexima ín familíam po- 
tentiseime regnantem nmecessario immittenda calamitate, quantum posset, 
detraheretur, et adiungerentur delinimenta quibus amarities temperareter, 
ne stimulis iusto acutioribus ira concitata efferretur in desperatum impe- 
tum eniversa secum pessum in exitium trahendi. testes huius rel Oedi- 
podes, coenae Thyestis et Ulyssei errores, extrema omnia consilia, im 
quae príscos heroas nimis acribus praecipitatos iniuriis tota queritur an- 
tiquitas, responsantibus hodieque tragícis scenis. itaque patriarchae nuno 

ueque istius. suae moderationis hic fruetus constitit, ut imperator suum 

cinus anathemate diro vindicatum aut tulerit aut ferre simulaverit pa- 
tlenter, &c volens nolens submissa ferienti cervice, dans locum iustae 
irae, quieverit, non murmvraas de poena, sed factam nt poterat excu- 
Sans: cum enim non ignoraret talis se compertum criminis quod nulla sa- 
tis posset defensione dilni, sí quam intus in animo adversus ulciscentem 
iram concepit, prodere saltem distulit, in praesens contentus leni response 
spatium ad poenitentiam poscere, 4598 promereri veniam posset, sic se- 
cum subducta spei ae rationnm summa, post brevem obnoxiae quietis mo- 
ram, si velut iam datis satis illustribus poenitentiae suae signis reconci- 
lationem peteret, voti statim se compotem fatorum, quippe mox ab exo- 


perniciosum rebus δυΐδ (δία humilitate caderet. e igitar opus eraat 
men omittens vel tall tempore curare, iussit mavmies eopiss; ck 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III 205 


ἁλοῦσαι φρουροῖς ἠσφαλίζοντο, xal Ῥωμαίοις προσεκτῶντο αἱ B 
“Τατίνοις δουλεύουσαι, ἐξ ὧν ἁλισκομένη μὲν ἔγνωστο Νάξος, 
αἱρουμένη δὲ Πάρος ἠκούετο, καὶ Κέως καὶ Κάρυστος Ὡριῷ 
κατὰ καιροὺς ἰδίους συνελαμβάνοντο, xa] σὺν ἄλλοις ἄκρα Πε- 

δλοποννήσου ἀμφὶ Ἰϊονεμβασίαν σὺν Σπάρτῃ καὶ “Δαχεδαίμον: . 
ὑπὸ Ῥωμαίοις ἐγένοντο. 

16.  7óz τοίνυν τοῖς ἀδελφοῖς ἐγχειρίσας τὰ δυσικά, τῷ P 187 
μὲν δισπότῃ Ἰωάννῃ τὰς ἀνατολικὰς παραδοὺς δυνάμεις συνάμᾳ 
τῷ Σχυϑιχῷ τὰ κατὰ γῆν προσέταττε μετιέναι, καὶ τὰ τῶν Ἰλ- 

ἰὐλυριῶν μεϑέπειν καὶ Τριβαλλῶν, καὶ τὰ τοῦ Πηνειοῦ πέραν, 
τὴν ἰδίως Ελλάδα λεγομένην, κατατρέχειν, τῷ δεσπότῃ IMiyajA 
πολεμοῦντα“ οὐδὲ γὰρ ἦν αὐτῷ προφασίζεσθαι ὅτε ἔξω που τῆς 
πατρίδος ὄντος τοῦ βασιλέως δικαιοῖε᾽ ἂν κἀχεῖνος τὰ μέρη κα-- B 
τέχεεν. τὸν δέ γε σεβαστοχράτορα Ἀωνσταγεῖνον ναυσὶν ἐμβιβά.- 

ὅσας ἐπὶ Ἰονεμβασίας ἐκπέμπει, παραδοὺς κἀχείνῳ ὅσον ἦν ἐκ 
JMoyedávog Ῥωμαίων, καὶ τὸ Περσικὸν ἅπαν" τὸ γὰρ ᾿Ἰταλικὸν 
M] ἁρμόζον πρὸς μάχην Ἰταλικὴν ὃ δεσπότης συνεπεφέρετο. 
συνῆσαν δὲ τῷ μὲν δεσπότῃ πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι τῶν μεγιστάνων 
καὶ ὃ Καντακουζηνὸς ]ιχαὴλ ὃ καὶ μέγας ἐν ὑστέρῳ κονοσταῦ-- 

4ηλὸος, οἱ ἀνεψιοὶ ἐκείνου Τ᾿αρχανειῶται, καὶ ἄλλοι συχνοὶ ἐκ τῆς C 
δύσεως τῷ βασιλεῖ προσχωρήσαντες, τῷ δέ γε σεβαστοχράτορι 


triremes ad insulas appulsae non paucas earum Latinis antea subditas re- 
emperarunt, captasque statim praesidiis impositis in Romanerum posses- 
sione firmarunt. horum nuntii successuum alii super alios advolantes me- 
rita gratulatione excipiebantur, dum referrent modo Nexum occupatam, 
alias expugnatam Paron, Ceon ac Carystum quoque cum Oreo subinde 
capta; et ut caetera omittam, montana Peloponnesi circa Monembasiam 
cum 8 et Lacedaemone Romanis ea expeditione subiecta sont. 

16. Porro tunc imperater suis fratribus Occiduas provincias com- 
meodavit. ac loannem quidem despotam copiis Orientalibus et Scytharum 
aaxilis instructum terra gerere rem iussit per Illyrios et Tribalios, at- 
que ultra Peneum regionem proprie Graeciam vocatam incursare, bellondo 
edversus Michaelem despotam. cui iam dempta erat illa excusatio, qua 
prius, cum provincias illas repeteretur, excipere solebat, Parum conve- 
pire imperatorem , qui urbe swa patria et imperii capite careret, membra 
illa et partes eiusdem quasi corporis extremas requirere ac longe perse- 

i. sebastocratorem autem Constantinum impositum navibus adversus 
Monembasiam mittit, tradens illi quantum Romanorum pries in Magedo- 
num regione militaverat, et universam praeterea militiam Persicam. nam 
Italicum exercitum, heud aptum visum bello adversus talos gerendo, 
loannes despota secum abduxerat. cum eodem porro despota comites ex- 

itienis iverunt alii quoque malti opti tame inter quos ——— 
postea magaus conostaulus fuit, illiusque patruales Jarcua- 

aletae ; lnseper alii, qui frequentes ex Occiduls tractibus ad Ae im- 
peratoris transicrant, sebastocretorema vero sequebantur cum alii plurimi, 


206 GEORGII PACHYMERIS — 
δε τέ “«λεΐστοει καὶ ὃ μέγας δομέστικος ὃ Φιλῆς Mies, σὺν 
Aæ δὲ καὶ ó ακρηνός, ὃν παραχοιμώμενον 6 χρατῶν εἶχε, 
τὸ δέ γε γαυτικὸν ἔπλει ἐξ pog ἐς “ρκτοῦρον, κἀν πολλοῖς εὑ- 
στόχει. ἦγε δὲ τοῦτο ὁ Φιλανθρωπηνὸς ὁ πρωτοστράτωρ 4M 
xoc, ἀνὴρ γεραρὸς καὶ γενναῖος, παρὰ τοσοῦτον εἰργόμενος τῷ 9 
μιγαλοδουκάτῳ σεμνύνεσϑαι ἀξιώματι παρ' ὅσον ἦν ἄλλος ἐπὶ τοῦ 
ἀξιώματος, ὁ τοῦ παλαιοῦ “άσκαρι τοῦ βασιλέως αὐτάδελφος, 
ἔξωρος ἤδη καὶ παρηβηκὼς ἐπὶ τῆς Κωνσταντίνου χαϑήμενος, 
βουλαῖς xaJ ἡσυχίαν τῷ βασιλεῖ τῆς τῶν κοινῶν φροντίδος ὡς 
"νὸν συναιρόμενος, ὃ μέντοι ye Φιλανϑρωπηνὸς ἀγχιστεύων τῷ 10 
βασιλεῖ" τὸν γὰρ ἀνεψιὸν ἐκείνου τὸν τῆς Πάρϑας υἱὸν Mar 
g γαμβρὸν εἶχεν ἐπὶ ϑυγατρί. ὃ γοῦν τοιοῦτος κατεῖχε τὸ πλόϊμον, 
xal ἦρος ἐξαρτυόμενος στόλον ἀπέπλεεν, ὅμως δ᾽ ἐσύστερον 
ϑανόντος τοῦ “άσκαρι τὴν τοῦ μεγάλου δουχὸς ἀξίαν παρὰ 
βασιλέως εἰς ἀμοιβὴν τῶν κόπων ἐλάμβανεν, ὡς ῥηϑήσεται. 15 
ἀλλ᾽ οὗτοι μὲν τριχῇ κοσμούμενοι ἀνὰ μέρος τὰ κατὰ δύσιν με- 
ϑιῖπον. καὶ ὃ μὲν δεσπότης τῷ Μ]ιχαὴλ δεσπότῃ ἐπεῖχε, καὶ 
p 138 ἀνεκαλεῖτο τὴν ἐκείνου χώραν ὡς πάλαι τῇ βασιλείᾳ προσήκου- 
σαν. ὃ δὲ εἶχε μὲν πρότερον προφασίζεσϑαι, καὶ ἐπροφασίζετο 
πιϑανολογούμενος, ὡς οὐκ ἀνάγχη αὐτοῦ τοῦ βασιλέως τὸν τῆς 90 
βασιλείας ϑρόνον (ὃ δ᾽ ἣν ἥ Κωνσταντινούπολις ) μὴ κατέχον- 
τος αὐτὸν ἀπαιτεῖσϑαι τὸ λεῖπον" ἀπαιτητέα γὰρ εἶναι μᾶλλον 
τὸν ϑρόνον τοὺς Ἰταλοὺς ἢ ἐχεῖνον τὰ κατὰ δύσιν, οὕτως ἀνηρ-- 
tum magnus domesticus Philes Alexius; cum ipso Macrenus et quem im- 
perator cubiculi praefectum habuit, classis navigavit ἃ vere δὰ Arctu- 
rum, et multa cum successu tentavit. ductabat illam Alexius Philanthro- 
penus protostrator, honoratus vir et strenuus, designatos iam dux ma- 
gnus, et dignitatis istius titulo atque usu in tantum abstinens, quod vi- 
vebat adhuc alius illo magistratu insignitus frater germanus Lascaris se- 
nioris Augusti, effoetus jam senio et fere decrepitus, in quiete quam ae- 
tas extrema poscebat, consiliis imperatori opportunis ad commune regi- 
men cooperans. affinitate porro Philanthropenus imperatori arta coniun- 
ctus erat, quippe qui Michaelem Martha imperatoris sorore natum, col- 
locata ipsi filia, generum haberet. talis igitur vir navalibus praefectos 
copiis classe primo vere instructa navigavit, et Lascari paulo post mortuo 
magni ducis dignitatem ab imperatore in praemium laborum accepit, at 
dicetur. hunc in modum trifariai instructi fratres εὖ necessarii impera- 
toris in totidem Occiduarum partium tractus moverunt. ac despota qui- 
dem Michaélem despotam adortus repetebat occupatas ab eo provincias 
ut olim ad imperium pertinentes. eae cum antea reposcebantur, solebat 
ille plausibiliter causari haud tempestivam repetitionem istam esse: nam 
quid attineret imperatorem sede ipsa imperii, urbe Constantinopoli , ex- 
clusum de rebus tanto minoris momenti recuperandis esse solicitum ἢ re- 
ciperet primum ab 1talis solium regni, tum sane de regiunculis istis Occi- 


— —— 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III, 207 


τημέγους πάμπαν καὶ μόλις δριζομένους Θεσσαλονίχῃ. τοιαῦτα 
γοῦν ἀπελογεῖτο πρότερον. τότε δὲ ἀλλὰ χώραν ἣν οἱ yortig ἐχεί- B 
vov πόνοις xal ἱδρῶσι καὶ μόνον οὐχ αἵμασι στάζοντες προσεχτή-- 
σαντο καὶ χλῆρον κατέλιπον τοῖς παισί, πῶς ἂν xal δικαίως ἀπαι. 
διούμενος ἀποδῴη; Ἰταλοὺς γὰρ ἀφαιρουμένους καὶ μὴ Ῥω- 
μαίους, κατὰ τὸ δίκαιον καὶ τοῖς ἐξ ἐκείνων εἰς διαδοχὴν κατα- 
λείπειν ὡς σφέτερον κλῆρον ἐξ ἀρετῆς" εὖ γὰρ καὶ λελέχϑαι ὡς 
οὐδὲν οὐδενὸς πλὴν τοῦ σπουδάζοντος χατὰ πόλεμον. χαὶ οὕτω 
μὲν διαμφισβητούντων τὰ Ῥωμαίων τῷ δεσπότῃ στρατεύματα Q 
ἰοχατετρίβοντο, ὃ δέ γε σεβαστοχράτωρ τῇ Ἰδονεμβασίᾳ καὶ τοῖς 
πέριξ προσκαϑήμενος καϑημερινοὺς πολέμους πρὸς τὸν Πρίντζην 
ἐξῆγε" μηδὲ γὰρ ἀρχεῖσϑωι τῷ μέρει τῆς νήσου, πᾶσαν δὲ κρα- 
τῆσαι ϑέλων, ὑπάρχους ἔχων τόν τὸ μέγαν δομέστιχον τὸν Φι.- 
λὴῆν καὶ τὸν παρακοιμώμενον αχρηνόν, ὡς ἐνὸν ἠγωνίζετο. Ὁ 
15(17) ἦν δ᾽ εὐδοχιμῶν ὁ παραχοιμώμενος, xal παρ᾽ ἐχϑροῖς αὶ 
ὄνομα ἔχων ἐπὶ στρατείᾳ xal τὸ φοβερὸν ἐνδειχνίμεγνος, ὥστε 
καὶ τοῦ σεβαστοχράτορος ἐχεῖϑεν ἐπαναζείξαντος ὕστερον αὐτοὺς 
ἐγχαταλελεῖφϑαι καὶ τοῦ στρατείματος ἄρχειν, καὶ 07 μαχομέ- 


duis ab se reposcendis cogitaret. nec porro istam rem, quam dixisset 
omnino praevertendam , facilem aut brevi transigendam apparere: Italos 
enim tam procul esse a reddenda Romanis imperii metropoli, ot etiam 
spe non protsus vana maioribus inhient, et adeo non contemnendis sint 
ibus ut eorum ditio aegre "Thessalonica finiatur. hac, inquam, eius 
omni, qua prius se iactaverat, oratione nunc sublata, illud modo pro se 
allegabat, regionem se obtinere quam patres sui laboribus sudoribus ae 
tantom son íuso stillatim proprio sanguine parassent. hanc hereditatem 
ab ipsis ad filios transmissam possidere sese jure quam optimo. quorsum, 
ergo ipse illam inique repetentibus relaxaret? sane si reddenda esse 
dis potius reddi oporteret quibus erepta sit. non autem Romanis, 
Jtalis prius iure belli obtinentibus terras illas vi extorsisse maiores suos, 
quorum se posteros ac sobolem frui, quam legitime crevissent, heredi- 
tate ac patrimonio virtutis, quis non fas et aequum esse fateatur? vere 
siquidem dictum illud ferri, nihil cuiusquam meliori iure proprium censeri 
quam quod satagens quisque ac periclitans manu sibi ac Marte quaesie- 
rit inter has utrinque ia longum procedentes sua iura hinc atque inde 
allegantium altercationes copiae Ioannis despotae ductu militantes tempus 
rem gerendi contriverunt. at sebastocrator Monembasiam et circumposita 
obsidens loca quotidie cum principe pugnabat: non enim ea quam Ro- 
saani jem occupaverant. Peloponnesi parte contentus, universam subiugare 
affectabat, ad id ipsi pro virili cooperantibus quos sub se habebat duces, 
Phile sertim msgno domestico et Macreno sacri cubiculi praefecto. 
(17) in his sacri cobiculi praefecti praecipua erat gloria, jam apud ho- 
stes celebris fama peritiae rerum bellicarum et eo nomine ipsis formidati. 
unde sebastocratore illinc postea recedente, is ibi cum Phile est relictus, 
ut exercitui praeessent. qua in praefectura cum saepe prospere pugnas- 


208 . GEORGII PACHYMERIS 


ψους πολλάχις μὲν εὐστοχεῖν, μίαν δέ ye σφαλέντας χρατηϑῆναε 
κατὰ πόλεμον καὶ ἀμφοτέρους. τότε τοίνυν ἐπ᾽ ὀλίγον κατε- 
P 139 χομένων ἐν φυλαχαῖς ὃ μὲν μέγας δομέστικος ἀποϑνήσχει, à 
δ᾽ ἐχείνου πενϑερὰ Εὐλογία δεινὰ ἐποέει τῷ βασιλεῖ προσαγγέλ- 
λουσα ὡς προδῴη μὲν ὃ παραχοιμώμενος τὸν ἐκείνης γαμβρόν, 5 
καὶ ὡς ἐπίτηδες χρατηϑείη καὶ οὗτος tlg πόλεμον, ὀρύσσων βό- 
ϑρον τῷ συστρατήγῳ, καὶ ὡς ἀληθῶς ἐπὶ τούτοις κατηγορεῖται, 
λόγους ἔχων καὶ συμφωνίας πρὸς τὸν Πρίντζην λαμβάνειν τὴν 
τοῦ «Δάσκαρι Θεοδώρου τοῦ βασιλέως ϑυγατέρα ( κεχήρωτο γὰρ 
τοῦ ἀνδρὺς) ἐχεῖσε διάγουσαν, καὶ μετ᾽ αὐτῶν εἶναε παραδόντα 10 
Β τὴν χώραν, καὶ ἀντιπράττειν τῷ βασιλεῖ. ταῦτα λέγουσα καί 
γε προστιϑεῖσα ἡ Εὐλογία πρὸς τὸν ἀδελφὸν πιϑανὴ ἐδόχεε" ἦν 
γὰρ ἐκ πολλοῦ τοιαῦτα ἀχούσας περὶ ἐκείνου xal ὃ βασιλεύς. 
συνίστα δὲ τὰς χατηγορίας καὶ τὰ τοῦ ἀνδρὸς κατορθώματα, ὡς 
εἰχὸς εἶναι οὕτως εὐδοκιμοῦντα ὑπελϑεῖν ἐχεῖνον τὸν ΠΠρίντζην xai 15 
τοιαῦτα μετ᾿ αὐτοῦ συσχευάζεσϑαι. τὸ δέ γε πρὸς τὴν ϑυγα- 
τέρα τοῦ βασιλέως κῆδος καὶ λίαν ἱκανὸν οἱύμενος πείϑειν ἐκεῖ- 
C νὸν ὡς μεγίστοις ἐπιγαμβρευσύμενον, καὶ λίαν παρέκνιζεν. εἷς 
ὀργὴν διὰ τὴν τοῦ μίσους τῆς γυναικὸς ὑποψίαν. ὅϑεν καὶ ὡς 
ἀληϑινὰ τὰ πιϑανὰ δεξάμενος, τιμωρεῖν παραυτίχα ἤϑελε καὶ 30 


sent, semel offenderwnt, ita ut praelio infausto ambo capti hostium cu- 
8todia detinerentnr, in qua nisgnus domesticus et mortmus. huius socrus 
Eulogia cum istum nuntium dolore sue maximo auditem imperatori refec- 
ret, proditum ab sacri cubiculi praefecto suum generum questa est, as- 
serens volentem Macrenum bello victam fuisse, et ex composito inductem 
ab ipso in provisas insidias magnum domesticum, et revera quaedam in- 
crebuerat non prorsus inverisimilis talis perfidiae opinio, multis ex su- 
spicione affirmantibus egisse clam et convenisse cum Principe Macrenum, 
promissa huic ab illo Theodori Lascaris imperatoris nuperi filia: haec 
enim ibi nupta, ut diximus, viro deinde mortuo spud Principem vidua 
perstabat. icitum autem tali mercede Macrenum aiebant traditurum 
sese Principi quae Romani in Peloponneso ceperant, et imperatori quasn- 
tum posset obstiturum. haec Eulogia fratri dicens verisimilia loqui vise 
est, eo quod iamdudum talia de Macreno imperator audisset. addebant 
autem accusationl fidem fortia viri facta, ex quibas credibile apparebat 
conatum foisse Principem delinire tam inclytoam bello ducem et in suas 
eum parte attrahere, quod porro addebetur de coniuge ipsi destinata 
filia imperatoris "Theodori, id et efficacissimum incentivum quidvis aa- 
dendi Macreno futurum videbat, utique summe expetibiles tales nuptias 
sibi credituro propter affinitatem quam per eas cum maximis iniret domi- 
bus. et quia idem matrimonium periculosissimum rebus suis fatorum in- 
telligebat, idcirco quod eam mulierem utpote sororem excaecati a se Joan- 
mis sibl esse infensam suspicabatur, concitatus in vehementem iram, οἱ 
quae tantum verisimiliter narrabantur, pro veris et omnino certis habesa, 
etrociter ulcisci vel primam istius invisi sibi conmmbii cogitationem in 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 200 


παρὰ τοῖς ἐχϑροῖς iv τῇ φυλακῇ συνισχημέγον τὸν ἄγδρα. καὶ 
πέμψας αὐτὸν ἀνταλλάττει μεγίστων προσώπων Ἰταλικῶν, καὶ 
παρασχεδὸν τῶν ὀφθαλμῶν ἀφαιρεῖται, ἀξίας ἀντιϑόσεις διδοὺς 
τῶν ἀνδραγαθημάτων ὧν ἐκεῖνος εἰργάζετο κατὰ πόλεμον, τοῖς 
δ ἐχθροῖς γενναίως καὶ ἀνδρικῶς ἀνθιστάμενος. ἄλλ᾽ οὕτω μὲν D 
καὶ ταῦτα συνέβη, ὃ δέ γε πρωτοστράτωρ Φιλανϑρωπηνὸς 1414- 
ιος ταῖς νήσοις προσίσχων τὰς ναῦς (τὸ γὰρ Γασμουλικὸν ϑαρ- 
ρούντως εἶχε πρὸς τὰς μάχας, ὡς αὐτοὺς μὲν πρὸς μάχην, τοὺς 
δέ ye λεγομένους προσελῶντας εἷς ἐλασίαν καὶ μόνην τάττεσθαι), 
ἰὉ προσέτι δὲ καὶ “ακωνικὸν ἔχων οὕς δὴ ἀπὸ Πελοποννήσου με- 
τῴχιζεν ὃ χρατῶν, τούτους πάντας ἐπὶ νηῶν φέρων ἐκάχκου τὰς 
νήσους καὶ τὸν τῶν ἐχϑρῶν πλοῦτον προσῆγε τῷ βασιλεῖ. E 
18. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὁ βασιλεὺς olkot καϑήμενος ἧπρά- P 140 
κτεὶ καὶ τῶν πραγμάτων χκατερραϑύμει, πόϑεν; πολλοῦ γε καὶ 
(5 δεῖ. εἶχε γὰρ ταῖς ἀληϑείως καὶ βασιλικὸν φρόνημα ὃ ἀνήρ, 
καὶ οὗ κατεδέχετο περιφρονούμενος. ὅϑεν καὶ συχνάκις μὲν πρὸς 
τὸν πάπαν πρέσβεις ἐξῆγε καὶ δώροις ὑπήρχετο" αἷἱὲν γὰρ ἐκεῖϑεν 
πὸν κῴώψϑυνον καϑυπώπτευεν, ὡς μηδ᾽ ὁπωσοῦν ἠρεμησόντων 
τῶν Ἰταλῶν. d ὧν καὶ τἀχεῖϑι ὡς ἐνὸν κατασφαλιζόμενος ἐπε-- 
40 χείρεε τοῖς ἄλλοις ϑαρρούντως,. συχναῖς γοῦν πρεσβοέαις καὶ B 


δεξιώσεσι μὴ μόνον τὸν πάπαν ἀ"λὰ xal πολλοὺς τῶν καρδηνα- 


Macreno constituit. ergo eum hostium adhuc custodia detentum, , Permo- 
tatum cem maximis personis Italici generis ad se iussit adduci, et 

sum confestim excaecavit, hanc ei dignam scilioet mercedem re 

tet heroicorum facinorum ab illo editorum, dum contra hostes Romani 
nominis toties tam generose ac fortiter pugnaret. et haec quidem sie se 
habuerunt. caeterum protostrator Alexius Philanthropenus, egressus cum 
dasse, quam habebat egregie instructam militibus Gasmolici generis, qui- 
bus maxime in praeliis fidebat (iis solum ad bellicas res. utems, aliis 
vero, quos Proselontes vocant, ad remigium dumtaxat), eterea La- 
comes secum habens, quos e Pelopemneso imperator transtu t, cum bis 
omnibus bellum per jnsulss circumtulit, iisque vastatis opulentam ex ho- 
stibus praedam imperatori rediens obtolit. 

18. Haad porro interim otiesus domi desidebat imperator, aut in- 
dormiebat rebus, negotiorum occasiones praetesmittens. unde autem * 
set boc quisquam de illo antemare, qvi a talis suspiciene negligentine 
lengissimo omajum abfuit? verissime quippe dici petest fuisse viro huic 
animum et spiritus plane regios; neque is so sage contemni sustinebat. 
wnade et crebro ad papam legates misit, et donis eum. delinivit: nem inde inde 
assidue pericalum suspectabat , — — εἰ paret, ed 
& pelterat ab putabat * bus pace orem lem 

eri ; TOS ea parte ; quo o posset ipse securi 
emeteris mentem advertere. igitur frequemübus hisce missitetiemibus le- 
qutorum et largitionibus magnifids non papam solum, sed multos etiam 
Georgius Pachymeres 1. 14 


210 GEORGII PACHYMERIS 


λίων καὶ τῶν παρ᾽ ἐκείνῳ δυναμένων ἐξεμειλίσσετο. πρὸς δέ ye 
τοὺς Βουλγάρους, οὐδ᾽ ἐκείγους ἠρεμεῖν εἴα ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ σύνεγ-- 
γυς παρεκίέγει. ἦν γὰρ καὶ ἄλλως προφανὲς τὸ πρὸς éxtivov ἔχϑος 
τοῦ Κωνσταντίνου, ἐξοτρυνομένου παρὰ τῆς γυναικὸς Εἰρήνης 

C τοῦ παιδὸς χάριν Ἰωάννου ἀδελφοῦ γε ὄντος, καὶ ὧν ἐξ ὑπογύου 5 
οὐκ ἐνδίκως, ὦ δίχη, πέπονθεν. ἀνάγκη δ᾽ ἦν ἔχϑος ἔχοντα 
παρ᾽ ἐχείγων τὸν βασιλέα καὶ αὐτὸν ἐχϑραίνειν καὶ ἀντιξύειν τὸν 
ξίοντα. μέχοις οὖν Ὀρεστιάδος δριζομένης τῆς Ῥωμαΐδος καὶ 
μόλις πρότερον, ὡς τῶν ἐχεῖϑεν ὑπὸ Βουλγάροις ὄντων, πέμ- 
πῶν αὐτὸς συχνὰς ἀποστολὰς στρατευμάτων, αὐτὸς ἐντεῦϑεν 10 
διαταττόμενος, τὸ ϑαυμάσιον (xol γὰρ ἃ μὲν ξυνέβη ἰδεῖν, τού- 

D τοις γινώσκων τοὺς πεμπομένους ἐπέταττε, καὶ ὅπου προσχαϑί- 
σαιντ᾽ ἂν καὶ ὅπως ξυμβαλοῖεν xal ὅϑεν δρμήσαιντ᾽ ἄν, ἢ ex 
λόχων ἢ φανεροί, ἡμέρας ἢ καὶ νυκτός, τάττων ἐντεῦϑεν τὰ 
πάντα" εἰ δ᾽ οὐκ εἶδε τὸν τόπον, χελεύων διαγράφειν τοὺς el- 15 
δότας αὐτὸς χαϑίστα προστάττων, καὶ ἣν ἐπηρτημένη χρίσις τῷ 
παρακούσαντι), αὐτὸς τοίνυν πέμπων τὰς δυνάμεις τῷ τότε 

E συχνὰ τῶν ixi ὑφ᾽ αὐτῷ ἐποίει, καὶ ἡλίσκετο μὲν Φιλιππούπολις, 
ἐχρατεῖτο δὲ Σϑενίμαχον φρούριον, καὶ ἅπας ὃ ἔξω τοῦ “μου 
ζυγὸς συγκατείχετο. ἑάλω δὲ τοῦ Ἰϊυλτζῇ διδόντος, ὡς λεχϑή-- 90 


Cardinalium aut alioqui apud ipsum potentium studebat demereri. quod 
Bolgaros attinet, nequc illos quiescere patiebatur, sed e vicino lacesse- 
bat. erot enim publice notum adversus imperatorem odium Constantini 
Bulgari, continuo stimulati ad id ab uxore [rene propter puerum loan- 
neum fratrem utique mulieris istius, tam iniuste, o ius fasque! immania 

um occulta ex insidiis grassationé crudelitatis. cuius sibi facinoris 
imperator conscius, cum non posset quin invisus et capitaliter exosus tam 
propinquis oppresso pupillo personis esset, sequebatur ex more ac vitio 
malitiae ut vicissim illos ipse odisset ac mutua collisione detereret obte- 
rentes se. cum igitur Romana dito finiretur Orestiade, vixque ultra 
eam antea porrigeretur, Bulgaris videlicet ulteriora obtinentibus , crebras 
eo immisit militarium copiarum manus, praescribens ipsis singillatim quid 
vellet fieri. in quo erant solertiae ipsius et peritiae bellicae artis expe- 
rimenta prorsus mira. nam si quos eorum locorum ipse antea vidisset, 
edicebat absens missis literis quo loco stativa figore, ubi et quomodo pu- 
gnare oporteret, unde impetum facere; vel ex insidiis vel luce palam, 
aut etiam per noctem, ex memori visorum imagine apte cuncta ordinans, 
velat si coram intueretur. quodsi locum in quo bellari contingebat num- 
quam praesens spectasset, descriptionem eius in tabula figuratam ab illic 
versatis habens prae oculis, minute omnia mandabat quaecumque geri 
agique e re foret; et sanciebat disciplinam metus, certo impendente aom 
obtemperantibus periculo iudicii, supplicio mox damnationem secuture. 
in hunc modum missis tunc copiis pleraque illorum tractuum sibi subie- 
cit. nam capta est Philippopolis, occupatam Stenimachum castellum, iu- 
gum universum extra Haemum Romanae adiunctum ditioni est. recepta 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 211 


σεται, καὶ ἸΪεσέμβρεια μεγάλη πόλις, καὶ ᾿Αγχίαλος συνηλίσχετο. 
xal ye τὰ πέριξ ἐχείνων, ἅπαξ γευσάμενα τῆς μεταβολῆς, ἠγά- 
"Gv ὑπὸ βασιλεῖ διοικούμενα. Κωνσταντίνῳ δὲ διὰ ταῦτα ἔκ- P 141 
πληξις ἐμπίπτει, xal ἀμύγεσϑαι μὲν οὔκ εἶχε τὸ τηνικάδε, ὅμως 

6 δ᾽ ἐγεκότεε τοῖς πεπραγμένοις καὶ καιρὸν ἐζήτει, ὃν δὴ καὶ τῶν 
πραγμάτων ψυχὴν λέγουσιν, ἀξίως ἀμυνεῖσϑαι. 

19. Τῷ μέντοι γε βασιλεῖ καὶ ταῦτα πράττοντι oi λογι- B 
σμοὶ ὑσημέραε διεταράσσοντο. — 0) γὰρ ἠρεμεῖν ἐκεῖνον εἴα συνει- 
δός" τὸ γὰρ τοιούτοις δεσμοῖς συνδεδέσϑαι ἴσα καὶ τὸ μηδὲν εἷ- 

10xa: ἐτίϑει. τῷ τοι καὶ μήτε τόπον ἀπολογίας ἔχων μήτ᾽ ἐπίνοιαν 
τοῦ τὴν δίκην ἀποϑέσϑαι, ὑπ᾽ ἀμηχανίας ἐπὶ μεσίτας πγεύματι.. 
ζῶντας καὶ συνήϑεις τῷ πατριάρχῃ ἐτρέπετο, καὶ κατηντιβόλει 
ϑερμῶς τοῦ δεσμοῦ τὸν ἱκέτην ἀνεῖναι, xal μετεγνωχότι τὴν 9t- C 
ραπεέαν ἐπάγειν, ἣν ἐκεῖνος βούλεται " εἶναι γὰρ ἕτοιμον πράτ- 

156 τεῖν ὅ τι προστάσσοι, τὸ μῶντοι γε γεγονὸς ἀποίητον ϑεῖναι μὴ 
δυνατὸν ὅλως εἶναι. οἱ δὲ παρὰ τὸν πατριάρχην ἐρχόμενοι ἀπήγ- 
γελλον μὲν xol τὰ τοῦ βασιλέως, καὶ ἀφ᾽ αὑτῶν δὲ πλεῖστα 
προσετίϑουν τῷ βασιλεῖ χαριζόμενοι. ὃ δ᾽ ὑπερεώρα τὴν δέη- 
σιν καὶ οὐδ᾽ ὅλως προσεῖχε. περιστερὰν γὰρ βαλεῖν εἰς τὸκ κόλ-- D 


est Myltza, ut dicetur, dedente Mesembrea, magma civitas, cum qua et 
Anchialus in potestatem nostrorum venit. porro quae circum has urbes 
oppida pagique erant, gustu seme! mutationis accepto malentes impera- 
tori subesse, certatim a Bulgaro deficiebant. urebant haec intime Con- 
stantinum imparem tunc resistendo et iacturis ac cladibus toties repetitis 
attonitum. ringens ergo ac fremens (nam aliud in praesentia non pote- 
rat) expectabat, et i ter captabat ultionis opportunitatem, quam ani- 
mam negotiorum quidam non immerito dixerunt. 

19. Haec agentis imperatoris cura ingens agebat ferebatque anxiis 
cogitationibus perturbatum animum. non enim illum quietis partem ullam 
capere sinebat morsus intimus conscientiae; adeoque fructum nullum prae- 
sentis felicitatis sentiebat, dum se diri anathematis constrictum vinculis 
meminerat, ut tali statu esse ac nibil esse paria putaret. itaque cum 
nec probabilem ullam criminis depulsionem nec viam aut rationem excu- . 
tiendae iustae poenae, multum licet cogitans, comminisci posset, inops 
expeditioris consilii vertit sese ad interpretes ac conciliatores pacis pro 
se ad patriarcham allegandos. quam ad rem ratus idoneos quosdam vitae 
senctioris professores, assiduos et familiares patriarchae, per hos preces 
suas ad illum detulit, vehementer orans ut se supplicem nodo quo strin- 
gebatur solveret, ac poenitenti satisfactionem quam vellet imperaret: se 
quippe promptum paratum ad exequendum quodcumque praeciperet. hoc 
restare unum: nam quod factum sit infectum reddi arte aut conatu ullo 
non posse. ea illi patriarcham adeuntes copiose accurateque imperatoris 
nomine egerunt, multaque adiunxerunt studio proprio, magnopere sata- 
gentes persuadendo aco placando patriarcha imperatori grati cari. at pa- 
triarcha talia precantes repulit, et ne -audire quidem sustinens columbam 


212 GEORGII PACHYMERIS 


no» ἴφη, κἀκείνην μετασχηματεσϑεῖσαν εἷς ὕφιν δῆξαι πρὸς ϑώ- 
vazov: ὑπεδήλου δὲ di? ἀμφοῖν τῶν ἐναντεωτάτων ζώων τὸν αὖ- 
τὸν βασιλέα καὶ ἕνα, οὐ φύσιν ἀλλὰ γνώμην σφίσι παρεικαζύμε- 
γον. καὶ ταῦτα μὲν ὃ πατριάρχης καὶ πλείω τούτων, καὶ ὡς 
οὐδ᾽ ἂν & τε καὶ γένοιτο τὸν ἀφορισμὸν λύσειε, κἂν προσαπειλῇ 5 
τὰ κακά, κἂν αὐτὸν ϑάνατον. οἱ δ᾽ ὑπονοστοῦντες καὶ τὰ τοῦ 
τ πατριάρχου δηλοῦντες εἷς ἀμηχανίαν πλείστην ἐνέβαλον τὸν χρα- 
τοῦντα. καὶ ὃς ἐπειδὴ καὶ τὸ αὐτοπρόσωπον ἀντεφάρμακον λέ- 
γουσι (τοῦτο γὰρ εἶναε ταῖς ὁπονοίαις καὶ τὴν T: οργών, αὐτὸς 
ἔγνω προσερχόμενος ἐντυγχάνειν καὶ τὴν λύσιν ἐξομολογούμενος 10 
p 142 ἐκζητεῖν. ἐφίστατο τοίγυν πολλάχις, καὶ ὃ μὲν ἐζήτει τὴν 94— 
ραπείαν τοῦ τραύματος, ὃ δὲ τὰ τῆς ϑεραπείας πράττειν προσέ- 
ταττε, πλὴν οὐκ ἐπὶ ῥητοῖς ἀλλ᾽ ἀορίστως καὶ ἀφανῶς. καὶ ó 
μὲν ῥητῶς ἐζήτει μαϑεῖν ἐπὶ τὸ ποιεῖν προϑύμως ὃ τι καὶ λέγοι, 
6 δὲ καὶ πάλιν ἀορισταίνων ἔλεγε ““ ποίει τὴν ϑεραπείαν καὶ δέξο-- 15 


μαι. ὡς δὲ πολλάκις ἐκεῖνος μὲν ἐζήτει τὰ φόρμαχα, ὃ δὲ οὐ 
p φανερῶς ἔλεγεν, εἰπεῖν τὸν βασιλέα ** xal τίς οἶδεν εἰ καὶ πλείω 
ποιοῦντα οὗ προσϑήσῃ τοῦ δέξασϑαι;᾽ καὶ τὸν ἀποχρένασϑαι 


ὡς μεγάλων ἁμαρτημάτων μεγάλην εἶναι δεῖ καὶ τὴν ἀντίποινον 


dixit se in sinum admisisse, illam autem ibi mutatam in mor- 
sum sibi letalem infixisse, unum eundemque hominem, vi impera- 
torem, duabus istis maxime contrariarum snimaotium designans symbolis, 
ad indicandum non naterae ín illo sed morum mutationem factam. post 
haec et alia in eam sententiam multa intulit, eo vultu ac spiritu qui satis 
declararent nunquam ipsum, quidquid fieret, inducendum ad excommuni- 
cationis absolutionem indulgendam, ne si quidem mala quantavis impe- 
rator mortemque ipsae müosretor. quare deprecatores moesti repulsa, 
quae audierant imperatori referentes, in angustias eum aestusque multo 
majores coniecerunt. ille autem memor vulgaris dicti igni 
vim inesse praeci praesenti faciei coram affantis medendi offeasioni- 
bus et gratiae demerendae (d enim indicatum fabulosa Gorgone, oris 
obiecta immutante homines) decrevit per se adire patriarcham οἱ crimen 
ei preprium confessus veniam coram rogare. ivit prodditque ipsi 
saepius; et detecto animi vulnere curatienem petiit. ad quae i 
cere ipsum ea quibus cwreri tantum mali posset iussit. caeterum quae 
ista essent non expressit, indefinite sic atque obscure praecipere conten- 
tus. inperator vero rogabat indicare nominatim ne gravaretur quid fieri 
ἃ se vellet, se exhibens ad cancta obsequi paratum quaecunque dixisset, 
i nihilominus in illis indefinitis jomibes perstante, ac 
tantem iilud dicente **exhibe satisfactionem culpae respondentem, οὐ δο- 


DE MICHAELE PALIEDLOGO L. BE 5:13 


ϑιραπείαν. καὶ τὸν βασιλέα πρὸς và jedémqe» ῥέφανα “ πὶ 
ἀαὶ" εἰπεῖν, “μὴ τῆς βασιλείως leszjm mzmac-" σαὶ αἴπ» 
λέγοντα τὴν σπάϑην ἀκοζισνοσθαι παὶ ἀκδίσαι, πῆς iuipes de 
vua; ἀποπειρωώρενου. ἐκείναν δὲ τὴ» χεῖρα παπὸ — — 
5uivartez ἐφ᾽ ᾧ λαμβάσαν τὸ δηϑεν δελόρανα» si; πας πώπας € 
καὶ τῆς ὀσφύος ἀπολεθέν, παλινερδέαν τὸ Gem τὸν fumes, 
xol ὡς ἐπιβοέλῳ οἱ τῆς σφετέρας Ust; ἀσαῦζαν sl eiu» fuia 


5. za? 
ium imperatorem, ut pesitius viri auum — “φῦ pam 1" 
— "pem me aum impari» ies ende] ange er 55 
dem velet. ᾿ ποτόν vem cape manm I 
pesáem quod — — —— — 
—— — — —— Q G — 
iae suae, qui se εἰς cxarmatum iet; — capi ⏑ 

pede — ———— ando dii 
vere — —— — 
plexa gesma striqemiem. — — — — 
Virtes vesersbidis! ————— regnas et vehementer — 
PGem abemtem sequcretar, quam cxpugnamdae vi pua — 


| 
| 
: 
! 
Ϊ 
[ 


212 GEORGII PACHYMERIS 


mo» ἔφη, κἀκείνην μετασχηματισϑεῖσαν εἷς ὄφιν δῆξαι πρὸς ϑά- 
vazov' ὑπεδήλου δὲ δι᾽ ἀμφοῖν τῶν ἐναντιωτάτων ζώων τὸν αὖ- 
τὸν βασιλέα καὶ ἕνα, οὐ φύσιν ἀλλὰ γνώμην σφέσε παρεικαζόμε- 
γον. καὶ ταῦτα μὲν ὃ πατριάρχης καὶ πλείω τούτων, καὶ ὡς 
οὐδ᾽ ἂν εἴ τε καὶ γένοιτο τὸν ἀφορισμὸν λύσειε, κἂν προσαπειλῇ 5 
τὰ xaxá, κἂν αὐτὸν ϑάνατον. oi δ᾽ ὑπονοστοῦντες καὶ τὰ τοῦ 
& πατριάρχου δηλοῦντες el; ἀμηχανίαν πλείστην ἐνέβαλον τὸν κρα-- 
τοῦντα. καὶ ὃς ἐπειδὴ xol τὸ αὐτοπθόσωπον ἀντεφάρμαχον λέ- 
γουσι (τοῦτο γὰρ εἶναε ταῖς ὁπονοίαις καὶ τὴν Γοργώ), αὐτὸς 
ἔγνω προσερχόμενος ἐντυγχάνειν καὶ τὴν λύσιν ἐξομολογούμενος 10 
P 142 ἐκζητεῖν. ἐφίστατο τοίνυν πολλάχις, xol ὃ μὲν ἐζήτει τὴν 9e- 
ραπείαν τοῦ τραύματος, ὃ δὲ τὰ τῆς ϑεραπείας πράττειν προσέ- 
ταττε, πλὴν οὐχ ἐπὶ ῥητοῖς ἀλλ᾽ ἀορίστως καὶ ἀφανῶς. καὶ 6 
μὲν ῥητῶς ἐζήτει μαϑεῖν ἐπὶ τὸ ποιεῖν προϑύμως ὃ τι καὶ λέγοι, 
6 δὲ καὶ πάλιν ἀορισταίνων ἔλεγε “΄“ ποίεε τὴν ϑεραπείαν καὶ δέξο-- 15 
μαι." ὡς δὲ πολλάκις ἐχεῖνος μὲν ἐζήτει τὰ φύρμαχα, ὃ δὲ οὐ 
p φανερῶς ἔλεγεν, εἰπεῖν τὸν βασιλέα *' xal τίς οἶδεν εἰ καὶ πλείω 
ποιοῦντα οὗ προσϑήσῃ τοῦ δέξασϑαι; καὶ τὸν ἀποχρένασϑαι 
ὡς μεγάλων ἁμαρτημάτων μεγάλην εἶναι δεῖ καὶ τὴν ἀντίποινον 


dixit se in sinum admisisse, illam aatem ibi mutatem in tem mor- 
sum sibi letalem infixisse, wnum eundemque hominem, videlicet impera- 
torem, deabus istis mexime contrariarum animantium designans symbolis, 
ad indicaendum non natuerae ia illo sed morum mutationem factam. 
haec et alia in eam sententiam multa intulit, eo vulta ac spiritu qui satis 
declararent nunquam ipsum, quidquid fieret, inducendum ad excommuni- 
cationis absolutionem indulgendam, ne si quidem mala quantavis i 
rator mortemque ipssm mioaretur. quare deprecatores moesti rep 
quae audierant imperatori referentes, in angustias eum aestusque multo 
maiores coniecerunt. ille autem memor vulgaris dicti quo significatur 
vim inesse praeci praesenti faciei ceram affantis medendi offeasioni- 
bus et gratiae erendae (d enim indicatum fabulosa Gorgone, oris 
oblecta ecrevit per se adire patriarcham et crimea 
ei preprium oonfessus veniam coram rogare. ivit prodditque ipei 
saepius; et detecto animi vulnere curstienem petiit. ad qwae i 
cere ipsum ea quibus cwrari tantum mali posset iussit. caeterum quae 
ista essent non expressit, indefinite sic atque obscure praecipere conten- 
tor vero rogabet indicare nominatim ne gravaretur quid fieri 
ἃ se vellet, se exhibens ad ouncta obsequi paratum quaecunque dixisset, 
patriarcha nihilominus in illis indefinitis praescriptionibus perstante, ac 
tantem illud dicente *exhibe satisfactionem culpae respondentem, e ac- 
ciplam." cum aatem ille saepius distincte praescribi sibi remedia petii:- 
se, nec clare patriarcha responderet, dixisse imperaterem aient **et qui* 
sdt an, cum ego plerima fecero, tu satis acoepturus ais?" cul gavit. - 
respondisse patriarchem lagentium criminum iagentia esse piacula debe: 


Ε 


-ὄυππν δι... κω : 


214 GEORGII PACHYMERIS ., 


ὃ τῶν ἡμετέρων ϑεραπευτής. καὶ τέλος ἐπετίϑει πολλάχις ὡς 
ἐπεὶ καὶ κανόνων ὑπερφρονεῖ δριζόντων μετάνοιαν, προσπίπτειν 
τῷ τῆς Ῥώμης πάπᾳ καιρὸς καὶ ἀντιβολεῖν σώζεσϑαι. οὕτως 
ἔχων, ἐγκοτῶν ἐντεῦϑεν καὶ βαρυνόμενος ἐπὶ τὴν τῶν κοινῶν 
διοίκησιν πάλιν ἐτράπετο, ἀπειπάμενος μὲν προσπίπτειν καὶ αὖ- 5 
Suc (Jide γὰρ οὐκ ἀνύσων), ἐγκαίρως δὲ τὴν ἄμυναν διαϑέσϑαε 
τῶν δεόντων ἡγεῖτο. 

Ρ 143 Q0. Τότε τοίνυν καὶ πάλιν ἀπεπειρᾶτο τῶν δυτιχῶν. 
οὐδὲ γὰρ ἦν, οὐχ ἦν ἐπὶ ταὐτοῦ μένειν ἐκείνους, καὶ δεὰ τοῦτο 
οὐκ ἦν ἠρεμεῖν καὶ τὸν δεσπότην Ἰωάννην οὐδὲ πρὸς ὀλίγον, ἅμα 1ὸ 
μὲν καϑέδρᾳ ἅμα δὲ καὶ δρμητηρίῳ Θεσσαλονίκῃ χρώμενον. ἔν-- 

Ot» τοι καὶ αὖϑις, καίτοι τῶν κατ᾽ ἀνατολὴν πονούντων, ὅμα 
δυνάμεσι πλείσταις τὸν δεσπότην ἐχπέμπει. καὶ δὴ τὴν ταχίστην 
Β ἐπιβὰς ἐκεῖνος Θεσσαλονίκης συνέταττέ τε τὰς δυνάμεις καὶ πό- 
λεμον ἐξάγειν κατὰ ΠΠιχαὴλ εὐτρεπίζετο. καὶ μηδὲ τελέως ἀκου-- 15 
σϑεὶς ἐπιστὰς ἅμ᾽ ἠχούετο καὶ ἅμα ταῖς χώραις προσέβαλλε, 
λείαν τε πλείστην περιβαλόμενος ὑποστρέφει. καὶ ὃ μὲν τὰς δυ-- 
γάμεις κατεῖχε διαχειμεριούσας περὶ τὸν Βαρδάριον, ὡς ἅμα ἦρε 


17. περιβαλλόμενορ P. 


adiungebat, saepius itersns, quoniam patriarcha palam contemneret sa- 
cros canones dari lapsis poenitentiam iubentes, tempus esse recorrendi 
ad papam Romae sedentem, et ab eo suppliciter petendi salutare peccati 
remedium. sic indignans exasperatum tam saevis repulsis animum ita 
deinceps ad reipublicae adtministrationem retulit, ut amplius non curaret 
convenire patriarcham, satis gnarus se nihil profeeturum, praeterea iudi- 
cans omnino convenire, ac curandum sibi esse opportuno tempore, ut 
Istius. atrocis inclementiae culpam congruis aliquando poenis patriarcha 
ue 
20. Quod nunc instabat, nulli praevertendam rei putavit expeditio 
nem in Occiduos tractus alteram: non enim, non utique aut sperandum 
erat, aut omnino fieri poterat ut praesentibus acquiescerent aut secure 
quiescere nos sinerent inquietissimae gentes. quare cessandum, ac ne 
cunctandum quidem vel minimum, ab eis ultro invadendis et malo do- 
mandis loanni despotae non erat, magnam eius belli habente facultatem 
secura possessione Thessalonicensis urbis, ubi et stationem certam et ad 
impetus incursionum jn omnes circumquaque sitas terrás Michaéli subie- 
ctas despotae habebat opportunam, cum parato receptu. his de causis 
eo rursus imperator loannem despotam misit cum maxima parte copiarusn, 
licet iis laborantes et ipsae Orientales provinciae non parum indi t. 
1s porro cito pervectus 'Thessalonicam exercitum in Michaelem adeo cele- 
riter immisit, ut famam opiniomemque praevertens vix prius auditus cer- 
neretur et sentiretur agere ferreque Michaelis ditionem ompi clade belli. 
raeda dehinc omnis generis onustas in tutum copias recepit, et circa 
Bardarium amnem biematuras locis commodis disposuit, ut videlicet ex 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 215 


προσβαλῶν αὖϑις " ὃ δὲ ἹΜιχαὴλ φόβῳ ληφϑεὶς οὐ μετρίῳ (τὸν 
γὰρ δισπότην καὶ ἐξ ἀχοῆς ἐδεδίττετο, τὰ πολλὰ πρὸ τοῦ τῷ Ὁ 
Ἰπαλικῷ στρατεύματι φρναττόμενος " διὰ γὰρ τὸ πρὸς τὸν τοῦ 
Φιρδερίχου παῖδα τὸν Mago? χῆδος ἐπὶ τῇ ϑυγατρὶ ἕτοιμον 
4βοηϑῆσον εἶχε τὸ ἐχεῖϑεν στρατιωειχὸν) ἀφεὶς τὸ ἐπ᾿ ἐχείνοις 
ϑαρρεῖν ἐπὶ σπονδὰς χαταφεύγει, καὶ πέμψας ἱκετεύει τὸν Ἰωάν- 
γὴν μετακλαιόμεγός τε τὰς προτέρας παλιμβολίας, καὶ περὶ τῶν 
μελλόντων ἐχέγγυον ἀσφαλὲς τοὺς ὅρχους ἐδίδου. ἐζήτει τε καὶ 
συνελϑεῖν ἅμ᾽ ἐχείνῳ, καὶ πίστιν γενέσϑαι βεβαίαν ἐκ τῆς πρὸς Ὁ 
10 ἀλλήλους ϑέας ἐβούλετο. ὃ γοῦν δεσπότης τὴν πρεσβείαν δεξά-. 
μενος, ὡς λαβὼν παρὰ βασιλέως ἐκχώρησιν, ἐκέλευε τοὺς ὅρκους 
γενέσϑαι. καὶ δὴ συνελθὼν αὐτῷ ἐφ᾽ δρισϑείσης ἡμέρας, καὶ 
χατασπασάμενος ἀπλάστῳ ἤϑει, εἰ κἀχεῖνος καὶ πάλιν τὸν δόλον 
ἔχρυπτε, πρὸς τὰ oixtia ἐχπέμπει. | 
15 21. Ὑὸν μέντοι γε δεσπότην Ἰωάννην μεταλεσάμενος ix Ῥ 144 
Θεσσαλονίκης ὃ βασιλεύς, μιχρὸν ὅσον διατρίψαντά οἱ, ἅμα 
ταῖς δυνάμεσι πρὸς ἀνατολὴν ἐκπέμπει, τοῖς Πέρσαις ὡς ἦν συμ- 
μέξοντα, ἦν δὲ κἀκείγῳ τρεφὴ τὸ ἐχείνοις ἐφεστάναι. καί τι 
τῆς αὐτοῦ δόξης ἄξιον διαπράξεσϑαι. ἦν γὰρ ὃ ἀγὴρ ταῖς ἀλη- 
φοϑείαις ὀξύτατος, ὡς νῦν μὲν ἐνταῦϑ᾽ ἀχούεσϑαι, νῦν δὲ παρεῖ- 


Ῥτορίασαο. vere primum illucescente, hostiles iterum regiones invaderent. 
at Michaél, dolore damnorum quae iam senserat imminentium metu cu- 
muleto, vehementer afflictus ad loannis vel solam mentionem copsterna- 
batur, remissa nom parum illa ferocia priori, qua solitus antea erat in- 
selescere, fiducia utique Italicorum auxiliorum a Manfredo genero, Fri- 
derici filio, ipsi paratorum. sed tunc ista spe opeque damnata quasi 
melis urgentibus reperta impari, ad tractationem pacis confugit; et lega- 
ts ad loannem supplicibus missis, serio iam poenitere sese fraudum et 
iequietudinum praeteritarum obnoxie ac lamentabiliter professus, fidei 
constantiaeque ja posterum immutabilis pignus atque obsidem obtulit iu- 
risioraadi religionem, qua praesenti se obstringeret, colloquii copiam ad 
id postulans, et sperare se aiens mutuo conspectu sincerae suae volun- 
tatis ia aeternam concordiam fidem, quantumlibet debitanti, se facturum. 
haud aspernatus legationem despota loannes, qui se plena ad tractandum 
potestate instructum ab imperatore meminerat, diem locumque iuramen- 
torum ceremoniae constitoit ; ue ad condictum occurrens, ut erat na- 
turali facilitate et recti conscientia credulus, sincera ipse mente non pari 
candore iwrantem ac dolos tunc quoqoe verborum fallacia celantem audi- 
vit Micheclem , eumque foedere icto remisit ad propria. 

21. At imperator despotam loannem Theisalonica revocatum post 
medicam apud se moram cum copiis in Orientem mittit, adversus Persas 
ifi pognatarem. delectabatur bic vir isto expeditionum labore, et sum- 
mae ill volvptatis loco erat aliquid lande dignum gerere. vera eius glo- 
ria erat velocissimum ducum omniom ia belligerando esse, ita ut cum 
aücubi versari audireter, mox illic adesset quo nemo unquam existimas- 


216 GEORGII PACHYMERIS 


B ναι ὅπου τις μηδὲ προσεδόχησεν ἂν πώποτε. σκχευὰς δ᾽ ἐκείναις 
zu] ταγμάτων πλήϑη καὶ ϑεραπείας ἀφιείς, ἑσπέρας σχευαζόμε-- 
νος ἵππρις ἐχρῆτο ταχυδρομοῦσι, xol τοῖς μηδ᾽ εἰς νοῦν τὴν ἐκεί-- 
»ov ἔχουσι παρουσίαν ἐφίστατο. καὶ Vva μὴ καταχαλῷτο τὸ 
σῶμα κινούμενον ἐφ᾽ ἵππων καὶ ἀναβρασσόμενον συνεχῶς, xtt- 5 
ρίως τὸ σῶμα διείληπτό τε καὶ συνεσφέγγετο. διὰ ταῦτα xal 
ἠνδραγάϑει τὰ μέγιστα, φοβερὸς ἅπασιν ὦν, ἅμ᾽ ἀκουόμενος 

C καὶ ἅμ᾽ ἐφιστάμενος. τὸ μέντοι γε στρατιωτικὸν xol λύγοις 
ἔϑαλπε καὶ δώροις ἐϑεράπενε, καὶ τὸ μέγιστον, οὐ δεσποτικῶς 
ἐχείνοις ἀλλ᾽ ἀδελφικῶς προσεφέρετο, ἀνὴρ ϑεοφιλὴς καὶ πρᾶος 10 
καὶ χρηστὰς ἀνυπόχριτος. εἰς δὲ φιλοδωρίαν καὶ πάντας ἐνίχα. 
ἐπήνϑει δὲ καὶ τὸ σῶφρον ἐκείνῳ, ὡς μηδὲν παρὰ μέαν Gxou- 
σϑῆναι ὑποταγεῖσαν αὐτῷ πλὴν τὴν σύζυγον εἷς ἡδονῆς νόϑου 

D χλωπείαν. ἐκείνη δ᾽ ἐκ νοϑείας καὶ μόνη τούτῳ ϑυγάτριον φυ- 
σικὸν ἀλλ᾽ οὐ νόμιμον ἀπεγέννησεν, ὃ καὶ τῷ Π]έπε ᾿Ἰβηρίας 15 
Auulò εἷς γάμον ἐδίδοτο. τὰ δ᾽ ἄλλα μέτριος ἣν καὶ καρτεριχὸς 
ἐφ᾽ ἅπασιν, εἰς δ᾽ οἰκειακὴν τάξιν καὶ λίαν φιλότιμος, καὶ τὸ 
σύμπαν περιφανής. xal ἀκριβῆ σημεῖα τῆς μὲν φιλαγαϑίας αὖ- 


6. διήλειπτό Ῥ. 


set tam brevi tempore pervolare potuisse. nempe impedimenta suppelle- 
otilis castrensis et illas ambitiosas dueum sarcinas munisteriaque íamulo- 
rum et longas clitellariorum mulorum mandras, apparatum tarde mobilem, 
ubicumque oppressisset vesper, omittens, pernicibus jn equis expeditus 
vasta noctibus emetiens spatia, ibi ropente apparebat quo perlatum tam 
volucri celeritate fidem omnem ac cogitationem excederet, et ne rapidi- 
tate incitatissimi motns corpus in equis effusissime currentibus aestuang 
relaxaretur, devinctum illud semper habebat fasciis, arto undique am- 
plexu stringentibus. ea praeclarorum in bello successuum causa illi ma- 
gna erat, imparatos plerumque sic deprehendenti hostes baud facile aliter 
superabiles, simul longe auditus, simul conspectus praesens et vim infe- 
rens ineluctabilem ; u terrer eius late in bostes manaverat, cunctis ad 
eius mentionem trepidantibus, militarem mulütudinem et verborum beni- 
guitate consolabatur δὲ donorum largitate demulcebat; et quod capat est, 
non domini supercilium, sed aífectum fratris cum iis agens demonstrabat. 
erat idem religiosissimus dei cultor et amator, mitis, benignus, simula- 
tiopis expers; munificentia vero et ad donandum probitate omnibus apte; 
pellwit. efMerescebat jn eo castünoniae quoque decus, adeo ut ne fando 
quidem aliquando sit auditum furtivis eum indulsiase amoribus eut aliam 
unquam voluptatis causa mulierem attigisse quam propriam coniugem. δὲ 
baec mukum ili dissimilis, filiam ex Alio peperit P naturalem sed illegiti- 
mam prolem, quae et postea Mepe Iberjae Davidi data i uxorem est, 
de eastero moderatus erat et fortis io omnibus. disciplina domesticos 
exacta contipuit. mirus in familia semper ordo, incompositum nihil; cun- 
cta ad splendorem dignitatemque illustri quadam et digna priacipe ambi- 
tone comparate. quo in genere insigne deinde argumentum extitit dili- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 217 


τοῦ καὶ φιλοκαλίας περὶ τοὺς olxslovc , ἐξ ὧν ἐχείνους παιδεύε- 
σϑαι συνέβαινεν ἐς τὸ ἀχριβὲς καὶ εἷς ἀληϑινοὺς ὑπηρέτας ἀπο- P 145 
βαέγειν, τὸ ϑανόντος ἐκείνου τοὺς ἐχείνου ϑεραπευτὰς ἐπ᾽ ἀξιώ- 
μασι μεγέστοις ἀξίους λογισϑῆναι δουλεύειν τῷ βασιλεῖ, τῆς δέ 
δγ᾽ ἀφιλοχρηματίας ἢ μᾶλλον μισοχρηματίας, εἰπεῖν οἰκειότερον, 
καὶ τοῦ πάντα στρατιώταις προΐεσθαι, τὸ ἐξὸν πιϑάχνας ἔγειν 
χρημάτων xal ὑπερπλουτεῖν ὡς, πολλοὺς καὶ μεγάλους διενεγκόντα 
πολέμους καὶ χώρας πάσας ταῖς στρατιωτικαῖς ἐμπειρίαις παρα- 
στησάμενον, ἔτι δὲ κἀκ τῶν ἐνόντων εἷς ἰδίας οἰκογομέας προσ- 
Ἰοχεᾶσθϑαι πλείονα, τὸ μετριώτατον, ὅτι καὶ πολλοῖς ϑοκεῖ ἀρε- B 
εἧς ἄχρας σημεῖον τὸ τὰ οἰκεῖα καρπίζεσθαι μηδὲν ἔξωϑεν προσ- 
κτωμένους, ὃ δὲ τοιαύτας εἰς τὸ πλουτεῖν ἀφορμὰς προβαλλο-- 
μένης τῆς τύχης τὸ οὕτω πλουτεῖν ἐκ πλεονεξίας ἐκτόπως ἀπέ- 
στυγε καὶ ἐμίσει, μόνῃ τῇ δόξῃ ἐνασμενίζων, ἧς οὐδὲν εἶχε προ- 
ι5τιμᾶν ἄλλο. μόνη γὰρ τῶν xarà βίον πραγμάτων δόξα τοῖς 
ἀπελϑοῦσι παρέπεσϑαι πέφυκε, καὶ ὃ μὲν νόμος τοῦ τῶν Χρι- 


6. τοῦ ] tois P. 


gentiae et elegantiae ipsius in familiaribus curandis, quod qui ei mini- 
straverant, sic in omni laude istius officii eruditi et exercitati evaserunt, 
ut eos post ipsius obitum omnes requirerent, utpote qui callere ad un- 
guem omnes artes sulici ministerii, et veram ideam perfectorum famulo- 
rum cuncis repraesentare viderentur; quare digni habiti sunt qui promo- 
verentur ad maxima quaeque et honoratissima officia domus Augustae, 
verum hic idem vir quam non amaverit pecuniam, aut potius quantum 
eem contempserit, memorare convenientius fuerit. erat ei, si vellet, fa- 
dillisvm doliis, ut aient, plenis congerere opes et nummorum omnisque 
generis iosarum rerum acervos struere immensos, utque qui bello 
semper íelix quascumque hostiles invasit regiones (invasit autem plari- 
mes easque ditissimas) iure victoriae diripuerit. ille vere praedam sem- 
per erat solitus, ne minima quidem eius parte sibi eximie servata, militi 
ceadomare universam. ac ne patrimonium quidem aut rem familiarem 
enam augere consuetis et licitis arGbus, et ia modum splendidis expensis 


abende sibi heredi suffecturum attente colligendo formsre magno- 
pere wsquam studuit, licet id in laudebilis providentiae boni etiam 
et raeü numerent plerique. eius secta fuit planeque diversa ra- 


£io, qui totum sibi sinum pandentis fortunae, ultroque congerendis undi- 

eccasionibus lacrandi non iniuste ad innocenter ditescendum invitan- 
fis, mpnera megno semper animo reiecerit, avaritiae speciem in sedula 
cengestione quantumvis legitime partorum quandam suae virtuti exosem 
ebomimans, amores eius omges in gloriam ferebantur: unam spectabat, 
was jla delectabatur, nibil unquam admirates amt complexes quod illi 
praeferret, nihil quod pro illa premereonda parandaque non pacisceretur 
ac profligaret libeatissime, quippe quam inter omnes res bumanas sciebat 
waa esse quae duraret post hanc vitam et funeri superstes morte binc 
mágramtes eoromatera sequeretur. in eleemesynas profusus, benc eius 


218 '" GEORGII. PACHYMERIS 


στιανῶν vouoOérov Χριστοῦ, οὐ Σύλωνος οὐ δὲ ZdoxovQyov, 

C ἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ πλάστου xal ποιητοῦ καὶ ϑεοῦ, ἐκ τῶν προσόν-- 
τῶν διδόναι καὶ ἀντιλαμβάνειν τὰ μεζω. ὃ δὴ καὶ πιστευτέον 
ἐπάναγκες, el πιστεύοι τις τῷ Χριστῷ μὴ μόνον καϑότι βαπτί- 
ζοιτο, ἀλλὰ καϑότι καὶ ἀληϑινὸν ἐκεῖνον ἔχοι ἐφ᾽ οἷς ἐπαγγέλλε-- 5 
ται. βαπτισϑέντα δὲ καὶ πιστεύσαντα μὴ τοῖς λόγοις πιστεύειν 
ἐκείνου. μηδὲ τὸ πρώτως πιστεύειν ἔχειν, κἂν O τε λέγοι. καὶ 
ὃ μὲν Χριστοῦ νόμος οὗτος ἀνταμείβεσϑαι κατὰ τὸ ἑκατονταπλά-- 

D oio». ἐπαγγέλλεται" χωρὶς δὲ καὶ τοῦ προσδοκᾶν ταῦτα ἀπόχρη 
καὶ μόνη ἡ παραμένουσα δόξα, ἵν᾽ εἴποι τις καὶ κατ᾽ ἄνϑρωπον, 10 
πείθειν τὸν συνετὸν οὐχ ὅπως πλεονεχτικῶς χρηματίζεσθαι, ἀλλὰ 
καὶ τὰ προσόντα τοῖς τυχοῦσι προΐεσϑαι. ἐξαίρω d£ γε τοῦ λό-- 
yov τοὺς ἐπ᾿ ἀναγκαίαις δοχούσαις χρείαις τινὰ τῶν ὄντων πα-. 
ρακατέχοντας, εἰ μή γε καὶ αὖϑις ἔχοιεν ἐκπορίζεσϑαι. ἀλλὰ 
ταῦτα μὲν ὃ δεσπότης Ἰωάννης καὶ λίαν ἔγνω, καὶ γνοὺς τά οὗ15 

E συνοίσοντα ἔπραττεν. ἐπεὶ δὲ oí ἀμφὶ τὸν μοναχὸν Νεῖλον, ὃς 
ἐχ Σιχελίας μὲν ὥρμητο, ἐπὶ καχῷ δὲ τῆς τῶν Ῥωμαίων noA 
τείας ἐπέστη, διδάσκων γλισχρεύεσϑαι καὶ προμηϑεῖς εἶναι τοὺς 


studii rationem disserebat, legem esse non Solonis aut. Lycurgi sed legis- 
lateris Christianorum Christi, creatoris eiusdem conservatorisque rerum 
omnium dei, quae nos iubeat quod possumus ex praesenti copia largiri, 
spe certa recipiendi malora. huic promissioni necessario credendum ab 
eo utique est qui fidem in Christum profitetur, non solum quatenus ba- 
ptismum suscepit , sed quatenus etiam palam acquiescit assentiens sacrae 
doctrinae passim in ecclesia propositae. porro baptizatum quempiam, et 
assentiri se irrevocabiliter Christianis dogmatibus professum, Christi de- 
inde verbis fructum uberem eleemosynae pollicentibus non credere argu- 
mento est ipsum neque antea vere credidisse, quantumcumque se credere 
simulaverit εἰ affirmaverit, nec vulgaris remuneratio est quam lex Chri- 
sti largitori misericordi promittit, sed quae centum pro uno referat. me 
vero, et quemvis, ut arbitror, prudentem hominem, etiam humano dum-  . 
taxat usu sensuque de rebus iudicantem, vel si nihil tale iuberemur ex- 
pectare, moveret abunde ad benefaciendum egentibus ipse splendor eíflo- 
rescentis inde gloriae, in aevum omne permansurae; cuius spe invitante 
non modo avertor ab avare congerendis superfluis opibus, vorum etiam 
facile inducor ad subtrehendum usibus etiam ipsis meis quae in obvios 
pauperes effundam , non tamen aut in aliis dampans aut mihi vetans re- 
servare quae opportuna videbuntur vel iam urgentibus vel in posterum 
impendentibus necessitatibus vitae, praesertim ubi occasio praesens 
giendi non occurrit. tales despota loannes et alte impressos pleneque 
persuasos versabat animo sensus, et iis consentanee operans ad proposi- 
tum ipsi finem gloriae tendebat. istud tamen eius incensum large 
nandi studium paululum refrigerarunt sectatores Nili pseudomonachi e Si- 
cilia huc magno malo Romanae reipublicae profecti, docentes parsimoniae 
attendere, suadentesque hominibus magna circumspectione in dando uti, 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1Π. 219 


ὡϑρώπους περὶ τὴν δύσιν, μήπως Xa9u» τις μετρίως τῶν πρα- 
γμάτων ἔχων λαβὼν τῷ μὲν διδόντι τὴν τοῦ καχῶς οἰχονομεῖν τά 
οἱ προσόντα προστρέψοι μέμψιν, τὴν δὲ χάριν ἐχείνην οὐκ ἐπὶ 
μισϑῷ ἀλλ᾽ ἐν κενοῖς γενέσϑαι παρασχευάσοι, ὡς ἐντεῦϑεν μη- 
5dba διδόναι τῶν πάντων ἐξ ἀνάγχης ἐχόντων τι, διότι xal τοῦ 
εὖ πάσχεεν xoà τὸν ἐχείνων νόμον ἀπείργοιτ᾽ ἄν εὐπρεπῶς καὶ P 146 
οὕτως ὃ τῆς μεταδόσεως ἀσϑενοίη νόμος, --- ὦ πῶς ταῦτά τις 
xal ἐξαγγείλοε, ἰδέου καιροῦ χρήζοντα; ὃ γοῦν δεσπότης ἔχων 
πρὸς τοῖς ἀλλοῖς καλοῖς καὶ τὸ φιλομόναχον, ἐχείνους ποῦ παρεισ- 
Ἰοφρήσαντας τῇ olxía ὡς ἀρετῆς φίλους δέχεται, χἀντεῦϑεν ovy- 
χυσίς τις ἐπὶ μικρὸν περὶ τὰς τῶν οἰχείων δύσεις ἐκ τῆς ἐχείνων 
διδασκαλίας ἐπηκολούϑει. καὶ τὰ μὲν χατὰ τὸν δισπότην οὕτω" 
ἐνέαζε γὰρ ταῖς προϑυμίαις, καὶ δῆλος ἦν τὴν τῆς Ῥωμαΐδος 
σύστασιν περὶ πλείστου ποιούμενος. τότε τοίνυν τῶν xard τὴν B 
15ζω πραγμάτων χαχῶς ἐχόντων σὺν πολλῷ τῷ τάχει τοῖς κατὰ τὸν 
IMalavdgor τόποις ἐπεχωρίαζεν. ἔτι δὲ xal περιφανεῖς κατ᾽ ἐχεῖνο 
καὶ μεγάλαι μοναὶ ὑπὸ σχοπῷ καὶ φύλακι τῷ δεσπότῃ συνίσταντο. 
καὶ δὴ ἃ μὲν οἱ Πέρσαι προκαταλαβόντες κατέσχον συνεχχωρη- 


me forte quis clam, alioqui habens quod satis ipsi sit, et callide simulata 
egestate, pecunia. emungens parum cautum misericordem, labem illi alli- 
nat multum facilis et sua inconsulte dilapidantis; praetereaque illum frau- 
det frustra sperata mercede talis operis, quippe quod non iam ipsi ad 
emium imputandum sed inter vana et otiosa numerandum sit. ex 
iusmodi doctrina credita receptaque necessario sequebatur ot nemo 
aliquid babentium quidquam alteri donaret, sicque omnis ex eleemosynis 
proventus, quo spes ratioque victus ac status plerorumque tenuium con- 
tinetur, bac istorum prava disciplina funditus exterminaretur e consue- 
tedine usuque hominum, illo plausibili praetextu inquirendi anxie ante 
largitionem verene an simulate egerent qui petebant, nullum iam eroga- 
Üoni beneficae locum relinquente; atque adeo bac arguta cavillatione tota 
lex eleemosynarum abrogaretur. o quis huius perniciem dogmatis satis 
explicet! ad quod utique proprio eius argomenti commentario esset opus. 
igitar despota, cui laudes inter caeteras inerat amor multus veneratioque 
monachorum, quosdam e Nili sectariis eam vitam profitentes et se insi- 
noantes in eius domum facie in consuctudinem recepit, viros bonos e 
veste existimans, unde contigit longe deinceps manare parcius, pravae 
ictius doctrinse quodam obice prohibitum, fontem beneficentiae greges 
inopum ex illo haurire solitorum antea tam benigne irrigantem. talis erat 
despotae indoles vitaeque ratio, viri utique ad omne decus alacri impetu 
ruentis, natique, ut apparebat, ac divinitus facti ad restituendam in de- 
«us pristinum Romanam rem. tunc ergo rebus Orientalis limitis male ha- 
; summa is celeritate in regiones Maeandro circumsitas se con- 

tulit, maximo inter caetera bono dudum extructorum in illis terris ma- 
um atque illustrium monasteriorum, quae providentia custodiaque 
ἃ cladc ruinaque ultima servata sunt. horum quaedam jam Persae 
praeoccupata detinebant, plerisque oppidis ac pagis in ea vicinia positis 


GEORGH PACHYMERIS 


κῶν ἐεεῖϑεν τοῖς δασιλεῦσι, κἀχείνου λείποντος;, 

—— —* καὶ τὴν Σταδιοτραχίαν, ὡς ἀδύνατοι 

c τὸ περὶ 77? * οὐδ᾽ ἐπεχείρεε κατὰ πεῖραν κατασχεῖν * 

* ἦν τὸ xard Μαίανδρον καὶ Τράλλεις καὶ Κἀΐστρον, τὼ 
«ϑέτατα, ἐκράτυνέ τε προπολεμῶν καὶ τῆς κατὰ s 


ad "cine εἰας μετέχειν ἐδίδου. τοὺς δέγε ]αγεδωνίτας (ἐκά-- 
: epus ὁ πολλῶν ἔνϑεν εἷς τὰς κατὰ δύσιν δουλείας 


κου γὰρ " τοὺς τ "ev t ' 
φων χαταϑαρρεῖν τῶν λελειμμένων τοὺς Πέρσας) καὶ 
MTM τα καὶ ἡσφαλίέζετο" ἦν γὰρ τὸ ἐχείνων πλῆϑος πίσυνον 


ovrt? 
ders xal περὶ τὰ ἀντιμαχεῖν δεξιώτατον, xal yt τὰς προϑυμίας 10 


ἱρρώννυ χρυσίῳ, καὶ σφᾶς ἐδωφεῖτο φιλοτιμίαις. οὗ μέντοι γε 

Πέρσαι τὸ τάχος τῆς ἐπιστασίας μαϑόντες κατωρρώδουν τε, καὶ 

αὖϑις παλινοστοῦντες ταῖς δυσχωρίαις ἐνεδύοντο, ἀπογνόντες δὲ 

τοῦ ϑαρρεῖν αὐτίχα διεπρεσβεύοντο ἀπέλυόν τε τοὺς αἰχμαλώτους 

καὶ ἠγάπων σωζόμενοι. ὃ δὲ τὸ μὲν ἡσυχίαν σχήσειν ἐκείνους 15 
g εἰσαῦϑις καὶ μάλα ϑαρρῶν ἐπίστευεν, οὐκ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι διωμο--: 


in Persarum ditionem simul aut vi tractis, aut πὸ traherentur uro ce- 
dentibus, unde et. alia 1114 tractus eius iam imperatoribus parere desie- 
rant: ea dico quae Strobilo et'Stadiotrachiae adiacent loca, ita validia 
jnsessa praesidiis hostium, ut eorum recuperationem desperatam ne (en- 
tandam quidem aut tunc cogitandam loannes putaverit. quantum autem 
erat circa Maeandrum 'Tralles ac Caystrum et Asiae intima, comhrmavit 
propuggsns, atque ut secure propriie indigenae fruerentur, preíerendo 
ultra bello effecit. Magedonum quoque gentem Romano asseruit imperie, 
in extremo tunc positam discrimine ciendi ad Persas aut ipsis suc- 
cumbendi. laborabamt enim illorum res, plerisque illorum evecatis ab 
imperatore et militatum missis contra hostes Occidui limitis, ibique prae- 
sidio relictis, idcirco quod eius generis, utpote arcubus peritissime utem- 
tis, opera in velitationibus et praeliis laudaretur. inde porro factum ut 
vicini Persae, qui alioqui numerosam nationem segittandi exercitaione 
formidabilem non temere lacesserent, nunc eam delectibus exbaustam im- 
paren ob paucitatem iuventutis suis insultibus rati audacter invaderent, 

aud dubie subacturi, despondentibus jam animos exiguis illis reliquiis, 
ni 8 Ioanue despota confirmarentur, auro ipsos et munificis largitionibus 
deliniente, sicque ad fidei erga imperium constantiam e£ resistendi hosti- 
bus alacritatem excitante. Persae porro incurrentis in ipsos tenta cele- 
ritate despotae improvisis consternati nuntiis, terrore ac desperaGome 
successus aversi retro sunt, seque statim in suorum, unde prodierant, 
leaccessa latibula montium recondiderunt. ac velut ne illic quidem ae 
tutos rati, legatis missis captivisque redditis pacem fecerunt, in lucre 
ponentes quod salvi superessent. loannes autem quieturos ipsos in poste- 
rum certo confidebat, non quoniam premissis ipsorum multum fidei tri- 
bueret, sed quia sibi conscius et virium et animi ad eos, si quid amplius 
moverent, ita male multandos ut praeteritarum iniuriarum cumulatas per- 
soluturi poenas forent, isto metu conmtinendos illos in efficio speravit. 
pacem autem dedit iis petentibus, quos se bello supereterum, si conare- 





DE MICHAELE PALAROLOGO L 1Π, 221 


λέγουν, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν ἐπιϑησόμενος xal νιχήσων, εἴ 
zov καὶ παραχινηϑεῖεν᾽ τὸ δὲ μὴ παϑεῖν ὧν ἔδρασαν τοὺς προσ- 
χώρους ἀντίποινα οὐκ ἐδικαίου τὸ σύνολον. πλὴν ἱχετεύοντας 
προσεδέχετο, καὶ σφίσιν ὅρους ἐτίϑει, ἐς ὁπόσον ἂν καὶ κινη- 
δϑεῖεν προσχαταβαίνοντες ταῖς σκηναῖς, ὡς τὰς μεγίστας δώσον- 
τες δίχας εἰ παρασπονδοῖεν. καὶ οὕτω μὲν ὁ δεσπότης τὰ χατὰ 
τὴν ἕω χαϑιστῶν τῆς προτέρας δυσχληρίας ἀνελάμβανε τοὺς 
ἐκεῖ, xal ϑαρρεῖν παρεῖχεν ἀνέδην τὰς αὐτῶν γεωργοῦντας χαρ- 
αἰἴζεσϑω, | 
10 29. Ἐνόσει δὲ τὰ τῶν Βουκελλαρίων Παρυανδηνῶν τε P 147 
καὶ Παφλαγόνων καὶ λίαν οἰκτρῶς. τὸ δ᾽ αἴτιον ὅτε τοῦ xga- 
τοῦντος τὰ τεϑησαυρισμένα σκορπίσαντος κατά τε χήδη καὶ βα- 
θείας φιλοτιμίας τὰ πρὸς τὰ ἔϑνη, συχναῖς ἀποστολαῖς χρωμέ- 
vov, — οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ σκῆψις ἦν τὸ προβαλλόμενον, τὸ ἐν-- P 148 
5 δεὲς δηλαδὴ πρὸς τὰς χρείας" μὴ xal μᾶλλον ἦν τὸ ὑπ᾽ ὀδόντα 
λεγόμενον, ὡς τὸ ὑπήχοον ὑποπτεύων διὰ τὰ συμβάντα τῷ ἀλαῷ 
κακοῦν ζημίαις συμφέρον ἔγνω, μὴ καὶ χατεξανασταῖεν ἐντρυ- 
φῶντις. ταύτης γοῦν τῆς αἰτίας 7j οἵσης ἢ καὶ δοχούσης ἕνεχα 


16. lag P. 


tur, minime debitabet, miserstione gentium vicinos ipsis incolentium tra- 
ctus, me victi illi malorum ac cladium quas pasai bello esseat ultionem a 
debilioribus vexationi opportunis, tempore deiade captato, exigerent. 
caeterum quo minus causae haberent a pactis resiliendi, $fnes iis prae- 
scripsit satis laxos, intra quos abunde pascuorum sois armentis et gre- 
(ibus haberemt, serio edicens, si ultra erumperent, violati foederis pia- 
calum maxima ipsorum calamitate luendugm. bunc modum per Orientis 
provincias despota deieta ignominia prins acceptarum illic cladium et re- 
rem stata emendato fiduciam illis gentibus fecit, otio ac pace ubique re- 
sütatis, libere deinceps attendendi colturae agrorum et secure legendi 
fractus uberes terrarum in quibos habitarent. 

22. Laborabant autem et miserum in modum afflictae iacebant Ba- 
cellarierum et Maryandenorum regiones, itemque Paphlagonia; cuius rei 
causa haec erat, imperater iis quae superiorum principum parsimonia 


L 
; 
: 
i 
E 
: 
E 
E: 


foedera et societates allicerentor, exhaustum aerarium supplere, cre- 
iesis per omnes provincias qui pecumias colligerent, curabat. haud 

io as vera illa fuerit exinapitio publici thesauri, an non potius, 
idam introspicientes penitius submurmorabant, imperator eo falso 
tento, vere metnens ne propter invidiam excaecati Ioannis 
secutem a patriarcha excommonicationem provinciae rebellarent, 
tune suis utile putaverit spoliere subditos et facultatibus privare, 
coatra se inenrgeadum vires haberent. utcumque sit, es tunc vel 
vel ficta causa egestatis aerarii, crebris imperator censibus ac de- 
emiptiomibus per ministros quequoversum dimissos avare ac rapaciter ex- 


titi 
nn 


ΤΕ 


j 


929 . GEORGII PACHYMERIS 


συχναῖς ἀναγραφαῖς τὰς χώρας ἐχαλαμᾶτο. ἐνεπίστευε δὲ τὰς 
τοιαύτας οἰχονομίας xol ἐξισώσεις ἀνδράσιν οὐδέσε, μεγάλων ἐπὲ 

B τούτοις τεταγμένων τὸ πρότερον" Καῖσαρ γὰρ Ῥωμανὸς καὶ μέ- 
γας δομέστικος ὃ τοῦ βασιλέως πατὴρ ἐξισωταὶ κατὰ Σχάμων.--΄ 
ὅρον ἦσαν. πλὴν ἐχρυσολύγουν ἐντεῦϑεν καὶ τῷ κοινῷ ταμιείῳ 5 
προσῆγον τὰ χρήματα. τοῦτο συμβὰν καὶ τοῖς Παφλαγόσι xal 
τοῖς προσωτέρω, ἡἠργυρολογοῦντο τῷ χρόνῳ κάμνοντες. τῶν 
μὲν χρειωδῶν καί γε λίαν εἶχον εὐπόρως διδούσης τῆς γῆς, vo- 

C μισμάτων δὲ πενιχρῶς εἶχον, ὡς πάντων γεωργούντων τὰ ἀναγ-- 
καῖα. χεφαλαιουμένων γοῦν τῶν τελῶν ἐπὶ νομίσμασι χρυσίου 10 
καὶ ἀργυρίου, διδόντες τὸ τεϑὲν ἐξ ἀνάγκης ἐξηποροῦντο. ἦσαν 
δ᾽ ἄλλως καὶ στρατείας οὐδὲν εἰδότες. ὅμως ἔϑνους φιλοχερ-- 
δοῦς πονηρίαν πολλὰ ἂν χάμοι τις διορϑοῦν ϑέλων, εἰ καὶ μὴ 
πάσχοι" εἰ δὲ πάσχει, οὐκ ἔσειν ὅπως μὴ ἀπρακτεῖν πᾶσαν ἐπέ-- 
γοίαν. ἐκεῖνοι τοίνυν, καὶ μᾶλλον οἱ ταῖς ἄχραις προσχαϑήμε-- 15 
γοι, τῷ τε πάσχειν ἐνθένδε καὶ τῷ ἐλπίζειν ἐχεῖϑεν τὰ λώονα, 

D εἰ μόνον προσχωροῖεν ἑκόντες, προσχωρεῖν ἔγνωσαν καὶ δσημέροε 
προσετίϑεντο Πέρσαις. τοῦτο γοῦν ἐπ᾿ οὐκ ὀλίγον γενόμενον, 


ercitis spicilegia regionum factitabat, utens ad id opera hominum nihili, 
cum antea huiuscemodi lustris condendis collationibusque exigendis popu- 
lorum nobilissimi quique praefici soliti essent: nam Caesar Romanus et 
magnus domesticus imperatoris pater ceusuras istius generis per regiones 
circa Scamandrum sitas gesserant, hi porro vilissimi ministri aurum im- 
müsericorditer extortum undique in aerarium congerebant. qui cum obi- 
rent Paphlagoniam et ulteriores regiones pecuniis acerbe corradendis, eo 
magis offendebant illos populos, quod vexationem per se odiosam intem- 
pestivitas tunc quaedam aggravabat. agriculturae gentes illae plusquam 
mercimoniis deditae, rebus ad victum quas terra gignit abundabant, si- 

. £natae pecuniae parum habebant. quare ipsis erat perdifficile aurcos ar- 
genteosque nummos, qui singula in capita indicebantur, numerare; ef se 
δὰ id quod non possent damnis ac prehensionibus cogi indignissime aci- 
licet ferebant, praesertim quuniam inde sequebatur toto ipsos deinceps 
&nno necessariis egere, postquam messes et vindemias, ut summas indi- 
ctas quoquomodo conficerent, alieno tempore vili pretio distrahere totas 
exactorum inclementia compulsi fuerant. nullum quidem fere plerique il- 
lorum rei bellicae usum habebant, ut rebellio minus timenda videretur. 
tamen gentis lucri cupidae, etiamsi nulla extorsione irritatae, se pro- 
nam ad quaestuosum periurium indolem cum semper magnus labor sit ab 
utili visa defectione cohibere, tum certe quando exacerbata damnis acri- 
busque iniuriis ad desperationem efferata fuerit, frustra quantavis adbi- 
bebitur industria ad illam in fide officioque continendam. igitur illi, 
praecipue vero quorum arcibus Persico praesidio insessis viciniores sedes 
erant, quod a nostris quidem atrocia paterentur, ab hostibus vero com- 
modiora sperarent, pollicentibus vid illis et, si ultro se dederent, 
mite imperium spondentibus, deficere ad Persas decreverunt, fiebantque 
aliorum post alios quotidianae transi&ones ad benigniores, ut 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L: II.  ' 223 


συνάμ᾽ ἐχείνοις οἱ Πέρσαι δδηγοῖς ἅμα xal συμμάχοις χρώμενοι 
χαταϑαρρεῖν εἶχον τῶν λελειμμένων. καὶ πρῶτον μὲν ἐχδρομὰς 
ποιοῦντες κατέϑεον τὴν γῆν ἐκείνων, καὶ σχυλεύοντες (o9 δὲ γὰρ 
ἐθάρρουν μέγειν) ὑπέστρεφον" εἶτα τῶν μὲν ὑποχλινομένων, 
516» δὲ καὶ ἀποικιζομένων δέει τῷ περὶ τοῦ ζῆν, εὐχερεῖν ἐκ τοῦ 
ῥᾷστα τοῖς ἐναντίοις ἦν, καὶ χατασχόντες τὴν χώραν κακὸν ἦσαν E 
γειόνημα τοῖς πλησίον. τῷ μέντοι γε βασιλεῖ δόξαν ἀναχλητέον 
ἐχείγνην εἶναι, ὅτε δὴ καὶ ϑελήσοι, ὡς ἐπὶ ϑύρας οὖσαν, o) 
μέλον ἦν», ἀλλὰ πρὸς τοῖς δυσικοῖς πᾶσαν εἶχε τὴν ἀσχολίαν, τὰ 
10d» ποσὶ καταπροϊέμενος. εἴωϑε γὰρ ἀεὶ τὸ μὲν ἀνὰ χεῖρας κατα- 
φρονεῖσϑαι διὰ τὸ σύνηϑες, ζητεῖσϑαι δέ γε τὸ μὴ χρατούμενον 
: ὡς ϑέλξον ἤδη ἐξ ἀσυνήϑους προσγεγονός. 
93. Οὕτω τοίνυν ἐχείγων χακουμέγων, ἀστὴρ κομήτης P 149 
ἐκ δύσεως κατὰ τὸ ἑωθινὸν ἐξέλαμπεν ἐξ ἦρος ἐς φϑινόπωρον, 
15 ἐφόβει δὲ τοὺς δρῶντας πυρὶ καπνὸν σύμμικτον ἀποπάλλων, ὧς 
τε κακὸν προσημαίγων. ἦν γὰρ οὐκ ἦν, φαινομένων τοιούτων 
ἐξαισίων κατ᾽ οὐρανὸν οὕτω, μὴ καί τινα κατὰ γῆν καὶ ἔϑνη 
παρὰ τὸ σύνηϑες γίνεσθαι. εἰ δὲ καὶ τῶν κομητῶν εἶεν οἱ φο- 
βερώτατοι, ὡς ἐκεῖνος ἦν τότε, τὸ xaxÜv πρόδηλον ἐλευσόμε- 


dominos. quod primo a singulis tentatum, et ubi successus impune fieri 
prebavit, crebrioribus exemplis frequentatum, irreparabili iacturae pro- 
vinciae totius occasionem dedit, siquidem Persae his qui ad partes ipso- 
Jum transierant ducibus et adiutoribus usi, paucitatem eorum qui con- 
stantes in fide imperatori iurata perstabant contemnentes, terras eorum 
crebris infestare incursionibus coeperant; e quibus onusti praeda, spolia- 
tis subinde miseris, redibant domum, nondum ibi ausi considere, quoad 
molüs istorum experientia malorum ijnclinantibus ad Persas, multis quo- 
tidiana vitae pericula fuga et voluntario exilio redimentibus, subactu iam 
faciles Persae regiones suae ditioni subiunxere, fixisque ibi domiciliis ma- 
lam finitimis viciniam praestabant, infestantes eos latrociniis, baec au- 
dicns imperator eo accurrere neglexit, existimans se istas provincias, 
quippe in propinquo sitas, recuperaturum quandocunque foret libitum, et 
tunc in res Occidui tractus spe ac cupiditate totus imminens, in eaque 
uaa defxas cura cogitationes babens, more ingenii bumani, plerumque, 
dum ishiet longinquis, amittentis coram posita, et voluptatem ex absen- 
tium acquisitione speratam, quod insolita sit, potiorem arbitrantis fructu 
propter quandam assuetodinis nauseam minus iucundo, qui ex praesen- 
tium olim rmn consueto amplexu percipitur. 

23. 119 in hunc modum male babentibus, cometa ex Occidente in 
Ortum effulsit à vere usque ad autumnum: terrebat autem imtuentes, 
ignem fumo mixtum evibrans, illa ipsa horribili specie cunctis suadente 
aliquod malum isto signo portendi. vix enim in memoria omni reperias 
post talia ostenta per coelum hoc modo visa non aliquas per terram ac 
Kentes praeter solhtum mutationes secutas. quodsi apparentes cometae 
de genere peculimriter terrificoram sint, qualis omnino hic fuit, manife- 
stma augurium est infortuni aut cladis imminentis, adstipulante vulgari 


994 GEORGII PACHYMERIS. 


B γον. μαρτύριον δὲ τοῦ λόγου καὶ τὸ λεγόμενον ** οὐδεὶς κομιή- 
U*" προστιϑεῖσι γὰρ καὶ τὸ λοιπὸν οἱ εὖ εἰδότες τῶν 


της ὅστις oU 
τοιούτων, τὸ ““φύσεε xaxóg," ὡς γίνεσϑαε τὸ σύμπαν ἴαμβον. 


Τότε τοίνυν δόξαν τῷ βασιλεῖ τῶν δυσικῶν καὶ αὖϑις xi- 
νουμέγων, ὡς καὶ παρασπᾶσϑαι παρ᾽ ἐκείνων τὰ τούτων, οὐχ 5 
ὀλίγας δυνάμεις συναγαγὼν τῆς ἐπὶ τῆς Θεσσαλονίκης ἥπτετο, 
ὡς ἐκεῖϑεν συναρτύσων τὰ τοῦ πολέμου. εἷς Ἐάνϑειαν οὖν xa- 
νος Οταντήσας ἐκεῖσε κατασχεῖν ἔγνω διαχειμεριούσας τὰς συντάξεις. 
τοῦ καιροῦ γοῦν τριβομένου, --- συνήχϑησαν. γὰρ ἀμφ᾽ ἐκεῖνον 
καὶ τῶν ἱεραρχῶν οὐκ ὀλίγοι, καὶ ἦν σκέψις περὶ τοῦ πατριάρ- 10 
xov. ἐκεῖ γὰρ xal τισιν ἐκινοῦντο. λόγοι πρὸς ἐκεῖνον ἀναφερό- 
μένοι, ἔγκλημα ὡς δῆϑεν καϑοσιώσεως, καὶ διὰ ταῦτα διεμη- 
γύετο καὶ ὃ πατριάρχης κατὰ Ἠάνϑειαν ἀπαντᾶν, πεμφϑέντων 
δυοῖν ἀρχιερέοιν εἰς τοῦτο. κὠκεῖνος οὐχ ὑπαχούων, ὕμως τὸν 
P 150 καιρὸν ϑεραπεύων, καὶ ἅπαξ xal δὶς ἐκ τῶν τοῦ χλήρου ὡς βα- 15 
σιλέα ἀπέστελλε, τοῦτο μὲν καὶ εἰρηνικῶς περὶ τῶν βασιλικῶν 
ὑγειῶν μαϑησόμενος, τοῦτο δὲ xal ἀνὰ μέρος ἀπολογούμενος 
τῷ προτείνειν αἰτίαν δοχοῦσαν εὔλογον τοῦ μὴ παραγίνεσϑαι. ὃ 
μὲν οὖν βασιλεὺς ἑκὼν ἄκων τὰς ἀπολογίας ἐδέχετο χαὶ προσε- 
ποιεῖτο τὰς εἰρηνικάς, καὶ πρὸς μὲν τὸν πατριάρχην ἀντιπέμπων 90 
τὰ φιλικὰ ὑπεχρίνετο, καί οἱ εὐμενῶς ἔχειν ἐδόκει. τοῖς μὲν οὖν 


dicto **nullus cometa quin sit", cui inchoatae sententiae nemo peritus 
audiens non continuo subiiciat illud ad absolvendum Graece senarium iam- 
bicum deficiens **natura malus. " 

'Tunc porro visum imperatori, Occidui tractus incolis rursos turban- 
tibus ita ut ab illis res nostrorum raperentur, 'lhessalonicam proficisci 
ductis secum copiis non paucis, ut illic e propinquo commodius bellum 
adornaret. sed cum Xantheam eo itinere venisset, ibi detinere decrevit 
in hibernis exercitum. quare dum tempus expeditioni aptum expectatur, 
per illud ibj otium, cum ad eum episcopi non pauci confluxissent, agi 

e patriarcha coeptum est, quibusdam non dubitantibus reum ipsum pro- 
nuntiare irreligiosae contumaciae in neganda contra sacros canones poe- 
nitentia. quare ex istorum sententia citatus is rite est, ac jussus ad 
Xantheam se sistere, duobus ad illum antistitibus ea causa missis. non 
paruit ille quidem, tamen aliquantulum de duritie remittens ut 
serviret, semel iterumque certos de suo clero ad imperatorem misit offi- 
ciose illum a se salutaturos, et percontaturos ex usu inter amicos con- 
suetudinis humanae ut Augustus cum coniuge ac liberis valeret, simulque 
excusaturos, velut necessariam ob causas alias dicendas, eo nunc eccur- 
rendi moram. his officiis quamquam non plene satisfiebat imperatori, ta- 
men ipse quoque in praesens animi vulnere dissimulato et salutationem et 
excusationem placido excepit vultu, vicissimque per quosdam e comitatu 
allegatos patriarcham amice salutavit, placido ae in illum esse anime si- 

cans. caeterum inter episcopos cause orimeaque 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1Π. 225 


ἀρχιερεῦσιν, ὡς ἐννοεῖν ἦν, οὐδὲ γὰρ ἠφίει τὸ ἔγκλημα κατὰ τὸ B 
λεληϑὸς τὰ περὶ τούτου ζητεῖν" οὐδὲ γὰρ ἰχρῆν, δημηγορῶν τις 
Dt, τὴν τοῦ παντὸς χαρδίαν τὸν βασιλέα μὴ παρὰ τῆς ἐχκλη-- 
σίας τὴν ϑάλψιν ἔχειν, ἀλλ᾽ ἐκεῖθεν ὡς τινα φϑοροποιὸν ἀέρα 
στὴν δύσνοιαν εἰσδεχόμενον χινδυνεύειν. — xal ταῦτα μὲν 6 xpa- 
τῶν καὶ ἄλλα προύτεινε πλεῖστα, ἀποπροσποιούμενος μὲν τὴν 
πρὸς τὸν πατριάρχην δοκοῦσαν δυσμένειαν, ἐκείνοις δὲ προανα- 
τιϑεὶς ἐρευνᾶν ὡς ἄξιον ὃν ζητεῖσθϑαε xarà σχολὴν τὰ χινούμενα. 

24. Συμβαίνει δέ τι κατὰ τὴν πόλιν ὃ δὴ καὶ τὸν βασι- C 
ιολέα εἰς ἄμυναν ἐξηρέϑισεν. ἥπτετο δὲ τὸ δεινὸν καὶ τοῦ πατριάρ- 
zov, κἂν πλαγίως ὡς ἄλλων πασχόντων. τοῦ γὰρ Βέχχου τὸ 
χαρτοφυλακικὸν ἀξίωμα ἔχοντος (προνόμιον δ᾽ ἐστὶ τὸ προτρο- 
παῖς ἐκείνου τὰς ἱερολογίας γένεσϑαι) τῶν τις ἱερέων ἐκδουλεύων 
καὶ ἐν τῷ xarà τὸν Φάρον ναῷ τῶν μεγάλων ἀνακτόρων νυμ-- 
is fovc ἱερολόγει δίχα τῆς τοῦ χαρτοφύλακος προτροπῆς. καὶ tü- 

ϑὺς ἀχουσϑέν, ὡς πρόστιμον ἐκείνῳ ἡ τῆς ἱερωσύνης ἐπίσχεσις' ἡ 
ἦν. τοῦτο γοῦν οὐχ ἔδοξε τοιοῦτον ἢ τι ἄλλο μέτριον τῷ βασι- 
λεῖ ἀγγελϑίν, ἀλλ᾽ ἀφορισμὸς ἄντικρυς τοῦ βασιλικοῦ κληριχοῦ. 
καὶ φὐθὸς (συνυπενόει γὰρ καὶ τὸν πατριάρχην ὡς δῆϑεν συμ-- 


* 


19. evrrgmot: P. 


lequisitione tractabatur. qua de re auditus ex illis nonnemo dum haee 
cemcionabundus declamaret, nec consentaneum nec ferendum videri prin- 
cipem, cor utique reipublicae, non ab ecclesia foveri ut id ex quo salus 
wace pendeat publica. quale igitur fuerit, si non modo inde non fovea- 
ter, sed maligno et pestilenti dissensionis spiritu aflato in discrimen ma- 
mifestum inducatar? ea etsi clam procursnte imperatore agebantur, ta- 
men is istis s retolimos et aliis Pinrimis benevolentiae significationi- 
bes in ilium editis, diligenter simulabat aequum erga patriarcham et of- 
fensione emni vacuun animum, sic libere sinens congregatos patres per 
etium considerare quid tali stata reram optimum ipsis factu videri ac de- 
oermore par esset. . 
24. Contigit porro quiddam in urbe quo megis exasperaretur impe- 
rator et ad irritaretur, ex qua quod secutum inalem est ipsum 
eblique perstriaxit, resilente in ipsum ignominia quee aliis 
Preogabater. Vecco chartophylacis dignitatem obtinente, cui mágistratol 


ptiales sacerdos quidam 
magni palatii ad Pharum sito benedixit non requisito char- 
lacis assensw. ea re statim Ma is in poenam a sacerdotii fun- 


rante patriarcha, gravissime offensus est, contemni se ratus , ira commu- 
Georgius Pachymeres [. 16 


226 ον GEORGII PACHYMERIS 


πράξαντα) ὕὑβριοπαϑῶν οὖν οἷον ὡς ὑπεροπτικῶς ἔχοντος ϑυμῷ 
P 151 ἦν κάτοχος, καὶ ὀργὴ ἦν κατὰ τῶν τῆς ἐκκλησίας χοιγή, καὶ ὡς 
ὁ πατριάρχης, κεκραγὼς ἐπῆγε, τεδέληκε διὰ ταῦτα τὸ τῆς βα- 
σιλείας κράτος ἐξουϑενεῖσϑαι καὶ và ἱερὰ ἀνάχτορα ἀφορίζεσϑαι. 
ἦν γὰρ καὶ τοῦτο λῆμμα πρὸς τὸ παριστάμενον, ὅτι ἐντὸς τῶν 5 
ἀνακτόρων ἔτυχεν ὃ πρεσβύτερος, ὅτε οἱ τοῦ χαρτοφύλακος πέμ-- 
ψαντος διεμηνύετο ἣ ἐπίσχεσις. καὶ δὴ τὸν μὲν πατριάρχην οὐκ 
εἶχεν ὅπως ἀμύνοιτο, ἄλλον δὲ τρόπον βαϑύτερον καὶ τὸν κατα- 
φρονήσαντα ἀμυνεῖσθαι, εἶ καὶ τὸν πατριάρχην πλέον δύναιτο 
B λυπήσειν, ἢ μὴ δόξειν ὡς ἀμυνεῖσθαι καὶ πλέον δύναιτο πρου- 10 
᾿φόει. καὶ πέμψας διὰ ταχέων τῷ σεβαστοκράτορει Τορνεκέῳ 
προσέταττεν (αὐτῷ γὰρ τότε τὰ τῆς πόλεως ἐπετέτραπτο) xa- 
παχαλᾶν μὲν τὰς olxlac τοῦ τε χαρτοφύλακος καὶ τοῦ μεγάλου 
οἰκονόμου (οὗτος δ᾽ ἦν ὃ Ξιφιλῖνος Θεόδωρος), ἐκριζοῦν δὲ 
τὰς ἀμπέλους, καὶ αὐτοὺς δεσμίους ὡς ἐκεῖνον ἐχπέμπειν. ἐβού-- 15 
. Aeve. δὲ τὸ προσταττόμενον χυνὶ λέοντα ἐκδεδίττεσϑαι, καί γε 
C τούτων ἀποκλινάντων πρὸς βασιλέα διὰ τῆς ἐπὶ τῇ τιμωρίᾳ προσ- 
παϑείας μηδὲν οἷόν vt εἶναι τὸν πατριάρχην καϑ᾽ αὑτὸν ὄντα 
πράετειν, καὶ οὕτω κἀκεῖνον ὑποχαλᾶν ἀναγκάζεσθαι. ὃ γοῦν 
σεβαστοχράτωρ ἐπιστὰς ἵτοιμος ἦν κατὰ τὰ ἐπιτεταγμένω πράτ-- 90 
τειν. ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι τὴν ἔφοδον προαισϑόμενοι ἅμα γυναιξὶ καὶ 


niter in universum ecclesiasticum ordincm exardescente vehementi; unde 
in clamores erumpebat vociferans **nempe hoc patriarcha sic voluit con- 
sentanee ad prius in nos contumeliosissime gesta, ut nullam occasionem 
praetermitteret vilipendendae et contemptu extremo conculcandae impera- 
toriae maiestatis, regi& etiam imperiali sacris prohibenda interdictoque 
supponends." hoc dicebat, quoniam intra imperatorium palatium forte 
repertus est sacerdos ille, quando ei missi ἃ chartophylace sententiam 
suspensionis intimarunt. totus porro defixus in cogitatione vindictae, pa- 
triarcham tunc quidem ipsum recta in propria ulcisci persona non wa- 
lens, modum astute commentus est eam poenam eb sui contemptore re- 
petendi, quae simul patriarchae dolorem inureret, sic se cumulate inm- 
riam utriusque olturum ratus. curriculo mittit ad sebastocratorem Tor- 
nicium tunc praefectum urbi, qui a se iuberet diruere continuo illum ae- 
des chartophylacis et magni oeconomi (erat bic Xiphilinus Theoderas ), 
evellere stirpitus vineas amborum, ipsosque vinctos ad se mittere. vole- 
bat nimirum ista ratione terrere (quod aiunt) leonem exemplo male mul- 
tati canis, futurum autem sperabat ut hi supplicii metu ad obsequendum 
imperatori quodcunque vellet inclinarentur; quod si contigisset, non modo 
nihil ausurum patriarcham solum et virorum talium in partes principis 
traductorum auxilio destitutum contra se egere, sed etiam coactum iri 
cedere et de duritia remittere in causa excommunicationis. igitur seba- 
stocrator praesto aderat stans in procinctu exequendi mandata. caeterum 
de eius infesto adventu praemoniti ambo illi cum uxoribus et liberis ad 





* DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 227 


zuo] τὸ ἱερὸν προφεύγουσιν, ὡς ἐκεῖθεν τὴν ἀσυλίαν ἕξοντες. 
ὡς δ᾽ ἐκεῖνος ἐπιστὰς τῷ ναῷ ἐχσπᾶν ἐπειρᾶτο (ἤδει γὰρ βλαβη.-- 
σύμενος μὴ ἀνύσας), λέων ἦν μετὰ ξίφους. ὃ δὲ πατριάρχης D 
αὐτίχα προσυπαντῶν καὶ ἐμβριϑῶς ἀπέπεμπε τὸν ἐπιόντα, καὶ 
δ τί παθόντες" ἔλεγεν ““ὀφϑαλμοὺς καὶ χεῖρας καὶ üxodc ἦμε-- 
τέρας, τοὺς μὲν ἐκτυφλοῦν τὰς δ᾽ ἐχχόπτειν πειρῶσϑε;" ἐπε-- 
βοᾶτο δὲ xal ϑεὸν καὶ ἀνθρώπους ὡς ἀδιχοῖτο πλεονεχτούμενος" 
μηδὲ γὰρ δίκαιον εἶναι ϑεῷ καϑιερωμένους ἄνδρας εὐϑύνεσθαι 
χοσμικοῖς. ὡς δ᾽ ἀπεπάγη πρὸς ταῦτα ὃ πρὸ μικροῦ ὑπέροφρυς 
Voc ἐχσπάσων κἂν εἴ τι γένοιτο, τοῖς μὲν ἀνδράσι τὸ ἱερὸν πα- R 
τοῖσιν αἱ δρμαὶ ἀνεῖντο μὴ δεδιόσιν, ἐχεῖνος δὲ πρὸς τὰς οἰχίας 
τρέπεται. ἀμπέλοις δ᾽ ἐπιϑέσθαι οὐκ ἦν, ὅτι οὐδ᾽ ἦσαν ἐκεί- 
veg ἄμπελοι τῇδε. ἀλλὰ xal τῶν οἰχιῶν ἀποτρέπεται ὡς μὴ ᾿ 
σφίσιν ἀληθῶς οὐσῶν ἀλλὰ μᾶλλον τῆς ἐχχλησίας λογιζομένων. 
15 ἐκκρουσϑεὶς οἷν τοῖς ὅλοις ὃ ἐπιτιμητὴς ἐκεῖνος πέμπεε Νικαίαζε, 
καὶ τὰ προστεταγμένα ἐπὶ τοῖς σφῶν κτήμασι διαπράττεται. κω- 
λυϑεὶς δὲ ἀποπέμπειν δεσμίους, ὡς 7) πρόσταξις εἶχε, συνεβού- 
Aeve σφίσιν αὐτοὺς ἀνέτους ὡς βασιλέα χωρεῖν, τοῦ ἀληϑῶς P 152 
φρουρίου ἀποσπασϑέντας, ὡς ἦν ὃ ναὸς ἄντικρυς. ἀπολογίαν 


6. πειρᾶσθαι. ἀπεβοᾶτο P. 


templam confogiunt, iure illic asyli tuti futuri, quo sebastoerator cognito, 
tans magnam sibi ab imperatore malum affore nisi quae is iubebat 
electa redderet, in templum ense stricto ut leo irruens extrahere illos 
lade conabatur. at occurrens patriarcha eum graviter increpitum repulit, 
"(uid vobis" inquiens '**volentes oculos et manus et aures nostras, illos 
qeidem eruere, istas autem abscindere, postremo has obstruere cona- 
mini?^' testabaturque vociferans deum et homines, vim sibi per sacrile- 
m iniuriam fieri: neque eaim fas esse deo sacros homines a saeculari- 
ἴω οοετὶρὶ. obstopuit ad ea perculeusque a coepto destitit qui tanto 
prius fsstu extractarum se supplices, quidquid quivis contra moliretur, 
ostenderat; eoque sese domum recipiente re infecta, Veccus et Xiphili- 
mus jotra septa aedis sacrae tuti secorique versabantur. sed nec vineas 
exscindere potuit, cum neuter illorum vineta circa Constantinopolim ha- 
beret. ab sedium qnoque quibus utebantur demolitione prohibitus est, 
denuntiato ipsi haud esse illas iuris jpsorum, sed ecclesiae, quae usum 
dusataxat bhabitandi seis illic ministris precarium concederet, ergo hic 
tam acer ultor undique reiectus, et cunctis exclusus quae tentarat, ne 
mibil sgeret, Nicaeam certos misit qui in praediis istorum in illo territo- 
rio sitis vastationem ab imperatore praescriptam exercerent. cum autem 
mequiret mittere illos vinctos, ut fuerat jussus, suadere ipsis institit ut 
witro ad imperatorem proficisci vellent, jd cominuniter tam ipsis quam 
sibi censiliom esse utile disserens, quoniam si volentes ipsi sacro asylo 
absisterent adeundi principis causa, idonea ipsi apud imperatorem futura 
«sset excosatio omissae comprehenaionis οἱ constrictionis ipsorum sibi ab 
eo inperatae. nam ne illos intra templum caperet, sanctitatem loci et 





228 ! GEORGII PACHYMERIS 


γὰρ ἐκεῖνον ἔχειν πρὸς βασιλέα τὴν ἀσυλίαν τοῦ ἱεροῦ xal τὴν 
τοῦ πατριάρχου χώλυσιν, καὶ ὡς αὐτοὺς εὐθὺ «oU βασιλίως ἀρ- 
μῶντας δεσμεύειν οὐκ ἦν, ὡς παρ᾽ αὐτοῖς μενούσης τῆς προσ- 
φυγῆς τοῦτο μὲν τῷ ἑκόντας ἀποφοιτᾶν, τοῦτο. δὲ καὶ τὸν πα- 
τριάρχην ἐπιτιμῶντα ἀμφέπειν πανταχοῦ διάγοντας, προσέτε δὲ 6 
B καὶ τὸ τῆς εἰς βασιλέα προσόδου σχῆμα τὸ ἀνέτους σφᾶς διατη- 
ρεῖσϑαι δίδωσε" πρόσωπον γὰρ βασιλέως ϑεώμενον συμπαϑείας 
ἀνάγκην ἔχειν, κἂν γοῦν πρὸς ὥραν, τοῖς κατακρίτοις. ταῦτα 
καὶ τὰ τούτοις ὅμοια λέγων ἔπειϑέ v6 τοὺς ἄνδρας ἀποφοιξῶᾶν τε 
τοῦ ναοῦ καὶ πρὸς βασιλέα χωρεῖν. καὶ δὴ παρὰ τοῦ πατριάρ- 10 
yov ἐκχωρηϑέντες δόξαν συνοῖσον σφίσι τὸ ἀπελθεῖν (τὰ yàg 
συμβάντα τούτοις πιχρά, καὶ ὡς εἰ ἐπὶ καϑοσιώσεε εὐθύνοντο) 
C εὐθὺς ταῖς τοῦ ἱερέως ἐφοδιασϑέντες εὐχαῖς τε καὶ εὐλογίαις τῇφ 
πρὸς τὴν Θεασαλονίκην φερούσης ἅπτονται. ἃ μὲν οὖν ἐπιμίς 
ξασιν ἐκείνοις Θεσσαλονίχῃ καὶ βασιλεῖ προσελϑοῦσε συνέβη, οὗ 15 
τοῦ παρύντος λέγειν καιροῦ. πλὴν εἰχάσαιτ᾽ ἄν τις ὡς οὐχ ἂν 
εὖ ἐκεῖϑεν ἔπαϑον, εἰ μή γε ϑεραπεύουσε τὸν καιρὸν συνέβη 


14. φέρουσαν P. 


sententiae alia cum allegaret, persuasit volebat, siquidem illi condu- 
eibile id sibi futurum rati, patriarchae in id iter Mens impetrato, tezmn- 
pli refugium relinquere adque imperatorem se conferre decreverunt, etiam 


inde allucente successus in tali oonsilio spe, quod satis intelligeres& ea 
eo suae ipsius reconciliationis cum ecclesia. séatim igitur, bene precante 
igressa 8* heasalenicam 


postquam eo Θὸ- 
aerunt οἱ imperatorem adierunt, contigerit , nen heius eM temporis re- 


à obsequendo po 
t (quod in primis avebat imperator) tanto magis 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IH. "499 


ταῦτα παϑεῖν. τοῦτο δ᾽ ἦν μεμονῶσϑαι τὸν πατριάρχην ὕπο. 
κλιϑέντων, ὡς καὶ τῶν ἄλλων, ἐκείνων. 
25. ᾿“ναληπτέον καὶ τὸ τοῦ σουλτὰν ᾿Ἡζατένου, ὃς μοῖρά P 153 
τις γέγονε δυστυχὴς Μακεδόσιν, εἴπω δὲ καὶ Θρᾳξί, καὶ τὸ 
᾿ς διηφΦῦ κπομήτου προάγγελμα slc ἔκβασιν ἔϑετο προφανῆ. ἐκεῖνος 
γὰρ inl πλεῖστον τῇ Κωνσταντίνου προστετηχώς, καὶ ὁσημέραι 
προσδϑοχῶν ἐπανήξειν μεϑ᾽ ὅτι πλείστης ἰσχύος, ἐπεὶ τὸ ἐν ἐλπί. 
σιν ἀπέγνωστο (ἤδεε γὰρ ἄλλα τὸν βασιλέα πραγματευόμενον, 
καὶ τὸ κῆδος ἔκπειϑε τὸ πρὸς τὸν ᾿Ἡπαγᾶν ὡς οὐκέθ᾽ ὑποστρέ. 
lo ψειεν), εὑρὼν τῷ τότε καιρὸν ὃν 5j τοῦ βασιλέως ἀπουσία δέονο B 
τά οἵ παρεῖχεν, διαμηνύεται τῶν τινὶ συγγενῶν, ἐπιδόξῳ γε ὄντι 
κατὰ τὰ πρὸς ἄφκτον μέρη τοῦ Εὐξείνου πόντου, δυσωπῶν ἐπα. 
μῦναί oí ἀσιδήρῳ πεφυλαγμένῳ παρὰ φίλῳ τῷ βασιλεῖ, οὐδὲν 
| ἐχϑροῦ διωφέροντι. εἶναι γὰρ ἐκείνῳ, εἰ βούλοιτο βοηϑεῖν, 
ιόσυνελϑεῖν Κωνσταντίνῳ καὶ σπεύδοντῳᾳ παροτρῦναι πρὸς τὴν τοῦ 
βασιλέως ἐπίϑεσιν. καὶ αὐτὸν δὲ οἴχονομεῖν παρ᾽ ἐχεῖνον ἱέναι, C 
καὶ οὕτως ἐχείνγῳ συνόντα ῥᾷον καϑ᾽᾿ ὁδὸν ἐχπεσεῖν εἷς χεῖρας 
ἐχείνοις, εἰ μόνον Τοχάροις συνεξίοε ἅμα Κωνσταντίνῳ μετὰ 
Βουλγάρων. καὶ εἰ μὲν ἁλῷ καὶ αὐτὸς βασιλεύς, ei: εἶναι τοῖς 
30 ἐπεϑησομένοις " εἶ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ λείαν περιβαλομέγους πλείστην 





triarebam, his queque, sicuti jam alii fecerant, ad partes imperateris 


8, 

95. Resumenda nunc est narratio rerum Sultanis Asetni, qui fatem 
triste atque infaustum quoddem Macedonibus extitit, aio etiom "T'hraci- 
bes; et quae laeva saevaque minsx cometa portenóerat, eventu mani- 
festo, pernicie publica patravit. hic postquam dia aped Constantinopo- 
ha: taediosa cogtabuisset mora, in dies expectans reduci se cum magno 
exercitu in Persidem , ubi spes eius rei omnis extincta ipsi femditus esty 
twm longa infinitarom (Írustrationum experientia, tum maxime quod mon 
ignoraret quid cwm suis hostibus clam tractaret imperator, et feedus àb 
eo ictum cum Apagane compertum baberet, umde setis intellexit. nullam 
sibi redeundi uaquam amplius ad amissum principatum reliquam esse fi- 
duciam debere, nactus aceommodstam suis rationibus octasionem, absen- 
Gem imperatoris, allegat fidum sibi hominem ad quemdem e cognatis in 
septentrieuali Kuxini Ponti tractu praepotentem , orans ot sibi subveniret 
cita ferrum et vincula custodia. detento ab imperatore amico ia speciem, 
reyera nihil ab hoste differente. posse enim illum facile, si vellet, auxi- 
Meri sibi opes cem Constantino coniungendo, et hunc sponte currentem 
iackando sd wreendum improviso in imperatorem. sese ipsum iam id 
agero, ac consecuturum sperare, ut adire imperatorem licwat , eo 
consilio et praesens eum dissimulapter in s per viam insidias prae- 
eipitet. veniret tautum et eduetos secum 'l'ocharos cum Constantino Bol- 
garisque ia communem expeditionem traheret; ec si quidem, qued pro- 
mem speratu videbater, capereter imperator, faeie spperere queatem 


220 GEORGII PACHYMERIS 


σάντων τῶν πολλῶν ἐχεῖϑεν τοῖς βασιλεῦσι, x&xtlvov λείποντος, 
C τὰ περὶ τὴν Στρόβιλον λέγω καὶ τὴν Σταδιοτραχίαν, ὡς ἀδύνατα 
ὄντα ἐπανακεκλῆσϑαι, οὐδ᾽ ἐπεχείρεε κατὰ πεῖραν κατασχεῖν" 
ὅσον δ᾽ ἦν τὸ κατὰ Ἰαίανδρο» καὶ Τράλλεις καὶ Κάστρον, τὰ 
Ἰῆς “Ασίας. βαϑύτατα, ἐκράτυνέ τε προπολεμῶν καὶ τῆς κατὰ ὁ 
. σφᾶς ἀσφαλείας μετέχειν ἐδίδου. τοὺς δέγε Π]αγεδωνίτας (ἐκά-: 
xov γὰρ αὐτοὺς τὸ πολλῶν ἔνϑεν εἰς τὰς xarà δύσιν δουλείας 
μεταγομένων καταϑαρρεῖν τῶν λελειμμένων τοὺς Πέρσας) καὶ 
D λίαν συνίστα καὶ ἠσφαλίζετο" ἦν γὰρ τὸ ἐκείνων πλῆϑος πίσυνον 
τόξοις καὶ περὶ τὰ ἀντιμαχεῖν δεξιώτατον, καὶ γε τὰς προϑυμίας 10 
ἐρρώννυ χρυσίῳ, καὶ σφᾶς ἐδωρεῖτο φιλοτιμίαις. οἷ μέντοι γε 
Πέρσαι τὸ τάχος τῆς ἐπιστασίας μαϑόντες κατωρρώδουν τε, καὶ 
αὖϑις παλινοστοῦντες ταῖς δυσχωρίαις ἐνεδύοντο, ἀπογνόντες δὲ 
τοῦ ϑαρρεῖν αὐτίχα διεπρεσβεύοντο ἀπέλυόν τὸ τοὺς αἰχμαλώτους 
καὶ ἠγάπων σωζόμενοι. ὃ δὲ τὸ μὲν ἡσυχίαν σχήσειν ἐκείνους 15 
E εἰσαῦϑις καὶ μάλα ϑαρρῶν ἐςίστευεν, οὐκ ἐξ ὧν ἐκεῖνοι διωμο- 


in Persarum ditionem simul aut vi tractis, aut ne traherentur uKro ce- 
dentibus. unde et alia illa tractus eius iam imperatoribus parere desie- 
rant: ea dico quae Strobilo et:Stadiotrachiae adiacent loca, ita validia 
jnsessa praesidiis hostium, ut eorum recuperationem desperatam ne ten- 
tandam quidem aut tunc cogitandam Ioannes putaverit. quantum autem 
erat circa Maeandrum 'Tralles ac Caystrum et Asiae intima, coafrmavit 
propugsans, atque ut secure proprijs indigenae fruerentur, preferendo 
ultra bello effecit. Magedonum quoque gentem Romano asseruit imperie, 
in extremo tunc positam discrimine deficiendi ad Persas aut ipsis suc- 
cumbendi. laborabagt enim illorum res, plerisque illorum evocatis ab 
imperatore et militatum missis contra hostes Occidui limitis, ibique prae- 
sidio relictis, idcirco quod eius generis, utpete arcubus peritissime utem- 
tis, opera in velitationibus et praeliis laudaretur. inde porro factum ut 
vicini Persae, qui alioqui numerosam nationem sagittandi exercitaGone 
formidabilem non temere lacessereat, nunc eam delectibus exbaustam im- 
rem ob paucitatem iuventutis suis insultibus rati audacter igvaderent, 
aud dubie subacturi, despondentbus iam animos exiguis illis reliquiis, 
ni ἃ Ioanue despota confirmarentur, auro ipsos et munificis largitionibus 
deliniente , sicque ad fidei erga imperium constantiam et resistendi hosti- 
bus alacritatem excitante. Persse porro incurrentis in ipsos tanta cele- 
ritate despotae improvisis consternati nuntiis, terrore ac desperatiome 
&uccessus aversi retro sunt, seque stotim in suorum, unde prodieraat, 
inaccessa. latibula montium recondiderunt. ac velut ne illic quidem ae 
tutos rati, legatis. missis captivisque redditis pacem fecerunt, in lucro 
ponentes quod salvi superessent. loannes autem quieturos ipsos in poste- 
rum certo confidebat , Don quoniam premissis ipsorum multum fidei 
bueret, sed quia sibi conscius et virium et animi ad eos, si quid amplius 
moverent, ita male multandos ut praeteritarum iniuriarum cumulates per- 
soluturi poenas forent, isto metu comtinendos illos in efficio speravit. 
pacem autem dedit iis petentibus, quos se bello supereterom , si cosare- 


DE MICHAELE nua " | 223 
ἌΝ, «« 

λέγουν, ἀλλ᾽ iE ὧν αὐτὸς οἶδεν * νρώμενοι 

που καὶ παραχινηϑεῖεν" τὸ δὲ μὴ nobi M e “δρομὰς 

χώρους ἀντίποινα οὐκ ἐδικαίου τὸ oin i-o. δὲ ydo 

προσεδέχετο, xal σφίσιν ὅρους ἐτίϑει, VS UM ἔγνων, 

δϑεῖεν προσχαταβαίνοντες ταῖς σκηναῖς, pus ta, Ὁ τοῦ 
τες δίχας el παρασπονδοῖεν. καὶ οὕτω niv SAL a» E 

τὴν ἕω χαϑιστῶν τῆς προτέρας δυσχληρίας u "- [7 
ài n 3 ἐδ 3 3 - —R 2 

(, xal ϑαρρεῖν παρεῖχεν ἀνέδην τὰς αὐτῶν qu A ας »* 

αἰζεσϑαι. ^ à 


10 29. Ἐνόσει δὲ τὰ τῶν Βουκελλαρίων Mao, - 
καὶ Παφλαγόνων καὶ λίαν οἰκερῶς. τὸ δ᾽ αἴτιον ὅτι τι 
τοῦντος τὰ τεϑησαυρισμένα σκορπίσαντος κατά τε χήδη ον 
ρείας φιλοτιμίας τὰ πρὸς τὰ ἔϑνη, συχναῖς ἀποστολαῖς . 
vov, — οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ σκῆψις ἦν τὸ προβαλλόμενον, καὶ 

16 δεὲς δηλαδὴ πρὸς τὰς χρείας" μὴ καὶ μᾶλλον ἦν τὸ ὑπ᾽ TAS 
λεγόμενον, ὡς τὸ ὑπήχοον ὑποπτεύων διὰ τὰ συμβάντα τῷ Q; 
κακοῦν ζημίαις συμφέρον ἔγνω, μὴ καὶ κατεξανασταῖεν rig. 
φῶντες. ταύτης γοῦν τῆς αἰτίας ἢ οἵσης ἢ καὶ δοχούσης ἕνεχα 


16. ἰαῷ P. 


ter, minime duebitabet, miseratione gentium vicinos ipsis incolentium tra- 
etus, me victi illi malorum ac cladium quas pasai bello essent ultionem a 
debilioribus vexationi opportunis, tempore deinde captato, exigerent. 
caeterum quo minus causae haberent ἃ pactis resiliendl, fines iis prae- 

it satis laxos, intra quos abunde pascuorum suis armentis et gre- 
qbus haberent, serio edicens, si ultra erumperent, violati foederis pia- 
culum maxima ipsorum calamitate luendum. in bunc modum per Orientis 
provincias despota deieta ignominia prius acceptarum illic cladium et re- 
rem stata emendato fiduciam illis gentibus fecit, otio ac pace ubique re- 
sütntis, libere deinceps attendendi culturae agrorum οἱ secure iegendi 
fructus uberes terrarum in quibus habitarent. 

22. Laborabant:autem et miserum in modum afflictae iacebant Ba- 
cellariorum et Maryandenorum regiones, itemque Paphlagonia; cuius rei 
causa haec erat. imperator iis e superiorum principum parsimonia 
congesserat ceasumptis in tot largitiones ac donativa ambitiosa praeterea- 
que in pretiosa munera principibus aut exteris gentibus missa, quibus illi 
ad foedera et societates allicerentor, exhaustum aerarium supplere, cre- 
beo missis per omnes provincias qui pecunias colligerent, curabat. haud 
perro scio as vera illa fuerit exinanitio publici thesauri, an non potius, 
«quod quidam introspicientes penitius submurmurabant, imperator eo falso 

obtento, vere metnens ne propter invidiam excaecati Ioannis 

οὐ inde secatem a patriarcha excommunicationem provinciae rebellarent, 
rebes tone suis utile putaverit spoliare subditos et facultatibus privare, 
me ad coatra se insurgeadum vires haberent. utcumque sit, ea tunc vel 
wera vel ficta causa egestatis aerarii, crebris imperator cenaibus ac de- 
per ministros queqnoversum dimitaos avare ac rapaciler ex- 


? 149 


929 . GEORGII PACHYMERIS 


συχναῖς ἀναγραφαῖς τὰς χώρας ἐκαλαμᾶτο. ἐνεπίστευε δὲ τὰς 
τοιαύτας οἰκονομίας καὶ ἐξισώσεις ἀνδράσιν οὐδέσε, μεγάλων ànà 

B τούτοις τεταγμένων τὸ πρότερον " Καῖσαρ γὰρ Ῥωμανὸς καὶ μέ- 
γας δομέστικος ὃ τοῦ βασιλέως πατὴρ ἐξισωταὶ κατὰ Σχάμαν-- 
ὅρον ἦσαν. πλὴν ἐχρυσολύγουν ἐντεῦϑεν καὶ τῷ κοινῷ ταμιείῳ 5 
προσῆγον τὰ χρήματα. τοῦτο συμβὰν καὶ τοῖς Παφλαγόσι καὶ 
τοῖς προσωτέρω, ἡἠργυρολογοῦντο τῷ χρόνῳ κάμνοντες. τῶν 
μὲν χρειωδῶν xol γε λίαν εἶχον εὐπόρως διδούσης τῆς γῆς, vo- 

C μισμάτων δὲ πενιχρῶς εἶχον, ὡς πάντων γεωργούντων τὰ ἀναγ-- 
«aiu. κεφαλαιουμένων γοῦν τῶν τελῶν ἐπὶ νομέσμασι χρυσίου 10 
καὶ ἀργυρίου, διδόντες τὸ τεϑὲν ἐξ ἀνάγχης ἐξηποροῦντο. ἦσαν 

ἄλλως καὶ στρατείας οὐδὲν εἰδότες. ὅμως ἔϑνους φιλοχερ-- 
δοῦς πονηρίαν πολλὰ ἂν χάμοι τις διορϑοῦν ϑέλων, εἰ καὶ μὴ 
πάσχοι" εἰ δὲ πάσχει, οὐκ ἔσειν ὅπως μὴ ἀπρακτεῖν πᾶσαν ἐπέ- 
ψοιαν. ἐκεῖνοι τοίγυν, καὶ μᾶλλον οἱ ταῖς ἄχραις προσχαϑήμε-- 15 
γοι, τῷ τε πάσχειν ἐνθένδε καὶ τῷ ἐλπίζειν ἐκεῖϑεν τὰ λώονα, 

D εἰ μόγον προσχωροῖεν ἑκόντες, προσχωρεῖν ἔγνωσαν καὶ 00gutpoa 
προσετίϑεντο Πέρσαις. τοῦτο γοῦν ἐπ᾿ οὐχ ὀλίγον γενόμενον, 


ercitis spicilegia regionum factitabat, utens ad id opera hominum nihili, 
cum antea huiuscemodi lustris condendis collationibusque exigendis popu- 
lorum nobilissimi quique praefici soliti essent: nam Caesar Romanus et 
magnos domesticus imperatoris pater ceusuras istius generis per regiones 
circa Scamandrum sitas gesserant, hi porro vilissimi ministri aurum im- 
3üsericorditer extortum undique in aerarium congerebant. qui cum obi- 
rent Paphlagoniam et ulteriores regiones pecuniis acerbe corradendis, eo 
magis oifendebant illos populos, quod vexationem per se odiosam intem- 
pestivitas tunc quaedam aggravabat. agriculturae gentes illae plusquam 
mercimoniis deditae, rebus ad victum quas terra gignit abund , si- 
. £natae pecuniae parum habebant. quare ipsis erat perdifficile aureos ar- 
genteosque nummos, qui singula in capita indicebantur, numerare; ef se 
ad id quod non possent damnis ac prehensionibus cogi indiguissime sci- 
licet ferebant, praesertim quuniam inde sequebatur toto ipsos deinceps 
&nno necessariis egere, postquam messes et vindemias, ut summas indi- 
ctas quoquomodo conficerent, alieno tempore vili pretio distrahere totas 
exactorum inclementia compulsi fuerant. nullum quidem fere plerique il- 
lorum rei bellicae usum habebant, ut rebellio minus timenda videretur. 
tamen gentis lucri cupidae, etiamsi nulla extorsione irritatae, per se pro- 
nam ad quaestuosum periurium indolem cum semper magnus labor sit ab 
utili visa defectione cohibere, tum certe quando exacerbata damnis acri- 
busque iniuriis ad desperationem efferata fuerit, frustra quantavis adbi- 
bebitur industria ad illam in fide officioque continendam. igitur illi, 
praecipue vero quorum arcibus Persico praesidio insessis viciniores sedes 
erant, quod a nostris quidem atrocia paterentur, ab hostibus vero come 
modiora rarent, pollicentibus videlicet illis et, si ultro se dederent, 
mite imperium spondentibus, deficere ad Persas decreverunt, fiebantque 
aliorum post alios quotidianae transitiones ad beniguiores, ut putabant, 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L: II 223 


evrdp! ἐκείγοις οἱ Πέρσαι δδηγοῖς ἅμα xal συμμάχοις χρώμενοι ᾿ 
χαταϑαρρεῖν εἶχον τῶν λελειμμένων. καὶ πρῶτον μὲν ἐχδρομὰς 
ποιοῦντες χατέϑεον τὴν γῆν ἐχείγων, καὶ σχυλεύοντες (οὐ δὲ γὰρ 
ἐθάρρουν μένειν) ὑπέστρεφον" εἶτα τῶν μὲν ὑποχλινομένων, 
516» δὲ καὶ ἀποικιζομένων δέει τῷ περὶ τοῦ ζῆν, εὐχερεῖν ἐκ τοῦ 
ῥᾷστα τοῖς ἐναντίοις ἦν, xal κατασχόντες τὴν χώραν κακὸν ἦσαν E 
γειτόνημα τοῖς πλησίον. τῷ μέντοι γε βασιλεῖ δόξαν ἀναχλητέον 
ἐχείνην εἶναι, ὅτε δὴ xal ϑελήσοι, ὡς ἐπὶ ϑύρας οὖσαν, οὐ 
μέλον ἦν, ἀλλὰ πρὸς τοῖς δυσικοῖς πᾶσαν εἶχε τὴν ἀσχολίαν, τὰ 
102» ποσὶ καταπροϊέμενος. εἴωϑε γὰρ ἀεὶ τὸ μὲν ἀνὰ χεῖρας κατα- 
φρονεῖσϑαι διὰ τὸ σύνηϑες, ζητεῖσθαι δέ γε τὸ μὴ κρατούμενον 
- ὥς ϑέλξον ἤδη ἐξ ἀσυνήϑους προσγεγονός. 
23. Οὕτω τοίνυν ἐχείνων κακουμέγων, ἀστὴρ κομήτης P 149 
ἐκ δύσεως κατὰ τὸ ἑωθινὸν ἐξέλαμπεν ἐξ ἦρος ἐς φϑινόπωρον, 
15 ἐφόβει δὲ τοὺς ὁρῶντας πυρὶ xanróv σύμμιχτον ἀποπάλλων, ὥς 
τε κακὸν προσημαίνων, ἦν γὰρ οὐκ ἦν, φαινομένων τοιούτων 
ἐξαισίων κατ᾽ οὐρανὸν οὕτω, μὴ xol τινα χατὰ γῆν xal ἔϑνη 
παρὰ τὸ σύνηϑες γίνεσθαι. εἰ δὲ καὶ τῶν κομητῶν εἶεν οἱ go- 
βερώτατοι, ὡς ἐκεῖνος ἦν τότε, τὸ κακὸν πρόδηλον ἐλευσόμε-- 


dominos. quod primo ἃ singulis tentatum, et ubi successus impune fieri 
probavit, crebrioribus exemplis frequentatum, irreparabili iacturae pro- 
vinciae totius occasionem dedit, siquidem Persae bis qui ad partes ipso- 
Jum transierant ducibus et adiutoribus usi, paucitatem eorum qui con- 
stantes in fide imperatori iurata perstabant contemnentes, terras eorum 
crebris infestare incursionibus coeperant; e quibus onusti praeda, spolia- 
tis subinde miseris, redibant domum, nondum ibi ausi considere, quoad 
multis istorum experientia malorum inclinantibus ad Persas, multis quo- 
tidiana vitae pericula fuga et voluntario exilio redimentibus, subactu iam 
faciles Persae regiones suae ditioni subiunxere, fixisque ibi domiciliis ma- 
lam finitimis viciniam praestabant, infestantes eos latrociniis, haec au- 
dicens imperator eo accurrere neglexit, existimans se istas provincias, 
quippe in propinquo sitas, recuperaturum quandocunque foret libitum, et 
tunc in res Occidui tractus spe ac cupiditate totus imminens, in eaque 
una defixas cura cogitationes babens, more ingenii bumani, plerumque, 
dum inhiat longinquis, amittentis coram posita, et voluptatem ex absen- 
tium acquisitione speratam, quod insolita sit, potiorem arbitrantis fructa 
propter quandam assuetodinis nauseam minus iucundo, qui ex praesen- 
Gum olim possessormn consueto amplexu percipitur. 
23. lllis in hunc modum male babentibus, cometa ex Occidente in 
Ortum effulsit ἃ vere usque ad autumnum: terrebat autem intuentes, 
em fomo mixtum evibrans, illa ipss horribili specie cunctis suadente 
od malum isto signo portendi. vix enim in memoria omni reperias 
post talis ostenta per coelum hoc modo visa non aliquas per terram ac 
fentes praeter solitum mutationes secutas, quodsi apparentes cometae 
genere peculiariter terrificoram sint, qualis omnino hic fuit, manife- 
stum aogurium est infortuni aut cladis imminentis, adstipulante vulgari 


224 GEORGII PACHYMERIS . 


B vov. μαρτύριον δὲ τοῦ λόγου kal τὸ λεγόμενον ““ οὐδεὶς κομή- 
τῆς ὅστις οὔ" προστιϑεῖσι γὰρ καὶ τὸ λοιπὸν οἱ εὖ εἰδότες τῶν 
τοιούτων, τὸ "quos xaxóc," ὡς γίνεσϑαει τὸ σύμπαν ἴαμβον. 

Τότε τοίνυν δόξαν τῷ βασιλεῖ τῶν δυσικῶν καὶ αὖϑις κι- 
ψουμένων, ὡς καὶ παρασπᾶσϑαι παρ᾽ ἐχείνων τὰ τούτων, οὐχ 5 
ὀλίγας δυνάμεις συναγαγὼν τῆς ἐπὶ τῆς Θεσσαλονίκης ἥπτετο, 
ὡς ἐκεῖϑεν συναρτύσων τὰ τοῦ πολέμου. εἰς Ἐάνϑειαν οὖν κα-- 

*— Οταγτήσας ἐκεῖσε κατασχεῖν ἔγνω διαχειμεριούσας τὰς συντάξεις. 
τοῦ καιροῦ γοῦν τριβομένου, --- συνήχϑησαν γὰρ ἀμφ᾽ ἐκεῖνον 
καὶ τῶν ἱεραρχῶν οὐκ ὀλίγοι, καὶ ἦν σχέψις περὶ τοῦ πατριάρ- 10 
xov. ἐκεῖ γὰρ καί τισιν ἐκινοῦντο. λόγοι πρὸς ἐκεῖνον ἀναφερό-- 
μενοι, ἔγκλημα ὡς δῆϑεν καϑοσιώσεως, καὶ διὰ ταῦτα διεμη- 
νύετο καὶ ὃ πατριάρχης κατὰ Ἐάνϑειαν ἀπαντᾶν, πεμφϑέντων 
δυοῖν ἀρχιερέοιν εἰς τοῦτο. κἀχεῖνος οὐχ ὑπαχούων, ὕμως τὸν 

P 150 καιρὸν ϑεραπεύων, καὶ ἅπαξ καὶ δὶς ἐκ τῶν τοῦ χλήρου ὡς βα- 15 
σιλέα ἀπέστελλε, τοῦτο μὲν καὶ εἰρηνικῶς περὶ τῶν βασιλικῶν 
ὑγειῶν μαϑησόμενος, τοῦτο δὲ καὶ ἀνὰ μέρος ἀπολογούμενος 
τῷ προτείνειν αἰτίαν δοκοῦσαν εὔλογον τοῦ μὴ παραγίνεσϑαι. ὃ 
μὲν οὖν βασιλεὺς ἑκὼν ἄχων τὰς ἀπολογίας ἐδέχετο καὶ προσε- 
ποιεῖτο τὰς εἰρηνικάς, καὶ πρὸς μὲν τὸν πατριάρχην ἀντιπέμπων 90 
τὰ φιλικὰ ὑπεχρίνετο, καί οἱ εὐμενῶς ἔχειν ἐδόκει, τοῖς μὲν οὖν 


dicto * nullas cometa quin sit", cui inchoatae sententiae nemo peritus 
audiens non continuo subiiciat illud ad absolvendum Graece senarium iam- 
bicum deficiens **natura malus. " 

Tunc porro visum imperatori, Occidui tractus incolis rursus turban- 
tibus ita ut ab illis res nostrorum raperentur , "Thessalonicam proficisci 
ductis secum copiis non paucis, ut illic e propinquo commodius bellum 
adornaret. sed cum Xantheam eo itinere venisset, ibi detinere decrevit 
in hibernis exercitum. quare dum tempus expeditioni aptum expectatur, 
per illud ibj otium, cum ad eum episcopi non pauci conflaxissent, agi 

e patriarcha coeptum est, quibusdam non dubitantibus reum ipsum pro- 
nuntiare irreligiosae contumaciae in neganda contra sacros canones poe- 
nitentia. quare ex istorum sententia citatus is rite est, ac iussus ad 
Xantheam se sistere, duobus ad illum antistitibus ea causa missis. non 
paruit ille quidem, tamen aliquantulum de duritie remittens ut 
serviret, semel iterumque certos de suo clero ad imperatorem misit eífi- 

' eiose illum a se salutaturos, et percontaturos ex usu inter amicos con- 
suetudinis humanae ut Augustus cum coniuge ac liberis valeret, simulque 
excusaturos, velut necessariam ob causas alias dicendas, eo nunc eccur- 
rendi moram. his officiis quamquam non plenc satisfiebat imperatori, ta- 
men ipse quoque in praesens animi vulnere dissimulato et salutationem e£ 
excusationem placido excepit vultu, vicissimque per quosdam e comitatu 
allegatos patriarcham amice salutavit, placido se in illum esse anime si- 
gnitioans, caeterum jnter episcopos cause orimenque patriarchae occulta 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. ill. 225 


ἀρχιερεῦσιν, ὡς ἐννοεῖν ἦν, οὐδὲ γὰρ ἠφίει τὸ ἔγκλημα κατὰ τὸ B 
λεληϑὺς τὰ περὶ τούτου ζητεῖν" οὐδὲ γὰρ ἐχρῆν, δημηγορῶν τις 
ἔλεγε, τὴν τοῦ παντὸς χαρδίαν τὸν βασιλέα μὴ παρὰ τῆς ἐκκλη-- 
σίας τὴν ϑάλψιν ἔχειν, ἀλλ᾽ ἐκεῖθεν ὡς τινα φϑοροποιὸν ἀέρα 


στὴν δύσνοιαν εἰσδεχόμενον κινδυνεύειν. χαὶ ταῦτα μὲν ὃ χρα- 


τῶν καὶ ἄλλα προύτεινε πλεῖστα, ἀποπροσποιούμενος μὲν τὴν 

πρὸς τὸν πατριάρχην δοκοῦσαν δυσμένειαν, ἐκείνοις δὲ προανα- 

τιϑεὶς ἐρευνῶν ὡς ἄξιον ὃν ζητεῖσϑαι χατὰ σχολὴν τὰ χινούμενα. 
24. Συμβαίνει δέτι κατὰ τὴν πόμν ὃ δὴ καὶ τὸν βασι- C 


10 Ma εἰς ἄμυναν ἐξηρέϑισεν. ἥπτετο δὲ τὸ δεινὰν καὶ τοῦ πατριάρ- 


gov, κἂν πλαγίως ὡς ἄλλων πασχόντων. τοῦ γὰρ Βέχκου τὸ 
χαρτοφυλακικὸν ἀξίωμα ἔχοντος (προνόμιον δ᾽ ἐστὶ τὸ προτρο- 
παῖς ἐκείνου τὰς ἱερολογίας γίνεσϑαι) τῶν τις ἱερέων ἐχδουλεύων 
καὶ ἐν τῷ κατὰ τὸν Φάρον ναῷ τῶν μεγάλων ἀναχτόρων νυμ-- 


is φίους ἱερολόγει δίχα τῆς τοῦ χαρτοφύλακος προτροπῆς. καὶ εὐ- 


| 


ϑὺς ἀχουσϑέν, ὡς πρόστιμον ἐχείνῳ ἡ τῆς ἱερωσύνης ἐπίσχεσις᾽ p 
ἦν. τοῦτο γοῦν οὐχ ἔδοξε τοιοῦτον ἢ τι ἄλλο μέτριον τῷ βασι- 
λεῖ ἀγγελϑέν, ἀλλ᾽ ἀφορισμὸς ἄντικρυς τοῦ βασιλικοῦ χληρικοῦ. 
καὶ φοὐθὺς (συνυπενόει γὰρ καὶ τὸν πατριάρχην ὡς δῆϑεν avp- 


19. συνεπενύει P. 


iaquisitione tractabatur. qua de re auditus ex illis nonnemo dum haec 
cencionabnndus declamaret, nec consentapeum nec ferendum videri prin- 
, τοῦ utique reipublicae, non ab ecclesia foveri ut id ex quo salus 
pemdeat publica. quale igitur fuerit, si non modo inde non fovea- 
ter, sed maligno et pestilenti dissensionis spiritu afüato in discrimen ma- 
miéestum inducatar? ea etsi clam procursnte imperatore agebantur, ta- 
men i» istis Te retulimus et aliis plurimis benevolentiae significationi- 
bes ja ilum editis, diligenter simulabat aequum erga patriarcham et of- 
feasione emni vacoun snimum, sic libere. sinens congregatos patres per 

considerare quid tali stata rerum optimum ipsis factu videri ac de- 


H 


per . 
24. it porro quiddam in urbe quo magis exasperaretur impe- 
rator et ad irritaretur, ex qua quod secutum 1mnalem est ipsum 


poenam 
ct3ene suspensus est. id aibi nuntiatum imperator atrociter accepit, quasi 
ea mom mediocris aliqua censura sed vera et suprema excommunicatio 
faisset regii clerici. ac statim suspicatus id factum oonacio et ooope- 
rante patriarcha, gravissime ofieasna est, contemni so rarus, ira comme 


Georgius Pachymeres I. 


396 — GEORGII PACHYMERIS 


πράξαντα) ὑβριοπαϑῶν οὖν οἷον ὡς ὑπεροπτιχῶς ἔχοντος ϑυμῷ 


ὁ πατριάρχης, κεκραγὼς ἐπῆγε, τεσέληκε διὰ ταῦτα τὸ τῆς Ba— 
σιλείας κράτος ἐξουϑενεῖσϑαι καὶ τὰ ἱερὰ ἀνάχτορα ἀφορίζεσϑαι. 
ἦν γὰρ καὶ τοῦτο λῆμμα πρὸς τὸ παριστάμενον, ὅτι ἐντὸς τῶνδ 
ἀναχτόρων ἔτυχεν ὃ πρεοβύτερος, ὅτε οἱ τοῦ χαρτοφύλακος néu- 


P 151 ἦν κάτοχος, καὶ ὀργὴ ἦν κατὰ τῶν τῆς ἐκχλησίας χοινή, καὶ ὡς 
β 


ψαντος διεμηνύετο 7j ἐπίσχεσις. καὶ δὴ τὸν μὲν πατριάρχην οὐκ 
εἶχεν ὅπως ἀμύνοιτο, ἄλλον δὲ τρόπον βαϑύτερον καὶ τὸν κατα- 
φρονήσαντα ἀμυνεῖσϑαι, εἰ καὶ τὸν πατριάρχην πλέον δύναιτο 

B λυπήσειν, ἢ μὴ δόξειν ὡς ἀμυνεῖσθαι καὶ πλέον δύναιτο πρου- 10 

 vwóu, καὶ πέμψας διὰ ταχέων τῷ σεβαστοκράτορι Τορνικέῳ 
προσέταττεν (αὐτῷ γὰρ τότε τὰ τῆς πόλεως ἐπετέτραπτο) κα- 
ταχαλᾶν μὲν τὰς olxlag τοῦ τε χαρτοφύλακος καὶ τοῦ μεγάλου 
οἰκονόμου (οὗτος δ᾽ ἦν ὃ Ἐιφιλῖνος Θεόδωρος), ἐκριζοῦν δὲ 
«ὰς ἀμπέλους, καὶ αὐτοὺς δεσμίους ὡς ἐκεῖνον ἐχπέμπειν. ἐβού-- 15 

. Aere. δὲ τὸ προσταττόμενον κυνὶ λέοντα ἐχδεδίττεσϑαι, καί γε 


C τούτων ἀποκλινάντων πρὸς βασιλέα διὰ τῆς ἐπὶ τῇ τιμωρίᾳ προσ- 


παϑείας μηδὲν οἷόν τε εἶναι τὸν πατριάρχην καϑ᾽ αὑτὸν ὄντα 
πράττειν, καὶ οὕτω κἀκεῖνον ὑποχαλᾶν ἀναγχάζεσϑαι. ὃ γοῦν 
σεβαστοκράτωρ ἐπιστὰς ἕτοιμος ἦν κατὰ τὰ ἐπιτεταγμένα πράτ-- 90 
τειν. ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι τὴν ἔφοδον προαισϑόμενοι ἅμα γυναιξὶ καὶ 


niter in universum ecclesiasticum ordinem exardescente vehementi; unde 
in clamores erumpebat vociferans **nempe hoc patriarcha sic voluit coa- 
sentanee ad prius in nos contumeliosissime gesta, ut nullam occasionem 
praetermitteret vilipendendae et contemptu extremo conculcandae impera- 
toriae maiestetis, regia etiam imperiali sacris prohibenda interdictoque 
supponends." hoc dicebat, quoniam intra imperatorium palatium forte 
repertus est sacerdos ille, quando ei missi ἃ chartophylace sententiam 
suspensionis intimarunt. totus porro defixus in cogitatione vindictae, pa- 
triarcham tunc quidem ipsum recta in propria ulcisci persona non va- 
lens, modum astute commentus est eam am ab sui contemptore re- 
petendi, quae simul patriarchae dolorem inureret, sic se cumujate iniu- 
riam utriusque ulturum ratus. curriculo mittit ad sebastocratorem 'Tor- 
nicium tunc praefectum urbi, qui a se iuberet diruere continuo illam ae- 
des chartophylacis et magni oeconomi (erat bic Xiphilinus Theoderes), 
evellere stirpitus vineas amborum, ipsosque vinctos ad se mittere. vole- 
bat nimirum ista ratione terrere (quod aiunt) leonem exemplo male mul- 
tati canis. futurum autem sperabat ut hi supplicii metu ad obsequendum 
imperatori quodcunque vellet inclinsrentur; quod si contigisset, non modo 
nibil ausmrum patriarcham solum et virorum talium in partes principi 

traductorum auxilio destitutum contra se agere, sed etiam coactum iri 
cedere et de duritia remittere in causa excommunicationis. igitur seba- 
stocrator praesto aderst stans in procinctu exequendi mandata. caeterum 
de eius infesto adventu praemoniti ambo illi cum uxoribus et liberis ad 





'" DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 2217 


παισὶ τὸ ἱερὸν προφεύγουσιν, ὡς ἐκεῖθεν τὴν ἀσυλίαν ἕξοντες. 
ὡς δ᾽ ἐκεῖνος ἐπιστὰς τῷ ναῷ ἐχσπᾶν ἐπειρᾶτο (ἤδει γὰρ βλαβη-- 
σόμενος μὴ ἀνύσας), λέων ἦν μετὰ ξίφους. ὁ δὲ πατριάρχης D 
αὐτίχα προσυπαντῶν καὶ ἐμβριϑῶς ἀπέπεμπε τὸν ἐπιόντα, καὶ 
5' zl παϑόντες" ἔλεγεν ““ ὀφθαλμοὺς καὶ χεῖρας καὶ ἀκοὰς zuc- 
τέρας, τοὺς μὲν ἐχτυφλοῦν τὰς δ᾽ ἐκκόπτειν πειρᾶσϑε; ἐπε- 
βοᾶτο δὲ καὶ ϑεὸν καὶ ἀνθρώπους ὡς ἀδικοῖτο τιλεονεχτούμενος" 
μηδὲ γὰρ δίκαιον εἶναι ϑεῷ καϑιερωμένους ἄνδρας εὐϑύνεσθαι 
κοσμικοῖς. ὡς δ᾽ ἀπεπάγη πρὸς ταῦτα ὃ πρὸ μικροῦ ὑπέροφρυς 
Ἰοώς ἐχσπάσων κἂν εἴ τι γένοιτο, τοῖς μὲν ἀνδράσι τὸ ἱερὸν πα- B 
τοῖσιν αἱ δρμαὶ ἀνεῖντο μὴ δεδιόσιν, ἐχεῖνος δὲ πρὸς τὰς olxlag 
τρέπεται. ἀμπέλοις δ᾽ ἐπιϑέσϑαι oix ἦν, ὅτι οὐδ᾽ ἦσαν ἐχεί- 
ψοις ἄμιπελοι τῇδε. ἀλλὰ καὶ τῶν οἰχιῶν ἀποτρέπεται ὡς pu): 
σφίσιν ἀληθῶς οὐσῶν ἀλλὰ μᾶλλον τῆς ἐκκλησίας λογιζομένων. 
15 ἐκχρουσϑεὶς οἷν τοῖς ὅλοις ὁ ἐπιτιμητὴς ἐκεῖνος πέμπεε Nixalate, 
| xai τὰ προστεταγμένα ἐπὶ τοῖς σφῶν κτήμασι διαπράττεται. κω- 
λυϑεὶς δὲ ἀποπέμπειν δεσμίους, ὡς ἡ πρόσταξις εἶχε, συνεβού- 
Aeve σφίσιν αὐτοὺς ἀνέτους ὡς βασιλέα χωρεῖν, τοῦ ἀληθῶς P 159 
φρουρίου ἀποσπασϑέντας, ὡς ἣν ὃ ναὸς ἄντικρυς. ἀπολογίαν 


6. πειρᾶσθαι. ἀπεβοᾶτο P. 


templum confogiunt, iure illic asyli tati futuri. qno sebastocrator cognito, 
reputans magnum sibi ab imperatore malum affore nisi quae is iubebat 
redderet, in templum ense stricto ut leo irruens extrahere illos 
iade conabatur. at occurrens patriarcha eam graviter increpitum repulit, 
*quid vobis" inquiens "volentes oculos et manus et aures nostras, i 
dem eruere, istas autem abscindere, postremo bas obstruere cona- 
mini?"  testabaturque vociferans deum et homines, vim sibi per sacrile- 
p iniuriam fieri: neque enim fas esse deo sacros homines ἃ saeculari- 
corripi. obstopuit ad ea perculsusque a coepto destitit qui tanto 
prius fastu extractorum se supplices, quidquid quivis contra moliretur, 
estenderat; eoque sese domum recipiente re infecta, Veccus et Xiphili- 
nus intra septa aedis sacrae tuti securique versabantur. sed neo vineas 
exscindere potuit, cum newter illorum vineta circa Constantinopolim ha- 
beret. sb aedium quoque quibus utebantur demolitione prohibitus est, 
denustiato ipsi haud csse illas juris ipsorum, sed ecclesiae, quae usum 
dumtaxat babitandi sois illic ministris precarium concederet, ergo hic 
tam acer ultor ondique reiectus, et cunctis exclusus quae tentarat, ne 
nibil ageret, Nicaeam certos misit qui in praediis istorum in illo territo- 
rio sitis vastationem ab imperatore praescriptam exercerent. cum autem 
nequiret mittere illos vinctos, ut fuerat iussus, suadere ipsis instit vt 
utro ad imperatorem proficisci vellent, id communiter tam ipsis quam 
ilium esse utile disserens, quoniam ai volentes ipsi sacro asylo 
absisterent adeundi principis causa, idonea ipsi apud imperatorem futura 
«et excusatio omissae comprehensionis et constrictionis jpsorom sibi ab 
eo e. nam ne illos intra templum caperet, aanctitatem loci et 


228 GEORGII PACHYMERIS 


γὰρ ἐκεῖνον ἔχειν πρὸς βασιλέα τὴν ἀσυλίαν τοῦ ἱεροῦ xal τὴν 
τοῦ πατριάρχου κώλυσιν, καὶ ὡς αὐτοὺς εὐθὺ τοῦ βαφιλίως ἀρ- 
μῶντας δεσμεύειν αὐκ ἦν, ὡς παρ᾽ αὐτοῖς μενούφης τῆς προσ- 
φυγῆς τοῦτο μὲν τῷ ἑκόντας ἀποφοιτῶᾶν, τοῦτο δὲ καὶ τὸν πα- 
τριάρχην ἐπιτιμῶντα ἀμιφέπειν πανταχοῦ διάγοντας, προσέτε δὲ 5 
Β καὶ τὸ τῆς εἰς βασιλέα προσόδου σχῆμα τὸ ἀνέτους σφᾶς διατη- 
ρεἶσϑαι δίδωσι" πρόσωπον γὰρ βασιλέως ϑεώμενον συμπαϑείας 
ἀνάγκην ἔχειν, κἂν γοῦν πρὸς ὥραν, τοῖς κατανρέτοις. ταῦτα 
xal τὰ τούτοις ὅμοια λέγων ἔπειϑέ τὸ τοὺς ἄνδρας ἀπαφοιτῶν τε 
τοῦ ναοῦ καὶ πρὸς βασιλέα χωρεῖν. καὶ δὴ παρὰ τοῦ πατριάρ-- 10 
xov ἐκχωρηϑέντες δύξαν συνοῖσον σφίσι τὸ ἀπελϑεῖν (τὰ yàg 
συμβάντα τούτοις πιχρά, καὶ ὡς εἰ ἐπὶ χαϑοσιώσεε εὐθύνοντα) 
C εὐθὺς ταῖς τοῦ ἱερέως ἐφοδιασϑέντες εὐχαῖς τε καὶ εὐλογίαις τῆς 
πρὸς τὴν Θεασαλονίκην φερούσης ἕπτονται. ἃ μὲν οὖν ἐπιμέ- 
ξασιν ἐκείνοις Θεσσαλονίχῃ xai βασιλεῖ προσελϑοῦσε συνέβη, οὐ 15 
τοῦ παρόντος λέγειν καιροῦ. πλὴν εἰχάσαιτ᾽ ἄν τις ὡς οὐκ ἂν 
εὖ ἐκεῖθεν ἔπαϑον, εἰ μή ye ϑεραπεύουσι τὸν καιρὸν συνέβη 


14. φέρουσαν Ρ. 


occurrentis ac repellentis patriarchae auctoritatem probibuisse, plausibi- 
liter causaturum sese. porro ipsos sponte abdicantes tntelem sacrorum 
adytorum ut communi domino se sisterent, fas haud fuisse abs se corripi 
darique in vincula, facile quemvis videre, nec imperatorem dubitaturum. 
plenam igitur ab se quidem fore ipsis securitatem inviolatae libertatis, si 
quod suadebat faoerent. mullum autem sb alio quovis metaendum ipsis 
esse tale periculum demonstrabat, vel qupd recta tendentibus ad princi- 
pem nemo facessere molestiam auderet, vel quia declareto in ipsos pa- 
triarchae palam protegentis patrocinio tuti ubique inviolatique futuri es- 
sent, tantae illius ac tam venerabilis respectu potestatis. denique post- 
quam eo pervenissent, ipso vultu ac conspectu principis certissimum aie- 
bat acoepturos ipsos salutis et securitatis pignus: nam faciem imperatoria 
coram vel ad momentum oculis obiectam gratiae ac veniae erga intaentes, 
etiam praedemnstos reos, necessariam causam existimari. baec et huius 
sententiae alia cum allegaret, t quod volebst, siquidem illi condu- 


quae in i tam acerbe acta essent, decreta esse ab imperatore arbi- 
trato utilia illa esse emolliendae duritiei patriarchae et impetrandae ab 


wendo potuerunt servientes unde οοδ- 


4 Gratiae aut benefidi foisae ab imperatore acceptwres, misi 
antem promereri obseq oríj umde, 
t (quod in primis avebat imperator) tanto magis reliaqui pa- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IH "399 


ταῦτα παϑεῖν. τοῦτο δ᾽ ἦν μεμονῶσϑαι τὸν πατριώρχην ὕπο. 
κλιϑένεον, ὡς καὶ τῶν ἄλλων, ἐκείνων. 
25. ᾿Ἀναληπτέον καὶ τὸ τοῦ σουλτὰν “Μζατίνου, ὃς μοῖρά P 153 
τις γέγονε δυστυχὴς Ἰϊακεδόσιν, εἴπω δὲ καὶ Θρᾳξί, καὶ «à 
ὁτοῦ χομήτου προάγγελμα elg ἔχβασιν ἔϑετο προφανῆ. ἐκεῖνος 
γὰρ ἐπὶ πλεῖστον τῇ Κωνσταντίνου προστετηκώς, καὶ ὁσημέραι 
προσδοχῶν ἐπανήξειν μεϑ᾽ ὅτι πλείστης ἰσχύος, ἐπεὶ τὸ ἂν ἱλπί. 
σιν ἀπέγνωστο (ἤδει γὰρ ἄλλα τὸν βασιλέμ πραγματευόμενον, 
καὶ τὸ κῆδος ἔπειϑε τὸ πρὸς τὸν ᾿“παγᾶν ὡς οὐκέθ᾽ ὑποστρέ. 
lo ψειεν)ὴ, εὑρὼν τῷ τότε καιρὸν ὃν 7) τοῦ βασιλέως ἀπουσία δέονα B 
τά οἱ παρεῖχεν, διαμηνύεται τῶν τινὶ συγγενῶν, ἐπιδόξιρ γε ὄντι 
κατὰ τὰ πρὸς ἄρκτον μέρη τοῦ Εὐξείνου πόντου, δυσωπῶν ina- 
μῦναί οἱ ἀσιδήρῳ πεφυλαγμένῳ παρὰ φίλῳ τῷ βασιλεῖ, οὐδὸν 
ἐχϑροδ διαφέροντι. εἶναι γὰρ ἐκείνῳ, εἰ βούλοιτο βοηϑεῖν, 
i$ συνελϑεῖν Κωνσταντίνῳ καὶ σπεύδοντᾳ παροτρῦναι πρὸς τὴν τοῦ 
βασιλέως ἐπίϑεσιν. καὶ αὐτὸν δὲ οἰκονομεῖν παρ᾽ ἐκεῖνον ἱέναι, C 
καὶ οὕτως ἐχείνῳ συνόντα ῥᾷον καϑ᾽ ὁδὸν ἐκπεσεῖν εἷς χεῖρας 
ἐκεένοις, εἶ μόνον Τοχάροις συνεξίοε ἅμα Κωνσταντίνῳ μετὰ 
Βουλγάρων. καὶ εἰ μὲν ἁλῷ καὶ αὐτὸς βασιλεύς, εὖ' εἶναι τοῖς 
30 ἐπεϑησομένοις " εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ λείαν περιβαλομένους πλείστην 


trlareham, his e, sicuti jam alii fecerant, ad eris 
d queque, ; partes imperat 


25. Resumenda nunc est narratio rerom Soltánis Azetini, qui fatem 
triste atque infaustum quoddam Macedonibus extitit, aio etiom 'Thraci- 
bes; et quae laeva saevaque minax cometa portenderat, eventu mani- 
festo, pernicie publica patravit. hic postquam dia aped Constaatinopo- 
la taediosa contabuisset mora, in dies expectens reduci se cum magno 
exercitu in Persidem , ubi spes eias rei omnis extincta ipsi funditus esty 
twm longa infinitarum írustrationsm experientia, tum maxime quod non 
ignoraret quid cwm suis hostibus clam tractaret imperator, et feedus ab 
eo ictum cum Apagane compertum haberet, uade satis intellexit mullam 
sibi redeendi usquam amplius ad amissum principatum reliquam esse fi- 
duciam debere, nactos aceommodatam suis rationibes octasionem, absen- 
Gem Hnperatoris, allegat fidum sibi hominem ad quemdem e cognatis in 
septentriouali Kuxini Ponti tractu praepotentem , orsns ut sibi subveniret 
extra ferrom et vincula cestodia detento ab imperatore amico ia speciem, 
reyera nihil ab hoste differente. posse enim illum facile, si vellet, auxi- 
Bari sibi opes cum Constantino coniungendo, et hunc sponte currentem 
icitando ad irrsendum improviso in imperatorem. sese iam id 
agere, 86 consecuturum sperare, ut adire imperaterem sibi lioset , eo 
consilio ut praesens eum dissimulanter in s per viam insidias prae- 
epltet. veniret tantum et eductos secum 'Tocharos cum Constantino Bul- 
guisque ia communem expeditionem traheret; sc si quidem, quod pro- 
wem speratu videbater, caperefer imperator, faece spperere queaitem 


230 GEORGII PACHYMERIS 


ὅσην, ἔτι δὲ xol τῶν τοῦ βασιλέως πολλὰ λαβόντας ἐπαναζευ-- 
γνύειν, τὸ κρεῖττον τῆς λείας καὶ αὐτὸν διαφερόντως ἀγομένους. 

Ὁ μεμνῆσϑαϊ τε συγγενείας προτέρας καὶ δόξης. καὶ dd μὴ 0^ 
ἄμφω καὶ ὥς συγγενῆ σπεύδειν καὶ ὡς ἐλπίζοντα μεταλαμβάνεεν 
πάλιν τὰ μείζω ϑαρρεῖν, ἀλλ᾽ οὖν δι᾽ ἕν τούτων ἄξιον συμπράτ-- 5 
τειν οἴεσθαι, ἢ ὡς συγγενεῖ βοηϑοῦντα ἢ ὡς εἰδότα κατελεοῦντα. 
ταῦτα δηλώσας τῷ ϑείῳ δι᾽ ἀπορρήτων, τὰ πιστὰ λαβὼν ἐχεῖϑεν 
διὰ γραμμάτων προσεποιεῖτο ἐφετὴν εἶναί οἱ τὴν βασιλέως ϑέαν, 

E xol γράμμασιν ἐδήλου τῷ βασιλεῖ, καὶ ἱκέτευεν ἐφεῖναι παρ᾽ ἐκεῖ-- 
γον γενέσϑαι" οὐδὲ γὰρ ἀνεκτά οἱ εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον ἐστερῆσϑαε 10 
τῆς βασιλικῆς ὕψεως. εἰ γοῦν προστάσσοι" εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ 
αὐτὸν ἥξειν καὶ οὕτως, ἐπεὶ πόϑος ἐπείγει καὶ τυραννεῖ. ταῦτα 
μαϑὼν ὃ βασιλεὺς (καὶ ποῦ γὰρ τὸν δόλον εἶχεν ὑπονοεῖν ;) δεὰ 

P 154 γραμμάτων ἐφίησιν ἀφικέσϑαι παρ᾽ ἐκεῖνον" ἰδεῖν γὰρ καὶ δυσε- 
χοὺς τόπους ἐγγενέσϑαι οἷ, otc οὐχ ἦν δρᾶν κατ᾽ ἀνατολὰς διώ- 15 


inde bonorum ín ipsos redundaturum esset: sin id non succederet, certe 
non posse dubitari quin quaestuosissima ipsi foret ista militia, utique redu- 
cturo ex ea copias onustas opima praeda, cum aliarum omnis generis 
rerum, tum apparatus ac supellectilis imperatoriae, ex quibus excipere 
sibi praestantissimum quidque posset, et jpsum consanguineum supplicem 
indigna custodia ereptum incolumem ac liberum cum pretiosis spoliis do- 
mum recipere. meminisset prioris suae gloriae, et ex qua felicitate in 
quem. miseriam tam arta ipsi cognationis necessitudine devinctus princeps 

ecidisset, reputans miseraretur. quodsi haec parum moverent ad au- 
dendum quod suadebatur, at fructum cogitaret inde ipsi proventurum 
uberem vel successu belli lucroso praemiisque victoriae, vel a propria 
gratitudine sui ipsius, postquam sese in statum fortunae pristinum repo- 
suerit, omnia liberatori debituri. haec si viderentur infirma singula, si- 
mul tamen coniuncta omnia vim habere maximam spud eius animum par 
esse, ageret igitur, et vel consanguinitatis respectu auxilio veniret, vel 
suae infelicitatis, quam ipsi aperiret, notitia indigna ferentem miserare- 
fur. his arcano expositis patruo, literisque ipsius mutuis assensu ipsius 
fideque accepta, simulavit desiderare se maiorem in modum conspectam 
imperatoris, in eamque sententiam ad imperatorem scripsit, orans etiam 
atque etiam ut sibi permitteret ipsum adire. neque enim sibi tolerabile 
videri tanto iam tempore usu ec visu privari carissimi atque honorati» 
simi sibi principis. iubere igitur quamprimum dignaretur se venire. sia 
gratificari hoc sibi differret, sciret tanta se uri eius coram intuendi cu- 
piditate, ot vix sibi temperare posset a profectione istuc iniüssu tem- 
tanda; quod si faceret ignosci aequum fore: tyrannicam esse vim desi- 
derii, et erumpere plerumque vltra rationis atque humani arbitrii prae- 
scripta fraenum eluctatos eius impetus. his imperator acceptis, nec quid- 
quam de occultis quas diximus machinationibus suspicatus, rescripsit hu- 
maniter indulgens Sultani quod petebat, ultro quinetiam invitans ad occa- 
sionem usurpandam visendi provincias et urbes Occidui tractus, quarum 
nunquam hactenus, quippe semper moratus in Oriente, coram et usu 
praesent cognoscendarum copia ipsi contigisset. non distulit Suitan con- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 231 


yerra. ὃ μὲν οὖν σουλτὰν ἐχχωρηϑεὶς τὴν ἔξοδον ἐπετάχυνε, 
xal πλῆϑος χρημάτων ἀφείς, ἔτι δὲ xol γυναῖχας καὶ τέκνα καὶ 
ἀδελφὴν καὶ μητέρα, τὸ μὲν ἐπιλύων τὴν ὑποψίαν, τὸ δὲ καὶ 
τὰ ἐμποδὼν ὑποτεμεῖν ἄριστον γνούς, ἔξεισε σὺν τοῖς οἰκείοις 
στῆς πόλεως, καὶ καταλαβεῖν τὸν βασιλέα ἠπείγετο. ὃ δέ ye ῥη- 
ϑεὶς ϑεῖος ἐκείνου παρὰ τὸν βασιλέα Βρυλγάρων Κωνσταντῖνον 
γεγονώς, ἢ μᾶλλον τὴν ἐκείνου σύζυγον, τὰς κατὰ βασιλέως B 
ὑποθήκας προτείνων xol πάλαι παρακεχιγημένους ἔπειϑε. καὶ δὴ 
πέμψας μετακαλεῖται πλῆϑος Τοχάρων ὡς κερϑανοῦντας αὐτίκα, 
10e? ἐπεξίοιεν ἅμ᾽ αὐτῷ καὶ Βουλγάροις. οἱ δὲ καὶ ἄλλως πλῆϑος 
ὄγτες αὐτόνομον ἔτι (οὔπω yàp τελέως τῷ Νογᾷ καϑ᾽ ὑπηκόους 
ὑποτετάχατο" ὃ γὰρ Νογᾶς τότε πρώτως ἀποστατεῖν τῶν δε- 
σποτῶν ἤρχετο καὶ φίλους ἦν κατ᾽ αὐτοὺς ἐν ἴσῳ διάγων, ὅτι καὶ 
μετ᾿ αὐτῶν ἀποσταλεὶς παρ᾽ ἐκείνων οὐ τῷ Κάνῃ, ὡς αὐτοὶ € 
ἰδφαῖεν, τὰς χώρας ἐχτᾶτο, ἀλλ᾽ ἀρετώσας ἰδὼν ἑαυτῷ σὺν ἐκεί- 
γοις ἐσφετερίζετο) ἅμ᾽ ἀκούοντες τότε ἔσπευδον, δίκην χυνῶν 
ἀγαϑὰς χώρας κατατρωξείοντες. ἔτι δὲ καὶ τὸ κῆδος τὸ πρὸς 
Noyü» οὕπω ἦν συνεστός, ὅπερ μετὰ ταῦτα ἐπὶ νόϑῳ ϑυγατρὶ 
τῇ Εὐφροσύνῃ ὃ χρατῶν πρὸς ἐκεῖνον ἔμελλε συνιστῶν. ταῦτ᾽ 


cessa uti facultate, sed statim, pecuniae magna vi opumque caeterarum, 
wxoribus praeterea liberisque cum sorore ac matre Constantinopoli re- 
fictis, itineri se dedit. tantorum pignorum ibi dimittendorum causa illi 
fuit partim cura celandi quae coquebat animo, et omnem a se suspicio- 
nem amoliendi, partim prudens metus ne non satis expeditus esset ad ea 
quae meditabatur, si tantis carorum capitum affectibus et pretiosarum 
sarcinarum impedimentis implicaretur. ita ille cum familiari comitata 
egressus urbe ad imperatorem festinabat. interim autem eius patruus pro- 
fectus ad Constantinum Bulgarorum regem, cum ei, tum potissimum eius 
coniugi consilia sibi suggesta imperatoris invadendi communicavit; et fa- 
ele, olim videlicet eo propendentes, quo volebat perpulit. ipse statim 
cerüs hominibus submissis magnum ad se Tocharorum numerum evocavit. 
nec difficile fuit pellicere spe ostentanda ingentis ac parati lucri, si con- 
iuncti Bulgaris praedatum in Romanorum terres exirent. Tocharorum 
numerosa pens tunc adhuc sui juris erat: nondum enim eam sibi plene 
Noga sebiecerat. hic videlicet Noga rebellare tunc primum et domino- 
rem iugum excutere incipiebat, amici familiaritate cum militibus suis 
Tocbaris et aequalitate civili vivens, socios tunc illos defectionis habere 
contentus: nam cum ipsis missus, opera illorum subactas bello regiones 
nom Cani (principem illi sic vocant) ecquirebat, sed uberes atque opi- 
mas illas esse terras animadvertens suo proprio atque illorum obtinebat 
momige. hi tnnc audita, quam diximus, invitatione ad praedam accarre- 
rent quali canes ad saginam ruunt impetu, fertiles et opulentas devora- 
turi regienes. nondum foedus affinitatis vinculo adstrictum Nogem im- 
peratori conienxerat, quod ille filia notha Euphrosyne Nogae in uxorem 
denda deinde contraxit. tunc porro eodem prorsus articulo tempori et 


232 GEORGII PACHYMERIS 


ἄρα xal ἅμα μὲν ὃ βασιλεὺς πρὸς τὴν πόλιν τὰ κατὰ δύσιν περιελ-- 

D ϑὼν ἐνέτεινε τὰς ὁδούς, ἅμα δ᾽ ἐκεῖνοι ἐξαίφνης καταδραμόντες 
σὺν Κωνσταντίνῳ τὰς δυσχωρίας τοῦ 7fiuov διεκπαίοντες παμ-- 
πληϑεὶ φανερῶς ἐστρατοπεδεύοντο. οὐχ ἦν δὲ τούτοις 7j σύντα-- 
ξις μία καὶ ἐφ᾽ ἑνὶ τόπῳ κυροῦσα, ἀλλ᾽ ἀγεληδὸν κατ᾿ οὐλα-- 5 
μοὺς ἐσκεδάννυντο, xol κατὰ λόχυυς ἅμα τοῖς ἄλλοις προσέβαλ-- 
λον, xol δεινὰ ἐποίουν σχυλεύοντες σφάττοντες ἀπαγόμενοι, οὖ-- 
δὲν ὃ τι μὴ πράττοντες͵ τῶν κακῶν. ὃ μέντοι γε βαοιλεὺς τὰ 

Ε κατ᾽ αὐτοὺς ὡς εἰκὸς ἀκούσας (οὐδὲ γὰρ λάϑρα καὶ πεψυλαγμένως 
τὰς εἰσβολὰς ἐποιοῦντο, ἀλλὰ δίκην πυρὸς ἀγρίου διὰ ταχέων 10 
τὸν χῶρον ἅπαντα διελάμβανον), τὰς φρένας κατασεισϑεὶς 
ἀϑρόον ἐπεισπεσούσης τῆς φήμης, ἐν ἀμηχανίᾳ παντοίᾳ τοῦ ποῖ 

, τράποιτο ἦν. οὔτε γὰρ ἦν μάχεσϑαι συνταξάμενον" αἱ γὰρ δῳ-- 
γάμεις προδιελύϑησαν εἰς τὰ ἴδια, καὶ μετ᾽ ὀλίγων ἐκεῖνος xal 

τῶν τῆς αὐλαίας αὐτοῦ ἐπανεζεύγνυ, καὶ ἄλλως δὲ ἀμάχητα 15 
πρὸς Ῥωμαίους τὰ τῶν Toyágwy. οὔτε μὴν φεύγειν εὐώδεε " 
P 155 κύκλῳ γὰρ διειληφότες καὶ περισχόντες τὰ ὀχυρώματα σὺν οὐδενὶ 
φόβῳ διέϑεον πανταχοῦ, oüc μὲν σφάττοντες παμπληϑεί, oUc 


imperator urbem versus, rebus in Occidente compositis, iter capessivit ; 
et illi de quibus diximus, iunctis cum Constantino copiis, repente E 
invias asperasque Haemi saltoum ac fsucium angustias ingenti multitu 
populabundi erumpentes, palam se hostes declararunt, castris in Romana 
terra positis. non erat autem una eorum manus, neque uni pariter omnes 
imminebant loco, sed gregatim per cohortes aut manipulos dispergeban- 
tur, et insidiis multis simul locia varie positis uno omnia tempore infe- 
stabant, spoliantes mactantes abducentes obvios, nullum nea paseim bar- 
barae rapacitatis ac crudelitatis edentes exemplum. non potuit non sta- 
tim haec audire imperator, utique cum isti non dissimulanter aut clancu- 
lum has grassationes exercerent, sed libere ac palam more ignis lucu- 
lenter emicantis et cunctis quae vi saeva comprehenderit arentis silvae 
pertibus exuperantem alte flammam ostentantis procul, ardentis igitur 
improviso isto incendio universae late regionis raptim ad imperatorem 
evolans fama perculit vehementer eius animum , et in magnos euin cogi- 
taüonum aestus angustiasque coniecit. nesciebat quid consilii caperet 
quove se verteret. non erat instructus ad gerendum bellum: copiis enim 
pace confecta paulo ante sacramento solutis, domum militum queinque di- 
»iseret; et cum paucis ipse, domestico dumtaxat comitatu, quippe per 
catas, uti crediderat, provincias, in urbem revertebatur. οἱ nec si 
beret exercitum auderet committere cum Tocharis, terribili tunc Ro- 
masis gente, nec bello a nostris superabili credita. restabat fugae con- 
silium: sed eam intercludebant validae hostium manus, quorum praesidis 
loca edita universa faucesque, denique aditus exitwsque omnes teneban- 
tur. probsbantque ubique se adesse nusquam non stragibus edendis, et 
selutissima metu omni quoquoversam incursandi licentia, cunctis pariter 
locis partun trucidatorum acervatim cumulos struentes, partim raptantea 








DE MICHAELE PALAEOLOGO  L. III. 233 


ἀπάγοντες ἐλεεινὰ τοῖς βαρβάροις σχῦλα, ὡς μηδὲν εἶναι ὅπου 
προσβάς τις ἤϑελε σώζεσθαι ἐπιεικῶς ἐλεύϑερον. καὶ δὴ κύχλῳ 
περιστάντες ὅσον οὔπω προσμίξειν τῷ χρατοῦντι. οὐδὲ γὰρ ὅσον 
καὶ ἡμισείας ἡμέρας ἱππηλατοῦντε διάστημα ἦν τῆς ὁδοῦ, ἐφ᾽ 
δὅσον naQ" ἑκάτερα οἱ πολέμιοε διηγγέλλοντο τὰ δεινὰ πράττειν, 
ὡς ἐκείνους ἑσπέρας κατασκηνεῖν ὅϑεν πρώΐας ἐξώρμα ὃ βασι- 
λεύς, καὶ ἄλλους ἐκεῖϑεν ἐξορμᾶν τήμερον ὅπου χϑὲς ἐκεῖνος Β 
κατέμεινε. τόση τις ἦν σύγχυσις τῶν ἐπιόντων ὡς μηδ᾽ αὐτοὺς 
κατὰ φάλαγγας μένειν, ἀλλὰ πανταχοῦ ἐκϑέειν λημμάτων ἐλπίδι 
10 ὑπὲρ ϑέος τοῦ παϑεῖν ἅπαν. ἦν δ᾽ ἀγὼ μέρος καὶ ὃ Κωνσταν-- 
sívog ἐφ᾽ ἁμάξης φερόμενος (τὸ γὰρ ὀκέλος κατεαγώς ποτε οὖκ 
εἶχε κατὰ τρόπον τοῖς ποσὶν εἷς ὁδὸν τότε χρᾶσϑαι οὔτε πεζῇ, 
οὐχ ἧττον δὲ καὶ pa^ ἵππων), τοὺς Βουλγάώρους ἀμφ᾽ αὐτὸν 
ἔχων, xol ali» βασιλεῖ ὅπῃ σχηνοέη ἐπέχων ὡς καταληψόμενος 
15 μονωϑέντα. οἱ γὰρ περὶ τὸν βασιλέα πάντες, ὅσον ἦν ϑερα- C 
“«ευτεκὸν καὶ οἰχίδιον, ἀμφ᾽ αὑτοῖς ἕχαστος δείσαντες, ἄλλος 
ἄλλοσέ πῃ δρμῇ πάσῃ φεύγοντες παρεδίοντο, ἀφέντες καὶ βα- 
σιλέα περὶ ἑαστοῦ φροντίζειν ὅπως σωθείη. σπουδὴν γὰρ ἕκα- 


libera corpora omnis aetatis in servitotem ad barbaros miserabilem, ita ut 
omnino quocunque quis prodire cogitaret, nullam viam a praesenti exitio 
non dico plane tutam, sed ne talem quidem cui verisimiliter aliquatenus 
posset fidere et caput salutemque suam cum nonnulla vel dubia spe com- 
mittere, ullam usquam feperiret. caeterum ii omnia per circuitum in 
hunc, quem dixi, modum velut indagine amplexi, ita ex omni parte pro- 
perabant, ut tantum non contigui telis ac manibus in momenta singula 
cominus adoriteri timerentur, vix tanto ab illis pone instantibus spatio 
quantum itinere dimidiae diei facile possent emetiri, imperatore cum fa- 
müliaribus paucis equitante, eodemque assidue turbato accurrentibus ab 
wtroqwe latere trepidis nuntiis direptionwum ac oaedium, «uae nusquam 
Bon circumstantium locorum exercebantur. admovebatque metum quod 
fere contingebat, ende mane discessisset imperator, ibi hostes taberna- 
cula vespere figere, et ín quo pago aut oppido ipse heri pernoctasset, 
ex eo prodire hodie infestas ita licenter ac secure latrocinantiuta manus, 
wt manipulatim palare dispersi et quocumque alliceret praeda inordinati 
accurrere non dubitarent: eo fiduciae ac contemptus nostrorum armorum 
impune hactenus ausorum experientia devenerant, dactabat in propinquo 
seiunctum ἃ 'Tocharis suorum agmen Constanünus curru vehens: fracto 
enim quondam crure it& nunc adhuc utebatur debili, αἱ nec pedes ince- 
dere nec equitare potis esset. tenebat circa se Bulgaros plorimos expe- 
ditos in equis, evagari eos ut Tocharos non sineas, sed intenta cura 
semper inquirens ubinam diversaretur imperator, proposito scilicet ao cu- 
piditate eo confestim irruendi capiendique ipsum paene iam solum relictum. 
mam quae turba illun familiae ac rministerii domestic comitari coeperat 
hoc iter ingrediente, diffüluebet in horas, metu fidem ac reverentiam 
vinoeate, unoquoque pro se solicito, modo suam ipsius veloci fuga et 
penotrats latibulis ignotis hosti salutem im tuto posuisset, parum peesi 


234 GEORGII PACHYMERIS 


στος ἐποιεῖτο τοῦ μόνον σωϑῆναι, καὶ ἀμελεῖν παρεσκεύαζον τοῦ 
πλησίον oUc μὲν οἱ προμηϑεῖς φόβοι οὗς δὲ xal δειλέαε ἄκαιροι, 
τοὺς μὲν ὡς ἐξ ἀνάγχης, εἰ μὴ σπουδάσαιεν, ἁλώσεσϑαι προσ-- 

D δοχῶντας, τοὺς δὲ μηδ᾽ εἰδότας oi κακοῦ γεγόνασι, τῷ βλέπειν 
ἄλλους εἰς ἔννοιαν ἐρχομένους καὶ διὰ ταῦτ᾽ ἀποχωροῦντας ὅπῃ 5 
τις ἤλπιζε σωϑήσεσθαι. — o) γὰρ ἦν συνησπικότας κατὰ συντά- 
ξεις ἐπιόντας δέχεσϑαι τοὺς ἐχϑρούς * ὃ γὰρ ἄγων ἐχεένους καὶ 
αὐτὸς συντετάρακιό τε τῷ αἰφνιδίῳ, καὶ ὅπῃ φύγοι ἐσκέπτετο. 
ὀλίγους γοῦν περὶ αὐτὸν ἔχων, καὶ μάλιστα τοὺς οἰχειοτάτους 

E καὶ οἷς ἐπίστευε πλέον, σὲν ἐχείνοις ἅμα μὲν rdg ὑποχωρήσεις 10 
τῶν φοβερῶν ἐποιεῖτο καὶ ἅμ᾽ ἑτέροις φοβεροῖς προσέκρουεν, ὡς 
τοὺς μὲν ἀποδιδράσχειν τοῖς δ᾽ ἐμπίπτειν, καὶ τῶν προτέρων 
μὴ φϑάνειν ἀνεῖσθαι φόβων xal δευτέρους ἐχδέχεσϑαι μείζους. 
καὶ γὰρ καὶ αὐτὰ τὰ τῶν ὁρῶν ἀναστήματα φαντασίαν παρεῖχον 
πολεμίων, ἐπεισπεσούσης δειλίας ἀφάτου. ὅμως δὲ καὶ ἄλλως 15 
ἠγγέλλετο τὸ δεινόν" οὐ γὰρ ἦν ὅστις καὶ προσιὼν ἢ καὶ φανεὶς 
ἐξ ἑτοίμου οὗ φόβον ἤγγελλε. κἄν nov καὶ παρεσχευάζετο συγ-- 

P 156 κατιέναι πρὸς τοὺς ἐχϑροὺς ἐπὶ τῷ μαϑεῖν ὁπόσοι καὶ ὅπως ἴοιεν, 
οἱ περὶ ἐχεῖνον διὰ τὸ μέγεθος τόδ χινδύνου κατεῖχον, ὡς ἐπὲ 
poro» δρᾶν τὸ σώζεσϑαι. μόλις γοῦν νυξὶ xal παροδίαις ξοη-- 90 
4. τῷ] τὸ Ρ. 
habente quid seciis , quid ipsi contingeret princip. in que erat mira et 


misera varietas 
. mor, ales peaica cbesternatio, alios rumor falsus, quesdam, ignaros 


vealeates, aec affari priscipem simebant, onde cam wülimm indices qui 
de hostibus que loce essent εἰ quid agerent, mecessaria scitu suggestari 
advelaremt , iaawditos repelli ceatingebat, impradentia sime dubio exchm- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 935 


ϑούμενος προσβαίνει τῷ Γάνῳ, ἀπολιπὼν τοὺς λοιποὺς ζητεῖν 
ὅπῃ σώζοεντο. τῶν γὰρ κατόπιν ἰόντων καὶ μάλ᾽ ἀπεγίγωσχεν 
ὡς ἁλωσομένων. ἦσαν δ᾽ οὗτοι οὗ δὴ τὸ βασιλιχὸν ταμιεῖον 
διεκόμιζον, καὶ οἱ ἀμφὶ τὸν σουλτὰν ᾿“ζατίγην. ἐχεῖνος μὲν οὖν B 
δὐποδὺς τὸ ὅρος, ταχυδρόμους πέμπων, ἔνϑεν μὲν ἐσχέπτετο 
τοὺς ἐχϑροὺς ἐπιόντας λανθάνων ἐχφεύγειν, ἔνϑεν δὲ καὶ ταχυ- 
γαυτοῦσαν τριήρη προσσχεῖν διὰ ταχέων τοῖς ὄρεσι παρεσκεύαζε. 
καὶ δὴ τοὺς μὲν ix τόπου τόπον ἀμείβων συνετῶς ἐμφανεῖς ὄντας 
xd τὸ λεληθὸς διεδίδρασκε᾽ τὴν δὲ μαϑὼν εὐτρεπισϑεῖσαν 
τοπαρεῖναε, συγχαταβὰς τοῖς λοιποῖς τοῦ ὕρους ἐπέβαινέ τε καὶ ἐς 
Ἀωνσταντινούπολιν διεσώζετος οἱ δ᾽ ἄλλοι διασκεδαννύμενοι 
πανταχοῦ τῆς Θράκης οἱ μὲν ἡλίσχοντο, oi δὲ ἐκ τοῦ παρὰ δόξαν C 
καὶ διεσώζοντο. οἱ μέντοι γε τῶν οἰχείων, οἷς τε τὸ χοινὸν τα- 
μεεῖον ἐπετέτραπτο, σὺν τούτοις δὲ καὶ οἱ ἀμφὶ τὸν σουλτάν, 
16τὰς τῶν ἐχϑρῶν μόλις διαδράντες χεῖρας, τὸ τῆς “νου φρού- 
ριον ὑπεισδύντες τῶν δεινῶν ἀναπνέουσιν. οὐ μὴν δὲ καὶ εἷς 
πολὺ σφίσιν ἦν ἡ τῶν πόνων ἄνεσις, ἀλλ᾽ ἐχεῖνοι μαϑόντες τὰ 
περὶ τὸν σουλτάν, καὶ ὅτι τῇ “ἴνῳ προσμένει, ἅμα δὲ καὶ περὶ 
τῶν ἄλλων, ἐκεῖσε πανδημεὶ συνάμα καὶ τῷ Κωνσταντίνῳ συνα- Ὁ 
40 ϑροισϑέντες τὴν πόλιν περιεχάϑηντο καὶ δεινὰ ἐποίουν, δῆλοι 


exitii metu in exitium ruentes. tandem aegerrime, faventibus noctium 
tenebris, juvante ad latendom solitudine callium inviorum, Ganum mon- 
tem conscendit imperator, relictis comitibus, et sibi prout quisque posset 
jussis consulere. nam eos suorum qui pone assectabantur magis magisque 
desperabet effugere posse manus hostium. erant autem hi qui penum et 
pecaniam hmperatoriam portabant, et Sultan Azatinus cum suis. porro 

perator ubi montem subiit, celeres in diversa mittens, hinc quidem ho- 
stes adventantes speculabatur, attentione summa satagens latere ipsos et 
efegere, in aliam vero partem missos curare diligenter iussit ut triremis 
quam m occurreret, monti qua mare tangit confestim se admovens. 
et hostes quidem mox apparentes locum ex loco mutans solerter elusit, 
nunquam is etsi acerrime indagantibus conspectus. triremem autem cum 
cognovisset instructam praesto esse ad designatum littus, eo cum exiguis 
comitatus dilapsi reliquiis descendens e monte conscendit in paratam na- 
vim, et sic Censtentinepolim salvus tenuit. alii passim dispersi per 'Thra- 
ciem partim capti sunt, partim praeter opinionem incolumes evaserunt. 
at domesticorum quibus erat imperatoriae suppellectilis et pecuniae 
deferendae cura commissa, quibuscum , ut est dictum, Sultan ibat, aegre 
manibus hostium elapsi Aeni arcem subeuntes paululum a gravissimis 
aerumnis t. sed non longa illis contigit remissio laborum. nam 
hostes de Sultane ubi esset, et enm cum aliis in Aení arce ver- 
sari, statim congregati cum Constantino universi urbem obsederunt, op- 
pugnantes quam poterant ferocissime, ac plane prae se ferentes destructu- 
F08 se oppidum oum arce. corona igitur cinctam munitionem segittis un- 


236 GEORGII PACHYMÉRIS 


ὄντες ὡς ἀνάστατον ποιήσοντες. ἠκροβολίζοντο γοῦν καϑ᾽ ἡμέ- 
ραν περικυχλοῦντες τὸ φρούριον, καὶ ἠπείλουν τοῖς ἐντός, εἰ μὴ 
προδοῖεν, τὰ χείριστά. οἱ δὲ δρῶντες μὲν καὶ τὰ δεινὰ ἐν χρῷ 
. σφίσιν ὄντα, καὶ ὡς οὗ φυχτὰ τὰ κατὰ σφᾶς, tl ἐπιβρίσειαν 
πλῆϑος ὄντες οὐδ᾽ ἐπὶ μικρὸν λογιζόμενοι, ὁρῶντες δὲ καὶ τὸ 9 
φρούριον ὡς κατερηριμμένον καὶ ἐνδῶσον αὐτίκα εἰ μηχανήμασι 
E προὐκρουσϑῇ, ἐν δεινοῖς ἦσαν. πλὴν οὐδ᾽ οἵ ye κατερραϑύ- 
μουν μὴ καὶ προνοεῖν ἑαυτοῖς τὰ εἰς σωτηρίαν, ἐν μέρει δὲ καὶ 
οἱ περὶ τὸ κοινὸν ταμιεῖον ἐν ἐννοίαις μείζοσιν ἢ φέρειν ἦσαν, 
πῶς ἂν διασωθείη τόσος σωρὸς χρημάτων, ὅσος ἐν νομίσμασι 10 
- xal ὅσος ἐν διαφόροις ϑεωρούμενος εἴδεσι. καί ye καὶ περὶ πλείο- 
γος τῆς σφῶν σωτηρίας ποιοῦντες, δεινὸν ἡγούμενοι καὶ πεσόν- 
τῶν ἐκείγων εἶ τύσων τὸ κοινὸν στεροῖτο, πρόνοιαν φυλακῆς 
ἐποίουν. καὶ δὴ λίϑους μὲν ἐκείνους καὶ μαργάρους τῶν πέπλων 
ἀπέσπων καὶ ἐν ἀφανεῖ κατέκρυπτον ἅμα καὶ τοῖς βασιλείοις φο- 15 
P 157 ρέμασι, καὶ πᾶν εἴ τι λαμπρὸν καὶ τίμιον παραβυοῦντες ἐτήρουν, 
αὐτοὶ δὲ πρὸς τῷ πολεμεῖν 70a» σὺν τοῖς λοιποῖς, xol ἐφ᾽ ὅσον 
ἴσχνον παρεσχευάζοντο, ἔνδοϑεν βάλλοντες τόξοις τε καὶ σφεν-- 


11. πλείους Ῥ. 


dique ac iaculis per diem continue petebant, et satrocissima quaeque 
praesidiariis, ni se dederent, minabantur. qui autem intus erant in arto 
se deprehensos, admota cominus et iam cutem exorsa urere inel di 

vi mali, sentientes , aestuabant anxii et tantum non despondebeagt animos, 
reputantes haudquaquam sese pares repellendis assulübus hostium, ai, 
quod mox futurum apparebat, totis viribus irruereut, quippe ὁ ni se tanto 
ipsis inferiores numero viderent, ad haec arce inclusos se infirma et se- 
midiruta, cuius quae restabant integra haud essent tam solidi operis ut 
possent machinarum mox undique adimoevendarum sustinere impetum. ta- 
men in tantis malis memores virtutis nullam diligentiae providentiaeque 
partem omittebant, omni ratione satagentes et se ipsos οἱ sibi commissam 
servare arcem. peculiarjs inter haec solicitude erat custodum imperato- 
riae suppellectilis ac pecuniae publicae, quo ferrent et ubi salvum in 
tuto deponerent tantum acervum rerem preüosissimarum, quantum im ci- 
stis conditam numerum ferebant partim aureae argenteaeque monetae, 
parüm vasorum ac vestium conspicuae arüs ac pretii, tandem rei mo- 
mente et sui ipsorum officii debito perpenso, suarum esse partium sta- 
tuerunt vitam potius profundere quam tanto thesauro in manus hostium 
tradendo irreparabili damno rempublicam aífligere. certi erge conatu 
emni atque industria contendere in .custodiendo tanti pretii deposito , pri- 
mur pretiosissimas gemmas et margaritas velis quibus erant intextae de- 
trahentes, una cum ornamentis inperatoriis et eo quod in tota penu erat 
exquisitioris pretii, abstrusissimis infodientes sub terr& commeadaruat 
latebris. ipsi sic expediti accinxerunt se cum caeteris ad quam fortissime 
pugnandum, jaculautes simul omnes e muris in oppugnatores arcabus et 
undis; quamquam in hoc quidem proficiebent parum, obruente multitu- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IIL 237 


déra. ἀλλ᾽ οὐκ ἦνντον τὸ mapóna»' τῷ γὰρ πλήθει oi 
ἐχϑροὶ περιῆσαν, καὶ κλίμακας εὐτρεπίσᾳντες ἐπιϑεῖναι τοῖς vi- 
ge» ἐπειρῶντο" παρώτρυνε γὰρ ἐχείνους πλέον καὶ 7 τῶν χρη- 
μάτων εἰς χεῖρας ὅσον οὔπω γενησομένων ἐλπίς, xai ἐπέβριϑον , 
δὼς λαφύξοντες. ἀλλὰ ταῦτα μὲν τὸ πολὺ πλῆϑος, οἷς οὐχ ἣν B 
ἄλλο ἢ τὸ κερδαίνειν προύργου παντός" οἱ δέ γε προεστῶτες xai 
οἷς ἦν ἢ σχέψις, τὸ μὲν κερδαίνειν τοὺς ἐχείνων xal. ἔξωθεν ἐκ 
τῆς χώρας εἶχον ἕτοιμον ὃν καὶ πλέον ἢ τὴν σφῶν ἐμπιπλᾶν ém- 
ϑυμίαν, αὐτοὺς δ᾽ εἰ ἀστοχοῖεν τῶν ἐξ ἀρχῆς πρθοχειμέγων γέ- 
ἰολωτα ὄφλειν ἐνόμιζον. ὅϑεν καὶ πέμψαντες μετὰ τὴν παράστα-- 
σιν τῶν δεινῶν καὶ τὸ δεῖξαι ὡς ἱκανοί εἶσε περιγενέσϑας xe ' 
πάντ᾽ ἔχειν, ἐφ᾽ ἑνὶ τῷ σουλεὰν τὸ πᾶν ἐτίϑουν, καὶ ἀπήτουν C 
ἐκεῖνον ἅμα λαῷ τε καὶ χρήμασι, καὶ τοὐντεῦϑεν χαϑυπισχνοῖν-- 
vo σφίσι τὴν ἄδειαν. τοῖς δ᾽ ἀκούσασιν 7j βουλὴ διάνδιχα ἦν" 
15 oic μὲν γὰρ ἐδόχει διδόναι, ὡς κρεῖττον ὃν αὐτὸν ἐχουσίως ἐκ-- 
δόντας τἄλλα περιποιεῖν ἢ μὴ ϑέλοντας πρὸς τῷ συναποβαλεῖν 


dine hostium , qui etiam praeparatis scalis in muros insilire conabantur. 
addebat eoim ruentibus calcar odor subemanans tantae in propinquo ac 
quasi sob manum pecuniae iacentis, cuius opimae obiectae faucibus ac 
quasi famem afflato ex vicinia nidore proritantis confestim abliguriendae 
admota praedae s immane quantem rapaciseimae gentis, toto dudum 
misu incumbentis ad perrumpendum quidvis obstans, novia eumulis furoris 
inflammabet impetus. eae tamen cogitationes erant vulgi dumtaxat mino- 
ris ac militaris faecis, lucrum intuentis unum, eo cuncta referentis, extra 
δὰ nihil megnopere curantis. alia sentiebant optimates ac duces, quorum 
arbitrio deliberationes «onclndebantgr et regimen vertebatur wniversum. 
hes cupiditas inbians et avarae spes in huius arcis oppognatione non te- 
nebast, facile utique videntes aífatim extra prostare per regionem uni- 
versam spolierun ac praedae, quae raptu congestuque facilior ad exatu- 
raudam quantamvis aviditatem satis esset. sed ee movebantur quod pro- 

se, nisi destinata perücerent, risum debitures impuneque fore 
ladibrio. quare ad finem propositum rectam banc essó viam rati, terri- 
tas, ot par erat credere, apparatu atque insultibus primis Romanos cu- 
siodes arcis per certos homines tentarunt, admenentes band ease ipsos 
| » δἰ satis pro aua prudenüa videre posse Constantinum et To- 
charos facile perficere quod erant aggressi, οἱ arcem unam istam a (fundo 
dirwere. comsolerent igilur sibi et cladem ultimam matura neo indecora 
pectione praeverterent, has leges compositionis fore: Bultanem cum po- 
pelo εἰ pecumia dederent, jpal salvi abirent quo luberet, omnis ab se 
maolestiae securi. bis Romani audits ip duas se contrarias sententias 
scderemt, quibusdam videbatur preestabilins dari ultre mature quod. mox 
exterquendum vi erat, et beneficio exitium redimere cum sibi tum iis 
periter im ems, quae stulta supra vires obstinatione tueri contenda- 
remi. ab his alü dissentiebant, contra disserentes ista quae ab hostilis 
axitia metaerentur, iustius ab imperatore formidands; qui utique ipsos, 
ei iwratam fidem terrore abieceript, meritis legum supplidis mactaturus 


238 GEORGII PACHYMERIS 


αὐτῷ τὰ πάντα xol αὐτοὺς κινδυνεύειν, oi δὲ τὸν ix τοῦ βασε- 
λέως ἀντετίϑουν φόβον, καὶ ὡς ὑπομονητέον ἔλεγον᾽ τάχα γὰρ 
κἀκεῖϑεν προσαποστελεῖ δύναμιν (μηδὲ γὰρ ἀμελήσειν τόσων χρη-- 

D μάτων) καὶ προσβοηϑήσει διὰ ϑαλάσσης καὶ ἡμῖν ἐπαμυνεῖ τὸν 
κίνδυνον. εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ τὴν τοῦ σουλτὰν κεφαλὴν ἀποτε-- 5 
pórrac ἔξω τοῦ τείχους τοῖς ἐχϑροῖς ῥιπτεῖν, ὡς ἢ καραδοκή-- 
σασιν ἀποχωρεῖν, ἢ δρμηϑέντων ἀμύνεσθαι ἡμᾶς ἀντέχειν ἕως 
ϑανάτου, καὶ ἢ ϑεοῦ που συνεργίᾳ περιγενέσϑαι ἢ πίπτειν ὑπὲρ 
τῆς εἰς βασιλέα πίστεως. ταῦτα βουλευομένων ἐχράτει μὲν 3] 
δευτέρα βουλή, καρτερεῖν καὶ ἔτι ἐκδεχομένους βοήϑειαν, καὶ 10 

E τοῖς μὲν ἔξω ἀναρτῶν ἐλπίδας ὡς ἐκδωσείοντας, αὐτοὺς δὲ μέ-- 
ψοντας εὖ τὰ xarà σφᾶς ὡς οἷόν τε τίϑεσϑαι, ὡς ἀνϑεξομένους 
ἐφ᾽ ὅσον παρείκει καὶ μὴ βοηϑείας φανείσης. εἶ δὲ κινδυνεύοιεν 
πλεόνων ἐπιβρισάντων τῶν χαλεπῶν, κεφαλὴν μὲν τοῦ σουλτὰν 
μήτ᾽ ἐκκόπτειν μήτε ῥιπτεῖν᾽ παραβόλων γὰρ ἀνδρῶν καὶ ϑανα-- 15 
τώντων τὸ τόλμημα εἶναι, τὸ δ᾽ ἐν σπονδαῖς ἀποδιδόναι τοῦ 
σώζεσϑαι τὰ λοιπὰ εὐβούλου ἐγγὺς προνοίας. τούτοις συγκροτη- 
ϑέντες τοῖς λόγοις πέμπουσι τὴν ταχίστην καὶ ὑπισχνοῦνται βου-- 

P 168 λευσαμένους ἐφ᾽ ἱκανὸν ἐξανίειν 0 τι ζητοῖεν. καὶ ἦν μὲν αὖ-- 


sit. quare aiebant obfirmandum animum in resistendi constantia, et pa- 
tienter expectandas copias imperatoris ipsis sine dubio non ita multo poet 
auxilio venturas: non enim neglecturum prudentem principem tantam 
suam pecuniam servare, missa strenue classe quae patente mari auxilia 
portaret obsidioni solvendae suffectura. id vel si deforet, censere sese 
abscissum Sultanis caput ad hostes e muro superne iactandum: aut enim 
quos ibi detinuisset eatenus cupida expectatio recipiendi Sultanis, despe- 
rato iam eius voti effectu recessuri confestim erant; aut ipsis irritatis 
amici caede et saevius in. nus ad ultionem expetendam ruentibus, opt&bi- 
lem nobis occasionem datum iri vel fidei erga imperatorem nostrae obita 
pro eo pugnando morte obsignandae, vel gloriosae, si deus adiuverit, 
victoriae. talia ubi altercantes utrimque aliquandiu iactarunt, media tan- 
dem sententia praevaluit, decernens perseverandum adbuc et expectandum 
auxilium imperatoris, nec tamen plane praecidendam hosti deditionis spem, 
quin eam potius alendam industria et simulatione, quo ipsi s 

animis, et extremis temperantes conatibus re in longum tracta otium 
euxiliis nostrorum huc se admovendi praebeant. rebus interim nostris 
quam fieri poterit optime providendum, ut quam diutissime resistamus, 
tardante quantumlibet auxilio; ac si vis interea maior ingruerit, nunquam 
to tamen deveniendum ut aut abscindamus aut proliciamus Sultanis ca- 
put: nam id facinus esset temere furentium et insana desperatione mor- 
tem aibi vituperabilem accersentium. quae porro quoad vires suppete- 
rint defenderis fortiter, ea, vel potius reliquias eorum semiconsumpto- 
rum, defensione ipsa extremo iam discrimine urgente pro salute ac capite 
pacisci, sapientis affine providentiae censetur. in haec decreta ubi ommes 
consensissent, mittunt statim qui hostibus promittant facturos se quod 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III 230 


ϑημερὸν ἡ ἀναχωχή, o) μὴν δὲ xal ἐς πλέον ἠφίουν, ἀλλ᾽ ἐπο- 
λιόρχουν κυχλοῦντες καὶ μάχην καρτερὰν συνίστων, πρὸς ἣν oi 
ἐντὸς ἀντέχειν χατηγαγχάζοντο. καὶ πολὺς ἦν 7 ἐξ ἀμφοτέρων 
ἔρις. ὧς δ᾽ οἱ ἐντὸς ἤδη ἠσϑένουν καὶ ὃ χίνδυνος ἦν κατὰ κε- 
ὀφαλῆς, πρεσβεύονται παρ᾽ ἐκείνους ἦ μὴν ἐκδιδόναι, πλὴν ὑφ᾽ 
ὄρχοις τοῖς χατὰ ϑεοῦ καὶ ϑείων (χαὶ γὰρ πρὸς τὸν Κωνσταντῖ- 
vov διεμηνύοντο) ἀσφαλῶς γενομένοις. οὕτω διαπρεσβευσάμε- B 
ψοι, κατανευσάντων κἀχείνων, ἐπὶ πᾶσι χρῶνται τῷ ἐκεῖσε ἀρ-- 
χιερεῖ, ὃ δὲ τὴν ἱερατικὴν στολὴν ἐνδύς, λαβὼν τὰς 9ϑείας dl- 
Ἰοχόνας, σὺν παντί τε ἔξεισι χλήρῳ xal παρὰ τὸν Κωνσταντῖνον 
γίνεται. καὶ δὴ τελεσϑέντων τῶν ὅρκων ὑπὸ ϑεῷ καὶ τῷ ἱεράρ- 
xp εἴσεισι μὲν ὃ ἀρχιερεύς, ἐχεῖνοι δ᾽ εὐθὺς καὶ σουλτὰν καὶ 
πάντα τὰ ἐχείνου σὺν τοῖς ἀμφ᾽ αὐτὸν ἐχδιδοῦσι. χαὶ αὐτίκα 
ἀνεχώρουν λαβόντες, μηδὲν ἄλλο προσεπιϑέντες" ἦσαν γὰρ τὰ 
Ἰδτῶν ὕρχων Jj μὴν τὸν σουλτὰν λαβόντας ἀρκεσϑῆναι, μηδὲν C, 
πράξοντας πλέον. ἀλλ᾽ ὡς ἔοικε, τὸ μοιρίδιον ἰσχυρόν, κἄν ὅ 
τι βουλεύσαιτό τις ἀντιπεριστᾶν τὸ μόρσιμον. τῆς γὰρ ἐπιγενο-- 
μένης ἡμέρας καὶ δευτέρας μετὰ τὴν πρᾶξιν φαίνονται κατὰ ϑά.- 
λασσαν καὶ αἷ τοῦ βασιλέως τριήρεις. καὶ αἱ μὲν ὅσον οὕπω 
20 ἐνώρμουν πρὸς τοῖς λιμέσι, τοῖς δὲ μετέμελε τῶν συμβάντων. 
ἀλλ᾽ οὐκ εἶχόν τι πράττειν οὕτω γενομένων" τὸ γὰρ ἐπιμηϑῆ 


iuberent, postquam aliquam , cessatione oppugnandi, liberam ipsis indul- 
sissent ad consultandum moram. concessae in unum illum diem induciae, 
quas cum procuci postulassent, nihil ultra impetrare valuerunt. quin 
potus die statim sequente omni ex parte vehementissime oppugnati summa 
vi resistendo contendere sunt coacti. certatum utrinque totis viribus, 
quoad jam fatiscentes obsessi, et futurum clare cernentes ut mox oppri- 
merentur praevalente multitudine, mittunt tandem qui deditionem pollice- 
reatur, ea tamen conditione, si prius in pacta conventa iusiurandum 
solemne per deum et divina rite ab oppugnantibus daretur, ea legatio 
directa ad Constantinum est, quicum securius tractari posse videbatur. 
quo assentiente oblatis, etiam de consilii et ducum exercitus sententia, 
adbibitus ad iuramenti ceremoniam loci antistes pontificalem indutus sto- 
lam, sacras imagines manu gestans, cum suo universo clero prodiit ad 
Constantinum, nullam ille moram fecit promissorum a se fidem deo teste 
sanciendi conceptis rite verbis, sub auctoritate ac nutu episcopi praesen- 
s. qui cum ad suos rediisset, statim qui arcem tenebant Sultanem di- 
miserunt cum suis rebus cunctis universoque ipsius comitatu. o recepto 
confestim hostes recesserunt, nibil amplius facessentes molestiae: cautum 
enum sacramenti formula diserte fuerat ut Sultane ipsis tradito contenti 
mihil ultra requirerent. boc eventu apparuit ineluctabilis divini decreti 
potentia , cui Irustra obsistere conetur vis ac prudentia quantavis. die 
sequenti, secunda ab ea qua deditus Sultan est, apparent in mari trire- 
mes inperatoris; quarum appolsu vicino tantam non sübeuntium por- 


240 GEORGII PACHYMERIS 


μεταμέλειν ἦν, ἀλλ᾽ οὖχ ἐξανύοι τὸ σύνολον. ὅϑεν καὶ ἐπεὶ 
Ὁ οὐκ εἶχον μεταμελόμενοι τὸ γεγονὸς ἀποίητον ϑεῖναι, ἐπὶ τοῖς 
χρήμασι τοῦ ἀσφαλοῦς προυνόουν, μὴ καὶ ἐπὶ τούτοις σφαλεῖεν. 
ἐπεπλήμμυρε γὰρ καὶ ἔτι ὃ τόπος ἐχθρῶν διασχεδαννυμένου τοῦ 
πλήϑους. τῷ τοι καταντιχρὺ μὲν τῆς πόλεως τὰς τριήρεις ἔστη-- 5 
σαν φέροντες, στῖφος δ᾽ ὁπλιτῶν ὡς τεῖχος ἐφ᾽ ἑκάτερα στήσαν-- 
τες οὕτως ἐξῆγον τὰ τῶν βασιλείων χρημιάτων, καὶ φέροντες ταῖς 
τριήρεσιν ἐναπετέϑουν. τέλος δὲ καὶ αὐτοὶ ἐμβάντες ἀπέπλεον. 
E ἐπεὶ δὲ κατέλαβον τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τῷ βασιλεῖ ἠγγέλ-- 
Aovto τὰ πραχϑέντα, αὐτίκ᾽ ἐχεῖνος πρὸς τὴν ἀγγελίαν παροξυν- $0 
ϑεὶς ἄσχετος ἦν τῷ ϑυμῷ καὶ δεινὰ ἐποίει. καὶ δὴ τὸν μὲν ἀρ- 
χιερέα εἷς τὴν παρὰ τῆς ἐκκλησίας κρίσιν καϑίστα, καὶ ἐκρίνετο, 
καὶ ἐγγὺς ἦλθε τοῦ κινδυνεύειν εἷς τὴν ἰδίαν ἐπιτιμίαν ὡς τοῖς 
πραχϑεῖσε μεσολαβήσας ἐκεῖνος" τοὺς μέντοι γ᾽ οἰκείους ó βασε- 
λεὺς μαστίξας καὶ ὡς ἣν γυναικείαις ἀτιμώσας στολαῖς ἀπὸ 15 
P 159 προσώπου ἐποίει. καὶ πέμψας τὰς μὲν τοῦ σουλτὰν εἷς γυναῖκα 
καὶ ϑυγατέρα, ἔτι δὲ καὶ μητέρα καὶ ἀδελφὴν ταττομένας, καὶ 
τοὺς ἐκείνου παῖδας σὺν τοῖς περὶ ἐχείνους ἅπασιν εἱρκταῖς ἀσφα-- 
λέσιν ididov. ὅσον δ᾽ ἦν ἐκείνῳ πλῆϑος χρημάτων ἐν ἀργύρῳ 
τε καὶ χρυσῷ καὶ πέπλοις ἐξάλλοις, ἔτε δὲ καὶ στολαῖς καὶ ζώναες, 90 
ἀλλὰ καὶ μαργάροις καὶ λέϑοις, πάμπολυ ὄν, ὡς φασί, καὶ 
ἱκανὸν εἰς τρυφὴν Περσικήν, τῷ κοινῷ ταμιείῳ προσανατίϑησι. 


tum sera festinatae deditionis poenitentia imperatorios invasit. sed quae 
facta erant infecta feri nequibant. cum ergo aliud nen possent, ne sn- 
pellectilem et pecuniam imperateris e tantis tem aegre hactenus periculis 
servatas in aliquo adhuc discrimine relinquerent, utique in regiene ho- 
stibus iisque rapacissimis redundante, ordinatis utrinque in binam seriem 
ab arce in pertum militibus armatis regias illas gaszas eduxerunt impo- 
sueruntque triremibus; tum super et ipsi conscendentes solverunt. inde 
ubi appulerunt Constantinopolim, cognitis imperator quae contigerant, im- 
mane quantum excanduit. ac antisütem quidem ad tribunal ecclesiasti- 
cum reum fecit; parumque abfuit quin is acerbo supplicio lueret functio- 
nem recepti iurisiurandi. domesticos quidem suos ab Aeni arce reduces, 
prius flagellatos, inde muliebribus a rationem iae dehone- 
statos stolis, ἃ couspeotu imperator removit suo, pala officiis priva- 
tos. tum misa militum menu Sultanis uxorem et filiam, matrem praeterea 
et sororem filiosque eiusdem cum domesticis et cuncta familia emniem 
eorum securae custodiae mandavit. quantum porro eidem Sultani divitia- 
rum ibi fuit in auro argentoque signato aut facto velisque insienibas, 
stolis δα zonis, unionibus quinetiam et varii generis exquisiti p qem- 
mis, quod ex usu luxurise Persicae plurimum omnine alunt, tetum 
corrasit et in publico aerario deposuit. ᾿ 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 241 


26. Τέως δέ, πῤότερον ἢ ταῦτα γεγενῆσθαι, ἐπεὶ πολὺς P 160 
ὃ πατριάρχης κωλίων ἦν τὸν βασιλέα κατὰ Χριστιανῶν ἐχστρα- 
τέύειν ὡς οὐκ εὐοδήσοντα πάντως ἐμφυλίους κινοῦντα πολέμους, 
τότε μὴ κατὰ τρόπον βασιλικὸν τῇ Κωνσταντίνου ἐπιδημήσαντι, 
δτῷ μεγάλῳ νεῷ ἐπιστάντι ἐφ᾽ ᾧ προσχυνῆσαι καὶ ἀποδοῦναε τὰ 
τῆς εὐχαριστίας ῥύσια, κατελϑὼν ὃ πατριάρχης ὠνείδιζέ τε ed- B 
ϑύς, προσεπιτιϑεὶς καὶ τὰς elg ϑεὸν τῆς σωτηρίας ἐκείνου εἰ- 
χαρισιέας, καὶ “τῷ ϑεῷ χάρις ἔλεγεν "i σέσωσαι, καὶ χερσὶν 
οὐ παραδέδοσαι τῶν τὴν σὴν ψυχὴν ζητούντων ἐχϑρῶν. τί δαὶ 
10 à παρ᾽ ἐμοῦ cos τότε λεγόμενα ; ἢ οὐ μέμνησαι ὡς τὴν ἔχστρα- 
τείαν ἐκώλυον ὡς o) συγοίοουσαν ἄντικρυς ; οὐ τοὺς ἐμφυλίους C 
πολέμους ἀπέλεγον μὴ ζητεῖν; χαὶ τί γε ἄλλο ἢ σὲ καὶ τὰς σὰς 
δυνάμεις εἷς μάχην τῷ δεσπότῃ Πιχαὴλ ἱέναι καὶ τοῖς ἐκείνου 
στρατεύμασιν; οὐχ ἅμα σὺ μὲν τῷ Χριστοῦ ἐνεσημάνϑης ὀνό- 
ἰὅματε κἀχεῖνος λάτρης Χριστοῦ ; τίσιν εὐχτέον, ἔλεγον τότε, 
ποιοῦντας τὰς εἷς ϑεὸν ἱκεσίας, καὶ κατὰ τίγων ὅμιλητέον ϑεῷ 
ὡς ἐχσπόνδων ἰχϑρῶν; αἱ ὑπὲρ ἡμῶν εὐχαὶ καὶ ὑπὲρ ἐχείγων p 
πάντως, ἐπειϑήπερ καὶ μιᾶς μάνδρας ἐστὲ τοῦ Χριστοῦ. νῦν 
δέ, ἀλλ᾽ εὐλογητὸς κύριος ὁ ῥυσάμενός σε ἐξ ἐχϑρῶν ἀνόμων. 
30 ἐπέσεισε γάρ σοι σφέας ἐφ᾽ ᾧπερ ἀναμνῆσαι ὡς og μὲν ὡς P 161 


46. Caeterem priusquam haee fierent, oppor(une occasionem arri- 
puerat. imperatoris obiurgandi patriareha, multus is dudum fuerat in de- 
imperatere ab expeditionibus adversus Christianos suscipiendis, 

Dea Successuras Ííelüciter eas ipsi denuntians: neque enim civili contra 
ὦ religionis professores bello dewm adiutorem fore. talia frustra 
Saepe ἃ se monitum videns tunc, non ut i e dignum fuerat, sed 
indecera faga vix salvum sese recipientem Constantinopolim , ubi primum 
is ἃ redita magnem im templum se contulit dei adorandi et pre evitato 
sunmo discrimine gratias i causa, comimus accedens increpavit pa- 
lem verbis haod mollibus, id tantum intermiscens delinimenti, ut gratu- 
lari se simol ipsi salutem insperato servatam, reddendis deo pro ea gra- 
is, significaret , "deo gratias" inquiens , *quod salvus evaeisti , et non 
es tradXus manibus hostium queerentium anunam tuam. ecquid autem 
eorum meministi s wd te egi, expeditiones istiusmodi diesua- 
dens ut prorsos —— mon dixi et serio denuntiavi tibi ne bella civilia 
Q ? car ergo te teasque copias Michaéli despotae exercituique 
eius in aciem progressus obiecisti? nonne et tu nomine Christi signatus 
es οἱ ille Christaem agnoscit dominam ὃ inter tales, aiebam, praelio com- 


wAsso pre quibes orabimus? atris vieteriam, otris cladem impetrare co- 
mabimur a » dum sacris operammr? neutres hostium habere numero 
possumus, utrieque adstricti communi foedere religionis. pro vobis 


preces offerimus, eaedem illis valent, quandoquidem unum aeque 

enbe pertinetis ovile peetoris Christi. menc anfem benedictus deminus, 

qui liberavit te ab hostibus a lege Christi alienis, quos immisit in te ut 
Georgius Pachymeres I. 16 


242 GEORGII PACHYMERIS 


ἐχϑροὺς ἐζήτεις, οὐχ ἐχϑραντέοι πάντως δικαίως. ὅρα δὲ τοὺς 
ἐχθρούς, εἰ βούλει, οἷς οὐκ ἂν ὁμόσε χωρήσεις, ἣν μὴ ἐγὼ 
ϑώλοιμι. ἔδειξε τοίνυν xal τοὺς ἐχϑρούς, καὶ φοβήσας μόνον 
μεταβαλὼν ἐρρύσατο. οὕτως οἷδε κύριος χρίματα ποιῶν. 
ταῦτα τοῦ πατριάρχιυ λέγοντος εὐμενῶς ὃ χρατῶν ἐδέχετο τὰς 5 
B ἐλέγξεις καὶ προσεπήνει" ἀντιλέγειν γὰρ ὡς διχαίοις οὐκ εἶχεν, 
ἀλλ᾽ ἐπῆγεν ὡς δῆϑεν ἀπολογούμενος ὡς καὶ εἰρήνην μᾶλλον τὰ 
τῆς ὁδοῦ κατηντήκχεσαν καὶ ὡς κῆδος μεσολαβῆσαν τὰς εἰσαῦϑις 
σπονδὰς ἐβεβαίωσεν. ὁ μὲν οὖν βασιλεὺς οὕτως εἰπὼν (οὐ γὰρ 
ὃ καιρὸς ἐδίδου xol πλείονα λέγειν) ἀποπεμφϑεὶς ταῖς εὐχαῖς 10 
C ἐχώρει πρὸς τὸ παλάτιον, τὰ δὲ περὶ τοῦ κήδους οὕτως ἦσαν. ! 
D (97) ἐπειδὴ γὰρ πολλάκις ἀποστείλας ὁ βασιλεὺς καὶ τὰς δυνά- 
μεις προσβαλὼν ἀπεκρούετο (ἐχρῆτο γὰρ καὶ ὁ Πιχαὴλ τῷ Ἰτα- 
λικῷ εἰς βοήϑειαν, καὶ καρτερῶς κρατυνάμενος τὰς δυνάμεις ἀν- 
τεῖχε, καὶ οὐδὲν ὃ ἐπιὼν ἤνυεν, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ προσεζη- 15 
μιοῦτο ταῖς ἐν κενοῖς ἀσχολίαις), μόλις κατὰ τὴν πολλὴν πεῖραν, 
ἱκετεύσαντος τοῦ δεσπότου καὶ πρεσβείαις συχναῖς ἐχμειλιξαμένου 
E τὸν αὐτοχράτορα, πρὸς εἰρήνην καὶ οὗτος ἀπέκλινε. καὶ ἐπεὶ 


2. γωρήσειν P. 15. ἠνύει P. 16. μετὰ 


admoneret non iuste a te illos hostiliter impeti quos hostes tibi quaesisti, 
exhiberet autem et tuis obiiceret oculis veros hostes, quasi diceret en in 
quos fas piumque sit, si pugnare libet, oinnem belli vim effundere; quos 
ipsos tamen frustra debellore praelio adortus conaberis, nisi ego volens 
et propitius adfdero. ostendit igitur tibi hostes, et terruisse contentus 
eorum 8 te vim arcuit, et periculis insidiarum in tutum incolumem trans- 
ferens. sic agere novit dominus iudicia faciens." haec loquentem pa- 
triarcham placide audivit imperator, reprehensionique acquievit obnoxie, 
ultro comprobans et meruisse confitens: quid enim contra oppoueret veris 
et palam iustis, non habebat. illud tantum ad quamdam excusationem 
subiecit, *atqui ad pacem" inquiens *cum Christianis sanciendam ista 
qua sum periclitatus via properabam : huc enim ferebar ut foedus iam 
ictum cum illis, quos me habere hostes vetas , etiam afGnitatis necessi- 
tudine adstringerem, firmitate in posterum certiori" tantum imperator 
locutus (non enim tempus id erat plura disserendi) recessit in palatium, 
bene precante in digressu patriarcha. affinitas porro cuius modo facta 
est mentio, sic se habuit. (27) cum saepe imperator vel aliorum vel 
proprio ductu immissis in tractom Occiduum copiis, illicque cum hostibus 
congressus, semper repulsus esset, propterea quod ibi inans Michael 
auxiliis Italicis utebatur et horum vi confirmatus resistebat validissime, 
adeo non proficientibus contra quidquam Romanis ut etiain male mulctati 
plerumque redirent, longa experientia militiae damnosae tandem perssa- 
sus otium ibi et operam in nullius frugis nullius spei negotio male consu- 
mi, induxit in animum non iam aspernari amplius crebras despotae pre- 
ces, nec se, ut hactenus, inexorabilem praebere delinimentis eiusdem et 
supplicibus oíficiis, sed ad pacem cum ipso inclinare. quoniam autem 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. ΠΙ. 243 


παῖδες ἦσαν τῷ Μ]ιχαὴλ τρεῖς uiv γνήσιοι, ὧν ὃ μὲν Todryzc . 
ἀγὰ χεῖρας ἦν τοῦ κρατοῦντος, πεμφϑεὶς μὲν πρὸς πατρὸς δο- 
ϑεὶς δὲ καὶ παρὰ μητρὸς ἡχούσης εἰς ὕμηρον, ὃν καὶ γαμβρὸν 
τοῦ σεβιαστοράτορος Τορνικίου ὃ λόγος προῦὔπεδείκνυ, δύο δὲ 
5zapà τῷ πατρί, Νικηφόρος τε καὶ Ζ]ημήτριος, ἕτερος δ᾽ ἐχ vo- 
ϑείας 6 ᾿Ἰωάνγης, καὶ ὃ μὲν Ζημήτριος ἀντίπαις ἦν ἔτι χαὶ ἐν 
ἀπραγμοσύνῃ ζῶν διετέλει, ὁ δέ γε Νικηφόρος κεχήρωτο γυναι- 
. κὸς (ἡ γὰρ ϑυγάτηρ τοῦ βασιλέως “«Ἰἄάσκαρι ἐτεϑνήκε!), τούτῳ P 169 
ἐγνώχεσαν καὶ ἀμφότεροι τὴν τρίτην τῶν τῆς Εὐλογίας ϑυγατέ- 
10 0t» Ἄνναν ἐχδυϑῆναι πρὸς γάμον, δεσπότῃ γε ὄντι, ἐκ τοῦ 
προτέρου κήδους παρὰ τοῦ προβεβασιλευκότος Ἰωάννου ἔχοντι τὸ 
ἀξίωμα. καὶ δὴ μετὰ πολλῆς δορυφορίας ἀποστείλας τὴν άνναν 
τοὺς γάμους ἐτέλει, εἶτα καὶ τὸν Νικηφόρον» εἰς ἑαυτὸν συγκαλέ- 
σας κατὰ τὴν Κωνσταντίγου χρατύνει μὲν τὸ ἀξίωμα, καὶ τιμαῖς B 
15 μεγαλύνας καὶ δώροις ἀγήλας πρὸς τὰ οἰχεῖα ἐχπέμπει. 

Καὶ οὕτω τὰ κατὰ δύσιν καταστήσας τὰ τῆς ἀνατολῆς πο- 
γοῦντα προσανεχτᾶτο, καὶ ἄλλους μὲν πλείστους προσαποστέλ- 
λων, ἐξωιρέτως δὲ τὸν δεσπότην Ἰωάννην, ᾧ δὴ ἐπεϑάρρει αὖ- 
τάρκχη τὴν τῶν χαχουμένων ἐπιχουρίαν" ταῖς γὰρ ἀληϑείαις ἀσχο-- 

90λουμένου τοῦ βασιλέως τοῖς δυσιχοῖς ὡς δῆϑεν ἀναχαλουμένου τῇ 
βασιλείᾳ τὸ λεῖπον, ἠσϑένει τὰ καϑ' ἕω διχόϑεν, τῷ τε τὰς C 


Michaéli erant despotae filii tres legii, quorum Ioannes quidem in 
manibus ac potestate imperatoris erat, missus quidem ἃ patre, traditus 
autem in obsidem a inatre praesente, ad conciliandam conventionem ultro 
Constantinopolim profecta, quein et generum factum sebastocratoris 'Tor- 
micii superius docuimus; duo autem degebant apud patrem, Nicephorus 
et Demetrius, cum tertio ex pellice genito Ioanne; ac Demetrius quidem 
primum tunc pubescens immaturus negotiis nihil nisi puerilibus remissio- 
Bibus vacabat, Nicephorus vero viduus erat nuper mortua ipsius coniuge, 
filia Lascaris Augusti, huic decreverunt communiter tertiam Eulogiae na- 
tarum Annam copulare nuptiis, titulum ac dignitatem despotae iam ex 
priore habenti ἃ socero imperatore loanne acceptam. itaque cum multo 
satellitio splendidoque comitatu Anna missa nuptias imperator istas per- 
it. tam vocato ad se Constantinopolim Nicephoro, praeterquam ei 
dignitatem confirmavit, honoribus etiam illum auctum maioribus donisque 
digaatum domum remisit. 
Sicque constitutis in Occidente rebus, Orienti iamdudum laboranti 
attendebst, cum aliis eo missis plorimis, tum praesertim 
Ioanne despota, quo maxime innitebatur, abunde illum idoneum confidens 
is sarcjendisque cunctis ἐπ illum tractum detrimentis reipubli- 
cae, et illis periclitantibus populis, quanto esset opus ad illos imperio 
servandos, auxilio iuvandis tegendisque. revera enim intento imperatore 
Occiduis rebus, et omni cura satagente illa divulsa membra imperii cor- 
pori coniungere iterum ac restituere, infirmari ac debilitari contigit pro- 


244 GEORGII PACHYMERIS 


bai δυνώμεις πρὸς τὴν δύσιν ἐκπέμπεσϑαι καὶ τῷ καταμελεῖσϑαε 
μαχρόϑεν. ἀλλὰ ταῦτα μέν, τῶν δυσιχῶν ἡσυχαζόντων, πέμ- 
πων ὃ βᾳσιλεὺς χαϑ᾽ ὅσον olü» τε ἀνεκτᾶτο καὶ πρὸς τὸ πρότε-- 
ραν ἐπανῆγεν. οὐ yàp ἦν, οὐκ ἦν τοῦ δεσπότου φανέντος ἐχεῖδε 

p τοὺς Πέραας μὴ ἠρεμεῖν, ἢ μᾶλλον καὶ μὴ σὺν φόβῳ πλείονι 5 
ἀναστέλλεσϑαι. 

E Q8. To) δ᾽ αὐτοῦ ἔτους, μηνὸς Koovlov, τῶν ϑείων 
ἡμερῶν τῆς νηστείας τελουμένης, ἡμέρᾳ τῆς δευτέρας ἑβδομάδος 
δευεξέρῳ, συνέβη τῇ Νικαίᾳ ἐκ παραδόξου τε καὶ ἐξαίφνης πρᾶγμα 
πραχϑὲν μὲν φοβερὸν καὶ μηδενὶ ἄλλῳ εἰς λύγον ὑπερβολῆς πα-- 10 
ραχωροῦν τῶν πρωτείων, xà» ὃ τε xol ὅπως συμβαίη, ὅσον 
γῇ προσβολῇ καὶ μονῇ καὶ τῇ τῶν δεινῶν προσδοχίᾳ, ὡς ἤδη 
μδγέστοις κακοῖς περιβεβλῆσϑαι ἀναγκαῖον εἶναι τοῖς δεχομένοις 

P 163 xal μηδὲν τῶν εἰς αωτηρέαν ἐλπίζειν, λεγόμενον δὲ μὴ τόσον ἔχον 
εἷς φόβον καὶ συστολήν. εἴωϑε γὰρ ὃ λόγος τοῖς μετρίοις μέγε- 15 
Soc ἐπιφέρειν ὡς οἷός v^ ἐκείνων περιεῖναε, τοῖς δὲ μεχίστοις 
ἐξατονῶν ὕστερος σφῶν φαίκεσϑαι. πλὴκ καλὸν ἐν τοῖς semv- 
τοις μὴ τοῖς λεγομένοις ἐμμένειν τοῖς λόγοις προσέχοντας, ἀλλὰ 
xoa] ἐς μάλα τὸν νοῦν ἐπανάγειν καὶ ὡς ἐπ᾿ αὐτῶν ὄντας τῶν 


viacias ad Orientalem limitem sitas duplici ex causa, primum quod quae 
iljas. prius defendebant copiae inde in Occidentem abstraheróntur, deinde 
quod in necessitatibus urgentium et remedio praesenti egentium casuum 
ropter longinquitatem negligerentur. caeterum ubi, ut dixi, pacatus 
t Occidens, missis ad illas partes imperator copiis quantam potuit 
maximam iis recuperendis curam impendit, fereque in statum pristinum 
reduxit. nam despotae loannis ea virtus, ea fama erat, ut eo apparente 
fleri non posset quin Persae quiescerent, aut potius cum metu et terrore 
maiori reprimerentur. 

28. Kiusdem autem anni mense Martio, cum sacri dies ieiunii cele- 
brarentar, die secunde hebdomadis secundae, contigit Nicaeae ex imepi- 
nato οἱ subito quiddam adeo terrificum, ut sl cum maxime turbulentis et 
tumuMuosis eventibus, qui maximam afferre consternationem solent, con- 
feratur, nelli omnium diritate commotionis ac popularis formidinis insapa 
ooncitatione concedat. unde ac quomodo acciderit tam vehementer in- 

9 'δπι jongum duraas, tam anxia expectatione mali graviesimi cru- 
terror, tam inevitabiliter in summae calamitatis sensum quasi prase- 
sentem cum extrema desperatione salutis quos comprehendebat mmiseroB 
coniicieng, consndum est dicere, utcunque sit difficie narratione rem ea- 
rimere υἱὲ se habuit, quippe quae sit necessario minus atrox apparitura 
egentibus quam eam experti senserunt, Dam quae mediocribus qoidem 
affingere magnitudinem ars atque amplificatte sermonis potest, esdem in- 
fra maximarum se rerum subsidere fsstigium impar assequéndo solet. 
quare sapientis lectoris est sublevare iudicio in talibos infirinitatem acri- 
nis σαὶ cognoscendae dat operam, et quasi supplere imaginando quod 
minus exprimit, evolante animo in ipsam praesentiam periculi, sen- 
susqne induente quales fuisse consentaneum sit eorum quibus contigit in 





DE MICHAELE PALAEOLOGO Í. II. 945 


πραγμάτων ἀναπολεῖν vd λεγόμενα. πρώτῃ τοίννν φυλαχῇ τῆς 
ἡμέρας ἐκείνης, ὑπεραναβιβηκύτος τὸν ὁρίζοντα τοῦ ἡλλου ὅσον B 
καὶ ἐπὶ μοέρας ζωδίου τριάχοντα, ἐπ᾽ ἔργοις ὄντων τῶν ἀνθρώ. 
πῶν τῶν μὲν πνευριατικοῖς τῶν δὲ καὶ σωματικοῖς, ἐξαίφνης φη- 

5 μέζεται λόγος οὐκ ἐν τῷδε μὲν τῷ μέρει τῆς πόλεως ἐν 190: δ᾽ 
οὔ, ἀλλὰ χύχλῳ περὶ τὴν πόλιν ἅπασαν, Teyágw» ἔϑνος τῷ 
πλήϑει ϑαρσῆσαν, τοὺς τῶν πυλῶν κρεουργῆσαν φύλακας, εἰσελ.. 

*— ϑεῖν τὴν πόλιν ue9? ὅτι πλείστων καὶ δεινῶν ὁρμημάτων, dev 
ἐν ἀκαρεῖ τοὺς ἐμπίπτοντας σφέπιν ἀπροσδοκήτως ἀπηνῶς xa- Ὁ 
ἸΟτασφάττειν. καὶ ὁ λόγος ἅμα μὲν ἐρρήϑη, ἅμα δὲ καὶ τὴν nó- 
λιν περιελάμβανεν. ἐκπηδήσαντες τοιγαροῦν τῶν οἰχιῶν, καθὼς 
ἕκαστος ἔχων εὑρέϑη, ἐξέϑεον ἀσυντάχτως κατὰ τὰς ἀμφόδους, 
καὶ οἱ μὲν ἵνϑεν οἱ δ᾽ ἐκεῖθεν φερόμενοι ἀλλήλοις προσέπεπτον. 
ἦν δὲ καὶ τούτοις κἀκείνοις εἷς καὶ ὁ αὐτὸς πόνος. καὶ ὥσπερ 
£5 κατὰ νώτου καὶ ἀμφοτέροις ἐπείγοντος τοῦ κακοῦ συγκρούοντες 
ἀλλήλοις, ἅτεροι ἐξ ἑτέρων μανϑάνειν ἤϑελον τίς ἣ φήμη, καὶ Ὁ 
εἰ ἀληϑῆ τὰ λεγόμενα. οὔτε δ᾽ οὕτοι οὔτ᾽ ἐκεῖνοι ἀσφαλῶς εἷ- 
χον φράζειν » πλὴν τοῦ ἀληϑῆ εἶναι ταῦτα συμφώνως πάντων 
ἰσχυριζομένων εἷς τοῦτο. καὶ ἕκαστος περὶ ἑαυτῷ ἀμφιβόλως 
90 ἔχων τὸ σήζισϑαι, ἀναμφιβόλως εἶχε περὶ τὴν φήμην, ἐν ὅσῳ 
δὲ ταῦτ᾽ ἐκείνοις ἦσαν, κατόπιν ἄλλοι ἐκτρέχοντες ἐτραγῴδουν 
τὰς συμφοράς, καὶ οἰκείοις ἔλεγον ὀφθαλμοῖς τεϑεᾶσϑαι τοὺς 


20. τὸ] vov? 


re, dum gereretur, ipsa versari. 
pente supra horizontem sele quasi partibus signi , 
homines vacarent ali spiritoslibus , cotporeis alii, confestim fama dissi- 
peter, mon c 
urbem totam une circum undique tenore, m Tocharorum m : 
dine fretam trucidatis portae custodibus in civitatem irrupisse rapidissimso 
et seevissimo simul impetu, ita ut passim ipsis inopinato ubivis occerren« 
tes momente ab iis immenissime omnes conciderentur, et rumor hic sirhul 
prelates, simul oniversam pariter complevit comprehenditque civitatem. 
extra domos eo quisque habita qno illo reram articele 
est, discurrebant cenfusissime per vias δὲ angiportus, ruentes 


246 GEORGII PACHYMERIS 


E ἐπιόντας τὸν ἐντυγχάνοντα σφίσι μεληδὸν κατασφάττοντας, ὡς 


P 164 


εἶναι τὴν ἐκείνων 9éay ἅμα xol ϑάνατον οἴκτιστον, τῶν φόβων, 
οἶμαι, εἰδωλοποιούντων τὰ πάϑη καὶ γρηγοροῦσι καὶ τὰ μὴ ὄντα 
πλαττόντων ὀφϑαλμοῖς τὸ ὀπτικὸν πλανωμένοις καὶ τῆς ἀληϑείας 
ἀποτυγχάνουσι. τὸ γὰρ κατὰ νοῦν φοβερὸν λαμβάνον τὸ ὀπτε- 5 
κόν, ὡς τοῖς ἔξω σκοτασϑὲν διὰ τὸ περιὸν τῆς δειλίας, καὶ κατὰ 
τρόπον βλέπον, προσεῖχεν ὡς ἀληϑεῖ εἰδωλοπλαστουμένῳ τῇ 
φαντασίᾳ, καὶ ὃ ὑπενόει μόνον ὡς ὃν ὑπετόπαζε. τί γὰρ ἐκεί- 
γοις ἠβούλετο τὸ τὰ ἀνύπαρκτα ὡς ἐν ὑποστάσει ὄντα πιστοῦ- 
σθαι; οἱ δ᾽ ἀκούοντες τῶν πρόσϑεν μὲν ἐξεκρούοντο, παλιν- 10 
δρομοῦντες δ᾽ ἐς οἴκους οἷ μὲν ταῖς γωνίαις ἐζήτουν παραδύεσϑαι 
κατὰ τὸ σφίσιν αὐτοῖς εἷς σωτηρίαν ἱκανὸν νομιζόμενον, καὶ οἵ 
μὲν τάφους πάλαι κατατεϑνεώτων ἀνοιγνύντες εἰσέδυον, oi δ᾽ 
ἀσφαλέσι τόποις ἑαυτοὺς ἐνεπίστευον" ἄλλοι δὲ ἀνδρῶδές τι καὶ 
ϑαρραλέον ἡγούμενοι πράττειν ὅπλα τε περιετίϑουν καὶ λόγχαις 15 
σὺν ἀσπίσιν ἐχρῶντο xol τὸν ἡγησόμενον ἐξεζήτουν. ἦσαν δὲ 
τότε ὃ μὲν elg προστασίαν τῆς πόλεως τεταγμένος οὐκ εὖ εἰδὼς 
πολέμων ἀλλὰ λημμάτων ὁ ἸΠανουηλίτης Νικόλαος, τιμὴν ἔχων 
τὸ προκαϑῆσϑωι τῆς πόλεως, ἄλλοι δὲ πλεῖστοι πολεμικαῖς ἐμι-- 
πειρίαις ἐντεϑραμμένοι, οἷς οὐδεμία τις ἐνῆν τὸ τηνικάδε ἔννοια 90 


τοῦ πολλάχις καὶ ψεῦδος εἶναι τὸ φημιζόμενον, ἀλλὰ πᾶσι κοινὸς 


6. καὶ] μὴ 7 


tes, dum hostes quempiam sibi obvium membratim concerpserint, difficili 
judicio immaniorne illa crudelitas caedis an tristius et miserabilius specta- 
culum fuerit. crediderim terrorem, partes invadentem Morphei , somnia 
vigilantibus tetra quaedam obiectasse, atque ut per noctem imaginationi 
solet sopor, ita oculis luce palam illusisse, visa osteutando falsa. vis 
nempe illa est insanae formidinis, ubi mentem consternaverit , furorem 
inde oculis effundere, ut sibi coram cernere moesta tetraque simulacra 
videantur, quae nusquam sint alibi quam in errore delirantis animi, unici 
artificis illorum , persuasione quamvis vana stultaque in certo affirmandi 
fiduciam abundante. talia qui a contra venientibus audierant, referebant 
retro pedem domos versus. pars angulos scrutabantur, sicubi cavum 
invenirent quo se compingerent: alii aliud salutis spem offerens latibu- 
lum captabant. nec deerant qui sepulcris dudum mortuorum sese insi- 
nuantes ibi mussarent. locis quidam munitis et firmi operis caput vitam- 
que commendabant. ab bis diversi nonnulli digno vicis, et ut ipsis vide- 
batur, generoso consilio, armis indutis, arrepta lancea scutoque, qui 
duceret adversus hostem quaerebant. homo erat urbi praepositus prae- 
darum quam praeliorum scientüior, Manuélites Nicolaus. huic honor obti- 
gerat praesidendi tunc Nicaeae. erant et alii plurimi, militiae usu non- 
nullo, multorum annorum stipendiis imbuti. horum nulli tum venit ia 
mentem cogitare vanos plerumque ferri eiusmodi rumores, ideoque serio 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 247 


προσπεπαέχει φύβος. καὶ μὴ μόνον τὸ χατὰ σφᾶς ἤϑελον ἀλλὰ 
καὶ τὸ κατὰ πᾶσαν τὴν πόλιν σώζεσϑαι. ὁπλισϑέντες τοιγαροῦν 
διέϑεον πᾶσαν τὴν πόλιν, οἷά τινες διάττοντες συνεχεῖς, καὶ οἱ C 
μὲν ἔνϑεν οἱ δὲ ἐκεῖθεν μεϑ᾽ ὁρμῆς ἐξαλλόμενοι οὐδὲν ἑώρων τῶν 

5 λεγομένων, μόνων δὲ ὀδυρμῶν καὶ στεναγμάτων ἤκουον ὥς ἁλόν-- 
τος τοῦ ἄστεος xal ὡς τοῦ δεινοῦ σφίσιν ἐν χρῷ γεγονότος, καὶ 
σχῆμα ἦν ἄντιχρυς ἁλούσης πόλεως τὰ πραττόμενα, πλὴν οὐχ 
ἐκ τῶν δρώντων εἰκονιζομένων τῶν χαλεπῶν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν πα- 
σχόντων τὰ τῆς ἁλώσεως. οὐ γὰρ κενὸς ἐκάλει κενὸν ὡς ληψό- 

τἸομένος τῶν ἀργὸν πρὸς τὸ λήψεσθαι, οὐδὲ πλήρης ὧν ἄλλος" 
παρώτρυνεν ἕτερον, ἀλλ᾽ οἷον ἐκσπασϑέντες τῷ φοβόληπτοι γε- 
γογέναι, καὶ τοῖς οἰκείοις ὡς ἀλλοτρίοις προσπαίοντες, ὑπώ- 


2 


πτευον καὶ τοὺς συνήϑεις ὡς πολεμίους, παρὰ τοσοῦτον οὐ 
σφάττοντες παρ᾽ ὅσον καὶ τὸ πρὸς ἐκείνων παϑεῖν ἐφυλάττοντο, 
15 δύσμοροι τῆς ὁμαιχμίας καὶ ἄϑλιοι τῆς xarà σφᾶς προϑυμίας 
ἕκαστος. τότε καὶ οἱ ἐν εἱρκταῖς σιδήροις πεδούμενοι (πολλοὶ 
γὰρ τῶν πολεμίων κρατηϑέντες ὡς εἱρκτὴν λήϑης τὴν ἐν Νικαίᾳ E 
φυλαχὴν χατεχρίγοντο, ὡς οὐ ῥᾳδίως ἂν ἀποδράντες) ἐκεῖνοι 
τοίνυν τὴν χοινὴν ϑεώμενοι ταραχὴν ἐπίστευον τοὺς ἐχϑροὺς 


disquirere quid in re esset. sed pariter omnes una communi perculsi 
formidine, satagebant'non se solos verum et cives tectaque servare. ar- , 
mati ergo discurrebant per totam civitatem, velut quidam ultro citroque 
continue commeabundi celeres nuntii, a&c dum hi hanc, alii aliam in 
partem impetu feruntur, nihil quidem eorum quae dicebantur videbant: 
solum eiulatus undique planctusque audiebant, velut capta civitate la- 
Tmentantium. erantque voces ac clamores plane quales hominum, quos 
cum maxime praesens pungit ac penitus vulnerat atrocis ingruentis mali 
sensus; nihilque deerat ad scenam icam extremae calamitatis, qualis 
in direptione urbis expugpatae cernitur, nisi quod solae quae patiebantur 
personae partes illic, οἱ quidem perfectissime, agebant sias, vim infe- 
rentes comparebant nusquam. non enim, ut fit in depraedationibus 
captarum civitatum, vacuus vacuum exhortabatur ad secum rapiendum, 
et in hoc segnem increpabat. non rursus plenus praedae alius ostentabat 
socio spolia exposita, incitans ut strenue auferret. nihil, inquam, spe- 
ctabatur tale, sed tantum turba tamultuans avulsorum domibus et temere 
cursantiom metu lymphatorum. qui ubi in domesticos procursu offende- : 
rant, cohorrescebant tanquam in hostes incidissent , terrore Panico, quo 
erant fascinati, familiares deformante in barbaros, quos ne occidere co- 
narentur sola tuendi se ipsos ab eorum scilicet infesta vi et armis cura 
retardabat. infelices dira caecitate, qui non discernerent cives et socios 
ab hostibus; nec minus miseri fortitudine intempestiva, qua in amicos at- 
que adeo in se ipsos mucronem jmpetumque unusquisque vertebat. tunc 
hi quoque quos custodiae ferro vinctos tenebant (multi enim bello cep 
perpetuo carcere Nicaeae detinendi damnati erant, ad id ista delecta civita- 
te, quod inde difficilias vias fugiendi reperire posse viderentur) isti, in- 
quam, connmnoni animadversa perturbatione, persuasi revera ingressos ho- 


248 GEORGII PACHYMERIS 


À 


εἰσιέναι καὶ χρατῆσαι τὸ ἄστυ, οὐκ ἐξ ὧν ἐχείνους ἔβλεπον ἀλλ᾽ 
ἐξ ὧν τὸν τῶν ἐποίκων ϑόρυβον ἐϑεῶντο. καὶ δὴ τῶν πεδῶν 
ἐκλυϑέντες οὐραγοί τινες ἦσαν προεκϑεούσης τῆς φάλαγγος, πλὴν 
οὗ κατ᾽ ἄμυναν ἀλλὰ κατὰ προϑυμίαν τοῦ φυλάσσεσϑαι. ἦν δὲ 
τὸ τῆς ἐχδρομῆς τέλος ἐπὶ τὰς πύλας lévas τῆς πόλεως. καὶ ὃ 5 
P 165 λαὸς ἑἵπετο χύδην, καὶ ἐν ἀλογίστῳ τῇ xo9' αὑτὸν ἀσϑενείᾳ 
ὠρρώδουν ἕκαστος, ὡς ἢ τεϑνηξόμενος τῶν πρώτων πεσόντων, 
&l οἱ πολέμιοε ἔξωϑεν διεκπαίοιεν, ἢ τούτων ἀνωθούντων τοὺς 
εἰσχεομένους καὶ ἀναστελλόντων ἔνδοϑεν αὐτὸς οὐραγῶν συνελευ- 
σόμενός τε καὶ ἐκφευξόμενος. τὸ δὲ ἦν ἄρα ὄνειδος αὐτοῖς. 10 
προσπεσόντες γὰρ ταῖς πύλαις o) μετὰ τῆς αὐτῆς καὶ μιᾶς προ- 
ϑέσεως ἐπήρχοντό τε καὶ ἀνεχώρουν, ἀλλ᾽ ἐν ταραχῇ καὶ σὺν 
B οὐδενὶ κύσμῳ ἐμπίπτοντες μεϑ᾽ ἡσυχίας καὶ σὺν καταστάσει τῇ 
προσηχούσῃ ἀνεζεύγνυον. εὕρισκον γὰρ καϑ᾽ ἡσυχίαν χαϑημέ- 
γους τοὺς φύλακας καὶ μηδὲν inalovrac τῶν ἀνὰ τὴν πόλιν γενο-- 15 
"μένων. ὅϑεν καὶ μᾶλλον ἤλγουν ὡς τόσον ἠπατημένοι, ἢ ὠρρώ- 
δουν ἐν ἄλλαις πύλαις ἐλπιζόμενον τὸ xaxóv. ὃ δὴ καὶ πλείω 
παρεῖχεν ἐχείνοις τὴν ταραχήν, εἰ οὕτω βραδυνάντων τῆς πρὸς 


4. κατ ἀπροθυμίαν 


stes et in urbe praevalere, non quod ipsos viderent, sed ex trepidatione 
jum cernebant civium ducta coniectura, soluti vinculis se comites addi- 
eruat lis de quibus dixi armatis, et extremo velut agmine cohortem 
auxerunt obeuntem, ut est memoratum, vias urbis, et praecurrentes se- 
quebantur,. non illi quidem animo aut iipeta pugnandi ultionisve ab bo- 
sie sumendae, sed taedio caroeris occasionem , ut fit, quomodocumque 
oblatam usurpandae libertatis libenter amplexi. ista porro cunctorum 
sic euntium procursio ad portas civitatis ferebatur. sequebatur autem 
multitudo confusa populi, exhorrescente pro se unoquoque, dum reputat 
quam infirmus per se si& ad propulsandum malum ingruens, et ita se 
pluribus applicante, sic fere subducta errantium oogitationum summa, 
aut se statim moritgros, si hostium ferro per portam patentem extrinse- 
cus irruentium primi armatorum, quos sequebantur, cecidisseot; aut si 
hi fortana usi meliori repellerent ingredientes barbaros et maiore impetu 
imcumbendo reprimerent vim ipsorum, non desperabapnt singuli eorum, 
quos dixunus custodiis elapsos, invenire in communi idatione viam 
sibi privatim consulendi , erumpendo per ostia simul cum referen- 
tibus pedem hostibus, et ita effugium alicubi captandi. in fine autem 
huius viae ludibrium sui risumque repererunt. cum eoim ad portam, quo 
iter intenderant , pervenissent, non eodem aestu et anxietate animi 
venerant redierunt, aed tumultuose inordinateque eo progressi tranquilli 
secwrique recedebant, custodes siquidem portae quiete desidentes sine 
ullo adbuc rerum quae per urbem gerebantur sensu inveniunt, unde una 
re dolebant, quod illusum sibi esset non tamen omni adhuc solicitudine 
vacabant, reputantes potuisse fieri ut per alias portas hostes in urbem 
Beneirassent. imimo cum attentius cogitaveraut, illa ipsa, quam videbant, 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. III. 249 


τὸς μηδένα φόβον ἰχούσας πύλας ἁπτομένων οὗ ἐχϑροὶ xa9? ἕτέ- 
τας πύλας μετ᾽ εὐχερείας πάσης εἰσελῷεν. χαὶ δὴ ἐκεῖθεν δια- C 
σκιδνάμενοι, οἱ μὲν ἔνϑεν οἵ δ᾽ ἐκεῖθεν ἰόντες, ἅμα καϑ᾽ ἡμί- 
σεις ταῖς χαϑ᾽ ἑκάτερον πύλαις ἐφίσταντο, ἀπογνόντες ὡς μὴ 
δ πονούσης τῆς xu9" ἕω. ὡς δὲ τὰ ἴσα καὶ ἐν ἐχείναις εὗρον (τὴν 
γὰρ πρὸς αἰγιαλὸν οὐδεὶς ὡς προδώσουσαν καϑυπώπτευεν), εἰς 
ἕν συναχϑέντές καϑίσταντό τε τὰς ψυχὰς καὶ ἐν ἀμηχανίᾳ τοῦ τί 
πράττειν ἦσαν" μὴ γὰρ ἂν κατ᾽ ἀέρος πεσεῖν τοὺς ἐχϑροὺς πτέρυ- 
γας περιϑέντας. ὡς δὲ καὶ τὴν ἐς αἰγιαλὸν φέρουσαν ἐπιστάντες Ὁ 
10 ἐλευϑέραν καὶ ταύτην δέους εὗρον παντός, τῶν φυλάκων xol εἰς 
χλεύην τιϑεμένων σφίσι τὴν ἀπάτην, ἀνέπνευσάν τε εὐθέως τοῦ 
δέους καὶ τὴν αἰτίαν τῆς φήμης ἠρεύνων" μὴ γὰρ ἂν αὐτόϑεν 
γῆς μυκησαμένης ἐξενεχϑῆναι, εἰ μή τις πρῶτος τὸν φόβον ἐψευ- 
δολόγησεν. ἐπὶ πολλὰς γοῦν τραπόμενοι τὰς ὁδούς, μηδὲ τὸ 
15 τυχὸν παριδόντες, ἤν τις προβάλλοιτο, οὐδὲν πλέον εἶχον εὕὑρέ- 
σϑαι τοῦ ἐξ ἀφανοῦς ἅμα τε γεννηϑῆναι καὶ ἅμα τραφέντα συν- αὶ 
διειληφέναι τὰς τῶν πολλῶν ἀχοάς. τὸ δ᾽ ἐκ προχείρου καὶ πε- 
ϑανὸν tg αἰτίαν τὸ τῆς εἰχόνος τῆς ϑεομήτορος xa9? ἱκεσίαν ἐχ-- 


mimia securitas costodum curam ipsis admovebat augebatque, reputanti- 
bus pari forte negligentia solutos aliarum portarem praesidiarios, facile 
oppressos subito incursu hostiam , aditum "locharis in urbem praebuisse. 

rursus anxii partiuntur sese bifariam; et ad duas quae restabant 
(Praeter Orientalem, quam vacare incommodo videbant, et maritimam, 


m videlicet terrae quodam 
mugitu extitiaso vocem quae ingressos denuntiasset hostes, sed omnino 
primum aliquem foisse vani nuntium metus. postquam vere diu οἱ dili- 
genter ia ἰδία sunt inquisitione verseti, explorantes circum ompnia nihil 
aliud nisi mendacem famam multis eodem moento lo- 


250 GEORGII PACHYMERIS 


φερομένης πλῆϑος ἕπεσϑαι γυναικῶν, ἃς δὴ καὶ ἐκφωνεῖν ἀναγ-- 
καῖον τὴν δέησιν κατόπιν ἡκούσας. τούτων οὖν ὀλοφυρτικῶς 
κατὰ Περσῶν καὶ Τοχάρων ϑεοχλυτουσῶν, εἰκὸς τὰ τῆς φωνῆς 
διελθεῖν, καὶ συμβῆναι τὰς μὲν xo? ἐκείνων μεγαλοφωνούσας 
ποτνιᾶσϑαι, τοὺς δὲ πέριξ καὶ ἔξωθεν τὴν φωνὴν δεχομένους τὰ 5 

P 166 κατ᾽ ἐκείνων ὡς περὶ ἐκείνων ἐρχομένων ὑποτοπάζειν, καὶ οὕτω 
᾿διαδοϑῆναι συνάμα φόβῳ τὸν λόγον, καὶ τὰς τῶν πολλῶν ἀχοὰς 
πληροῦντα παραϑῆξαι τὸν ϑόρυβον. ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι μὲν οὕτως, ὁ δέ 
γε βασιλεὺς μετὰ ταῦτα μαϑὼν ὅπως γένοιτο, ὑπερεπάϑησέ τε 
καὶ πέμψας διὰ γραμμάτων τὰ πολλὰ κατεμέμψατο. μηδὲ γὰρ 10 
ἀνδρῶν εἶναι φρονίμων καὶ νοῦν ἐχύντων πρὸς τὸ παρεμπῖπτον 
τῆς φήμης ϑορυβουμένους εὐθὺς ϑορυβεῖν" δεῖν γὰρ ἐννοεῖν 10 
τοῦ πράγματος ἀνυπόστατον, καὶ ὅπως ἐχϑροὶ μὴ περικαϑήμε- 

B »ot πόλιν μηδ᾽ ἐν χρῷ τῶν πύργων ὄντες, ἀλλὰ μόλις καὶ ἀκουό- 

μένοι διάγοντες ἐν Περσίδι, αὐτίκα παμπληϑὲς ἀπέχοντες πε- 15 
τασϑέντες ἐμβαῖεν δίχα πολέμου xal προσβολῆς. ταῦτα καὶ τὰ 
τοιαῦτα γράψας καὶ ὀνειδίσας ὃ βασιλεὺς εἷς τὸ ἑξῆς καϑίστα 
πρὸς τὸ εὐφυλαχτότερον τὸν λαύν. 


tium ; ac videlicet quae tunc maxime timebant, distincte poscenda eorum 
liberatione nominatim exprimentium, nec sine eiulatu ingeminantium '*de- 
fende nos deus a Persis, & 'Tocharis erue, ἃ barbaris nos deus protege .** 
talia cum meticulosum genus muliercularum et in iis consternatiores ani- 
culae quaedam vociferarentur acutius, credibile est voces illas Persarum 
et lTocharorum percussisse aures quorundam aliud agentium, et novitate 
ipsa ac tono formidinem ciente, multos, jndiscusso statim indicio gli- 
scente, in absurdam ingressorum urbem istorum, quos appellari audierant 
nominum, opinionem ac fidem fuisse ridicule pertractos. nam ne cito de- 
prehenderetur primus error, perturbationem ex dira mentione statim na- 
tam obstitisse, et persuasionem cum metu late disseminasse. ita tumul- 
tum urbis et illam insanam trepidationem ortam auctamque. sic illi con- 
lectantes disserebant. caeterum imperator ubi ea post cognovit, cum 
humaniter compassus errori est, tum literis scriptis haud perfunctorie du- 
ces praesertim primoresque reprehendit, negans virorum prudentium ac 
ne sensu quidem communi satis expedite utentium fuisse, statim usque 
adeo turbari fama temere illata, primum siquidem explorare oportuisse 
quo fundamento rumor niteretur, praesertim male cohaerentia nuntiams: 
quomodo enim hostes intra urbem et in civium iugulis, de quibus audi- 
tum nondum esset foris approximasse, circumsidere muros, turribus se 
admovisse? quomodo qui paulo ante dicti essent haerere in Perside, 
subito alis sumptis volucris exercitus supra starent imminentes desu 
cervicibus, tantum intervallum, ubi et arces et praesidia Romana sint, 
victoriis momento emensos? haec et his similia merito exprobrans per 
epistolam Nicaeensibus imperator id agebat ut in posterum cautiores illos 
redderet in occursu similium casuum. 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 291 


4. 


Az ρχεται δ᾽ ἐνθένδε τὰ κατὰ τὸν πατριάρχην 24oalviov. ὃ γὰρ P 170 
βασιλεὺς πᾶς γιγνόμενος πρὸς τὸ πεῖσαι αὐτῷ τε ἠπίως προσενέγ- 
χκασϑαι καὶ τὸν δεσμὸν λύειν, ἐπεὶ ἀπέγνωστό οἱ τὼ τοῦ σκοποῦ, 
πολὺς ἦν ὀριγνώμενος ἐκ παντὸς τρύπου ἐκεῖνον ἀποσκευάσασϑαι. 

5 ὅϑεν καὶ πολλάχις τοὺς ἀρχιερεῖς συγκαλῶν ἐμαρτύρετο τὴν ἀνάγ-- 
χην, ὡς δέον ὃν ἄγοντα τῶν ἄλλων σχολὴν τὰ τῆς ἀρχῆς πολλὰ 
ὄντα xul δυσεξάνυστα προσκχοπεῖν, ὃ δὲ κἀκείνοις ἐνειλούμενος B 
iE ἀνάγκης ἀπαραιτήτου, ὡς μέγα τι καὶ τὸν ἀπὸ τοῦ πατριάρ-- 
gov δεσμὸν ἐφύλκιον ἐπισύρεται. ἐχρῆν δ᾽ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ 

10x«l αὐτοὺς τῷ πράγματι γεμεσᾶν, εἶ πλημμελήματος μὴ οἵου τ᾽ 
ὄντος τῇ εἷς τὸ ἀρχαῖον τῶν πραγμάτων ἐπανακάμψει ἐξαλη- 
λέφϑαι ὃ πρὸς τὸ ϑεραπεύειν ταττόμενος δυοῖν ϑάτερος πράττοι, 
7 τὼ πρότερα ὡς εἶχεν ἀνταπαιτῶν, ἢ τὴν ϑεραπείαν ἀναβαλ- Ὁ 
λόμενος. τὸ μὲν γὰρ ἀδύνατον, τὸ δὲ πάντως ἀνοικονόμητον. 
15 xal δέον ὃν παραινεῖν καὶ τὴν τοῦ μεταγνῶναι δεικνύειν ὁδὸν καὶ 


IV. 


His incipiunt res adversus patriarcham Arsenium gestae. cum enim 
operator totus bactenus fuisset in deliniendo patriarcha, omnibusque 
effciis eblandiendo ut mitius agere secum vellet et anathematis iniecti 
vinculum solvere, postquam animadvertit se nihil proficere desperavitque 

meliorem in posterum successum petitionis istius suae, conversa 
velificatione vehementer in consilium incubuit eius omni ratione amovendi. 
ei rei praemuniendae, saepius convocatis sacrorum praesidibus, conte- 
stans exponebat angustias quibus conflictaretur, inter hinc quidem ur- 
gentes ineluctabili necessitate curas imperii, tales omnino quae solutum 
& caeteris animum irerent, &c vel sic vix ἃ satagente connitenteque 
prout oportebat expedirentur, inde autem obstantem duritiam patriarchae 
—— se ac quasi constrictum trahentis diris vinculis anathematis 
infendi. considerarent haec, et viderent an non esset aequius venire 
ipsos secum in partem solicitudinis publicae, improbanda ista intempestiva 
pertinacia. patriarcham, cuius essent partes adhibere curationem lapsis, 
obfirmasse inflexibiliter animum in prosecutione alterius harum duarum 
rerum, aut ut reponatur in priorem statum id quod meo peccato muta- 
tum est; aut ni hoc fiat, mihi omnes spes redeundi unquam ad commu- 
monem ecclesiae inexorabili severitate praecidatur. stqui, ot vos pro 
vestra prudentia videtis, alterum quidem istorum fieri non potest: aite- 
rum perquam inhumanum est et ab ecclesiae materpa in auos indulgentia 


252 GEORGII PACHYMERIS 


τῷ μηδὲν τοῦ πλημμελήματος αἰσϑομένῳ ἢ xal καταρραϑυμοῦντε 
ἐκ προαιρέσεως, ὃ δὲ καὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ νυττόμενον τῷ γνησίως 
μεταγνῶναι, καὶ τὴν ϑεραπείαν ἐκτόπως ϑέλοντα δέχεσθαι, χἂἄἂν 
καυστῇρσιν οἰχονομοῖτο, ἐχεῖνος ἀπωθεῖται, καὶ τῷ μεταγνῶναε 
Ὁ τὸ ἀπογνῶναι συνείρει, ὡς χρεῖττον ὃν μὴ μεταγνῶναι ἢ ἀπογνῶ- 5 
voi μεταγνόντα" τὸ μὲν γὰρ ἀναλγησίαν κατηγορεῖ, τὸ δ᾽ ἀπώ- 
λειαν αἰωνίζουσαν. αὐτὸν μὲν οὖν καὶ πολλάκις προσελϑόντα 
ἀποπέμπεσθαι, καὶ ζητοῦντα τοὺς τρόπους τῆς ἰατρείας οὐχ 
ὅπως λαμβάνειν ἀλλὰ xal προσονειδίζεσϑαι, καὶ τέλος οὐδὲν 
ἄλλο πυνϑάνεσθαι πλὴν τὸ ἀνάγκην εἶναι τὸ τραῦμα ἰ᾿ἰᾶσϑαι, 10 
E ὅπως δ᾽ ἰῷτο μὴ μανϑάγειν, ἀλλὰ πρὸς τὸ πράττειν προτρέπε--: 
σϑαι μηδὲν εἰδότα τῶν πράττειν ὀφειλομένων, εἶναε δ᾽. Ono- 
πτεύειν τὸ πᾶν χλεύην. ““ ὥρα γοῦν δεδοικέναι μή τι καὶ πράτ-- 
τοντος ἐκεῖνος ἀναλαμβάνων τὸ ἔγκλημα, ὡς μηδενὸς αὐτάρκους 
γενομέγου, μὴ καταδέχοιτο, καὶ οὕτω πονέσας ἀνήνυτα γνώσο- 15 
μαι. ὃ δ᾽ οὖν καὶ ἐμφαίνει πλαγίως, ἀκούσαντες ἂν διαγνῶτε 


1. τῷ] τὸ Ρ. 11. πρὸς τὸ] τὸ πρὸς τὰ P. 


maxime abhorrens. veri pastoris et providi patris muuus fuerat hortari 
ad poenitentiam, et viam ostendere ti, calcarque addere, ut ad 
deum frugemque rediret, etiam suam miseriam non seatienti, negligenti- 
que ac respuenti obstinata contumacia remedium. ille autem me ultro 
damnantem detestantemque scelus meum, me omnia verae poenitentiae 
si exhibentem, me etiam atque etiam poscentem poenas mihi imponi 
utares, me patientia obnoxia profitenteim sectionis quoque et ustionis 
austeris subeundis curationibus paratum, reiicit atque aspernatur tamen, 
et culpae utcumque & resipiscente damnatae conscientiam aequum ceaset 
extrema desperatione constringere. mihi vero minus malum minusque 
Doxium videtur non agnoscere culpam propriam, quam eius improbatae 
revocataeque venjam desperare, prius enim illud duritiam solum arguit 
allas emendabilem impoenitentis in praesens animi: hoc posterius ia aeter- 
nse utique damnationis exitium inevitabile detrudit peccatorem. expertus 
omnia haec queror. nihil non tentavi. adivi supplex patriarcham sae- 
ius: toties reiectus sum. rogavi ut mihi satisfactionis modus praescri- 
Deretur: non modo non impetravi, sed acriter increpitus, sed contume- 
liose obiurgatus sum , a non aliud extremi responsi loco ad finem adii- 
cliente, nisi necesse esse curari vulnus, quae autem ei possit fieri medi- 
cina, se nescire. verum enimvero an non irrideri se superbo ludibrio 
jlle iure suspicetur, cui suadeatur et tanquam necessarium praescribeter 
efficere aliquid, et tamen quo id modo quave ratione queat suscip ae 
perduci ad exitum, ipse qui iubet ignorare se testetur? nonne hiac 
causa mibi relinquitur timendi me, si ultre aggrediar satisfacere pro cri- 
mine, ubi multa impendero, multa tentavero, multum sudans nitensque in 
sceleris expiationem mei peregero, haud ea temen ille satis accipiat, 
sicque comtentiones me illas aerumnasque perdidisse spretus ad extremus 
ac repulsus sentiam. audite aotem et pro vestra sapientia aestimate 
quale sit et ecquid expediat reipublicae, qued per istas ambeges obli- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L.IV. 253 


ἣν ὅλως συμφέροι. ἀποϑέσει γὰρ βασιλείας καὶ ἰδιωτισμῷ με- P 171 
τιέναι τὸ ἔγκλημα βούλεται. τῷ δέ, ᾧ ἂν καὶ συνενέγκοι σκχο-- 
πῶν, οὐδ᾽ ὅλως εἐὕρίσχω. ἐπὶ μὲν οὖν τοῖς κοινοῖς, αὐτόϑεν 
δῆλον, καὶ οὐδὲν δεῖ ἐρωτῶντας μανθάνειν" τὸ γὰρ μήτ᾽ ἐχεί- 

$vev οἵου τ᾽ ὄντος τὰ πράγματα διοιχεῖν, καὶ μηδὲ συμβάντος 


* 


ἐχστῆναι, ὡς μέγα τι τὴν ἐρημίαν λογίζεσϑαι, οὐδὲν ἀλλ᾽ ἣ 
ζητοῦντος οἶμαι χαιγὰν ὕλεθρον καὶ Τελχῖνος τρόπον ἐνδειχνυμέ- 
νου. ὃ δὲ καὶ μᾶλλον διαφερόντως τῶν ἄλλων ἅπτεται τῶν 
ἐριῶν, μακρὰν ἂν τὴν δημηγορίαν κατέτεινα ἄν, ἢν μήγε καὶ ἀφ᾽ B 
10 ἑνὸς μόνου οἷός τ᾿ ἦν παριστᾶν τὴν βλάβην. τί γάρ μοι καὶ 
ἐχέγγυον τοῦ δὲ αὖϑις ἀπραγμόνως βιῶσαι καταϑεμένῳ τὴν ἔξου- 
σέαν; τέ δὲ γυναιπὶ καὶ πωισὶ μᾶλλον ; οἷς ἄν παρευϑὺς μοῖραν 
ἐφεδρεύειν ἀνάγκη ἧς ὃ τυχὼν o) γηϑήσειεν. ἐμοὶ μὲν οὖν οὐκ 
ἔστιν ἀμφισβητεῖν ἐχείνῳ τῆς πγευματικῆς ἰδμοσύνης, κἂν ὃ τι 
15 κελεύοι" τέως δ᾽ ἐν τούτοις πολλοῦ γε δέω προσεπωιγεῖν. ποῦ 


2. τῷ] τὸ 8. ἄκτισθαι P. 11. δὲ] xal? an ἐς 7 


que innuit. videtur velle me depositione principatus et reditn ad vitam 
privatam expiare scelus qued conscivi. in boc ille quid spectet, et in 
quem e cogitet principatum mihi ereptum, comminisci equidem 
mequeo. quanta porro quamque perniciosa inde foret, oritura perturbatio, 
subicere sibi quisque circumspiciendo cuncta potest, ut alium consulat 
meminem. cum enim ille cui interversum imperium patriarcha iure queri- 
tur, nec per aetatem aut experientiam par sit moli ferendae publicarum 
rerum, praetereaque in calamitatem inciderit cum immedicabilem tum 
emnino talem, quae ut abusde cuncta caetera suppeterent, omnem ei 
sus facultatem sc vim adimat principatus unquam quomodocunque 
endi, satis patet quam perniciose consulat reipublicae, qui me amoto 
redactoque in ordinem solum istam et destitutum ope collegae universo 
rerum emnium regimini praeficiat. hoc enim quid esset aliud quam in 
imm certissimum cuncta proiicere, ac mali daemonis invidentis rebus 
bene constitutis indolem praeferre? idem hoc porro consilium quam meis 
privetis ratioaibus status famae salutis capitale atque immaniter infestum 
Sit, distinctius exequerer, longa oratione singula enumerando, nisi totam 
Intissime petentis iniuriae perniciem brevi possem compendio oculis, in uno 
veluti specimine, subicere. quem enim idoneum mihi vadem dabunt 
me ac secure deinceps victurum, postquam imperium abdicave- 

ro? quid tusc fiet uxori, quid meis liberis? quos utique principali de- 
Japeos fastigio ilta expectat, illa statim excipiet vitae sors, qua vix ho- 
EO de vulgo contentus degeret. quae ego dum reputo, etsi haud prae- 
fracte iverum inütias inesse fortasse spiritualem patriarchae prudentiam 
im aliis p quae praescribit, tamen ad unquam nequeam ut 
credam posse mibi iuste ac sapienter tantum detrimentorum ac ca- 
lamitatem , quantum ista perniciosissima fortunis capitique meo ac meo- 
Fem exagctoratio continet, " nomine medicinalis àut poenitentise 
salutaris ie ininagere. ἃ ocorum, qua , tale quid- 
quam extidase fando unquam audivimus? et cuius , quod veluti 


254 GEORGII PACHYMERIS 


γὰρ καὶ τίνι ποτ᾽ ἔϑνει τὸ τοιοῦτον ἔβλαστε; καὶ εἷς τί παρά- 

C δειγμα βλέπων ὃ ἱεράρχης ἀνεμεσήτως ἀξιοῦν ἔχοι τοῦτο καὶ ἐν 
ἡμῖν; ἢ οὐκ olde τὸν τοιαύτης γευσάμενον χαϑάπαξ μεταβολῆς 
μὴ τρόπον εἶναι μετεγκλίναντα τελευτᾶν ; πόσοις γὰρ ἐφεδρεύεταε 
βασιλεία; ὁπόσοις δὲ καὶ 7) πίστις ἔψυχται ἐπὶ τοῦ σχήματος, 5 
σωζομένου καὶ Zri τοῦ βασιλέως, οὗς καὶ καϑυφεικότος ὡρμημέ- 
γους πάλαι θαρρεῖν ἀνάγκη, κἂν αὐτοὶ μὴ δρῷεν ἰάπτοντες ἄλ-- 
λως, ἀλλὰ τῷ γ᾽ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καταστάντι, ὥσπερ ἀντιζηλοῦν 

D εἶκός, οὕτω καὶ δρᾶν τὰ χείριστα ῥάδιον. τί δὴ καὶ ἀνάγειν εἰς 
τὴν ἀρχὴν ἔδει, ὃν μετ᾽ οὐ πολὺ κατάγειν ἐβούλετο, ὡς γεύσαντα 10 
μόνον ἀποστερεῖν; χωρὶς δὲ τούτων καὶ ϑεόν, εἴπερ τινὶ ἄλλῳ 
μεγίστῳ, καὶ καταστάσει βασιλείας συνιέναε πιστεύομεν. ϑεοῦ 
δὲ βουλὴν διασχεδᾶν ἐθέλον ὡς δ᾽ αὔϑαδες, ὡς δὲ καὶ μέγαν 
ἔχον τοῖς τολμῶσι τὸν χίνδυνον. ταῦτα τοίνυν ἐνθυμουμένους 
δεῖ καὶ ὑμᾶς τῷ δικαίῳ τῆς βασιλείας συμπράττειν, καὶ μὴ οὕτω 15 

E καταμελεῖν ἡμῶν ἐπὶ τοσοῦτον ἀπαγχομένων τοῖς λογισμοῖς. τέ 


1. εἰς] εἰ Ῥ, 2. βλέπον P. 9. εἰς deerat. 13. ἐϑέλειν 
ὃς μὲν αὔϑ.7 . 


exemplar fuerit intuitus, auctoritate probati alias facti tantam istam se 
putavit excusare posse, aut etiam commendare, novitatem ὃ an nescit ei 
qui ex vita privata in imperium evectus principatum semel degustaverit, 
non aliam quam cum praesentissimo coniunctam (mortis periculo conditio 
nem ostendi fortunae prioris resumendae? plurimorum etenim semper in- 
sidiis principatus obsidetur: plerorumque vero subditorum fides et amor 
in principem vana dumtaxat superficie ostentati exterius obsequii totus 
expromitur, intus nibil habens solidi. quare necesse est eum & quo vio- 
lando sola reverentia potestatis odia malevolorum coércebat, cum primum 
nudatus praesidio imperii telis invidiae fuerit obiectus, iis insultibus im- 
peti vel palam oppugnantium vel clam faventium oppugnantibus , quibus 
salvus haud possit obsistere, quae cum aequos et sapientes omnes ae- 
stimatores rerum reputare apud sese par fuerat, tum eum maxime qui 
me suo ipse in primis suffragio ad imperium extulerit, hoc est invidioso 
et offensionibus exposito implicuerit negotio. unde ipsius est tueri quod 
fecit, non autem id agere, mea exauctoratione procuranda et per eam 
in me armanda invidia aemulorum, ut quem detulit supremus honor, in 
extremum mihi vertatur exitium. quid enim attinebat in summum fasti- 
gium evehere quem paulo post in perniciem ultimam detrahere inde ac 
praecipitem deiicere conaretur, (anto miserius sensurum calamitatem , 
quanto eam experientia prius degustatae in suprema potestate felicitatis 
acerbiorem intolerabilioremque reddiderit? praeter haec, si quod huma- 
num maioris momenti negotium deus peculiari cura dignatur, evectionem 
alicuius in imperium rem esse, utique cui semper interveniat studiosior 
aliqua numinis providentia, vulgo et merito existimamus, quod igitur di- 
vino consilio decretum effectumque sit revocare ac rescindere hominem 
conari, quis non videt quam temerarium, quam insolenter arrogans, 
quam denique audentibus periculosum censeri debeat? haec vobiscum re- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 295 


δαί, οὐ τῇ ἐχχλησίᾳ μετάνοια ὥρισται; οὐ νόμοι ταύτης Dto 
προβέβληνται; οὐχ ὑμεῖς κατ᾽ ἐχείνους τοὺς πολλοὺς ϑεραπεύε- 
τε; ἢ τοῖς βασιλεῦσι διαφερόντως πρὸς τοὺς πολλοὺς οἱ τῆς ἐχ- 
χλησίας πρόχεινται νόμοι; εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ εἰ μὴ παρ᾽ ὑμῖν με- 
5ravolac ϑεσμοέ, ἀλλαχοῦ τῶν ἐχχλησιῶν εἰσί, καὶ προσδραμοῦ-- 
pos ταύταις, xai παρ᾽ ἐκείνων ϑεραπευϑήσομαι. ἡμῖν μὲν otv 
τὰ χατὰ γνώμην εἴρηται, ὑμῖν δὲ σκεπτέον τὸ ποιητέον βουλευο- 
μένοις συνώμ᾽ ἐκείῳ. οὐδὲ γὰρ καὶ εἰσέτε ἀνέξομαι πάσχειν P. 173 
ἀνίατα. καλὸν γὰρ ἢ παρ᾽ ὑμῖν ἰᾶσθαι, ἢ ζητεῖν τὸν τρόπον 
τοτῆς ϑεραπείας ἑτέρωθεν." ταῦτα τοῦ βασιλέως διαλαλήσαντος. 
τοῖς ἀρχιερεῦσιν, xal olov πρὸς τὰ τῆς μάχης ἀκροβολισαμένον, 
ἐχεῖνοι ἐφ᾽ ἑκάστῳ τῶν λεγομένων τοῖς ἀχϑομένοις προσεοιχότες 
δῆλοι ἦσαν τὰ πρὸς βασιλέα τοῦ πατριάρχου συνόλως οὐχ ἀπο- 
ϑεχύμενοι, καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ xal αὐτοὶ προτιϑέντες xol ἅμα 
is συνείροντες ϑεραπεύειν ἤϑελον τὸν χρατοῖντα. οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ B 
xal καϑθυπισχνοῦντο μόνον καὶ αὐτοῦ βασιλέως προσπέμψαντος 
αὐτοὶ τὰ μεγάλα συλλήψεσθωι. (2) ὃ γοῦν βασιλεὺς καὶ ἄλ- P 173 
λους μὲν καϑ᾽ ἕνα πλείστους ἀπέστειλεν ἀξιῶν τὸν ἱεράρχην λῦ- 


putantes, aequum est, patres, dare vos operam ut imperialis dignitatis, 
prout fas piumque est, ratio habeatur, neque negligere nos tanto iam 
tempore misere suspensos atque aestuantes inopia consili. quid enim- 
vero? an non ab ecclesia poenitentiam dari poscentibus definitum est? , 
nonne boc olim eius leges divinae sanxerunt? non iuxta eas quotidie 
quisque vestrum quoscunque opus est (plurimi autem offeruntur tales) 
praescribendis satisfactionibus curatis? an peiori conditione principes 
sont ? an illos unos ecclesia ab universali sua in filios indulgentia ex- 
ceptos exclusosque vult, nec legum omnibus latarum frui beneficio pati- 
tur? respondete num ita sit; declarate, inquam, non esse apud vos poe- 
Bitentiae locum, nec excipi a vobis resipiscentem qui poenas sibi sceleri 
purgendo iniungi salutares petat: tum meae partes erunt mihi consalere, 
«δὲ alibi qnaerere rem necessariam cuius hic copia non suppetit. aliae 
alis in locis ecclesiae sunt: eas adibo, ab iis poenitentiam petam et 
eonsequar. exposui vobis sensus intimos animi mei: considerandum vobis 
reünquo, et cum ipso patriarcha consultandum, quid fieri conveniat. 
non enun amplius patiar pro deposito me abiici. iam, inquam, mihi 
plane decretum est aut accipere curationis modum a vobis aut alibi quae- 
rere. talia episcopis locuto imperatore, ac per baec quasi prima velita- 
tione auspicato praelium, illi ad singula quae dicta fuerant dolore signi- 
ficato, declararunt, quae severe ac dure patriarcha erga imperatorem 
ret, sibi minime probari; ac propterea post multa invicem collata 
disceptataeque paratos se ostenderunt ad offerendam Augusto poenitenti 
reconciliationis viam. non tamen tunc adhuc ulterius processerunt quam 
wt promitterent se intercessuros apud patriarcham quam efficacissimo 
possent, susdentes ut pro se ipse de novo allegaret ad eum oratores 
sopplices, quibus ad impetrandum quod rogarent ipsi se pro virili coope- 
raturos recipiebant. (2) igitur imperator cum alios singillatim allegavit 


ὃ 


256 GEORGII PACHYMERIS 


cal οἱ τὴν ἀϑυμίαν, ἑτοίμῳ ὄντι, ὡς ἐκεῖνος ὑπισχνεῖτο, và 
κελευόμενον ἐκπληροῦν" τέλος δὲ καὶ τὸν τῆς μονῆς τοῦ Γαλη- 
olov προϊστάμενον Ἰωσήφ, ὃς δὴ καὶ Γιλησίου φανερώτερον 

B ἐκαλεῖτο, ἄνδρα πνευματικὸν καὶ εἷς πατέρα τεταγμένον τῷ fla- 
σιλεῖ, ἀποστέλλων κατηντιβόύλει δέχεσϑαει τὴν πρεσβείαν καὶ συγ- 5 
κατανεύειν τῇ ἀξιώσει. ἀλλ᾽ ὃ πατριάρχης πολλὰ μὲν παρὰ τῶν 
ἀρχιερέων ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ἱκετευόμενος, ὡς οὐκ ἄξιον λεγόν- 
των οὕτως ἐπὶ τοσοῦτον τῷ ἐπιτιμίῳ συνίσχεσϑαι, πολλὰ δὲ καὶ 
παρὰ τοῦ πνευματικοῦ ἐκείνου καὶ ϑείον ἀνδρὰς ἀξιούμενος ἐφ᾽ 

C ᾧ τὴν παιδείαν ἄλλως οἰκονομοίη τὸν δεσμὸν λύσας καὶ προστι- 10 
μῴη τῷ βασιλεῖ τῶν εἰκότων, ὃ δὲ καὶ μᾶλλον ἠγρίαινε καὶ ἀμε- 
ταϑέτως εἶχε τῆς γνώμης, ὡς καὶ τοῖς πρεσβεύουσιν ἐπιπλήττειν 
καὶ αὐτῷ δὴ τῷ Ἰωσὴφ γενναίως ἐπέχειν, τολμῶντι ὡς δῆϑεν 
τὰ τῆς βασιλέως ἀναδοχῆς παρὰ τὴν ἐκείνου ϑέλησιν. αἱρεῖ δὲ 
καὶ λόγος παρὰ πολλοῖς ὡς καὶ ἐπιτιμήσειεν ἐφ᾽ ᾧ μηδὲ πνευμα- 15 
τικὺς ἀναδέχοιτο" ὃ δὴ xüv γεγονὸς ἢ ἐφυλάχϑη ἢ καὶ παραβα-- 

p 9ὲν ἐλύϑη ἢ καὶ ἄλυτον ἔμεινε, κἂν μὴ γεγονὸς ἐφημίσϑη, ὡς 


plurimos, suppliciter orans patriarcham ut se cura moestitiaque liberare 
dignaretur, offerens se paratum ad quidvis exequendum qmod iuberet. 
tandem et Josephum ad id imisit monasterio Galesii praepositum, coenobii 
quod regebat nomine quam suo ipsius vulgo notiorem, virum spiritualem 
et qui imperatori patris loco, esset, quippe audiendis eius confessionibes 
praefectus. hunc ergo pro se supplicem allegans , obsecrare obtestarique 
patriarcham institit uti tandem inflexus induceret in animum non amplius 
aspernari preces snas. vehementer id ipsum ab eodem episcopi conten- 
derunt orantes, argumentis etiam adhibitis, et indignum videri contestan- 
tes principem tanto tempore isto quasi ergastulo diri anathematis con- 
strictum detineri. urgebat pro se quoque ardenter rem eandem spiritua- 
lis pater supplicis, ille, quem dixi, vir reverendus, demississime depre- 
cans suscepti sui nomine ut castigationem quam aequam iudicasset prae- 
scriberet, et ea perfunctam miseratus anathematis vinculo solveret. surdo 
haec canebantur. obdurmit, quinetiam exasperatus efferatosque magis est 
sudiens ista patriarcha. adeoque inflexibiliter haesit im propesite, wt 
etiam ea rogantes obimrgaret, et ipsum losephum acriter coérceret, ee 
scilicet nomine quasi is imperaterem absolvere ausus esset contra pa- 
triarchae voluntatem, fama certe increbuit per multos vulgata, probibi- 
tum jaterdicto Tosepho ἃ patriarcha fuisse ne deinceps ipse confessiones, 
ut solebat, eius privatas acciperet eumque absolveret. quod interdictum, 
si vere contigit an observaeum sit, an id transgressus losephus trazme- 
gressionis istius venia impetrata restitutus in integrum fuerit, an postre- 
mo crimen istud cofftumaciae contra interdictum et revera comsciverk 
Josephus et inexpiatum id manserit, in medio relinquam. fama quippe 
illi priori contraria sparsa quoque est, asserens nunquam perixtum a 
patriarcha tale i . e& hac defensione losephws ipse, factas 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 257 


καὶ ὁ Ἰωσὴφ πατριαρχεύσας ὕστερον ἀπολογούμενος ὑπὲρ τούτου 
ὀκσχυρίζεσο, ὅμως πολὺς ἐντεῦϑεν ἀνερράγη κλύδων τῇ ἐκκλη- 
σίᾳ, ὡς ἰσχυρὸν προτεινόντων τῶν ᾿Ἰφσενιατῶν xus? ἐκείνου ἐγ- 
πλημα πατριαρχεύσαντος σχιζομένων. 

δ J. ὙἝότε τοίνυν Βοηδρομιῶνος ἱσταμένου καὶ τῶν συνή- P 174 
Suy νηστειῶν τελουμένων, ἑορτῆς ἀγομένης ἣν ἀκάϑιστον σύνη- 
ϑὲς ὄνομ άζων, τῶν τις τοῦ χλήρου ἐν νοταρίοιξ τῷ πατριάρχῃ 
τιλῶν μετὰ τὸν σφῶν πριμικήριον, ὃν καὶ μεσίτην εἰώθασιν οἱ 
πολλοὶ σεμνύγοντες λέγειν, τοὐπίκλην Ἑ Ψητόπουλος, λίθελλον 

ἰϑχατηγορημάνων πλήρη συνϑέμενος ἀσμένῳ ἐγχειρίζει τῷ βασιλεῖ, 
νυκτὺς τότε οὔσης μετὰ τὴν τῆς ὑμτῳδίας ἐκπλήρωσιν. ὃ δὲ 
τοὺς παρατυχόντας ἐκ τῶν τοῦ χλήρου συγκαλέσας ἅμα ἠρώτα 
εἰ xul αὐτοὶ συνοίδασι τῷ  φητοπούλῳ τά οἱ πραχϑέντα. ὡς δ᾽ 
οὐκ ἦν κατανεῦσαε ἀχούοντας πλὴν ἑνὸς ἢ καὶ δευτέρου, περί τε 

1$ τῶν κεφαλαίων διεπυνθάνετθ, xal ónofug εἴη τῆς ὑπολήψεως 

9 τὸν λίβελλον ἐγχειρίσας. ὡς δ᾽ ἐμαρτύρουν μὲν τῷ διδόντι 
τὸ μέτρια, περὶ δὲ τῶν κεφαλαίων ἀπελογοῦντο, ἀνάγκην τὸν C 
εἷς τοιούτους ἀγῶνας ἀποδυσάμενον καὶ τοὺς συνειδότας ἔχειν 
ὃ βασιλεὺς εὐθὺς οἱἰηϑείς, καὶ εἰς χεῖρας ἔχειν τὸν Aéorra, 

Ὁ ἀπρὶξ εἴχετο τῶν γραμμάτων καὶ καιρὸν ἐτίϑει τῆς περὶ τούτων 
σχέψεως. οἷς δὲ κεφαλαίοις ὃ λέβελλος συγκεχρότητο. τάδ᾽ 


1, τοῦτο P. 10. ἀσμένως Ῥ. 17. dyayxg? 


μοοίει ercha, utebatur, asseverantssime affirmans nequaquam id 
sibi prohibitum unquam ἃ patriarcha, contradicentibus nihilominus et in 
seerto perseverantibus auctoribus oppositi rumoris, qui in satis magnam 
inde celebritatem abiit. adeoque id unum et potissimum erat in crimini- 
bus, quae Arsesiani obiectabant Iosepho, ab eo schismate discissi. 

3. 'Tunc igitur sub initium Aprilis, solemnis ieiunii tempore, dum 
festum ageretur quod Acathistum vulgo nominant, quidem ex clero Epse- 
topulas cegnomento, in ordine notariorum patriarchae inserviens, post 
ipeerum pri 9 quen Mesiten sive imediatorem plerique solent 
amplo nomiae vocare, libellum ἃ se digestum accusationibus plenum sponte 

i idit, noctu post finem bymnodiae. imperator oonvocatis 
qui ferte praesentes adfuerunt e clero, simul omnes interrogabat ecquid 
consessm et conscientia ipsorum Epsetopulus id egisset. cum autem memo 
a&omseret audientium praeter unum aut alterum , de capitulis percoBtaba- 
tur, simulque cuius esset existimationis qui libellum obtulerat. ad es 
clerieis datori quidem libelli mediocre ium reddeotibus, crimina 
vero excusantibus , opinatus statim fieri non posse quin haberet conscios 
* tantum se in certamen daret, cupide scriptum oblatum tenuit, occa- 

inde sibi nascituram augwrans leonis, cuius tantam ex 
saevitiam , ia potestate habendi. imex diem praescripsit examini, capi- 
tule libello comprehensa haec ferme erant, primum , ex principio matuti- 
Georgius Pachymeres I. 17 


258 GEORGII PACHYMERIS 


ἦσαν, ὡς εἰπεῖν xa9^ ἕκαστον, πρῶτον τὸ ἐν ἀρχῇ τῆς ὀρϑρι- 
iie ὑμνῳδίας τὸν ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ψαλμὸν ἐγκόψαι, μόνῳ δὲ 

D τῷ τρισαγέῳ καὶ τῷ ἐπ’ αὐτῷ μνημοσύνῳ κελεῦσαι προοιμιάζε-- 
σϑαε" δεύτερον τὸ προσκεῖσϑαι τοῖς τοῦ σουλτὰν εὐμενῶς, ὡς ^ 
καί σφιν ἐφεῖναι τῷ λουτρῷ τῆς ἐκκλησίας συχνάκις ἐλλούεσϑαι, 5 
τιμέων χαρακτήρων σταυροῦ ἐκεῖσε τοῖς μαρμάροις ἐγκεχαραγμέ- 
xov, “Αγαρηνοῖς οὖσι καὶ ἀμυήτοις" τρίτον ὡς καὶ τοῖς υἱέσιν 
ἐκείνου τῷ ἰδίῳ μοναχῷ μεταδιδόναι τῶν ἁγιασμάτων κελεύσειεν, 

E ἄδηλον ὃν εἰ τῷ ϑείῳ λουτρῷ ἐτελέσϑησαν, καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, 
ὡς ὁ αὐτὸς σονλτὰν σὺν τοῖς σατράπαις αὐτοῦ κατὼ τὸ ὀρϑρινὸν 10 
τῆς λαμπρᾶς καὶ μεγάλης κυριαχῆς τῷ πατριάρχῃ λετανεύοντι 
συνέλϑοι τε καὶ συλλιτανεύσειε. καὶ ἃ μὲν τῷ λιβέλλῳ διειλή- 
φατο, ταῦτά τε καὶ τοιαῦϑ᾽ ἕτερα᾽ τῷ μέντοι γε πατριάρχῃ τὸ 
παράπαν ἀγνοεῖν οὐχ ἦν, ὕμως δὲ ϑεῷ τὸ πᾶν ἐπιτρέπων ἧσό- 
χαζεν. ὃ δέ γε βασιλεὺς τῶν γραμμάτων ἅπαξ ἐπειλημμένος 15 

P 175 τοὺς ἐπιδημοῦντας τῇ Κωνσταντίνου τῶν ἀρχιερέων ἐπισυνῆγε, 
καὶ δὴ προύτεινε μὲν ἐκείνοις εἰς γνῶσιν τὰ γράμματα, ἐχοινοῦ- 
το δὲ σφίσι τὴν σχέψιν ὅπως ποιοίη. οὐ γὰρ ἦν ὑπερϑέσϑαι 
πρᾶγμα δοκοῦν συμβάλλεσθαι τῷ σκοπῷ, κἂν οὐκ ἐδόχει ἀπο- 
χρῶν πρὸς τὸ τὸν πατριάρχην δεδίξεσϑαι. ἐκχεῖνος γὰρ καὶ μὴ 90 
πρὸς ἀπολογίαν ἔτι καλούμενος ἀπελογεῖτο, τὸ μὲν τοῦ ψαλμοῦ, 
ὡς αὐτὸς εἴη ὁ τάξας τοῦτο τὸ πρῶτον, ὡς τοῖς μοναχοῖς σύνη- 

4. τοῦ deerat, 


nae hymnodiae psalmum pro imperatore recisum a patriarcha, iubente 
solo trisagio et super eo commemoratione prooemium absolvi. secundum, 
himium se propensum et familiarem Sultani praebuisse, adeo ut εἰ et co- 
mitibus permiserit saepius lavari in lavacro ecclesiae, ubi sont signa ve- 
nerandae crucis marmoribus insculpta, cum isti essent Agareni et Chris 
mysteriorum expertes. tertium, quod filiis eius communicari per suum 
monachum sacras eucharistiae reliquias iussisset, cum non constaret an 
sacro baptismo initiati fuissent, praetereaque ipse Sultan cum suis sa- 
trepis per matutinum splendidae magnaeque dominicae patriarchae litanias 
celebranti adfuisset et simul litanias recitasset, haec et id genus alia li- 
bello inerant. porro patriarchae haud usquequaque ígnotum erat quid 
gereretur: tamen is totum deo permittens quiescebat. at imperator ad- 
missa semel delatione scriptisque accusatoris receptis, congregavit epi- 
scopos aliarum "erbium qui tunc Constantinopoli sunt reperti, eisque ad 
notitiam scripta sibi tradita protulit, et ut communiter secum considera- 
rent quid sibi esset faciendum petiit. non enim erat cur differretur ne- 
otium quo dudum aspirabat viam pandens, etsi non videbatur sufficiens 
ad terrendum patriarcham. ille quippe, utcumque nondum citatus ad pre 
se dicendum, respondebat obiectis, ad primum quidem de psalmo, aiens 
se auctorem fuisse istius psalmi tali tempore cantandi, et cum antes so- 
lis ἃ monachis id fieri consuevisset, primum se in ecclesiae usum in- 


* 








DE MICHAELE PALAEOLOGO  L. IV. 259 


Su ὄν, xà» τῇ ἐχκλησίᾳ τελεῖσϑαι, xal αὐτὸς ἀϑετοέῃ πάλιν 
ὡς αὐτάρκους δοχοῦντος τοῦ τρισαγίου σὺν τῷ μνημοσύνῳ εἰς 
εὐχῆς ἐχαλήρωσιν" καὶ δικαίως ἂν ἀπολογησόμενος εἶ χαὶ τοῦτο 


τελοέη οὕτω τοῦ βασιλέως ἔχοντος, πῶς ἂν δικαίως ἐγκαλοῖτο. 


ὁχαϑυφεὶς τοῦ παντός; τὸ δὲ τοὺς τοῦ σουλτὰν ἐπὶ τῷ λουτρῷ 
λούεσθαι αὐτὸν μὲν μήτ᾽ εἰδέναι μήτε κελεύειν. “τέως δικαίως 
dv ἐχχλεέοεντο πάντων ἐκεῖνοι τῶν λοετρῶν, οὐχ ἧττον ἢ τοῦ τῆς 
ἐχχλησίας, ὡς τῶν ἄλλων πρὸς τοῖς χαράγμασι τοῦ σταυροῦ xol 
εἰχόνων εὐμοιρούντων ἁγίων. εἰ δὲ τἄλλα σφίσιν ἀνεῖται xol 
10 ἀσεβέσιν οὖσιν, εἷς τί τοῦ τῆς ἐκκλησίας λουτρῶνος ἐχδιωχϑή- 
σονται; τὸ δὲ τῷ σουλτὰν καὶ τοῖς υἱέσιν ὡς Χριστιανοῖς προσ- 
φέρεσθαι ἀρχιερέως μὲν μαρτυροῦντος τοῦ Πισσιδίας ἀνεύϑυνον 
οἶμαι" εἰ δ᾽ ἄλλως ἐλέγχοιντο ἔχοντες, ἐκείνου καὶ μόνου, ἀλλ᾽ 
οὐχ ἐμὸν τὸ πλημμέλημα. ἀλλ᾽ οὐχ ἱκανὰ ταῦτα τοῖς ἀμφὶ 
15 τὸν βασιλέα ἐδόχουν τὰς εὐθύνας ἐξελέσθαι τῷ πατριάρχῃ, ἀλλὰ 
σύνοδον ἤϑελε συγκροτεῖν ἐξ ἁπάντων τῶν ἀρχιερέων, παρόντων 
ἐνταῦϑα καὶ πατριαρχῶν δίο, τοῦ τε “Ἵλεξανδρείας Νικολάου 
xal τοῦ ᾿Αγτιοχείας Εὐθυμίου ὅϑεν καὶ βασιλικαῖς συλλαβαῖς 
μετεστέλλετο τοὺς ἀρχιερεῖς πανταχόϑεν, ὥστε παρῳχηκυίας τῆς 
Ὃ ἑορτῆς ἀνυπερθέτως ἀπαντᾶν πάντας, μηδεμιᾶς προφάσεως 
ἀποχρησούσης πρὸς παραίτησιν. ἅμα γοῦν τελείῳ ἦρι συνή- 


duiisse. .verum eundem se id postea improbasse revocasseque, quod suf- 
ficere videretur trisagium cum commemoratione ad orationis expletionem. 
praeterea si alia facti huius defensio deesset, illa se uti iusta potuisse 
quam suggereret praesens status imperatoris ; qui quo iure queri posset 
exclusum se particula quadam ecclesiasticarum precum, postquam patien- 
ter et demisse acquievisset excommunicationi, qua omnium sacrorum par- 
ticipatione arceretur? ad Sultanis comites quod attineret, lotos eos eccle- 
si&e balneo nescire se, neque id iussisse. caeterum si allegata ratio va- 
leret, excludendos eos esse cunctis pariter urbis balneis, non minus quam 
illo quod ad ecclesiam pertineret , cum aliae quoque thermae , praeter- 
quam signis crucis insculptae sint, sacris etiam imaginibus ornentur. si 
autem id non obstat quominus iis, quantumvis verae religionis expertibus, 
usus permittatur aliorum lavacrorum, quid est cur repellantur ab eccle- 
sie balneo? denique cum Sultane et eius filiis. tenquam cum Christianis 
egisse irreprehensibile videri, quoniam id auctore idoneo fecerit, episcopo 

elicet Pisidiae tales illos esse testante. dsi iam ostendatur nequa- 
quam ipsos fuisse Christianos, illi soli benda, non mihi eius facti 
culpa fuerit. sed hae defensiones imperatori non videbantur sufficientes 
ad purgandum petriarcham: verum decrevit cengregare synodum omnium 
antistitum , cui interessent duo patriarchae, Alexandrinus Nicolaus et 
Antiochenus Euthymius. itaque reglis literis convocavit undique praesu- 
ls wt post festum sine mora conveniremt, nullo praetextu ad recusatio- 


C 


D 


260 ᾿ GEORGII PACHYMEBRIS 


yorro, καὶ τὰ κατὰ τὸν πατριάρχην συναχϑεῖσιν ἐπιμελέστερον 
E ἐκινεῖτο. (4) τόπος δὲ τῆς αὐτῶν συνόδου ὃ βασιλικὸς “4λεξια- 
κὸς τρίχλινος ἦν, ἵνα καὶ προυκάϑητο μὲν ὃ κρατῶν, συγχαϑέ- 
ζοντο δὲ xal οἱ μεγιστᾶνες καὶ ὅσον ἐν ἀξιώμασιν ἦν, συνεδρέα- 

P 176 ζον δ᾽ οἱ ἀρχιερεῖς, xal πᾶν τὸ τῆς συγχλήτου παρίσταντο. 5 
συνῆσαν δὲ καὶ ἀπὸ πασῶν τῶν μονῶν οἷ προύχοντες μονήρεις 
συνάμα τοῖς σφῶν προεστῶσιν. ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ τῆς πολιτείας ὅσον 
ἦν περιφανὲς καὶ δῆλον ἀπῆν. καὶ ὃ μὲν κατηγορῶν ἐς μέσον 
παριὼν τὸν λίβελλον προύτεινεν, ὃ δ᾽ ἀνεγινώσκετο ἐπὶ πάντων. 
καὶ ἐπεὶ ἐδόκεε προχαλεῖσϑαι καὶ τὸν πατριάρχην, πέμποντες 10 

B τρεῖς μὲν τῶν ἀρχιερέων τρεῖς δὲ τῶν κληφικῶν προσεκάλουν 
ἀπαντήσοντα πρὸς ἀπόλογον. ὃ δ᾽ ἀνένευε πάμπαν, καί γε κρί- 
σιν μὲν μὴ παραιτεῖσθαι, τρόπον δὲ κρίσεως καὶ τόπον xol 
πρόσωπα φεύγειν ἔλεγε, καὶ δικαίως, ὡς οἴεσθαι" πατριάρχην 
μὲν γὰρ κρίνεσϑαι παρόντος μὲν βασιλέως παρόντων δὲ μεγιστά- 15 
vov καὶ κοσμιχῶν, καὶ ἐν ἀναχτόροις, καὶ ταῦτα καὶ βασιλέως 
οὕτως ἔχοντος καὶ εἰς ἄμυναν προειλημμένον, οὐκ ἄξιον οὐδὲ 

C τῶν δικαίων εἶναι τὸ σύμπαν. ταῦτα πρὸς τοὺς ἀπεσταλμένους 
τοῦ πατριάρχου λέγοντος, γραφῇ ἐδίδοντο τὰ λεγόμενα, ὡς μή 
τι συχοφαντηϑείη. οἱ δ᾽ ὑποστρέφοντες ἐδήλουν πάντα μετ᾽ 20 
ἀσφαλείας τοῖς ἀποστείλασι, καὶ σύλλογος διελύετο. τοῦτο δὶς 
εἶτα καὶ τρὶς γεγονὸς ἔκ τιγων καιριαχῶν διαλειμμάτων (ἔμελε 


nem suffecturo. pleno igitur vere convenerunt, e& causa patriarchae ven- 
tilari & congregatis est coepta, (4) locus synodi regium Alexiacum tri- 
clinjm fut, ad id delectus ut praesidere posse& imperator. assidebant 
et aulae magaates. ac quotquet In dignitatibus erant , simul cum episco- 
pis aderat et senatus universus, et ex cunctis monasteriis praecipui 
monachorum cum suis quique praepositis; nec aberant elariores illustrio— 
resque civium. et accusator quidem in medium prodiens libellum obtulit, 
is cunctis audientibus recitatus est. tunc cum esset visum citari debere 
patriarcham, mittentes tres epis et tres clericos ipsum vecarunt ad 


sonis, idque in palatio, praesertim imperatore sic constituto et 
occasionem vindictae captente imdignum videbatnr, et tota res inique 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 261 


γὰρ xal κανόνων ἐκείνοις τοεαῦτα πράττουσιν) οὐδὲν ἦν πλέον ix 
τούτων ὅτι μὴ τὸν πατριάρχην παρωιτεῖσϑαι τὸν τρόπον τῆς κρί- D 
σεως, τοὺς δ᾽ ἀντεπιστέλλειν ἐκείνῳ, ὡς ἐπιστημδνάρχου τοῦ 
βασιλέως εἶναε δικαιουμένου ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς πράγμασι, 
δ μὴ δίκαιον εἶναι μηδ᾽ εὔλογον τὰ τοιαῦτα μέγιστ᾽ ὄντα δίχα βα- 
σιλεκῆς ἐπιστασίας κινεῖσθαι. 
δ. Ἐν ὅσῳ δὲ ταῦτ᾽ ἐπράττετο, ἐννοήσας Ó naigido- & 
χης» ὃ καὶ ἀληϑὲς ἦν, ὡς οὐδέν ἐστιν ἄλλο τὸ κινοῦν τοιαῦτα ἢ 
τὸ τοῦ κρατοῦντος πρὸς αὐτὸν ἀμυντιχόν, ὅτε καὶ κινδυνεύοι 
Ἰοχκαχῷ τὸ καχὸν ἰᾶσϑαι, τῇ τοῦ πατριάρχου καταδίκῃ τὸ πρὸς 
ἐκείνου ἀπεχϑὲς xal ὀχλῶδες, ὥστε xul ἀπεσχευάσδϑαι ταῦτα 
βούλεσθαι, παριδὼν πᾶσαν μικροψυχίαν, ἵππου τε ἐπιβάς, μὴ 
πρότερον εἰωθὼς ἐξ οὗ τὴν Κωνσταντίνου κατέλαβε, καὶ βασιλεῖ 
πρόσεισιν. ἡμέρα δ᾽ ἦν καϑ᾽ ἣν ταῦτ᾽ ἐπράττετο κυριώνυμος, P 177 
156 γοῦν βασιλεὺς καιρὸν ἐκεῖνον οἰηϑεὶς ἐπιστῆναι ὃν καὶ ἐζήτει 
xat ,' τὸν τῆς ἀνέσεως (ἔπειϑε γὰρ ἐννοεῖν τοιαῦτ᾽ ἐκεῖνον τό τ᾿ 
ἐπιβῆναι ἵππου τὸν πατριάρχην καὶ καρὰ τὸ σύνηϑες πρᾶξαι, τά 
τε κενούμενα ὡς ἐν χρῷ χαταδίχης καὶ αὐτὸν γεγενῆσθαι), καὶ 
ὡς ἐκμειλίξασϑαε παραγένοιτο, φιλοφρόνως ὑποδέχεται προσιόν- 
Vra, καὶ πλεῖστον ὅσον ὁμιλεῖ τὰ χαρίεντα. ὡς γοῦν καιρὸς τῆς 
ἱερᾶς λειτουργίας ἐπέστη καὶ ἤδη ἦν ὁ χρατῶν πρὸς τὸ τῷ ναῷ 
ἐπιστῆναι, πέμψας ἐκεῖνός τινα τῶν αὐτοῦ τοὺς ἐπὶ τῆς λειτουρ- Β 
lis miesitatonibus et is elici it nisi diapli larchee iudi- 
di modum, et ob id ommperere retesere. ad quae hocerat pairom re. 
rchae per remissos ad ipsum vocetores redditum, cum sit 
m exisümetem aéquum imperatori tribui principem locum im cognitione 
reram ecelesiesticarum, nec iustum nec ratieni censemtaoneum esse, quae 
ex eo genere negeUa nunc agiterentur, maximi wtiqpe mementi, alibi ast 
aliter aesent ente Inoveri, 

5. Dum. autem haac Tta gererenter ; int intelligens patriarcha, quod ve- 
rum eret, nom esse alam horum soteum cassam quam iram in se impe- 
ratoris witionem expetentis, in qua preseceüone periculum erat ne is 
melo aliad malum pre remedio a 9t, sue videlicet. in patriarcham 
odio et rancerí patriarchae ipsias atiome proemranda mederi aut po- 
ias  obeequi setagens, speravit, uno sei cm infeaso imperatore congresse 
iud preerert posse. quare pusillanimitste posthabita equesa 
i i Ceustaatinopolim ad 


rer excipit, tum blendis perdiu sermenibus detinet. δὲ ergo sacrae li- 


262 GEORGII PACHYMERIS 


γίας κατησφαλίζετο, καὶ ἐκέλευεν ἅμα ϑεασαμένους αὐτὸν μήτε 
περιμένειν τὴν πρὸς τὰς ἁγίας εἰχόνας προσέλευσιν αὐτοῦ προσκυ-- 
γήσοντος μήτ᾽ ἄλλο τι περιαργοῦντας πράττειν, ἀλλ᾽ εὐϑὺς ix- 
φωνεῖν μὲν τὸν διάκονον τὸ εὐλόγησον, εὐλογεῖν δὲ τὸν ϑεὸν με- 
γαλοφώνως τὸν ἱερέα κατὰ τὸ σύνηϑες, καὶ τῆς λειτουργέας ἀπάρ-- 5 
χεσϑαι. τοῦτο δ᾽ ἣν πάντως πρὸς ὃ ταῦτ᾽ ἐκεῖνος παρεσκευά-- 

C ζετο, τὸ τὸν ἱεράρχην ἅμ᾽ αὐτῷ ἐπ᾽ ἐκκλησίας συναγαγεῖν, κἀν-- 
τεῦϑεν σιωπηλῶς τὴν τοῦ δεσμοῦ λύσιν πραγματευσάμενον ἔχειν. 
καὶ δὴ ηὐτρέπιστο μὲν τὰ τῆς ἱερᾶς λειτουργίας, ὃ κλῆρος 0^ ἅ-- 
πας μετασκευασάμενος τοῖς εἰκόσε καραδοκοῦντες τὸν βασιλέα 10 
ὅσον οὕπω ἀφιξόμενην περιέμενον. ὃ δὲ βασιλεὺς τοῦ ἱεροῦ uas 
δύου τὸν πατριάρχῃν. κατέχων, κατά τινα ποσὰ διαστήματα, 

D ἅμα μὲν ἱστάμενος ὡμίλει, ἅμα. δὲ καὶ ὡς ἐπὶ τὸν ναὸν προσή-- 
γετο.. ὡς δέ πατε τοῦ οὐδοῦ ἐπέβη. καὶ ὃ διάκονος τὸ εὐλόγησον 
ἐξεβόα καὶ εὐθὺς ἡ ἐκ τοῦ ἱερέως εὐλόγησις, ἐκσπᾶται τῷ παρα- 15 
δόξῳ ὃ πατριάρχης, καὶ τὸν δόλον. συνεὶς αὐτίκα ἀντέσπα καὶ τῆς 
χειρὸς τοῦ κρατοῦντος ἐξωλισϑε, καὶ “τί λέγων ““οὕτω δο-- 
λερῶς κλέπεεις τὴν εὐλογίαν, καὶ παραλογίζῃ τὸ ϑεῖον ἄνϑρω- 
πος ὦν, οὐ δέομ ὃν οὐδὲ συμφέρον; ἔτι δὲ καὶ ““καλά γε ταῦ-- 
Ta" προσογειδίζων, ““καί γε βασιλεῖ ἐννόμως ἄρχειν ngoargov- 20 


turgiae tempus adfuit, imperator iam in procinctu adeundi templi misit 
certum e suis qui praemuniret, prout oportebat, sacrificii ministros, iu- 
bens eos, simul imperatorem ingredientem viderent, statim, non expectato 
dum ille ad sactas.imagines adoraturus accederet, nullaque omnino alia 
quacunque ex causa mora interposita , protinus inchoare functionem 
aacram, diacono versiculum benedic pronuntiante, et dei benedictionem 
solemnem sacerdote pariter proferente voce contenta. ac consilium in 
his imperatoris boc erat: se una simul cum patriarcha intra templum 
stante missae sacrum rite peragi, tacita quaedam futura ipsi videbatur 
sui a dudum iniecto anathematis vinculo solutio. atque ita compendio 
quodam opportunae occasionis consecuturum 80 sperabat quod tanto iam- 
pridem circuitu captatum iverat. succedebatque illi hactenus dolus egre- 
£e. nam cleru universos praemonitus, ut dixi, ad inchoandom missae 
sacrificium proxime instructus omni convenienti apparatu et ornstu, ex- 
pectabat dum appareret adventans imperator. qui astute ad quod inten- 

bat sacram penulam comitantis secum patriarchae tenebat manu ince- 
dens una, et per intervalla urbane interposita consistens, confabulansque 
plane familiariter, donec eum intra templum simul ingrediens induxit. 
supergresso autem ipso limen, statim dinconus benedic inclamavit ; quam 
vooem secuta continuo est sacerdotis benedictio. perculsus inopinato fa- 
cto patriarcha, et dolum subito intelligens, proripuit se, ac manui tenen- 
tis imperatoris elapsus est, '*cur"' inquiens **dolose furaris benedictionem, 
et decipere deum conaris, homo cum sis? quod nec oportebat nec expedie- 
bat ἃ te tentari." addidit praeterea haud molliter exprobrans **pulchrane 
haec putas et convenientia imperatori magnifice protesso se iuxta leges 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. . 963 
péro πρέποντα, xal δυσφορητὰ τοῖς ἄλλοις ἀκοῦσαι, ὥστε καὶ E. 


ἐπαινεῖν, ᾿" εὐθὺς ἀετὸς ἦν λιπὼν ἐχεῖνον καταιδεσθέντα καὶ ἀφε- 
πτάμενος, καὶ διὰ τῆς σιδηρᾶς τοῦ τριχλίνου πύλης ὡς τάχος 
mij διαϑέων, ἢ ποδῶν εἶχεν ἐχώρει πρὸς ϑάλασσαν,, καὶ νεὼς 
ὁ ἐπιβὰς κατελάμβανε τὰ οἰκεῖα. ὃ μέντοι γε βασιλεὺς ὕβριοπα-- 
ϑήσας οἷον καὶ αἰδεσϑεὶς προσποιεῖται οὖν ὅμως τὸ μεγαλόψυχον. 
καὶ ἐπεὶ τέλος τὴν ἱερὰν λειτουργίαν ἐλάμβανεν, ἐξελθών, στα- 
ϑεὶς ἐν τῷ ᾿“λεξιαχῷ τρικλίνῳ, τούς τε τῶν ἱεραρχῶν παρατυ- 
χόντας καὶ τοὺς τοῦ κλήρου μεταστειλάμενος, ἐπενεχάλει τῷ πα- P 178 
V rordoyy σκληρότητα, καὶ “ἴδετε λέγων ““ὅπως ἀμαϑῶς οὕτω 
τῶν ἡμετέρων χειρῶν ἀπεδίδρασκε. καὶ εἰ λυπήσων ἐφάνη, κατὰ 
τέγε καὶ παρ᾽ ἡμᾶς ἀφῖκται; ὀλλ᾽ ὡς ἔοικε,. τοὺς ἐλέγχους dia- 
φυγγάνειν πραγματευόμενος, ἔλαϑεν ἑαυτὸν συνωθήσας μάλιστα 
πρὸς τὴν δίχην. μὴ γοῦν ἐπὶ πλέον φευγοδικῶν κερδαινέτω, 
15 ἀλλ᾽ ἐπεὶ τὸ τρέτον ἐναπολέλειπται μήνυμα, συναχϑέντων γενέ- Β 
σθω καὶ τοῦτο, xal εἰ μὲν ἀπαντήσει, χρινέσϑω, εἶ δ᾽ οὖν, 
ἀλλὰ ὑμῖν γε μελήσει πῶς ἄν φυγοδικοῦντα μετελεύσεσϑε. τὸ 
δ᾽ ἐμὸν ἀναϑετέον ϑεῷ, ὅπως ἂν ὡς ἐκείνῳ βουλητὸν οἰκονομη- 
ϑείη. ταῦτ᾽ εἰπὼν καὶ πρόσϑεὶς κατά τινα πρόληψιν κἀκεῖνα 
φοεὐμεθόδως, ὅτι xal τὸ τούτους πολλάχις ἀναφέροντας περὶ τῶν 


20. τὸ] τοῦ 


imperare vellet quid homines dicent ubi audierint? an laudare ista, sa 
vel tolerabilia censere poterunt?" et his repente dictis avolavit 
instar aquilse, pudore confusum imperatorem relinquens; ac per portam 
triclinii m, pedes quanta maxima potuit pernicitate currens, perve- 
Bit ad mare, ibique nave conscensa domum se retulit. at imperator ple- 
mes licet contumeliae, ac tam probrosae repulsae sensu intimo doloreque 
sestuans, tamen magnanimitate simulata sacrificio perrexit attendere, 
qnoad misse peracta regressus stansque jn Alexiaco triclinio, apud eos 
quos ibl ferte reperit episcopos, et alios ex clero quos vocaverat, que- 
stes est de patriarchae duritia, '*videte" inquiens **quam inurbane no- 
etris se manibos proripuerit. si offensurus prodierat , quid attinebat etiam 
ad nos accedere? verum ut apparet, effugere iudicium moliens induit se 
magis, intricavitque illis ipsis quos declinare cupit laqueis quaestionis de 
jpeo coeptae; quam censeo sine mora urgendam, nec coimittendum ut 
cavillationum, quibus elodere leges nititur, fructum optatum secure aufe- 
Tat, quaesitam impunitatem. quoniam igitur tertia tantum citatio super- 
es, ea, velim, congregatis statim vobis decernatur et fiat; et si vadi- 
montem citatus stiterit, continuo iudicetur: sin minus, vestrum erit vi- 
dere quid de contumaci recusatore iudicii aequum sit statuere. id equi- 
dem ia vestro arbitrio relinquens, deo permitto ut prout illi placuerit gu- 

." ea cum dixisset, illud praeterea per quamdam utilem intento 
preesecopationem adiunxit, quod p e contingeret ipsos de negotiis 


264 GEORGII PACHYMERIS 


κατὰ σφᾶς ἐκκλησιῶν μὴ εἰσακούεαϑαι αἰτίαν μίαν el» τὴν ποῦ 
πατριάρχου πρὸς αὐτὸν ἀπέχϑειαν, καὶ ὡς εἰ ἐκποδὼν τὸ σχάν.-- 

. Ὁ δαλον γένηται, αὐτοὺς τὰ μεγάλα παρ᾽ αὐτῷ δύνααϑαι, κατα-- 
παύει τὸν λόγον. 

Τῆς δὲ μετ᾽ αὐτὴν ἡμέρας ἅμα συναχθέντων καὶ πάλιν, 5 
μετὰ πολλὰ τὰ λαληϑέντα καὶ τὴν τοῦ βασιλέως οἷον παραίτησιν, 
ὡς μηδὲ αὐτὸν ϑέλειν naptines, εἰ μή γε τῆς ἐκκλησίας δεσμοὶ 

D ἐξεχώρουν καὶ προσκατηνάγκαζον, (66) καὶ τὸ λοιπὸν πέμπε-- 
ται μήνυμα, ἀρχιερέων κἀν τούτῳ μεσολαβησάττων καὶ υληρι-- 
κῶν. ὡς δὲ καὶ αὖϑις ὃ πατριάρχης ἀπεῖπε τὴν ἄφιξιν, προσει- 10 
ϑεὶς ὡς “τὸ δοκοῦν ὑμῖν ἀπόντος γενέσθω" οὐδὲ γὰρ ἀπαντή- 
σαιμι χἂν ὅ τι γένοιτα,᾽ τότε μετὰ τὴν πολλὴν ακέψεν οἱ ἑεράρ-- 

K yes xaxóday οἷον ἐπερείδεσϑαε ϑέλαντες εἶχον μὲν καὶ τὸν τῆς φυ-- 
γοδικίας κανόνα τῶν ἀποστόλων τὰ πολλὰ σφίσι πρὸς τὸ τὰ δο-- 
κοῦντα ἀποφαίνεσϑυι συμβαλλόμενον, ὅμως δέ γε ἐν ἀσφαλεῖ 15 
βουλόμενοι πράττειν, ἐπεὶ καὶ ἐπὶ πάσης ὡς εἰπεῖν τῆς πόλεως 

P 179 ταῦτ᾽ ἔπραττον τοῦ βασιλέως eixowouoévrec διὰ τὴν τῆς ἀπε- 
χϑείας ὑποτρέχουσαν ὑποψίαν, καὶ ἵνα μὴ καὶ αὖϑιες σχίζαεντο 
μαϑόντες τὰ γεγονότα, παρίστων καὶ αὖϑις ἐπὶ μέσου τὸν Ἔψη»- 


1. καεὼ σφῶν ἐκκλησίαρ P. 


suarum ecclesiarum audiri postulantes non admitti, onam causam esse 
odium in se patriarchae. tolleretur istud modo scandalum: visuros eos 
statim quam multum apud se possint preces omnes et significationes ve- 
lentatis ipsorum. in ea verba loqui desüt. 

Postridie congregatus rursum coetus est. ibi post multa varie dicta, 
postque aliquam imperatoris ad specimea modestiae affectatam recusatio- 
mem interveniendi synodo, si per vincula ecclesiae, quibus constriagere- 
tur, id minime liceret, tandem is, velot consensu coactes invitentium 

» ingressus assedit. (6) ad ultimam iade, quae sols supecerat, 
patriarchae citationem rite peragendam episcopi, ut antes, et ex clero 
aliqui missi sunt. cum autem more solito patriarcha se venturum negas- 
set, addidit *me utique absente, quod vobis videbitur, fiat: nuaquam 
eaim emnimo, quidqnid ad id moveatur, adducar ut illic me siam. "' 
tunc post multam deliberationem et consideratienem attentam potres, ma- 
xime studentes inniti canonibws, reperiebant in primis accommedatum ad 
rem praeseniém canonem apostolorum de recusatione iudici. quamquam 
autem is sufficere ipsis videbatur ad sententiam iure ferendam, tameg 
quia in oculis universae, ut sic dicam, civitatis, prout imperator erdisa- 
verat, haec gerebantur, per quam eret vulgatissima opinio ao notitia ai- 
multatis, qua is a patriarcha sibi vicissim infenso diasidebat , 86 per 
eam causam infirmandi iudicii tanquam ex odio ad imperatoris gratiam 
leti eccasio quaepiam et ex ea praetextus schiematia nasceretur iis qui 
forte rem uti nunc gerebatur narrari pestea audirent, statuerunt iterum 

pensis cepitulis 


in medio Epsitopulum; et libellus singillatim ex 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 205 


τέπονλον. ὁ λίβελλος καϑ᾽ ἕν κεφάλαιον ὑπανεγινώσχετο, καὶ 

d ἔχοι τοὺς μαρτυρήσοντας ἠρωτᾶτο. ὃ δέ ye ““πραγμάτων 

φανερῶν εἶπεν ““οὐ τόνδε ἢ τόνδε ἀνάγχη εἶναι τὸν μάρτυρα, 

ἀλλ᾽ ἅμα σύμπαντας, ὅτι xal πάντες συνοίδασι γενομένοις. 

6 ὡς γοῦν ἐνλεγέντες τινὲς ἠρωτήϑησαν τῶν τοῦ κλήρου, καὶ μᾶλ-- 
λον περὶ τοῦ σουλτάν, καὶ εἰ συλλιτανεύσας τῷ πατριάρχῃ συγ- Β 
καϑίσειεν ἀναγινωσκομένου τοῦ ϑεολογικοῦ λόγου κατὰ τὸ σύνη- 

ϑες, εὐϑὺς ὡμολόγουν οὕτω γενέσϑαι, τὸν δὲ σουλτὰν εἰ Χρι- 

στιαγνός ἐστνεν εἴτε καὶ μὴ μὴ εἰδέναι ἔφασκον, τέως δ᾽ ἐχεῖνον 

ἰοτότε Χριστιανὸν νομίζειν ἄντικρυς. οἱ γοῦν κρίνοντες τοῦτο 

μόνον λαμβάνειν ἤϑελον τὸ συλλιτανεύσαντα χαϑεσθϑῆναι, τὸ 

δ᾽ εἴτε Χριστιανὸς εἴτε καὶ μή, αὐτοῖς ἔφασκον ζητητέον εἶναι, 
καὶ ἐπὶ τούτοις πολλοὶ παρήγαντο μαρτυρήσοντες τὰ σέβας ἐκείνῳ C 

μὴ κατὼ Χριστιαγοὺς εἶναι, οὐχ οἶδα δ᾽ εἴτ᾽ ἀληθές, εἴτε μὴν 

| 15 ϑεραπεύοντες τὸν κρατοῦντα. τέως δέ γε, ὡς ὕστερον ἡμᾶς 

πυνϑάνεσθαι τῶν τοιούτων τέλος λαβόντων, ὃ σουλτὰν ἀποστεί- 

λας πρὸς τὸν κρατρῦντα, ἐπεὶ παρὰ τὴν αὐτοῦ αἰτίαν μεμαϑήκεε 

τὸν πατριάρχην ἐξιλαϑέντα, σὺν ἄλλοις οἷς ἐμήνυε, καὶ τοῦτο 

χαριέντως ἢ μᾶλλον καὶ βαϑέως ἁπτόμενος προσεμήνυεν, ἀξιῶν 
φοστιΐλαί οἱ τῶν ἐχείνου διαφερόντως τὼ ἱερὰ περιάμματα, ὦ δὴ D 

καὶ ἐγχόλπια ὃ κοινὸς ὀνομάζει λόγος, καὶ εἰ βούλοιτο, καὶ χοί- 

gov ταριχευϑέντα 'μηρὸν ὡς ὀρεγόμενας φάγοι. καὶ τοῦτ᾽ ἦν 


ergo preducti alii mule! sunt qui testi- 
ficarentur nen esse illnm religienis Chr 


266 . GEORGII PACHYMERIS 


τότε τῷ βασιλεῖ περὶ τοῦ πατριάρχου ἔλεγχος ἄντικρυς, τῷ μὲν 
εἶναι τῶν ϑείων ἐκετυπωμάτων προσκυνητὴν τὸ σέβας αὐτοῦ παρι-- 
στῶντος, τῷ δὲ καὶ χρεῶν ὑείων ὀρέγεσθαι τὴν κατὰ Χριστια- 
γνοὺς πολιτείαν ἐμφαίγνοντος. τότε δὲ ὡς ἀτελέστου περὶ τοῦ 
σουλτὰν βουλευομένων ἐκείνων ἐδόκει κίνδυνος ἐξῆφϑαι τῷ πα-- 5 


E τριάρχῃς ἦσαν δ᾽ ἄλλοι οὗ καὶ γλαφυρώτερον ἐπεχείρουν δῆϑεν 


προσεπετιϑέμενοε ταῖς κατηγορίαις, ὡς εἴπερ κἀχεῖνος elg Χρι- 
στιανοὺς ἀληϑῶς ἐτέλει, τὸ γοῦν περὶ ἐκεῖνον Περσικὸν καλὸν 
ἦν ἐκτόπως τὸν πατριάρχην φυλάττεσθαι" μηδὲ γὰρ κἀκείνους 
πάντας Χριστιανοὺς εἶναι ἢ καὶ λογίζεσϑαι. ὡς γοῦν πρὸς τὸ 10 
τὰ δοκοῦντα ἀποφαίνεσθαι ἦσαν, οἱ μὲν πλείους, ἢ καὶ πάντες 
παρὰ τινὰς (ὃ Ποντοηρακλείας Θεόδωρος οὗτος ἦν, ὃ Εὐχαΐ-- 
τῶν ᾿Αλέξιος, ὃ Βρύσεως Ἰωάννης, καὶ μετ᾽ αὐτῶν ἄλλοι" ὃ 


P 180 γὰρ ἤΠιτυλήνης Γρηγόριος τὰ πολλὰ τῷ πατριάρχῃ προσέχων, 


ἐπεὶ τὴν δίχην ἀπηρτημένην ἑώρα oi, νόσον σκηψάμενος ἀπῆν, 15 
ᾧ δὴ καὶ μετ᾽ ἐμβριϑείας ὃ κρατῶν ἐμὲ ὡς νοτάριον ἀποστέλλων 
ἢ ἀπαντᾶν ἢ διδόναι τὴν γνώμην ἐκέλευε, καὶ μόλις τὴν οἰχείαν 
γνώμην τῷ τε “αρίσσης Θωμᾷ, τῷ Ναυπάκτου Ἰωάννῃ καὶ τῷ 
“Αδριανουπόλεως Γερμανῷ προσανετίϑετο) oi γοῦν nagà τοὲς 
εἰρημένους ἐκ τοῦ παραχρῆμα καϑαίρεσιν τοῦ πατριάρχου κατε- 20 


confirmabatur imperatori culpa in hoc vacare patriarcham, cum revera 
Christianum Sultan se probaret tum exhibendo se sacrarum imaginum ve- 
neratorem , tum se gustare libenter carnes suillas declarando. caeterum 
tunc cum in illis de patriarcha disquisitionibus quasi pro fundamento po- 
meretur minime illum fuisse Christianis mysteriis initiatum, utique vide- 
batur inde impendere periculum patriarchae. erant qui callidius et ad 
finem intentae damnationis assequendum efficacius argumentarentur, alle- 
gantes parum ad summam criminis referre Sultanis ipsius statum quoad 
religionem. «ut enim ille revera Christianus fuerit, certe a Persis eius 
comitibus pariter et promiscue simul cunctis admittendis cavere debuisse 
patriarcham, cum satis constaret nequaquam illos universos aut fuisse aut 
abitos esse Christianos. ut autem ad dicendas sententias ventum est, 
plerique aut potius omnes praeter quosdam (hi fuerunt Theodorus Hera- 
cleae Ponti, Alexius Euchaitarum , loannes Brysis, et cum his alii: nam 
Gregorius Mitylenes, patriarchae multum deditus, ubi prospexit ei da- 
mnationem imminere, simulato morbo abfuit, ad quem impetu ardent im- 
perator me, pro eo quo tunc fungebar notarii munere, ire confestim ius- 
sit, denupntiaturum ut omniao aut veniret aut sententiam suam mihi ad 
synodum relaturo ederet; ad quae is aegre tandem responsum expediens, 
dixit se, quod Thomas Larissae, loannes Naupacti, Germanus Adriano- 
poleos episcopi censerent, etiam ipsum sentire, ac velle tribus ipsorum 
iis suum quartum plane consentiens adiungi) exceptis, inquam, his 

quos modo nominavi, reliqui omnes praesentem exauctorationem patriar- 
chae concordibus calculis decreverunt, sed maiori ex parte ob contumma- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 9267 


Ψψηφίζοντο, πλὴν ὡς φυγοδικοῦντος τὸ πλέον" τὸ γὰρ σουλτὰν 
εἴτε Χρεστιανὸς εἴη εἴτε xal μή, ἐπ᾽ ἀμφιβόλοις ἐτίϑουν, áno- 
χρῶν δὲ πρὸς καταδίκην τῷ κατηγορουμένῳ τὸ τῆς φυγοδιχίας 
καὶ μόνον ἐνόμιζον ἔγκλημα, ὡς ἐπ᾽ ἐγχλήμασι τῷ φυγοδικοῦντι 
5evuflaivov. οἱ δὲ καὶ σφίσιν ἀντέβαινον ἱκανῶς, ὡς εἰ μὲν ὡς 
«οἰνωνήσας ἀλλοσεβέσιν 0 πατριάρχης εὐθύνοιτο, πρῶτον μέν, 
ἀλλ᾽ ἄδηλον ὃν εἰ ἀσεβεῖς ἐχεῖνοι, τὸ ἔγχλημα συμβαίνειν ἔξα-..- C 
σϑενεῖν. εἰ δὲ καὶ ταῖς ἀληϑείαις ἔξω τῆς αὐλῆς τοῦ Χριστοῦ 
ὁ σουλεάν, τὸν μὲν πατριάρχην καὶ οὕτως ἀνεύϑυνον εἶναι, τοῦ 
Ἰοπαντὸς ἐπὶ τῷ μαρτυροῦντι κειμένου" ὃ δ᾽ ἦν ó Πισσιδίας Ma- 
κώριος. εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ συνευϑύνεσθαι καὶ τοὺς ἄλλους τῷ 
πατριάρχῃ, “Χριστιανούς γε ὄντας καὶ προσκεκληρωμένους τῷ 
ϑείῳ, xa9^ ὀνδηποτοῦν εὑρισχομένους βαϑμόν, οἷς δὴ καὶ ὠφεί. 
Aezo ἐξ ἀνάγχης ὑπομιμνήσχειν τῷ πατριάρχῃ καὶ ἀναστέλλειν 
Ἰδ5τὴν ἐκεῖϑεν σεβήλωσιν. τὸ δὲ τούτους παραδραμόντας ἐπὶ μό- D 
vo τῷ πατριάρχῃ δίχην ἱστᾶν μὴ εἶναι δίχαιον τὸ παράπαν 
μηδ᾽ ἐπιειχῶς εὔλογον. ὃ δ᾽ οὖν Πισσιδίας πρὸς τὸ ἀποβησό- 
μενον ἀφορῶν (τὸ γὰρ ἔγκλημα μαρτύριον ἣν τοῦ καὶ τοῦτον τῇ 
καταδίκῃ συνυπάγεσϑαι" οὐ γὰρ ἂν δόξαιεν πάντως τὸν πα- 
φοτριάρχην δικαίως χαταδικάζειν, εἰ μὴ καὶ αὐτὸν εὐϑύνοιεν) 


6. κοινωνήσων Ῥ. 


ciam non sistendi se judicio: nam crimen de Sultane longam nec neces- 
seriam aiebant poscere disquisitionem de religione eius, qua defungi lice- 
ret, in ambiguo relinquendo Christianus necne fuerit, nitendo autem ad 
damnationem accusati eo quod et certo constaret et secundum leges auf- 
ficere, recosatione videlicet comparendi ente legitimum tribunal, 
rite citatus fuerit. his, quatenus in ambiguo relinquebant crimen de 
Sultane, obsistebant elii satis verisimili ratione, contendentes plane pur- 
gatum de eo videri debere patriarcham. nam eum quidem quo pacto ae- 
quum sit dempari, quia profanos in rerum sacrarum communionem ad- 
miserit, si profanos 1stos quos admisit fuisse non constet? et utcumque 
se res habuerit, idoneum eos pro Christianis babendi patriarcha habuerit 
auctorem Macarium episcopum Pisidiae, penes quem in solidum eius, si 
qu est, facti culpa resideat? praeterea non patriarcha solus eo nomine 
0s venerit, sed et alii multi qui simul tunc cum eo in templo 
fuere, non Christiani solum sed etiam cléro adscripti, quorum singulos 
pro ratiene gradus cuiusque stringebat sua pars officii ad excludendos 
adytis profanos et non communicandum in mystice functione cum non 
imitiatis. quis enim possit dubitare quin saltem ii debuerint admonere 
patriarcham , et cum non fecerint, quin eius, si quod est, piaculi conta- 
gionem in se traxeriot, ob quam et ipsi sint poenae obnoxii. prae 
porro tot aliis participibus culpae, in uno puniendo severitatem haerere 
patriarcha neque aequum neque tolerabile ommino videri posse. haec vi- 
dens Pisidiae antistes, et vim praeiudici ad se quoque in eandem cum 
patriarcha damnationem involvemdum pertinentis secum reputans, tacitus 


268 GEORGII PACHYMERIS 


ἐφ᾽ ἡσυχίἀν καϑήμενος ἦν. τόσον δ᾽ ἐκείνοις ἔμελε τούτου ὥστε 
οὐδὲ τὸ πρῶτον συνεκαλέσαντο μαϑεῖν ἐξ ἐκείγου τὰ περὶ τοῦ 

E σουλτάν. τέως δ᾽ ὅμως οὐκ ἦν αὐτὸν δέχεσϑαι τοὶς δι᾽ αὐτὸν 
ἐπενεγκόγτας τὴν τῆς δίχης ψῆφον τῷ πατριάρχῃη. ὃ δὴ καὶ 
συνέβη, ἐξορισϑέντος ἅμα τῷ καϑαιρεϑῆναι, ἢ μᾶλλον καὶ 5 

, ἐρήμην ἁλῶναι, κἀχείνουι ὡς δὲ πολλῶν τότε κατατεινομένων 
λόγων τέλος καὶ οὗτοι συνῆλθον τοῖς ἄλλοις ἑκόντες ἄκοντες, 
κυροῦται 7j ψῆφος καὶ ὃ πατριάρχης ἐπὶ καϑαιρέσει xaradmate- β 
ται. λύσαν δ᾽ αἰψηρὼν ἀγορήν, ποιητικῶς φάναι, τῶν βασει- 
λέων εὐφημηϑέντων κατὰ τὸ σύνηθες. πλὴν καὶ δύο τάττονται 10 
P 181 παρὰ τῶν ἱεραρχῶν ἱερώρχαι ἀπελθόντες τὰ παρὰ τῆς συνόδου 
πραχϑένετα σημῆναι τῷ καταδίκῳ. 

Β 7. "Owloc γοῦν δείλης πρὸς ἐκεῖνον ἀπηντηκότες, παρόν-- 
vog καὶ τοῦ κλήρου παντός, ἐδήλουν τε τὴν ἀπόφασιν καὶ ὡς 
ἐξελϑεῖν ἑτοιμασϑείη διεκελεύοντο. ὃ δὲ πρῶτον μὲν εὐχαριστή.- 15 
σας ϑεῷ ἕτοιμον ἑαυτὸν παρεῖχεν ἀπέρχεσθαι, ὅπῃ καὶ βού-- 
λοιντο. ἔπειτα δὲ καὶ πρὸς τὸν χλῆρον στραφεὶς ““τὰ μὲν 
κατ᾿ ἐμὲ ὅπως συνέβη παραχωροῦντος ϑεοῦ, οἴδατε, τέχνα" 
δεῖ δ᾽ ὅμως εὐπειϑεῖν τῷ ϑείῳ᾽ ϑελήματι, κἂν ὅπως οἰκονομοίη 

C τὰ xaJ^ ἡμᾶς. ἡμεῖς μὲν οὖν ποιμένες ταχϑέντες κρίμασιν οἷς 20 . 
οἷδε τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ καλέσαν, εἰ xal ἀναξίους, ἡμᾶς, 


. 
*. 


sedebat. nocuit ill nimius favor petrom. nam ut ei percerent, absti- 
nuerant ab eo iuridice interrogaado tum cum diecuteretur patriarchee 
circa Sultanem factum, cuius ipse pars fuerat. nunc serum erat illum 
vocare, manifesto utique praeiudicio damnatum. nec poterat locum am- 
plius habere queliscunque ipsius defensio, iam prolatis multorum sentea- 
tiis in eos «εἰ cum profanis commonicassemt , quae suffragia nibilo mi- 
nus Pisidiensem quam ipsum patriarcham affligebant. iteque damnate 
petriarcha, eut potius indicta cause propter neglectum vadimonimm depo- 
sKo, Pisidiensis quoque in exilium pulsus est. post. muka in ista concec- 
tatione ultro citroque allegata, tandem et hi volentes nolentes cum aliis 
convenerunt, et concordi iam synodi fudicio depositio patriarchae sancita 
est. selverunt autem, ut poétice dicam, subitum conventum, et acclama- 
Gonibws in honorem imperantium editis de more, praeereaque duobeos 
praesulibus electis qui nomine synedi exauctoratiomem patriarchae denun- 
tiarent suam, finis unpositus negotio est. 

T. Inde sub vesperam conveniunt patriarcham ii quos dixiaus ad id 
a symodo electos, et clero praesente universo, postquam suam ilii 
sitionem iuridice declararoat, eadem ipsum auctoritate iusserunt 
sese ac comparare ad proximum discessum. at ille gratiis primum 
extis, premptom paratumque se exhibuit ad eundum quo vellent. tum ad 
clerum conversus ''res" imquit *wti se meae habeant deo ittente, 
nostis, filii: oportet tamen acquiescere divinse, veluntati, et boni conse- 
lere id de oebis providentia decrevit. nos oum fuissemus pastores 
preefecti notis Spiritui Sancto, qui vocavit nos quamvis indigues, 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 269 


ὅκως κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἐποιμάναμεν xol τὰ xa9^ ἡμᾶς διεξ- 
ἤγομεν, οὐ καλῶς μὲν ἴσως, ἱκανῶς δὲ κατὰ τὴν ἡμετέραν δύ- 
ψαμιν, οἱϑατε" τί τὰ δῆλα καὶ λέγω; ὅμως πολλοὺς μὲν ἴσως 
καὶ ἐλυπήσαμεν, παρὰ πολλῶν δὲ καὶ ἐλυπήϑημεν, συνδιαφέ- 
δροντες ἀλλήλοις τὰς παρ᾽ ἀλλήλων ἀπεχϑείας. τοιαῦτα γὰρ τὰ Ὁ 
τῆς ἐχχλησίας σπλάγχνα, ὡς καὶ βαρυνομένων ἡμῶν ὡς πατέ- 
Qu» ὑμᾶς ὡς τέκνα ἀνέχεσθαι, καὶ ἀπεχϑανομένων τινῶν ὑμᾶς 
αὖϑις ἀλογοῦντας τῆς ἀπεχϑείας ὡς μέλη γνήσια περιέπειν τοὺς 
ἀπεχϑανομένους. νῦν οὖν καιρὸς ἀλλήλοις ἀφεῖναι τὰ ὀφειλή.- 
fÜuara. καὶ δὴ τὸ μὲν ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ἐχπληρῶ, καὶ συγχωρῶ πᾶσι, E 
καὶ ὅπη τῷ ϑεῷ βουλητὸν προϑύμως ἀπέρχομαι. ὑμεῖς δὲ ἀλλὰ 
sd τῶν σχευῶν τὰ τῆς ἐχχλησίας, καὶ ὅσα ἐν πέπλοις τιμίοις καὶ 
λειψάνοις ἁγίων καὶ βίβλοις, ἀπελϑόντες καὶ xa9* ἕν ἰδόντες xal P 189 
ἀγαψηλαφήσαντες παραδέξασϑε, μὴ καί τις ἱεροσυλίας ἡμᾶς 
15 γράψηται. καὶ τὸ λοιπὸν χαίρετε ἐν κυρίῳ, τέκνα, καὶ σώζε- 
σϑε. ἡμῖν δὲ ὃ ἐπενδύτης καὶ τὸ πυξίον καὶ τρία τῶν νομισμά- 
των, ὦ δὴ καὶ τῷ πατριαρχείῳ προσβαίνοντες εἴχομεν κατὰ κα- 
ψόνα τῶν μοναχῶν, xai ταῦτα ἰδίοις χόποις τοῖς ἐκ μετεγγραφῆς 
ψαλτῆρος κτηϑέντα, πάλιν λαβόντες ἔξιμεν.᾽ ταῦτα xol τοι- B 
Φοαὔῦϑ᾽ ἕτερα πρὸς τὸν χλῆρον εἰπών, ὥστε καὶ ἐκ τοῦ σχεδὸν 


tamen prout potuhnus gregem pavimus et vos ecclesiamque gubernavimus, 
forsitan non bene, veruntamen, quantum virium fscultatisque nostrae te- 
noitas tulit, fideliter, testes vos habemus omnium: quid attinet nota 
proloqui? (ínter hsec fieri potest ut nes molestiam multis facessiverimus, 
uti οἱ vicissim perpessi sumus molestias plarimorum. ignoscamus condo- 
aemusque nobis invicem mutuas offensiones in visceribus ecclesiasticae 
caritatus, nam inter nos comparatae necessitudinis poscit officium, ut et 
nos patres libenter feramus quae gravia perpeti a filiis contingit, et vos 
filüi qued & paterna gubermatione mines gratum interdum accidX tolere- 
s; itemque quae forte 8 fratribus offensiones existunt, non mutuis ulci- 
sci odiis, sed ut membra eiusdem corporis vera illos i graves vobis 
e«t infestos amplectamioi. tempus nunc est dimittendi invicem debita. 
equidem, qeae in hoc meae partes sunt, quam plenissime possum exe- 
quor , iodulgeos cendomapsque cunctis concta; et quo deo placitum est, 

pergo. vos ite, censum facite ecclesiae vasorum ; et wid ve- 
lorum ca 


270 GEORGII PACHYMERIS 


ἀπελϑεῖν τινὰς ἐπὶ τῇ τῶν ἁγίων παραλήψει, ὧν xal αὐτὸς ἦν, 
στραφεὶς πρὸς τοὺς πεμφϑέντας ““ἀδελφοὶ᾽ εἶπεν, ““ἰδοὺ ἥτοι-- 
μάσϑην, καὶ οὐ ταραχϑήσομαι;, κἂν ὅ τι καὶ ἐπ᾿ ἐμοὶ βούλοι-- 
σϑε. τὸ οὖν ὑμέτερον, ὡς φατέ, κατεπράχϑη. πραττέτω xol 
τὸ λεῖπον ὃ βασιλεύς, καὶ ὅπου lito» ἡμῖν ἐξ αὐτῆς κελευέτω, 5 

C ἢ μᾶλλον πεμπέτω καὶ τοὺς ἀπάξοντας. οὐδὲ γὰρ ἐρίσομεν τὸ 
παράπαν, κἂν ξίφος προσετοιμάζοι xüv ϑάνατον." ταῦτ᾽ εἶ-- 
πὼν ἀπέπεμπε μετ᾽ εἰρήνης πάντας, αὐτὸς δὲ τοῖς ὅλοις ἐξαμε- 
λήσας ἐκάϑητο, τὸ ἀπὸ τοῦ κρατοῦντος ἀναμένων πρόσταγμα. 

D 8. Νὺξ ἦν, περί nov τὰ τελευταῖα Πυαντιῶνος, ὅτε xal 10 
πρὸς τὸ αἰϑριώτερον καϑίσταται ὃ ἀὴρ τῶν ἀπὸ τοῦ χειμῶνος 
ἀπαλλαγεὶς δυσχερῶν, τὸ πολὺ τῆς νοτίδος ἀποβαλών. καὶ δὴ 
τὴν πρώτην φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἐχείνης οἵ τοῦ βασιλέως πέμπον-- 
ται ἐφ᾽ ᾧπερ τὸν καταδικασϑέντα καταγαγόντες ἀπαγαγεῖν ὅπου 
καὶ προσετάχϑησαν. ὡς γοῦν αὐτίκα κατήγετο, ἐπιβὰς τοῦ με- 15 
γίστου ναοῦ, στὰς πρὸς ταῖς μεγίσταις πύλαις, ἀφωσίου τῷ δε- 

E σπότῃ Χριστῷ τὰ εὐχαριστήρια προσκυνῶν τε καὶ συνταττόμενος. 
ὡς δ᾽ ἔμελλε διὰ τῆς κατ᾽ ἀνατολὰς πύλης ἐξέρχεσθαι ἐφ᾽ ᾧ 
καταλαβεῖν τὸ ἐν τῇ Βαρβάρᾳ κελλύδριον τοῦ ϑαυματουργοῦ 
Νικολάου, ὃ δὴ καὶ συνίστατο τότε πρὸς τῇ ϑαλάσσῃ καὶ ὡς 90 
μετόχιον τῇ ᾿Οξείᾳ ᾿ἡρμόζετο ( ἐκεῖ γὰρ προχείρως κατεδικάζετο 
ἀπελϑεῖν, καὶ τοῦτο κατ᾽ olxoroulay οἶμαι ϑεοῦ, ὅτι καὶ τὸ ῥά-- 


ut dixerat supellectilem numerato recipiendam, conversus ad misses ἃ 
synodo **fratres," inquit, en paratus sum, et non turbabor, quidquid 
de me volueritis. quod vestrarum, ut dicitis, erat partium, fecistis. 
faciat et imperator quod reliquum est, et quo eundum nobis sit extemplo 
praescribat, aut potius qui eo deducant mittat: non enim resistemus, 
aut quidquam omnino recusabimus, sive is gladium sive mortem etiam 
paret." his dictis dimisit in pace omnes, ipse placide omnium securus 
assedit, ab imperatore mandatum expectans. 

. 8. Nox erat circiter extrema Maii mensis, cum in serenitatem ex- 
hilaratus aér ex hiberno rigore, et humoris per vernos tepores exube- 
rantis parte magna resoluta, liquido liberiue coelo ridet, quando circa 
primam vigiliam adfuerunt quos imperator miserat ad condemnatum abda- 
cendum quo iussi erant, is cum abduceretur, superatis gradibus templi 
maximi stans ad portam maiorem gratias egit venerabundus Christo do- 
mino, adorans et ut in digressu vale dicens. mox cum exiturus esset pet 
obversam Orienti portam, ut ad cellulam in Barbara sitam mirifici Nico- 
lai se conferret (ea tunc domuncula mari admota, et ad Oxeensis mona- 
sterii ius dominiumque pertinens, ideo parata fuerat obiter excipieade 
Arsenio, quod ei sedem exilii apud Oxeam, opportunitatem quamdam loci 
secutus, imperator decreverat, id quod equidem non sine numine factum 
arbitror, dum animo reputo sacram monachi vestem ac professionem pri- 


* 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 271 


xoc ἐκεῖνος ἐν τῇ Ὀξείᾳ πρώτως ὑπέδυ τὸν μοναχὸν μεταμφιεννύ- 
μένος) — ὡς τοίνυν πρὸς τῇ ἐξόδῳ τῆς ἐχκλησίας ἦν, αἰϑρίας P 183 
ἐς τότε οὔσης κατ᾿ οὐρανὸν ἐξαίφνης νέφος σχοτόεν ἐπλήρου τὸ 
πᾶν, καὶ ῥαγδαῖος συνάμα χαλάζῃ κατεφέρετο δετός, χρῆμά τε 
5 ἐξαίσιον ἀστραπῶν τὸν ἀέρα πυρεχβολοῦν ἐξέκαιε, xul χτύποι 
βοοντῶν συνεχεῖς τὰ τῶν ἀκουόντων συνετάρασσον ὦτα. κἀκχεῖ-- 
γος ἐν τόσοις δεινοῖς τοῖς ἀπάγουσιν ἐἴλκετο, ἕως καὶ ἐς τὴν μο-- 
γὴν χατηντήκεσαν. ἐκεῖσε γοῦν διαγαγόντος τὴν ἡμέραν, τῇ 
ἐπιγενομένῃ νυκτὶ νηὶ ἁλιάδε ἐνθέμενοι περιώριζον ἀνὰ τὴν Προι- B 
Ἰοκόννησον, τῷ ἐκεῖσε μονυδρίῳ τῷ ἄνω τῆς ἐγχωρίως λεγομένης 
Σούδας κειμένῳ ἐγκαταχλείσαντες, τάξαντες καὶ ὀπτῆρας àx τῶν 
βασιλικῶν, ὡς μὴ ϑεῷτο τοῖς βουλομένοις. 
9. Οὕτω μὲν οὖν τὰ κατ᾽ ἐχεῖνον διαταξάμενοι, ἐπεὶ καὶ C 
τοὺς πατριάρχας ἐπ᾿ ἐχείγῳ γνωμοδοτεῖν τῶν ἀναγκαίων ἐνόμι-- 
15 ἴον, ἀξιουμένων ἐκείνων ὁ μὲν ΧἈἀντιοχείας Εὐθύμιος ὡρμημένος 
καὶ πάλαι εἰς τὴν κατ᾽ ἐχείνου ἀπέχϑειαν ὡς μὴ παρ᾽ ἐχείνου εἰς 
κοινωνίαν δεχόμενος, αἰτίαν φέρων, εἰ ἀληθῆ ἄδηλον ὃν, ὅμως 
δὲ φέρων ix φήμης ὡς συγκοινωνοίη κατά τι τοῖς “ρμενίοις, τότϑ 
did ταῦτα xal προσαπεδέχετο τὸ ἐχποδὼν ἐχεῖνον γενέσϑαι καὶ D 
40 συνήνει γνωμοδοτῶν. ὃ δ᾽ ᾿Αλεξανδρείας Νικόλαος τοσούτου 
συναινεῖν ἐδέησεν ὥστε καὶ καϑώπαξ τῶν χαταψηφισαμένων 


mum sb Arsenio susceptam apud Oxeam) cum, inquam, in eo esset ut 
templo egrederetur, et sudum purumque coelum esset, foeda repente nu- 
bes tetra cuncta caligine complevit, vehemensque simul imber mista gran- 
diae decidit, fulguribus horrendis late aérem incendentibus. Per has ille 
aerusnas ab abducentibus trahebatur, quoad in illam, de qua dixi, do- 
munculam pervenerunt; ubi cum diem posterum transegissent, nocte in- 
secuta navi Ársenium piscatoriae imponentes, deportatom ultra Procon- 
Mesum incluserunt mausiunculae illic sitae supra locum, quem vulgo inco- 
lae Sudam vocant, appositis custodibus e satellitio imperatoris, ne adiri 
«xul a quibusvis invisere volentibus posset. 

9. Horum in bunc modum contra patriarcham Arsenium actorum 
magni referre, quinimo necessarium esse, qui egerant putabant, ut cae- 
teri patriarchae auctores fierent concordibus in ea suffragiis dandis. cum 
Mitur illi ut id annuerent rogarentur, Antiochenus quidem Euthymius fa- 
cile assensus est: erat enim haud obscure iam olim Arsenio infensus, 
quod ab ipto in communionem non reciperetur. causa ferebatur (haud 
equidem definierim an vera: sed hanc tamen vulgus sermone celebrabat ) 

quod Antiochenus communicasset quadam in re cum Armeniis. quare 
kem occasione ultionis cupide arrepta exauctorationem adversarii libenter 
amplexus est, et suae illam sententiae auctoritate adiuncta confirmavit. 
at Alexandrinus Nicolaus tantum abfuit ἃ comprobendo facto, ut semel 
** causa illos qui Arseniaum damnaverant a sua communione abaciasos 


272 GEORGII PACHYMERIS 


ἐσχίζετο xal ἔμεινεν ἕως τέλους ἐν τούτῳ, μηδὲν μεταλλάξας τῶν 

E ἐγνωσμένων. (10) τῶν δ᾽ ἀρχιερέων, πλὴν τῶν προτέρων 
ἐκείνων, IMavovr τε τοῦ Θεσσαλονίκης καὶ τοῦ Σάρδεων χ4ν- 

P 184 δρονίχου, οὐδεὶς ἄλλος ἦν ὁ σχιζόμενος. τὸν Ἀνδρόνικον, «og 
xal κατὰ μοναχοὺς ἀποχαρείη, φϑάσαντες εἴπομεν, ὃν καὶ ἐπὸὶ 6 
τῆς αὐτοῦ πατριαρχίας "Ἀρσένιος, εὖ εἰδὼς ὡς δι᾽ ἐχεῖνον τὸ 
πρῶτον ἐξορισϑέντα ὑπέδυ τὰ μοναχῶν ἐξεπίτηδες, ἤϑελεν ἀνορ-- 
ϑοῦν ἀποϑέμενον εὐθέως τὰ ῥάχη. ἀλλ᾽ οὐχ ἐξεγένετό ol εἰς 
τοῦτο καὶ τοὺς ἱεράρχας συμπείϑειν. ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος vore 
τῷ πατριάρχῃ κατ᾽ ἰδίαν κοινολογησάμενος εὗρεν, εἶ μόνον 9ε-- 10 

B λήσοι xal ἥ σύνοδος, κατανεύοντα, ἐξελϑὼν ἐκεῖϑεν ἔγνω πείρᾳ 
διδόναι τὸ πρᾶγμα. καὶ δὴ κατὰ μίαν τῶν συνοδικῶν ἡμερῶν, 
συνιγνωχότος καὶ τοῦ πατριάρχου, μανδύαν τε ἀρχιερατικὸν πε-- 

᾿ ριβάλλεται καὶ ἐπὶ κεφαλῆς τὴν ἱερὰν ἐπιτίϑεται κίδαριν, καὶ 
καϑεσϑεὶς ἔξω καιρὸν ἐζήτει συνελϑεῖν τῇ συνόδῳ τῷ πατριάρχῃ 15 
συνεδρευούσῃ. ὡς δ᾽ ἠγγέλλετο τῇ συνόδῳ τὰ περὶ τούτου περι-- 

C μένοντος καὶ ἀρχιερατικχῶς ἐστολίσϑαι ἐμάνθανον, δεινὰ ἐποίουν 
καὶ οὐκ ἤϑελον δέχεσθαι. ὡς δέ τις ἐχείγων καὶ τὴν ἐπιστολὴν 
ἐνεφάνιζε τὴν ἐκείνου, ἐν 5 ἐπέγραφεν ἑαυτὸν οἰκείαις χερσὶν 
᾿ϑανάσιον, αὐτίχα τῷ μὲν πατριάρχῃ τὴν τοῦ βοηϑεῖν ὁρμὴν 20 
ἠμβλύσϑαι καὶ τὸ ὑπὲρ ἐκείνου ϑερμὸν ἐψῦχϑαι συνέβαινε, τῷ 


4. τὸν] τὸν δ᾽ 7 


nunquam amplius admiserit, neque eorum quae tali octasione decreverat 
mutare quidquam ad finem usque voluerit. (10) episcoporum vero, prae- 
ter priores illos Manuélem 'Ihessalonicensem et Andronicum Sardensem, 
mullus alius schisma faciebat, Androgicum detonsum in monachum supe- 
rius diximus. huno Arsenius, postquam restitutus patriarchali throno 
fuit, sciens sua causa expulsum, ut exilium lucrifaceret, monastioam ve- 
stem induisse, reponere in statum pristinum voluit, sed non valeit alio- 
rum in id eantistitum elicere consensum. res im hunc traneacta moduma 
est. egit secreto Andronicus cum Arsenio iterum patriarcha, et ex eo 
intellexit per ipsum non stare quo minus continuo deposito monachico 
centone episcopsles iterum infulas sumeret: addi modo ad suam curaret 
patrum quoque ac synodi voluntatem, his Andronicus cegnitis experiri 
negotium decrevit; et quadam die, qua eongregati antistites erant cwm 
patriarcha rei conscio, episcopalem huimeris mandyam, capiti cidarim im- 
ponit, et sic ad fores sedens lat admitti. nuntiatur patribus quis, 
quo ornatu, quid peteret. displicuit plerisque awsom esse iniussu mema- 
Chum episcopelem resumere ornatom, ergo homi consensu reiecerent. 
et cum aliquis quandam eius epistolam protulisset, cui se ipsum mesa 
propria Áthamasium inscripserat, contigit patriarchae quoque ipsi iuvandi 
eius hebetari impetum e& studii erga eum reífrigescere arderem, ipeum 
vero perculsum infelici successu ad quietem vitae, qaam frustra excutere 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 273 


δ᾽ ἀναχοπέντι καϑυφεῖναι τῆς πείρας xal ἀπραγμόνως ἐντεῦϑεν 
διάγειν, ἀλλὰ ταῦτα μὲν πρότερον" τότε δὲ πολλοὶ τῶν τε uo- Ὁ 

γαχῶν καὶ τῆς λαώδους μοίρας ἀποσχισϑέντες xa9* αὑτοὺς avvi- 

λίγοντο, “μὴ ἅψῃ μηδὲ ϑίγῃ τὸ παράπαν" λέγοντες ““ὃς ἂν 

ὀσυναινοίη τῇ καϑαιρέσει τοῦ πατριάρχου ἢ μὴν κοινωνοίη τοῖς 

| συναινοῦσιν." ἀλλ᾽ ὃ βασιλεύς, ἐπεὶ οὐκ ἣν τὴν ἐκκλησίαν 

ἀποίμαντον διαμένειν, τοῖς μὲν ἀρχιερεῦσιν ἐφῆκε ψηφίζισϑαι 

| τὸν σφίσιν δοχοῦντα, αὐτὸς δὲ βαϑύ τι συνορῶν, xol ἀναστᾶλ- 
λειν ϑέλων τὰ σχίσματα, σύναξίν τε κοινὴν παραγγέλλει, καὶ R 

Ἰοπάντων ἐν ταὐτῷ συλλεγέντων ἐκ τοῦ παραϑύρου τῆς αὐτοῦ κἔλ- 

| Age, ὃ δὴ xai σιδηροῖς τοῦτο μὲν ὑρϑίοις, τοῦτο δ᾽ ἐγκαρσίοις 

περιεδρυφακτοῦτο τοῖς κάμαξι, λόγων ἥπτετο πρὸς αὐτοὺς 

τοιῶνδε. 
11. “Ἐγὼ νομίζω, ὦ τῆς διῆς βασιλέας ὑπήκοοι, μη- P 185 

150lya. τῶν ἁπάντων ὑμῶν ἐπὶ τοσοῦτον ἥκειν φρενοβλαβείας ὥστε 

μὴ ἑαντῷ δύνασϑαι χρῆσϑαι συμβούλῳ ἀλλὰ τῷ πῶλας. εἰ γὰρ 

xal 4j παρὰ τῶν ἄλλων βουλὴ συλλαμβάνειν τὰ πλεῖστα πέφυχε 

τοῖς βουλευομένοις (ταύτῃ γὰρ καὶ συμβουλὴ λέγεται εἰς ταῦ-- 

τὸ συναγομένων ἀμφοῖν τῶν βουλῶν), ἀλλ᾽ ἀναγκαῖον τοῦτο 

tolg? ὅσοις ἐπ᾽ ἀμφιβόλῳ κεῖται τὸ βουλευόμενον, ὡς ἀμφοτέρω- 
ϑὲν λογισμοὺς ἰσορρόπους χινεῖσϑαι, κἂν ὁποίας τις ἅψηται. B. 





tentaverat, constantius deinceps amplectendam domitum repulas conver- 
tere animum. sed haec prius evenerant: tonc autem multi monachi et 
laici e plebe, abscindentes sese a communione eorum qui damnaverant 
Arrenimm, seorsim convenerunt, et vulg: 
tommerciumque profanorum adhibendum s 
reliquos sanxerunt, "ne tractes" dicente 
wllam consuetudinis partem admittas ullum 
focioraionem, probaverit vel probntibn 





imperator intelli n posse relinqui e 
nem patriarchae liberis antistitum suffragiis 
pernicdlem schismatum , si ruere qui errare 
omnis generis hominum vocata, e fenestra : 
transversis decussatim nectentibus virgis 
implexis, bunc ferme in modum disserere orsus es. 
11. '*Equidem existimo, o meo i 
vestrum eo stultitiae processisse, ut 
wH possit consilio. etsi enim allorum 
eswferre deliberantes solent, unde Gr 
πὶ συμβουλή diceretur quasi sententia 
men id tantam locum habet. in rebus qt 
paribus utrim: argumentis alendi nv 
triem librantibus. cbi autem haud di 


Georgius Pachymeres L. 


274 GEORGII PACHYMERIS 


ἐφ᾽ ὅσοις δὲ ἑτερορρεπῆ τὰ τῆς δόξης, ὡς ἐντεῦϑεν μὲν μετὰ vot 
 xaÀoU καὶ τὸ πάγιον ἀναφαίνεσθαι, ἐκεῖϑεν δὲ δῆλον εἶναε τὸ 
βλάπτον, εἰκαῖον ὄντως καὶ ἀλυσιτελὲς λογισμῶν συντρόφων 
ὑπερορῶντα ἀλλοτρίοις χρῆσϑαι, οἷς ἔνι μὲν ἀβουλία, ἔνι δ᾽ ὄρε-- 
ξις πρὸς τούτοις καὶ τὸ ξένον ἀεί ποτ᾽ ἀνάλγητον, ὡς παντὸς 5 
C τοῦ οἰκείου πεφυκότος πιέζειν. δεῖ τοίνυν γε καὶ vuüg τοῖς 
ἐφ᾽ ἑαυτῶν λογισμοῖς προηγουμένως χρῆσϑαι, χαὶ οὕτω δοχι- 
μάζειν τοὺς ἔξωϑεν. ὃς δὲ τῶν οἰκείων ὑπερφρονῶν ἑαυτὸν τοῖς 
ἔξωϑεν λογιζομένοις παρέχει ὡς εἴ τι ἂν φέροιεν ἐκεῖνοι προσέξων, 
ὃ τοιοῦτος ὁμολογῶν ἴστω ὡς ἄφρων ἐστὶ τὸ xaJ" αὑτόν. ἄφρο- 10 
vog δὲ πάντως τὸ μήτ᾽ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ συνιέναι, καὶ τὸ χἄν τις καὶ 
τῶν ἔξωϑεν λέγοι, μὴ διαχρίνειν εἰδέναι τὸ κρεῖττόν τε καὶ τὸ 
D χεῖρον" καὶ λοιπὸν οὐδὲ τῆς ϑυραίας ἐχείνῳ συμβουλῆς ὄφελος. 
τὰ οὖν ξυμπεσόντα οἴδατε πάντως, καὶ οὐδὲν ἐξ ἡμῶν τῶν γενο-- 
μένων κέχρυπται" ἐπὶ τούτῳ γὰρ καὶ φχονομεῖτο ἡ ἐφ᾽ ἑκάστῳ 15 
ὑμῶν ἐνταυϑοῖ συνδρομή, οὕτω τοῦ ἡμετέρου κελεύσαντος κρά-- 
vovg. τοῦτο γὰρ xal ἄλλοτε ξυνέβη. πλὴν τὸ ἐπὶ ταῖς αἰτίαις 
διαλλάττον ἀμφισβητεῖν παρέξεε τισί, τότε μὲν οὖν ἐϑελίμου 
E παραιτουμένου τοῦ ἐπὶ τῆς πατριαρχίας ὄντος ἄλλος ἀντιχαϑί- 
στατο᾽ νῦν δὲ καὶ ἐπὶ χεφαλαίοις καϑαιρεϑέντος, ὡς οἴδατε, 90 
ἄλλον ἐγκαταστῆναι τὸ εἰχὸς δίδωσιν. ὃ γοῦν ἐκ τοῦ παρελϑόν-- 
τος ἐσφάλη, τοῦτο πρὸς τὸ μέλλον βέλτιστον προοικονομεῖν. 


fas et aequum vergit, adeo ut hinc quidem manifeste honestum et tutum 
appareat quod proponitur, illinc quod ostenditur evidenter noxium cer- 
natur, tum enimvero vanum inconsultumque sit quempiam innato intimo- 
que naturae ac menti propriae sensu abdicato alienis uti consiliis, quibus 
inest quidem imprudentia, inest et cupiditas, praetereaque prurigo novi- 
tatis et quaedam malesuada dulcedo inexpertorum, inquieto coniuncta 
taedio solitarum et quotidianarum rerum. faciendum igitur vobis est ut 
ante omnia vestris ipsorum mentibus ac iudiciis auctoribus utamini, et 
ad horum examen vocetis quae vobis aliunde suggeruntur. nam qui suis 
ipsius ratiocinaonibus reiectis, aliunde oblatis advertit animum et inhae- 
ret obnoxie, is sane habendus pro fatente se stultum et iudicii expertem. 
stulti quippe ac iudicio destituti omnino est nihil ex se in , 
quidquid aliunde offertur caeca credulitate recipere, melius id sit an 
peius nihil discernendo. tali autem non video quid prosit suggestum ab 
alio consilium, quae nuper contigerunt scitis omnes: nihil eorum quem- 
quam vestrum latet. idcirco huc concurristis, vocante ac iubente me. 
quod factum modo est, contigerat et alias. verum similium eventuum 
uorum diversae causae ambiguitatem obiicere quibusdam possent. twnc 
quidem el qui voluntarie dignitatem patriarchalem abdicaverat, subrogatos 
est successor: nunc cum ob crimina depositi, ut scitis, locum alteri tri- 
buere oporteat, par et aequum est praecavere, ne quod priore illa si- 
mili occasione perperam actum est, iterum hoc tempore attentetur. tunc 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 215 


τότε τοίνυν τινὲς τῶν τῆς ὀχλώδους μοίρας καὶ ἀπαιδεύτων, οἷς 
7 ταραχὴ τῆς ἐκκλησίας ἀσμένισις, παρεισδυόμενοι ταῖς τῶν ἂν- 
ϑρώπων οἴχίαις πορισμὸν εἶχον ἐντεῦϑεν τὸ σχίσμα. κἂν μετῇ- P 186 
μὲν ἐχεένους, εἰ μῆτε τὸ βραχὺ τοῦ χαιροῦ ἐκείνοις τε τῆς ἀτα- 

5 ξίας καὶ ἡμῖν τῆς ἐπεξελεύσεως ἐμποδὼν ὡρμημένοις ἔστη. τοιοῦ- 
τὸν τι xal τὰ νῦν ὑποπτεύεταε γίνεσθαι" οὐ γὰρ ἀπόλωλεν ἥ 
ἀταξία, ὥς τινας ἐπειλημμέγους αἰτίας πάλιν ἀνασοβεῖν καὶ τὴν 
ἐχκχλησέαν τοῦ ϑεοῦ σχίζειν πειρῶσϑαι. τὸ γοῦν ἐκείνους ζητεῖν, 
φύσιν ἔχοντας ἄντικρυς ἐξ ἐϑισμοῦ συνεχοῦς ταῖς γωνίαις ἐπηλυ- 

10γάζεσϑαι καὶ κρυφηδὸν τὸ αὐτῶν πράττειν ἔργον, ἄλλως δέγε B 
καὶ περιττόν" τοῖς δ᾽ ὑπαγομένοις οὕτως ἀβούλως τοῖς ἐχείνων 
ὀαρισμοῖς προστιμᾶν τῶν χειρίστων οὐ κατοχνήσομεν. εἷς τί γὰρ 
καί τις σκανδαλισϑείη; ὅτι μεταλλάττεταί τι τῆς δόξης αὐτῷ; 
ἀλλ᾽ οὐδὲν τῶν ἡμετέρων παραβέβασται, μὴ δή τι καὶ παραβα-- 

15 ϑείη τὸ σύνολον. ἀλλ᾽ ὅτι τοῦ συνήϑους ἐξέστραπται; ἀλλ᾽ οὐ- 
δὲν ἔχοι ἄν τις εἰπεῖν, xà» πολλὰ χάμοι.᾿ ἀλλ᾽ ὅτι ὑπὸ ποιμένα 
τελοῦντες, ἐχείνου παρακινηϑέντος αἰτίαις ἱχαναῖς, ἄλλου 10 C 
σααράπαν οὐχ εὐμοιρήσετε; ἀλλὰ μὴν καὶ εὐμοιρήσετε καὶ κρειτ- 
τόνως ὑπ᾽ ἐχείνῳ διάξετε ποιμαινόμενοι. τίνι γὰρ ἀπ᾽ ἐχείγου 

Φοτῶν πάντων εὖ ἐξεγένετο πράξειν καὶ τὰ τῆς ἡμετέρας εὐμενείας 


12. προτιμᾷν P. 


quidam e turbulento genere indoctorum hominum, quos delectat ecclesiae 
tumultus, insinuantes se domibus fructum inde ipsis optatum schisma re- 
talerunt. describerem informaremque plenius quinam illi fuerunt, nisi 
quam mihi praescripsi brevitas, illos honore mentionis nostrae, nos la- 
bore de iis fuse dicendi, licet ad id promptos inclinatosque prohiberet. 
Meranda nunc fore quae tunc acta sint, prona prudensque suspicio esi: 
non epim perversitas extincta est fanditus. facile, inquam ,' est quosdam 
arripientes occasionem nocendi, conturbare iterum et dei ecclesiam scin- 
dere conari. quid boc genus hominum spectet, quid venentur et captent 
isti, ex usu assiduo quasi naturam habentes delitescendi in angulis et 
suum opus clancnlum actitandi, supervacaneum sit dicere: illud non cun- 
ctabor facere , quod puto necefsarium, increpare videlicet pro rei perni- 
cie acriter stoliditatem inconsultam illorum qui abduci se sinunt susurra- 
i rum. quid est enim cur quis hinc scandalizetur? an quod 
imaautatum ipsi quidquam sit de Christiano quod tenebat dogmate? ve- 
rum nec hactenus quidquam e sacrae doctrinae placitis motum est, ac ne 
idquam in —— moveatur, et vota facimus et operam pro virili 
imus. quid igitur? an quia verti aliquid contigit eorum quibus insue- 
ramos? at Aic q dem ne interdum accidat vitari nulla contentione possit; 
quare vanum ait hac de re queri. an denique quod pàstorem vobis prae- 
positam sorGti, eo deinde iustis et necessariis amoto causis, desperatis 
i posse ut alium unquam aeque commodum nanciscamini? atqui ne 
Qubitate: nancigcemini etiam iorem, & quo indulgentius curemini, 
sub quo felicius vivatis, nam ab isto quidem electo cul unl tandem ve- 


216 " GEORGII PACHYMERIS 


ἕξειν, ἥν που ἀβουλήτοις καὶ περιπέσοι; διὰ τί; καὶ πάντως οὗ 
viv εἷς ταὐτὸν ὑμᾶς συνῆξα σκοπῶν ὅπως ἂν αὐτὸς τοῦ ἡμετέρου 
κράτους κατηγοροίην᾽" ἀλλὰ τὴν αἰτίαν λέγω, καὶ οὖχ ἐπικρύ- 
p πτομαι, τοῦ μή τι τυγχάνειν τῶν ποοσηχόντων ἐκ βασιλικῆς νεύ-- 
σεως τὸν ἐλέους χρήζοντα. οὔτε γὰρ ἐκείνῳ τὰ πρὸς ἡμᾶς εὔοδα, $ 
χωλυούσης τῆς ἀπεχϑείας, οὔϑ᾽ ἡμῖν μὴ παρ᾽ ἐκείνου ἀξιουμέ- 
γοις τὰ τῆς εὐμενείας ἀνυστὰ πρὸς τὸν χρήζοντα, ὅπου γε καὶ ed 
ἢξίου, οὐκ ἂν ἐτύγχανε τῶν δεόντων, καὶ τί γὰρ δεῖ ἐπικρύπτειν ; 
οὐχ ἡμῶν πρὸς τὸ εὖ πράττειν ἀποπεφυκότων, ἀλλ᾽ ἐκείνου μὴ 
οἰκονομοῦντος τῇ ἀξιώσει τὸ εὔχαρι. τίχτεσϑαι γὰρ χάριν χάριτε 10 
E μεμαϑήκαμεν, καὶ οὐκ ἦν αὐξάνειν τὸν ἔρωτα γεννηθέντα, μὴ 
ἐπιγεννηϑέντος καὶ τοῦ ἀντέρωτος. τάχα ἂν μυϑολόγον us olz— 
ϑείητε. ἀλλὰ τὸ τοῦ μύϑου ὡς ἀληϑείᾳ προσπαῖον ἐπαινετόν. 
ἔφησε γὰρ καί τις τῶν ἔξω ἐρημίας γείτονα τὴν αὐθάδειαν" τῷ 
γὰρ αὐϑθϑάδει οὐδεὶς προσέξοε προσβάλλων, κἀντεῦϑεν ἐρημω- 15 
ϑέντι τῶν ἄλλων καϑ' αὑτὸν αὐτὸν διάγειν ξυμβαένει. τί γοῦν 
τὸ εἰσέπειτα ; εἴδήσετε πάντως καὶ εὐμενείας ὑμῖν ngoagu ού.- 
σας ἀκτῖνας, τοῦ ποιμένος κινοῦντος τὴν ἡμετέραν γνώμην ὕπερ-- 


strom omnium juvari unquam et beneficio affici contigit? quem etiam 
dolens indignansque recolo fructum nostrae in vos pronae ac paratae in 
necessitatibus quae inciderant liberalitatis intervertisse. poemtens hoc, 
inquam, et me reprehendens reputo: quin idcirco vos buc convocavi, ut 
me ipse accusarem apud vos benignitatis rarius ac parcius exercitae. 
simul tamen clare dicam elus errati causam, nec dissimulabo ampliug 
impedimento fuisse patriarcham ne qui ex vobis egerent a nostra libera- 
litate quo opus habebant consequerentur. etenim cum nec ille ventitaret 
ad nos, prohibente odio quo & nobis immaniter abhorret, nec nos ad il- 
lum accedere possemus, quippe qui sciremus haud admissum iri, nuHa 
restabat nobis via cognoscendi legitimo et consueto patris communis iadi- 
οἷο necessitates pauperum, iisque providendi. quamquam ( fatebor enim ) 
neque si maxime indicaret ille rogaretque, idoneus Interveniret depreca- 
tor nobis ad misericordiam flectendis, sut quidquam impetraret, non 
uod natura duri simus et a dando aversi, sed quod im summa ila di- 
gnitate Ingratissimum erga nos se praebens indignum se reddiderit, cei 
gratificari tanti duceremus, gratia quippe, ut saepe dici audivimus, gi- 
it gratiam, nec potest amor natus adolescere, quin paribus assurgat 
incrementis alius post priorem genitus, mutuus amor, Anteros, vocatus. 
haec me loquentem parum aberit quin fabulatorem opinemini. caeterum 
fabula, ut in scopum veritatis recta collineans, nom raro utilis et lauda- 
bilis habetur. non male quidam externorum dixit solitudini finitómam su- 
perbiam esse, idcirco quod superbum nemo curat, nemo adit, mde me- 
cesse fit eum semotam a consuetudine hominum et solitariam vitam de- 
gere. quid autem in posterum? aio et confirmo vobis: mutationem in 
melius magnam experiemini. pervenient δὰ vos benignl redii nobis inna- 
tae beneficentiae, nulla iam iatercepti nube patriarchalis offensionis : 


- 





DE MICHAELE. PALAEOLOGO L. IV. 217 


sásog μεσιτείας τρόποις, μόνον μή τις ἐνδῷ πρὰς τὸ χεῖρον, 
μηδέ vig τὸ xa9^ αὐτὸν σχοπῶν καὶ μόνον ἐν οὐ παιχτοῖς παιζέ- P. 187 
τω, μὴ δ᾽ οὐκ ἐπ᾿ ἀνυστοῖς σπουδαζέτω. τὰ γὰρ xa9^ ἕκαστον 
ὑμσϑήματα ἐμπιπλᾶφι πραγμάτων τὰς πόλεις, xal ἑνὸς ἅμαρ- 
δεάνοντος πολλοὶ τῶν χαχῶν ἀπηύρῳν. φεύγετε τοίνυν τὰς πα- 
θασυνάξεις, καὶ τυῖς σχίσμωσιν ἀπεχϑάγεσϑε. πολλοὶ σακκοφό- 
eo: ταῖς οἰκίαις ὑμῶν παρεισδύσονται, οὐχ ὅπως ὑμῖν εὖ γένηται 
προθυμούμενοι, ἀλλ᾽ ὅπως ἂν αὐτοῖς παρ᾽ ὑμῶν πορισϑείη τὰ 
xard χρείας σκοποῦντες. εἶτα χατηγορήσουσε μὲν βασιλέων, B 
10 χαμνὰ δὲ τοῖς παλιομοῖς μίξαντες μὴ καλῶς ἔχειν τὰ τῆς ἐκκλησίας 
ἐποίσουσι, καὶ δεὰ τοῦτο καὶ αὐτοὺς τάχα πλανῶσϑαι τὴν διόρ- 
ϑωσιν (οὕτω ydg ἐκεῖνοι ἴσως ἂν xal λέξειαν διαβάλλοντες} 
ἀποκαραδοκοῦντας. τί γοῦν ποιητέον ὑμῖν ἐστί; τὸ μὲν μετα- 
διδόναι καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν ὄντων οὐ φϑόγος" πραττέτω τις ὡς 
15 βούλεται τοῦτο, τὸ δὲ τοῖς λόγοις αὐτῶν καϑυπάγεσϑαι καὶ σὺν 
ἀκείνοις πλανᾶσϑαι οὔ μοι δυκεῖ οὔτ᾽ ἐμοὶ ἀνεκτὸν οὔϑ᾽ ὑμῖν C 
ἀσφαλές. διὸ προφϑάνει τῆς τιμωρίας 7 ἀπειλή, μή πως ἐπὶ 
«di» ἔργων γεγονώς τις παϑὼν εἴσεται. ἀνάγκη γὰρ τοῖς ὀλίγοις 
συνδιασερέφεσϑαι τοὺς πολλούς" καὶ τοὐντεῦϑεν τίς οὕτω νυ- 


grato nobis ia locum retrusi et implacabilis istius suceessuro μὰν 
store, commoditates apud nos vestras decentibus illam personam efficaci- 
bus intercessionibus procurante, large 16 vos effandi sentietis bona quae 
desideratis omnis generis. tantum ne quis vestrum agi se in transversum 
éinat; mec sua wnius speotans comunodea ludat in rebus quae ludum non 
Bdunttaunt, aut ea quae perfici non possunt serio conetur. nam singulo- 
rem perperam offendentium civium lapsus universas tricis implent tuzbia- 
que civitates, natara rerum ita ferente ot ex uno peccante poena in mul- 
tos prepegetur. fugite igitur conventicula, aversamipi schismata. multi 
saccis indutã domos in vestras se iosinuant, non ut vobis prosint, sed ut 
sibi eblandiantnr aut quoquomodo conficiant ex vobis quae cupiunt, i 
bus indigent, inde imperatorem qnidem accusabunt; tum nova veteri 
müscentes, haud bene babere res ecclesiae subinferent, et propterea vi- 
delicet largiter erratum ip viis correctionis ineundis, nullo inter ecclesia- 
sticos idoseo reperto emendandis malis quibus respublica pessum iret. sic 
enim illi forsitan qarrient, criminantes eos qui sapienter cunctanter cir- 
cientes omnia, et in oocasiones imminent opportune procurandae 
blicae salutis. quid igitur agendum vobis est? quin e vestra copia 
giamini quibus videbitur, nulla ipvidia est. faciat in eo genere quia- 
que ut volet. abduci autem persuasionibus istorum, et cum errantibus 
vos pariter errare, nec probarum equidem nec patiar« noa epim est tole- 
zabile, ac ne vobis quidem expedit. propterea praecedit ecce ujtionem 
ie, ne quis sero sepiat, ubi deprehensus quae meruit patietur, 
sum enim neoessario ex tolerata pravitate pencorum multi pervertantur, 
quis tam dormitans custodiendae reipublicae peeepositus noa rationes ineat 
«t conatum adhibeat, quo, $i possbi, sistat impetum ruentis ip praesepe 





| 978 GEORGII PACHYMERIS 


στάζων ὡς μὴ ζητεῖν στῆσαι τὴν ῥύμην; ἐγὼ uiv οὖν διακελεύο-- 
μαε καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικί, καὶ πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, ἀστιχῷ τε αὖ 

Ὁ καὶ ἀγροίκῳ, δοκιμάζειν πρῶτον τοὺς πλησιάζοντας, καὶ οὕτω 
χρῆσϑαι. τὸ γὰρ νοσοῦν ἐκ τῶν ὑγιαινόντων ἔχει τὰς βοηϑείας " 
εἶ δ᾽ αὐτοὶ τὰς γνώμας νοσοῖεν, τί ἂν τοῖς ἄλλοις παράσχοιεν 6 
ἀγαϑόν; ἀλλὰ τὰ μὲν ἐκείνων ὃ καιρὸς ἴσως δείξει" ὑμῖν δὲ τὴν 
ἐκείνων κακίαν ἀπομοργνυμένοις καὶ τοῦ ὀρϑοῦ ἐκκλίνουσιν οὗ 
συνοίσει, κἂν ἐκεῖνοι διαδιδράσχοιεν, ὑμῖν τὸ ἔγκλημα περιστή-- 

E σεται. μέγα μὲν ἐρῶν οἶδα, ὅμως δὲ καὶ ὑμῖν δοκοῦν, ὅτι τὸ 
τοῦ σχίσματος ἔγκλημα ἐν ἴσῳ καὶ ἀπιστίας τεϑήσεται καὶ ὃ ἐγ-- 10 
κληϑεὶς ἐπὶ τούτῳ κολάσεις ὑφέξει καϑοσιώσεως. ὑμεῖς γοῦν 
οἴδατε ὅπως ἕξετε πρὸς τὰ παρόντα, ὡς ἢ τῷ ἡσυχάζειν ἐπ᾿ ἀγα-- 
ϑοῖς ἐσόμενοι, ἢ τῷ τοιαῦτα ζητεῖν μηδὲν ὕλως ὑμῖν προσήκοντα 
τιμωρηϑησόμενοι. " 

Ὁ μὲν οὖν βασιλεὺς τούτοις τε καὶ ἄλλοις τοιούτοις τὰς 15 
προαναφωνήσεις δοὺς τῷ λαῷ, ἀπολύει ἐπ᾽ οἴκων πορεύεσϑαε 

P 188 τῶν οἰκείων ἕκαστον. (19) οἱ ἀρχιερεῖς δὲ τὸ ἐνδόσιμον λα--. 
βόντες ψηφίζεσϑαι τὸν δοχοῦντα σφίσι ἐπὶ τῇ μεγίστῃ προστασέᾳ 
τὸν ἐπιτήδειον, ἐν ταὐτῷ συνίασι πάντες κατὰ τὸ ἱερὸν καὶ μέγα 

τῶν Βλαχερνῶν τέμενος, καὶ ἄλλον ἄλλου προβαλλομένου τέλος 90 
ἐφ᾽ él πάντες συμφωνοῦσι, τῷ ᾿Αδριανουπόλεως Γερμανῷ, ἀν-- 


12. τῷ] τὸ P. 18. τῷ ] τὸ P. ; 


uultitudinis ἰησαυίδε ΒἘ ego igitur diserte denuntians praecipio viro cuivis 
et mulieri, seai iuxta iovenique, urbano pariter et rustico, ut exploret 
prius quales sint qui ad se accedunt, tum si bonos repererit, utatar. 
nam aeger ἃ sanis iuvetur: si autem animo laborantem mente corrupti 
adierint, qaid ex iis expectare boni queat? sed istorum quidem nequitiam 
dies forsitan deteget. vobis autem eorum malitiam imitantibus et ἃ reote 
declinantibus, vere sc clare praedico, non abibit stulta facilitas impune. 
ac illi forte poenam fuga lucrifacient: vos deprehendemini; baecebit im 
vobis luendum crimen. magnum scio esse quod edico comminans, sed ta- 
men tale quod vobis attente considerantibus aequum confido visum iri, 
schismatis crimen pari cum apostasia poena multandum. et qui convictus 
eius fuerit, debita sacrilegae defectioni supplicia perferet. vos ergo cir- 
cumspecto rerum praesentium statu, quid vestrum unicuique condecat, 
decernite. videte, inquam, an non sit melius quiete vivendo bonis frui 

m intricando se rebus ad vos nihil atünentibus in poenas incidere gra- 

as. »9 

Haec imperator et eiusmodi alia locutus conticuit, locum dans ac- 
clamationibus populi solitis, concioneque soluta remisit domum unum- 
quemque. (12) at episcopi facultate accepta eligendi liberis suffragiis 
quem omniwm aptissimum iudicarent ad supremam ecclesiae praefecturam, 
co&unt omnes in sacrum ac magnum templum Blachernarum, et postquam 
«Hus alium proposuisset, ad extremum universi convenerunt in Germane 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 279 


dp) ἐλευϑέρῳ τὸν τρόπον xal ἱεραῖς διεξαγωγαῖς πρέποντι, ἔτι 
δὲ καὶ τὴν ἐχ βασιλέως ἐκ παλαιοῦ πλουτοῦντι διάϑεσιν. ὧν γὰρ Β 
ὃ ἀνὴρ ταῖς ἀληϑείαις φιλόκαλος μὲν καὶ φιλολόγος ἐς ἄχρον, 
καλὸν δ᾽ ἅπαν εἰδὼς ὃ ἂν καὶ εἷς τὰ πράγματα χρησιμεύοι, μὴ 
5uóvo» εἷς ἀρετήν, ἂν προτιμήσει πολλάχις τῶν ἐπαίνων ἐτίϑει 
τὸν μετ᾽ ἐντρεχείας καὶ τὸ ἐς ψυχὴν ἀσφαλὲς ἔχοντα τοῦ ὅλως 
ἀρετῇ συζῶντος γυμνῇ, εἰ κατὰ βίον καὶ μὴ ἐπ᾽ ἐρημίας διάγοι. 
ὅϑεν λόγιος μὲν οὐκ ἦν, λογίοις δὲ μετ᾿ αἰδοῦς καὶ τοῦ πρέπον- 
τος προσεφέρετο, καὶ λόγου ἀκούων ἠγάπα, καὶ φίλος ἦν ἐς τὰ C 
Ἰομάλιστα τῶν τοιούτων, ὡς xal αὐτὸς τοῦ χαλοῦ μετέχοι ὡς ἄρι- 
στα. ἀρετῆς δὲ μετῆν τῷ ἀνδρὶ οὐχ ἣν ἂν οἱ παρόντες alvoity, 
ἢ μᾶλλον οἱ παρ᾽ ἑαυτοῖς προύχειν δοκοῦντες τῶν ἄλλων, βρώ- 
ματα καὶ πόσεις φιλοχρινοῦντες καὶ ἡμέρας τούτων ἑκάστῳ πρε-- 
πούσας καὶ παρὰ τὸ εἰχὸς προσνέμοντες, πεζῇ τε καὶ βάδην αἷ- 
Ιδρούμενοι διέρχεσθαι τὰς ὁδούς, ἀνιπτόποδες καὶ χαμαεῦναι καὶ 
μονοχίτωνες, ἐν δευτέρῳ δὲ τούτων τὸν οἶκτον καὶ τὴν ἀγάπην Ὁ 
τιϑέμενοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν φιλανθρωπίαν καὶ τὴν συμπάϑειαν καὶ 
τὸ ὅλον εἰπεῖν τὴν διάχρισιν, σκχληροί τινες ὄντες καὶ τοῖς ἄλλοις 
μωμητικοὶ xol μεμψίμοιροι, ὡς ἑαυτοῖς σφίσι καὶ μόνοις τὴν 


2. ὧν) ἦν P. 10. μετέχει P. 


Adrismopoleos episcopo, viro liberae indolis e£ sacris functionibus decore 
peragendis idoneo, ad haec gratioso plurimum iam olim apud imperato- 
Fem. erat enim revera homo elegans et eruditus ut qui maxime, ac cum 
ia nullo non exercitatus laudabilium genere artium, tum illas ex lis quae 
Bon ad solam virtutem sed ad res bene ac cum successu gerendas essent 
vtlles, praeferre plerumque iudicio ac commendatione caeteris solitus, et 
€x hominibus eum qui cum dexteritate agendi versandique in rebus salu- 
tis animae rationes in tuto baberet, illo existimare potiorem qui se to- 
tum nudae ac merae virtuti dederet, si οἱ non in solitudine sed in socie- 
tate ac usu hominum virendum esset. unde cum non esset ipse quidem 
eloquens, disertos tamen scita et reverenti consuetudine demerebatur. 
benevolus suditor perorantium, amorisque in id hominum genus exi 
professor ; quibus rebus assequebatur, ut doctrinae ac sapientiae, quam 
aliis armabat, vel plurimum in se habere videretur. virtus vero quam 
in vita exprimebat, non erat illa quidem qualem hodierni laudarent te- 
trii, aut potius qui arcano conscientiae fastu praestare se reliquis exi- 
süment, magnopere sibi placentes in moroso quodam ciborum ac potio- 
Bum delectu, suis unicuique, voluntaria religione , ultra praescriptum 
communiter ordinem diebus assignandis, affectantes itinera conficere pe- 
dibus, quos etiam semper illotos ostentare amant, humi cubantes, una 
tmica contenti, caeterum misericordiam hisce caritatemque posshabentee 
praetereaque benignitatem et humanum condolendi moerenti 'us officium, 
denique ut uno verbo cuncta complectar, discretionem, asperi quidam et 
Seperciliosi censores, nullum carpendi ac velicandi cuncta obvia modum 


4 


280 GEORGII PACHYMERIS 


ἀρετὴν περιποιεῖν αἱρούμενοι, ᾿κἂν ὅ τι ἐκεῖνοι καὶ πράττοιεν, 
ἀλλ᾽ ἀρετῆς τῆς κατ᾽ ἄνθρωπον ὄντως, xaJ" ἣν ἂν καὶ ὁ ἀλη-- 
ϑινὸς χαρακτηρίζοιτο ἄνϑρωπος, καὶ μᾶλλον ὃ ἐπ᾿ ἐξουσίας, ᾧ 
δὴ καὶ τὸ μετριοπαϑὲς τοῦ ἀπαϑοῦς μᾶλλον ὀφείλεταε" οὗ δὴ 
P 189 βίου εἰ ἐξαρεῖς τὴν διάκρισιν, τὸ πᾶν ἀπώλεσας ἐξ ἑνός. τοιαύτῃ 6 
τοίνυν χοσμούμενος ἀρετῇ, ἣν δὴ καὶ πολιτικήν τινες λέγουσι καὶ 
τὸν κατ᾿ αὐτὴν βίον πολιτικόν, μέσον ὄντα ϑεωρητικχοῦ τε καὶ 
ἀπολαυστικοῦ, ὃ δηλωϑεὶς τῆς Ὀρεστιάδος ἀρχιερεὺς προχριϑεὶς 
τῶν ἄλλων (καὶ γὰρ ἐλέγετο χἀν τῷ κατ᾽ ἀνατολὴν ὄρει τῷ μέ- 
λανι καὶ τῇ κατ᾽ ἐκεῖνο μονῇ ἐγχρονίσας ἀσχῆσαι τὸ πάλαι τὰ μές 10 
γιστα) παρὰ τῶν λοιπῶν ἠξιοῦτο τὴν τῆς Κωνσταντινουπόλεως 

Β προστασίαν ἀναδέξασϑαι. σὺν οἷς καὶ ὁ βασιλεὺς τὴν ψῆφον 
ἀποδεξάμενος κατηντιβόλει τὸν ἄνδρα, καὶ ἐφ᾽ ἡμέραις προσιὼν 
ὅλαις ὁρμαῖς παρώτρυνε καὶ ἠξίου μὴ ἀποπέμψασϑαι τὰ τῆς κλή- 

C σεως, (13) καὶ δὴ παρακληϑεὶς εἶξε, καὶ μηνὸς Παιμακτη- 15 
ριῶνος ἐν τῇ τοῦ ἁγίου πνεύματος ἑορτῇ ὑπὸ τόμῳ κοινῷ γεγο-- 
γύτι πατριάρχης ἐπικηρύσσεται, καὶ σφίσιν ἅμα συλλειτουργήσας 
τῷ ἱερῷ ἐφιζάνει ϑρόνῳ καὶ τῶν ἄλλων προΐσταται. 

«Ἅμα δὲ τῷ προσβῆναι τῷ ϑρόνῳ ἔργον ἐκείνῳ ἀσχολίας πά- 
σης ὑπέρτερον τιμᾶν τε τοῖς προσήχουσι τοὺς ἀρετῇ δοχοῦντας 20 
19. ἐκεῖνο P. 


finemve facientes, sua mirantes, se unos rectam vitae sequi sectam, unos 
sapere, penes unos vim decusque laudis ac religionis residere omnis, in 
cunctis quae agunt se opinari praeferentes. non talis, inquam, huius 
viri virtus erat, sed longe diversi generis, accommodata omnino ad hu- 
manum captum, quali eum insigniri fas sit qui verum hominem vera hu- 
manitate sese praestet, prout praesertim eum decet qui constitutus in 
praefectura sit, 8 quo non exigitur ut perturbationum funditus expers 
Sit, sed ut eas mediocritate quadam temperatas habeat in potestate; a 
quo vitae genere si discretionem tollas, omnia ex uno perdidisti. huius- 
modi ergo ornatus virtute, quam civilem quidam vocant, uti et vitae se- 
cundum eam ductae civilis appellationem tribuunt, mediae cupiam inter 
contemplativam et voluptariam, ille supra memoratus Orestiadis episco- 
pos. praelatus aliis etiam commendatione vitae quondam asceticae summa 
aude diu exercitae in monasterio Nigri Montis ad Orientem siti, a reli- 
quis orabatur ut praefecturam ecclesiasticam Constantinopolitanae urbis 
capesseret; cum quibus et imperator electionem comprobans, maguopere 
incumbebat ad idem ab eo impetrandum, quotidie adiens et omni per- 
suasionum et obsecrationum impetu adurgens, ne respueret vocationem. 
(13) his ille precibus moveri se tandem passus, mense Iunio in festo 

c Spiritus concordibus suffragiis decreto communi perlato patriarcha 
declaratus est, et sacro cum illis celebrato, sacrae impositus sedi prae- 
sidefe cunctis coepit. 


Simul autem thronum attigit, opus omni actione superius ratus affi- 


cere meritis honorum praemiis virtnte aut, doctrina praeccllentes aliis, qui 


, 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 281 


jj xal λόγῳ προέχειν τῶν ἄλλων, τοὺς μὲν ἀξαύμασι τοὺς δὲ gu- 
Aorgolarg ἁπάσαις καὶ δώροις παντοίοις. ἦν γὰρ καὶ περιφρο- D 
γητὴς χρυσίου τὰ μάλιστα, ὡς μηδὲ κεχτῆσϑαι βαλάντιον, ἀλλὰ 
τὸ προσαγόμενον ἔκποϑεν ἐπὶ τῆς στιβάδος ἐχείνου χελεύειν τίϑε-- 

5 σϑαι, ὡς ἕτοιμον εἶναι ταῖς χρείαις τῆς εὐποιίας ὅπου ἂν ἐχεῖνος 
κελεύσειε, τοιούτῳ δ᾽ ὄντι ἐκείνῳ τὸ τῆς μὲν ἁπλόχητος πλεο-- 
ψέχτημα εἰς κατηγορίαν ἀδιαφορότητος περιίστατο, τὸ δὲ τῆς εἰς B 
βασιλέα αἰδοῦς τε καὶ κυβερνήσεως εἰς ἔγκλημα κολακείας καὶ 
ψεύδους πρὸς τοὺς πολλοὺς ἄνειχρυς. τῷ γὰρ ἁπλῷ τοῦ τρό- 

10 nou xal ἀνυπούλῳ καὶ ἐλευϑερίῳ πρὸς τὸ τοῖς παροῦσι χρήσα- 
σϑαι μὲν καὶ αὐτόν, ἐφεῖναι δὲ καὶ τοῖς ἰδίαις χρῆσϑαι, τὴν τοῦ 
καταχρῆσϑαι προσειλήφει δόξαν. τῷ δὲ κυβερνῶν τὸν χρατοῦν-- P 190 
τᾳ, καὶ μᾶλλον ἐφ᾽ ἱχετείαις, ὅτε ἐχεῖνος μὲν προσαναφέρων 
ἠξίου, ὃ δὲ χρατῶν οὐ ῥαδίως κατένευε, κἀντεῦϑεν κατὰ τὸ 

15 δοκοῦν ὠχονόμει τῷ δεομένῳ τὸν ἐλπισμόν, ὡς μὴ ἀπογνοίῃ ἀπο- 
πεμφϑείς, ἐλπίζων ἴσως ἀνύειν ἐσύστερον, κἂν λέγων πολλάκις 
οὐχ ἤνυε, τὴν τοῦ ψεύδους ὑποψίαν προσκτώμενος κατεκρίνετο. 
τὸ δὲ ἐγχλήματα ταῦτα καϑάπαξ ταῖς τῶν πολλῶν ψυχαῖς ἐγιζή- B 


12. τῷ] τὸ P. 


tales essent partim dignitatibus partim donativis et largitionibus omis 
generis liberalissime ornare ac cumulare orsos est. erat emim auri cou- 
temtor ut qui maxime, ne crüumenam quidem habere digeatus: sed quid- 
quid undecunque offerretur, supra lectum a portantibus deponi iubens, 
quo ibi expositum in promptu esset ad usus beneficentiae, erokandum 
eius mandato quocunque rationes egentium poseerent. tali autem buie 
viro abundantia sunplicitatis solutloris in vita licentiae accusationem com- 
paravit: pudor vero erga imperatorem , et in agendo cura eo cura vitan- 
dae offensionis adbibita, labem ipsi apud multos adulationis et mendacii 
aspersit. cum enim is sincerae ab omni faco indoli obsequens, candida 
ac secura suspicionum libertate quoslibet promiscue obvios affari excipe- 
Feque consuesset, cumque suis domesticis liberiorem istiumnodi pariter 
cum quibusvis conversationem permitteret, usus ille utrorumque securios 
spud sospiciosum vulgus in abusunm occulterum opinionem incurrit. tra- 
ctatio autem obsequiosa et verecunda cum principe, ex qua ille fiduciam 
sumebat suspendendi effectum supplicatiogum patriarchae, id agens isto 
ambitioso artificio differendae gratiae, cuius spem non auferebat, wt 
eum quam diutissime sibi supplicem et sic ebnoxium teneret, in causa 
erat ut cum quae patriarcha iupetraturum se receperat, ad diem nen 
provenirepnt, qui frustra expectarant, verba sibi ab eo data quererentur; 
δὶ vero nossent aditum ab eo revera priadipem, írigide id ac timide Bi- 
mium ab eo, videlicet assentante, actum rati, auctoritatem et robur di- 
gnitati patriarchae consentaneum in ee desiderarent, ac propterea tali 
loco minus idoneum ducerent. baec asiaistra de Germano iudicia multe- 
rum semel anunis infira subiectis invidiae facibus exardascebant in effen- 


282 GEORGII PACHYMERIS 


σαντα 2ξῆπτε τὸ ἀπὸ τῶν πολλῶν μῖσος, ὅτι τε ἀντίζηλος εἴη τῷ 
πατριάρχῃ τὴν ἐκείνου κατασχὼν ἐχκλησίαν, καὶ ὅτι ἀπὸ ϑρόνονυ 
τῆς ϑυγατρὸς τῷ ϑρόνῳ τῆς μητρὸς (οὕτω γὰρ τὰς ἐχχλησίας 
ἐχάλουν) ἀνέδην οὕτω καὶ αὐθαδῶς εἰσπηδήσειεν, ὅϑεν καὶ δυ- 
σὶν ἐνισχομέγου ἐγχλήμασιν οὐχ ἦν ὅστις ἀγαϑὸν ἐλάλει περὶ ἐχεί- 5 
vov, τῶν μὲν προσχειμένων τῷ πατριάρχῃ, τῶν δὲ καὶ ἑπομέ- 
C νων ἔσως ταῖς γνώμαις ἐκείνων. ἦσαν δὲ καὶ τῶν περιττῶν καὶ 
εἷς κακηγορίας εὐκόλων, ot καὶ προσονειδίζοντες ἸΠαρμουτζᾶν 
προσωνόμαζον, προσάπτοντες ὄνομα Περσικὸν ἐξ αἰτίας τῆς ὅτι 
ἐχεῖνος τὸ γένος τὸ σύνεγγυς “άζος ἦν, τὸ δ᾽ ἀνέκαϑεν καὶ Γα- 10 
Boüc. τέως τὸν τρόπον μεμφόμενοι τὸν ἐκείνου δῆϑεν τοῦτο μὲν 
ὡς ἀπερίσκεπτον καὶ ϑρασὺν μὴ εἰδότος ἧς οὐ μετὸν ἐπιβαένει 
τιμῆς, τοῦτο δὲ καὶ ὡς ἐπὶ κολακείᾳ διαβαλλόμενον τῇ πρὸς βα- 
D σιλέα, προσεμωκῶντο τὸ γένος ὡς ἐκεῖϑεν ὃν ὁπόϑεν καὶ τὸ Περ-- 
σικὸν εἶναι διωμολογεῖτο. ὅμως γέρων ὧν καὶ παίδευσιν ἀρχαίαν 15 
ἔχων ἐκχλησιαστικὴν Γερμανοῦ τοῦ μακαρίτου, πολλὰ τῶν τῆς 
τάξεως τῆς ἐκκλησίας xa9Íora πρὸς τὸ ἀρχαιότερον παρῃρημένα 
P 191 καὶ χρόνῳ καὶ ἀμελείαις. (14)) τὸ δὲ μεῖζον ὅτι καὶ φιλολόγος 
d» τὰ μάλιστα τῷ Ὁ λοβώλῳ εὐφυεῖ γε ὄντε καὶ πλήρει λόγων καὶ 


sionem publicam, multis iam illum intuentibus ut intrusum pro vero pa- 
triarcha, ereptam iniuste innoxio ecclesiam tenentem, et e throno 

in thronum matris (sic enim ecclesias vocabant) impudenter ac temere 
insilire ausum. quibus sensim gliscentibus sensibus, evenit tandem adeo 
illum maculosum apparere duplicis istius labe criminis, ut non esset qui 
de eo boni quidquam iam loqui sustineret, conspirantibus in unum odiis 
ambarum factionum, tam eius videlicet quae Arsenio favebat, quam alte- 
rius quae suas privatas secuta rationes ἃ Germano abhorrebat. nec de- 
erant maleferiati blaterones in maledicentiam faciles, qui per scomma 
eum Marmutzam nominarent, vocabulum ipsi Persicum aptahtes, quod 
genus suum proximum a Lazis, remotius ἃ Gabra urbe Persidis duceret, 
simul eadem dicti contumelia lacerantes eius mores, quasi hominis incon- 
siderati et barbare audacis, qui caeca sui provectus rantia inconces- 
sum non dubitasset sacri honoris fastigium invadere, non sine admixta 
amara irrisione adulationis eius erga imperatorem infamia late manante 
dissipatae, velut innuentes familiare id illi et domo allatum inesse vi- 
Gum, utpote homini qui suos maiores ex ea urbe oriundos fateretur, 
quam omnes scirent esse Persicam. tamen is qui ad multam setatem 
veteris ecclesiasticae eruditionis plurimum adiunxisset exemplo et aucto- 
ritate Germani alterius sibi cognominis patriarchae, qui patrum memoria 
laudabiliter eandem ecclesiam rexisset, multa ex élus tempore in dete- 
riws per incuriam prolapsa ad veterem exactamque revocare disciplinam 
castigando est aggressus, eo successu ut non pauca in melius restitueret. 
(14) in his palmare fuit quod suo ingenti, de quo dixi, et cognoscen- 
darum et promovendarumr doctrinarum obsequens studio, complexus est 
favore ac patrocinio Holobolum ingenii praestantis hominem et literarum 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 283 


προσετετήχει, ὥστ᾽ ἀποχρῶν xarà τὸ παρεστὸς ἡγούμενος, τοῦτο 
μὲν εἰς τὴν ἐχείνου παραμυϑέαν παϑόντος οἷα πεπόνϑει, τοῦτο 
δὲ xal εἷς τὴν τῶν ἐχκλησιαστικῶν ἀγωγὴν elc παίδευσιν λογικήν, 
τὸ ἐχεῖνον ἐκ τῆς τοῦ Προδρόμου μονῆς ἐξελϑεῖν καὶ προσοκεῖλαι 
5τῇ ἐχκλησία, ἔργον πάσης ἀσχολίας ἐπέχεινα τίϑεται τὸ ὑπὲρ 
τούτου πρεσβεῦσαι τῷ βασιλεῖ καὶ τὸ τῆς πρεσβείας ἐπαγωγὸν Β 
προβαλέσθαι, ὡς ““ἤδη μὲν ὃ “ἀχροπολίτης καὶ μέγας λογοϑέτης 
Γεώργιος, ἐφ᾽ ἱκανὸν ἐκ προστάξεως σῆς, βασιλεῦ, ἐνιδρώσας 
παραδιδοὺς τὰ μαϑήματα, ἤδη καὶ ἀποκεκαμήχει, καὶ χρεία 
0 ἐστὶν ἄλλους ἀνάγεσθαι, καὶ τῶν ἄλλων οὐχ ἧττον τοὺς τῆς ἐκ- 
κλησίας, παρ᾽ ὅσον καὶ ἀνάγκη προβαίνειν τούτους τῷ λόγῳ ταῖς 
ἐχχλησιαστικαῖς χρείαις ὡς μάλιστα χρησιμεύσοντας. κατάγευε C 
τοίνυν ἡμῖν ἀξιοῦσιν ὡς ὑπὲρ τῆς ἐχκλησίας πρεσβεύουσι, καὶ 
ἐξευμενίζου τῷ Ὁλοβώλῳ, καὶ δέχομαι τοῦτον καὶ κατὰ τὸ εἰχὸς 
15 τιμῆσαι καὶ εἷς διδάσχαλον καταστῆσαι τοῖς προσφοιτῶσι τῆς 
λογικῆς παιδεύσεως. καὶ ταῦτα μὲν τὸν πατριάρχην ἐκχεῖγον 
εἰπεῖν, καὶ εἰπόντος εὐθὺς κατανεῦσαι τὸν βασιλέα καὶ τῇ ἀξιώ- 
σεε χαϑυποχλῖναι. ἦν γὰρ ταῖς ἀληϑείαις κἀκεῖνος πρὸς τὰ πα- 


8. εἰς τὴν] ἐκ Ῥ. 9. ἀποχέκμηκεν 7 


plenum; de quo cum iudicaret idoneum ac sufficiens, si praeficeretar 
studiis, instrumentum eum fore provehendae ad celebritatem literaturae 
sc reponendae in istinum , sua sane illum opinio non fefellit ; 
quamquam ad hunc ornandum non sola utilitatis publicae ratione motus 
est, sed misericordia praeterea infesti casus, quo ille infeliciter afflictus — 
foerat, coraque debita consolandi eius in tam acerba calamitate, molien- 


rem pleraeque literis et exquisita doctrina indigent, sd nostram in pri- 
mis providentiam pertinet. annue igitur orantibus nobis et universae ec- 
clesiae nomine petentibus veniam gratiamque erga Holobolum taam, per- 
mEtens ut transferam illum accipiamque in collegium cleri nostri et cum 
debito honore magistrum praeficiam nostrae iuventuti, disciplinis liberali- 
bus in ludo literario operam daturae." haec locuto patriarchae concessit 
statim prolixe quod volebat imperator: erat enim et ipse proprio genio 
Mou parum tus ad revocandum in omni gloriae parte antiquum 


284 GEORGII PACHYMERIS 


λαιὰ τῆς Κωνσταντίνου παρακνιζόμενος, ὧς καταστῆσαι μὲν 
D χλήρους, ἕνα μὲν ἐπὶ τῷ περιωγύμῳ τῶν ἀποστόλων ναῷ ϑάτε- 
pov δὲ ἐπὶ τῷ τῶν Βλαχερνῶν, καὶ ὑμνοπόλους ἐρρόγους τάξαε 
τοῖς κλήροις τοὺς ἐκ τῆς πόλεως ἱερεῖς, συστήσασϑαι δὲ καὶ κατὰ 
τὸν τοῦ μεγάλου Παύλου νεὼν ἐν τοῖς ἀρχαίοις ὀρφανοτροφείοις & 
γραμματικευρμένων σχολήν, xol ἀύγαις ἐτησίοις ἐπιρρωννύειν 
τόν τε διδάσκαλον καὶ τοὺς παῖδας, ὡς ἐφιστάνειν ἐνίοτε τῇ σχο-- 
Af, καὶ ὁποῖος ἕκαστος καὶ ὅπῃ λόγων προκόπτοι, ἔστι δ᾽ οὗ 
E xal τὰ εἰκότα φιλοτιμεῖσϑαι, εἰ δ᾽ οὖν ἀλλ᾽ ἄγεσιν τοῖς παισὶ 
διδόναε τῆς ἀσχολίας κατά τι πάτριον σύνηϑες. τότε δ᾽ οὖν 10 
ὑποκλιϑέντα ταῖς τοῦ ἱεράρχον αἰτήσεσι προσπαϑῆσαί τε αὐτίχα 
τῷ καταδίκῳ xal ἐξελϑεῖν κελεῦσαι. ὃν δὴ κἀκεῖνος δεξάμενος 
P 192 πολλοῖς ἦν ἀγάλλων τοῖς ἀγαϑοῖς, προσεπισφραγίσας καὶ ῥή-- 
φορα, καὶ ὑπ᾽ αὐτῷ διδάσκοντι nüciv ἐξηνοίγνυ τὸ τῶν μαϑη- 
μάτων διδασκαλεῖον. 15 
19. ToU ἔτους ἐκείνου xal καϑοσιώσεως ἔγκλημα τοῖς 
περὶ τὸν Φραγγόπουλον, οἰχεῖον βασιλεῖ γε ὄντα, κἀκείνοις 
ἀριϑμουμένοις εἰς δώδεκα προσετρίβετο, ὧν δὴ xul κατὰ τοῦ 
βασιλέως μελετησάντων ὡς κτενούντων εἶ εὐοδοῖεν αὐτίχα, Κά- 
᾿ρουλός τις, ᾧ δὴ καὶ τὴν πρωτοβεστιαρίου Ἰουζάλωνος σφαγὴν 90 
ὃ λόγος ἐξεργασϑεῖσαν ἐδείκγυ τὸ πάλαι, εἷς κἀχεῖνος εἰς κοινω- 


21. ἐδείκνυτο πάλαι P. 


splendorem urbis; quem ad rem dno cleri corpora constituerat, unum 
collocans in celebri apostolorum templo, alterum in templo Blachernarum, 
cantoresque annuis stipendiis utrique addiderat ex sacerdotibus urbis, 
praeterea apud sacram aedem magui Pauli in antiquis orphanotropbiis 
grammaticae scholam instituerat, et pensionibus annuis tum magistri tum 
puerorum sustentationi providerat, adeoque rem curabat ut non dedigua- 
retur invisere per se interdum ludum illum ct coram probando cognoscere 
quantum auditorum quisque proficeret, datis etiam, ubi res posceret, 
praemiis ingenio ac profectui merentium, necnon et more patrio ferias 
pueris indulgens. tunc igitur inflexus patriarchae precibus remisit subite 
poenam olim damnato, et ut monasterio educeretur praecepit. porro bunc 
patriarcha paterno sinu exceptum quamplurimis potuit amoris significatio- 
nibus donisque recreavit, rhetoremque diplomate rite sigillato declara- 
vit; ac ludum omnibus aperuit, ubi ab hoc praeceptore disciplinae tra- 
derentur. 

15. Illo porro anno crimen laesae sacrae maiestatis impactum est 
Phrangopulo cuidam, quo imperator intime familiari utebatur, et aliis 
ipsi consciis numero duodecin. conspirasse dicebantur in imperatorem, 
quem etiam interficere quamprimum decreverant, sí quam invenire retio- 
nem commodam possent rei conficiendae. vocatus a coniuratis in partem 
et consilii et facti fuerat Carolus quidam, a quo trucidatum protovestia- 
rium Muzalonem superius docuimus: verum 15 non sustinens malefacere 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 285 


γίαν τῆς τε βουλῆς xol τῆς πράξεως προσκληϑείς, ὃ dd μὴ áva- B 
μείνας γενέσϑαι τῷ χρατοῦντε κακὸς ἐκ πράξεως, ix προσαγγε- 
Mag ἐφάνη xaxóc τοῖς καλέσασι, καὶ εὐθὺς προσήγγελε, καὶ ἡλί- 
σχοντο. οἵ δὴ καὶ ἐταζόμενοι ταῖς βασάνοις ἐφ᾽ ᾧπερ τοὺς συνει- 
“δότας εἰπεῖν, καὶ μᾶλλον & καὶ ὃ πατριάρχης συνήδει πραξείου- 
σιν, οἱ δὲ ἄλλους μὲν οὐκ εἶχον ὁμολογεῖν, τὸν δέ γε πατριάρ- 
χὴν κἂν ἀληϑῶς κἂν ἐκ βίας τῆς ἐκ βασάνων τῇ εἰδήσει ἔλεγον € 
συνεσχῆσϑαι αὐτὸν προσαναγγειλάντων. κἀκείνοις μὲν ἀπήντων 
αἷ díxa« βαρεῖαε, ποινὰς διαφόρους κατὰ τὸν τῶν ἁμαρτημάτων 
40λόγον ἐπάγουσαι. ἄλλ᾽ οὐδ᾽ ὃ πατριάρχης ἀνεῖτο τοῦ προστρι- 
βέντος ἐγκλήματος, ἀλλ᾽ ἐπέχων καὶ μᾶλλον ἐπεμβαίνων κειμένῳ 
οἱ ὃ βασιλεὶς ἐπενεχάλει τὸ ἔγχλημα πρὸς τὴν σύνοδον καὶ δεινὰ 
ἐποίεε, εἰ μὴ ἐκδικοῖτο μὴ ἀνεχόμενος. αὐτοὺς μὲν γὰρ ἐπ᾽ iy- 
κλήμασιν ἐκκλησιαστικοῖς τὴν δίχην ἐπαγαγεῖν, αὐτὸν δέ, εἶ μὴ Ὁ 
15χαὶ ἐπὶ τῷ πρὸς βασιλέα ἐγκλήματι ὑπόσχοι ἑτέραν δίχην τὴν 
πρέπουσαν ὃ προδήλως κατηγορούμενος, μὴ ἀνεχτῶς τὸ σύγολον 
ἔχειν, κἂν ὅ τι πεπόνϑει πρότερον" μηδὲ γὰρ εἶναι καλὸν μηδὲ 
δϑέκαιον τὸν ὑπὲρ τοῦ βασιλέως πολυωρεῖν ὀφείλοντα τοῖς ἐχϑροῖς 
βασιλέως καταπροΐεσϑαι. ὡς γοῦν σχεπτομένων τὰ περὶ τούτου P 193 


8. avrà»? 9. τὸν deerat. 12. 0] οἷς P. 


imperatori cooperando caedi eius, totam perniciem avertit in capita ma- 
ebinatorum tanti sceleris, ἃ quibus erat in eius communionem adscitus. 
eos enim detulit, insidiasque patefecit; unde subito comprehensi omnes 
sunt. tum dira quaestione torti nt conscios proderent, et nominatim de 
patriarcha interrogati, alium quidem nominarunt neminem, patriarcham 
autem, seu ex vero seu vi tormentorum mentiri cogente, participasse 
ipsis in meditati facinoris conscientia declararunt. ac illi quidem meritis 
subiecti suppliciis sont, unoquoque ipsorum pro modo culpae congrua 
Doesa moltato. sed nec de patriarcha neglectum indicium est. quin ar- 
yipait erimen imperator vehementi erumpens impetu in prosecutionem ul- 
tonis; caesamque ardenter ad synodum detulit, pro rei atrocitate con- 
querens, et prae se ferens neotiquam acquieturum se, quoad tantum sce- 
jus, proot par erat, vindicaretur. **enimvero," aiebat, ''indigná ni- 
mium et minime ferenda iniquitas esset, episcopos quidem, cum ipsis 
mos videmur im ecclesiasticum aliquod incurrisse crimen, statim poenam 
imponere, me vero in horrendo scelere contra vitam ac caput imperatoris 
deprehenso, tamen prae modestia iudicium tenti mej doloris ac periculi 
pef me attingere verentem , sed obnoxie confugientem ad tribunal eccle- 
jeum, peti repulsam aut frustrationibus eludi." molta quidem se 
hactenus gravia tolisse: tamen huic iniuriae tolerandae imparem ultro fa- 
teri suam esse patientiam; et quidquid antea dissimulaverit, in posterum 
profecte nentiquam passurum adeo nihili pendi maiestatem imperatoriam, 
uw vien et inem capitis reipublicae nefariis perduellibus prodere — 
impene liceat εἰ ipsi coi ex officio potlashnum incumbebat saluti eius in- 
Véglere, his tam acerbis expostalationibus imperatoris coacti patres ne- 


286 GEORGII PACHYMERIS 


ἐδόκει καλὸν ἀποστέλλειν xal ἐρωτᾶν, κἂν εἰ ὁμολογοίη ἢ καὶ μὴ 
ὁμολογῶν ἁλίσχοιτο, ἐπιφέρειν τὴν δίκην, εἰ δ᾽ οὖν, καὶ ἐσαῦ-- 
ϑις σχέπτεσϑαι, ὃ βασιλεὺς αὐτόϑεν ἠξίου σχεδιασϑῆναι τὸν τῆς 
συνόδου ἀφορισμόν, καὶ οὕτως ἀπελϑόντας οὖς ἂν καὶ τάξοιεν 
ἔρεσϑαι, καὶ εἰ ὅὁμολογοίη, ἐπενηνέχϑαι τὸ πρόστιμον δίκαιον 5 
ὃν ὑπὲρ βασιλέως τῷ κατὰ βασιλέως τοῖς ἐπιϑησομένοις συμ-- 
B πράττοντι, εἰ δ᾽ οὖν, καὶ μὴ ὁμολογοῦντος, τὸν δεσμὸν κεῖσϑαε 
καὶ ἐπαναρτᾶσϑαί οἱ πρὸς ὅτε καὶ σύνοιδε περὶ τούτων, ὥστε 
ἐνέχεσθαι μέν, εἰ τέως ἁλίσκοιτο κακουργῶν, εἰ δ᾽ οὖν, ἐλεύ- 
Jugo» εἶναι τοῦ βάρους ὡς ἀδίκως διαβαλλόμενον. ταῦτα τοῦ 10 
βασιλέως προσαπαιτήσαντος καὶ ἡ τῶν ἀρχιερέων πληϑὺς ovyxa- 
D τένευον. (16) καὶ δὴ σχεδιάζεταε μὲν τὸ τῆς δίκης γράμμα, 
ἐκλέγονται δὲ τὴν ταχίστην ἐκ μὲν σφῶν αὐτῶν δύο, 0 τε Nto- 
καισαρείας ἸΠονοχωνστάντινος, φίλος ὧν καὶ μᾶλλον ἐκείνῳ, καὶ 
ὃ ἸΠωκησσοῦ, προεδρεύων τότε τῆς ἐχκλησίας Προικοννήσου 15 
κατὰ λόγον ἐπιδόσεως, ἐκ δέγε τῶν κληρικῶν ὃ τὸ τηνικάδε ἐπὶ 
τῶν σεχρέτων Γαληνός, καὶ σὺν αὐτοῖς ἐγὼ τέταρτος, βίᾳ μὲν 
. συνυπαχϑεὶς xol κελεύσει βασιλικῇ, τέως δ᾽ ὅτι παρ᾽ ἐκεῖνον 
R ἱκοίμην, καὶ τὸ μέρος προσαποδεχόμενος. πέμπτην μὲν τότε καὶ 
εἰκοστὴν εἶχεν 6 ᾿ἀγϑεστηριών, καὶ ἡμεῖς τῆς νηὸς ἐπιβάντες, 90 
δυσὶν ἡμέραις ὕστερον προσσχόντες τῇ νήσῳ τῷ πατριάρχῃ ἐμ-- 


gotium capessere, concordibus suffragiis decreverunt mittendos qvi reum 
interrogarent, εἰ sive fateretur crimen, sive quantumvis infiians idoneis 
tamen indiciis teneri facti conscientia convinceretur, continuo afficeretur 
condignis poenis: si vero nec propria confessione nec sufficientibus ad 
plenam probationem argumentis reus sceleris delati peragi posset, delibe- 
raturam iterum de causa synodum. hoc satis imperatori non est visum, 
sed petiit iam nunc absolute excommunicationis sententiam in Ársenium ἃ 
synodo rite ferri reo coram intimandam a mittendis ad ipsum; ac si qui- 
dem ille fateretur scelus, supplicium ei statim inferretur, quod pati ae- 
quum est qui sicariis parricidis caedem imperatoris machinari ausis assen- 
serit conscius: sin is negaret, tamen ut ex delatione de ipso & consciis 
morituris clare facta plus nimio suspectus excommunicationi subiaceret, 
quoad aut plene convictus puniretur, aut si forte contingeret sufficienter 
purgari, noxa omni liberaretur tanquam iniuste calumniam passus. eam 
petidonem imperatoris patres synodi plerique arbitrati aequam, «uf ita 

eret annuerunt. (16) perscriptum igitur festinato criminationis instre- 
mentum est, et electi ter qui reum convenirent, e patribus quidem 
duo, prior episcopus Neocaesareae Monoconstantines, multam amicus Ar- 
senio, alter Mocessenus, tunc ecclesiae Proconnesi specialis concessionis 

ivilegio praesidens, e clericis vero, cui tunc secreta commissa erant, 

alenus, et cum his «m quartus, vi quidem in id adactus utique iubente 
imperatore, tamen quod illum cui stud quomodocunque revisum irem, 
ex parte perlibenter. quinta et vigesima die Iulii mensis navem conscen- 
dimus solventem: biduo post ad insulam appulsi patriarcham adiiunus, e£ 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 287 


φαγιζόμεϑα, xal περὶ τῶν προκειμένων πρὸς ἐχεῖνον ylyorras Aó- 
γοι. ὃ δὲ ἠγρίαινέ τε παραυτίχα μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐνεγκών, καὶ 
“τί μοι καχὸν πρὸς τὸν βασιλέα πέπραχται᾽" μετ᾽ ὀδύνης πλεί- P 194 
στης καὶ συνοχῆς ἔλεγεν, "d αὐτὸν μὲν ἐγὼ ἰδιώτην ὄντα τῆς 
6 βασιλείας ἐπέβησα, ἐμὲ δ᾽ ἐκεῖνος πατριάρχην εὑρὼν οὐ χαλαῖς 
αἰτίαις ἠτίμωσε; καὶ νῦν γε κάϑημαι ἐπ᾽ ἀχρωρείας ταυτησὶν 
ὡσεί τις ἀτίμητος μετανάστης, τὸν παρὰ τῶν Χριστιανῶν 
xa9' ἑκάστην ἐπεχδεχόμενος ἔλεον. ὅμως καλὰ τὰ συμβάντα, 
καλὰ ταῦτα, καὶ ὃ φατριάρχης αὐτοῦ εὐλογείτω σὺν τῇ Εὐλογίᾳ 
10 τἀκείνῳ πραττόμενα." ἐδήλου δ᾽ ὃ λόγος τὴν αὐταδέλφην τοῦ 
βασιλέως, ἧ δὴ κακῶς εἶχεν ἐκεῖνος ὡς τὰ κατὰ τοῦ παιδὸς Β 
Ἰωάννου συμβουλευσάσῃ τῷ βασιλεῖ. ὡς δ᾽ ἀνεπτύσσετο καὶ τὸ 
γράμμα ὑπαναγνωσθησόμενον, ἐκεῖνος γνοὺς ἔχποϑεν τὸ ἐκεῖ 
ἐμφερόμενον πολὺς ἦν ἀντιβαίγων καὶ ἀντισπῶν μὴ ἀκούειν ὅλως, 
15 καὶ προσαπεχώρει ταχέως ὑπαναγινωσχομένου ὡς μὴ ἀχούσειε. 
κἀκείνων ἐπικαταλαμβανόντων ἀποδιδράσκοντα παρὰ τὸ χαϑῆ- 
xo» κινουμένοις xol ταχέσι ποσίν, ἐπέβυε τὰ ὦτα τοῖς παρηρ- C 
τημένοις τῆς χαλύπτρας ἑκατέρωθεν τῶν ὦτων ὠτίοις, ὡς 
μηδ᾽ ἐπαΐειν ἀναγινωσχομένου τοῦ γράμματος. τέλος δυσϑυ- 
20 μήσας οὐρανόν τε καὶ γῆν ἐπεμαρτύρετο μεγίστῃ φωνῇ ὧν δὴ καὶ 


18. ὥτων] ὄντων P. 


rum causa veneramus agere cum eo coepimus. ad primam rei men- 
onem ille vehementer exacerbatus ne audire quidem ulterius sustinuit, 
sed cum immenso dolore et angustia in has querimonias prorupit '*quid 
imperatori mali feci? ego ipsum ex privato in imperii solium extuli: ille 
vero me cum patriarcham reperisset: non honestis ex causis honore priva- 
vit et nunc desideo in hoc iugo deserti montis, ubi velut infamis exul 
Christianorum quotidie misericordiam expecto. tamen bene habent quae 
i t. chra haec, inquam, per me sunto: suus ei phatri 
bene precetur, et cum benedictione comprobet quae ab illo fiunt." in 
his Graeco benedictionis vocabulo, quod ipsum nomen erat Eulogiae so- 
roris imperatoris, illa ipsa mulier designabatur , cui erat Arsenius pecu- 
Bariter infensus, quod Pram maxime sciret fuisse fratri auctorem eorum 
ae crudeliter et impie in puerum loannem attentaverat. ut autem éx- 
literae sunt velut mox ipsi legendae, Arsenius cum alicunde 
praesensisset quid in iis esset scriptum, vehementi nisu sese contorqueas 
ac retrahens auditionem aversatus omnino est; et cum legi nihilominus 
coeptam esset, celerrime recessit, ne audiret. sed qui aderant cursu in- 
secuti fugientem, vix tandem comprehensum (currebat enim velocius quam 
ab illa aetate gravitateque expectari potuisset) retraxerunt invitissinum 
ad auscultanda quae ex scripto clara voce proferebantur. at ille appen- 
dicibus galeri ad aures ambas utraque manu valide appressis, sonum le- 
ctionis frustra pronuntiatae non accepit. denique gra um significans 
animi angorem, coelum terramque voce testes adhibuit eorum 


288 GÉORGII PACHYMERIS 


πάσχοι, καὶ μὴ μόνον οἷς εἶπον οἱ κατειπόντες ἠξίου προσέχειν, 
ἀλλὰ καὶ ἀντήχουον ἂν παρ᾽ αὐτοῦ εἴπερ ἀνέφερον ὅλως προση- 
Σίου σκοπεῖν, & μὴ ἐπείχοντο ἐμβριϑῶς, εἰ μὴ καὶ μεγάλως ἤπει-- 
λοῦντο κολάζεσθαι πρὸς Stob, ἐπιχειροῦντες ὅλως. καὶ ὡς 
D “καλῶς ἂν᾽" ἔλεγεν ““ἠρχιερατεύσαμεν, φόνον τῷ βασιλεῖ συνυ- 5 
φαίνοντες, o? δὴ καὶ ἐν ἐσχατιᾷ ταύτῃ παραρριφϑέντες ϑεὸν εἷς 
καλὸν ἐπειλῆφϑαι τῆς ἐκείνσυ ψυχῆς ἱκετεύομεν, κἄν ἐκεῖνος λιμῷ 
καὶ δίψει ἐπ᾿ ἐρημίας ὡς καταδίκους ἀπόλλυσι.᾽ ταῦτα καὶ 
τοιαῦϑ᾽ ἕτερα ἐν ὀδύνῃ ψυχῆς καὶ πικρίᾳ ἐξενεγχών, τὰ μὲν αὖ- 
τῷ βασιλεῖ τὰ δὲ καὶ τῷ ἐς τὸν ϑρόνον καταστάντι προσονειδί- 10 
σας, ἢ καὶ ἐποιχτισάμενος μᾶλλον, ἀπέπεμπεν. ἡμεῖς δὲ καὶ 
E αὖϑις τῆς ἐπελϑούσης ἡμέρας προσελθόντες, καὶ Goo» ἦν τὰ 
προσανακείμενα ἐχτελέσαντες, ἀφωρμοῦμεν τοῦ λιμένος αὐτίκα, 
καὶ τοῦ βορέου λαμπροῦ καταβαίνοντος διὰ τῶν κατὰ δύσιν τῆς 
γήσου μερῶν ἀνεκτότερον ἡγούμεθα πλέειν ἐπισκεπτομένους τοῖς 15 
ὄρεσιν. ἀλλὰ μᾶλλον ὃ κλύδων μέγιστος ἐπηγείρετο, καὶ ὥϑινεν 
ἡ ϑάλασσα πλέον, καὶ τῷ Γαληνολιμένι μόλις προσσχόντες τὴν 
ναῦν, ὃ δὴ καὶ Γαληλολιμὴν ἰδιωτικῶς οἱ ἐπιχώριοι παραφϑεί- 
ροντὲς λέγουσι, μεγάλοις ἐχεῖσε φοβεροῖς ἐνετύχομεν, κατ᾽ εἴσ-- 
P 195 πραξὲν οἶμαι τοῦ μὴ μετ᾽ εὐλογίας ἀπολυϑῆναι τοῦ πατριάρχου. 20 
ὃ δὴ καὶ ἦϑελε μὲν ἕχαστος ἀνὰ μέρος, ὡς ὕστερον ὡμολόγουν 


* 


2. καὶ] καὶ X? an καὶ τί, 11. ἐπευχτησάμενος P. 


quae pateretur. et non solum ad ea quae ipsi denuntiabantor non atten- 
it: sed neque qui eum alloquebantar audivissent omnino ab eo quidquam 
de negotio proposito, quod ad synodum referrent, nisi eum expedire se 
ab ipsis summopere conantem vi maiori utique tenerent, et graves inten- 
tarent a deo minas, si persisteret in contumacia. tandem summis cona- 
tibus responsum exprimere qualecunque satagentium visus cedere **en" 
inquit , **ut bene patriarchatum gessimus, necem imperatori machinantes! 
cui videlicet etiam proiecti e rebus humanis in hoc extremum desertae 
insulae deum propitiare non cessamus, obsecrantes ut eius animae bene 
consulens misereatur, utcunque ille fame ac siti nos velat morte damna- 
tos in hac solitudine interficiat." haec et eiusmodl alia summo dolore 
atque amsritadine animi profatus, multa simul imperatori, simul in thro- 
num intruso exprobrans aut potius imprecans, dimisit ad se missos. nos 
autem illo iterum portridie convento, et omni eo quod sperari potuit effe- 
cto, e portu confestim solvimus, et valido ingruente Borea in Occiduam 
inselae oram, satius duximus navigare protegentibus montibus. at vehe- 
mens coorta procella est, intumuitque commotum amplius mare. quare 
navim aegre applicuimus ad locum Galenolimena nuncupatum, quasi por- 
tum serenum diceres, accolae lingua vulgari, corrupto vetere vocabule, 
Galilolimen appeilant. magnis ibi pe sumus exercid, in poenam, 
opinor, non petitae et acceptae ἃ patriarcha in digressu benedictionis. 
qued facere unusquisque tim voluerat, ut postea iii mali sensu sero 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 289 


πρὸς ἀλλήλους μεταμελόμενοι" ὅμως δὲ τὴν ἐντεῦϑεν κατηγορίαν 
ὑφορώμενοι κατημέλουν. νυχτὸς γὰρ μέσης σεισμὸς ἐπεισπίπτει 
βαρύς, xai τὸ ὅρος ϑραυσϑὲν καὶ πεσὸν εἷς ϑάλασσαν τὸν ἐχεῖσε 
εὖπον κατέκλυσε, δόχησίν τε καὶ ἡμᾶς καταχλυσϑῆναι παρέσχε 
ὄχατ᾽ αἰγιαλὸν μένοντας. ἀλλὰ μόλις πολλὰ τῇ ϑαλάσσῃ προσ- 
ταλαιπωρήσαντες τῆς Κωνσταντίνου ἐπέβημεν, μηνὸς ἑξκαιδε- 
κάτη Ποσειδεῶνος, καὶ τῷ πατριαρχοῦντι πρότερον προσελϑόν- B 
τες xal τὸ πᾶν ἀναγγείλαντες ϑερμὴν ἀξίωσιν οἷον ἠξιούμεϑα 
παρ᾽ ἐχείνου, πᾶν λυπηρὸν τῆς ἀπαγγελίας ὑπεξελέσϑαι πρὸς 
10 βασιλέα λέγοντας, καὶ εἴ τι λέλεκται. οὕτω δ᾽ φκονόμηται τὰ 
τότε πρὸς βασιλέα, ὥστ᾽ ἀχούσαντα διαγνῶναι μὲν τὴν ἀπολο- 
γίαν, ὅτι καὶ εἰκὸς ἀκούσαντα ἐπισχεῖν ἐκείνους, μὴ ϑέλοντα δὲ 
τοὺς xa9? ἡμῶν ἐμφανίζειν σιγᾶν, δεινὸν δὲ καὶ τὸ καχοπαϑεῖν C 
ἐκεῖνον ἡγήσασϑαι, ὥστ᾽ αὐτίκ᾽ ἐπιτάξαε τριακοσίοις ἐτησίοις 
15 νομίσμασιν ἐκεῖνόν τε καὶ τοὺς περὶ ἐχεῖνον καϑιχανοῦν, ὕπερα- 
πολογούμενον καὶ μεϑ᾽ ὄρχου ὡς καὶ πρότερον ἐπιτάξοι οὕτως 
καὶ ὡς παρ᾽ ἐκεῖνον μὴ ϑέλοντα δέχεσθαι τὸ μὴ διδόσϑαι ἦν, 
τέως δὲ καὶ αὖϑις δεδιότα μὴ ὕπως δέχοιτο, προσανατιϑέναι τῇ 
δεσποίνῃ τὴν χορηγίαν, ἐφ᾽ ᾧ αὐτὸν μὲν ἀποστεῖλαι καὶ αὖϑις 


16. ἐκιτάξει P. 17. διδόσϑαι Ῥ. 


poenitentes invicem fatebantor: sed verente pro se quoque ne id sibi cri- 
mini verteretur, ,Deriter id omnes neglexerant facere. nam nocte media 
terrae motus incidit gravis, et abruptus mons imminens ac superne prae- 
dipitatus in mare illud coágit in terram late vicinam inundare, tanto ae- 
εἴα ac tumultu wt qui stabamus in littore nos continuo demergendos cre- 
deremus, caeterum serumnosissimo Inde cursu transfretantes aegre Con- 
stantinopolim tenuimus sextadecima die mensis Augusti, et primum adito 
» &, ubi quae contigerant retnlimus, quam potuimus ardeatissime 
llum oravimus ot pro ea qua valeret apud imperatorem auctoritate gra- 
tieque nobis adesset quae acta erant renuntiantibus, ac si quid necessa- 
rie diceremus quod Augusti animum paungeret, deliniret ipse praeseae qua 
valebet arte, atque ut cuncta boni consuleret daret operam. fecit cumu- 
jate quod petimus; eoque mox successu cem imperatore egimus, ut ille 

tus Arseais acceptaque defensione ipsius ultro significaret eredere 
se, si quid de coniuratione in vitam swam facta cognovisset Arsenins, 
conaturum eum fuisse ceniuratos a nefario coepto avertere; siluisseque, 
si quid horum saovit, ab iis indicandis religione cohibitum quadam, qued 
suwam forte personam decere non putaret irritare principem in subditos 
horem ín ipsum machinationibus illi manifestandis. praeterea simul audi- 
vit ἃ nobis egestatem miseriamque qua ille in exilio conflictabatur, adeo 
metes in misericordiam est gt statim iuberet trecentos ei nwmmos annuos 
ad sui süoTümque victum assigneri, affirmaretque in excusationem suaám, 
leramente etiam interposito, se rios decreturum ipsi eam summam feisse, 
εἰ sperasset induci eum posse ad istam & se pensionem acceptendam. sed 
cum sgperstitione ipsum quadam abhorrere ἃ communione o acque se- 


Georgius Packymeres [. 





292 GEORGII PACHYMERIS 


ἀγνοοῦντος τοῦ βασιλέως" ἐκεῖνος γὰρ xal ἐς τέλος τὴν ὑποψίαν 
P 197 ταύτην διεφυλάττετος (18) καὶ δὴ τοῦ βασιλέως ἐνδόντος, ἐν 
. ἀπορρήτοις ὃ Ἰωσὴφ τῷ Γιρμανῷ προσιὼν ἐν σχήματι συμβού- 
λου χρηστοῦ τὴν πατριαρχίαν συνεβοΐλευεν ἀποϑέσϑαι. πολὺν 
γὰρ εἶναι τὸν τάραχον, καὶ οὐχ οἷόν τ᾽ ἔσεσϑαι ἐς μαχρὰν ἄντι- 5 
σχεῖν ἐχείνου, κἂν ὅσον παρὰ τοῦ βασιλέως σννέχοιτο" ἀπαυδή- 
σειν γάρ ποτε καὶ αὐτὸν βασιλέα μαϑόντα τὸ σχίσμα. ““ἢ οὐχ 
B δρᾷς ὁπόσοι τε ἀμφὶ τὸν “γάχινϑον ὁπόσοι τ᾽ αὖϑις ἀμφὶ τὴν 
Θεοδοσίαν καὶ τὸν αὐτάδελφον αὐτῆς Ἰωάννην τὸν τῆς άρϑας 
καὶ τὴν ἑτεροϑαλῆ ἀδελφὴν αὐτῶν τὴν Νοστογγόνισσαν συνέστη- 10 
σαν; οὐ βλέπεις τοὺς μοναχοὺς ἀποφοιτήσαντας τῶν μονῶν, αἷς 
ἐνίδρωσαν ἐγγηράσαντες τοῖς ἀσκητικοῖς πόνοις; εἰ δ᾽ ἐπὶ τῇ 
Εὐλογίᾳ ϑαρρεῖς, ἀλλ᾽ ἴδε τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς Ἰάρϑαν, ἴδε 
C τὰς αὐτῆς ϑυγατέρας, Ünog τῷ ᾿““ρσενίῳ προστετήκασε xal σοῦ 
ὀλιγωροῦσιν ὡς μηδενός. — oi δὲ κοσμικοὶ ἀλλ᾽ οὐκ ἔχω σοι λέγειν 15 
ὅπως τῷ Ὑακίνϑῳ πρόσκεινται καὶ τῇ Νοστογγονίσσῃ μοναχῇ, 
ἣν ἀδελφὴν οἶδας οὖσαν Θεοδοσίας καὶ Ἰωάννου τῶν εἰρημένων. 
τί γοῦν σοι λοιπὸν ἐναπολειφϑήσεται, εἴ γε καὶ βασιλεὺς ἀπει- 
πὼν ἀπολείψοι σε; σπεῦσον μετὰ τιμῆς ἐξελϑεῖν, ὡς καιρὸν ἔχεις 


6. ἐκείνῳ 7 


e se ferre consensom in hoc ollam aut conscientiam Augosti; quam 
lle cautionem ad finem usque negotii fideliter adhibuit, suspicionem talis 
molitionis ab imperatore avertens, et videri affectans proprio nomine ae 
iudicio id sgere. (18) igitur clam concedente imperatere losephus ar- 
cano Germanum adiens, specie ac persona bemevoli consiliarii suggessit 
optime facturum illum si ultro patriarchatu cederet: intomescere quippe 
vulgarem offensionem in molem invidiae tam validam, cui mex, ebi paulo 
plos se corroboraverit, perrumpendae par non sit futures, mec faventi 
sibi Augusto nimium fideret: et ipsum enim pro sua sapientis, simul ia- 
valuisse schisma viderit, niti contra torrentem írustra et peraicie certa 
desiturum, '**an enim" addebat *non vides quam malti cum Hyaciatho, 
quam multi rursus cum 'Theodosia fratreque ipsius Ioanne Marthae filio 
et sorore horum ex alio parente Nostongonissa conspiraverint ja exsu- 
ctorationem tui? non cernis monachos turmatim ad esndem wrgendam 
erumpentes cleustris, quibus insenuersent asceticis imsudando laboribus? 
contra quae si Eulogiae potentia te satis munitum putas, at reputare te 
oportet opes ferme pares in contrariam non dubie additae factionem se- 
roris eius Marthae. considera quippe filias huius ut studeant Arsenie, 
ut in eius favorem vehementer incumbant, ut te pro nallo et supposititie 

alam spernant. quid saeculares? dicere tibi vereor quam indivulse ad- 
ereant Hyacintho et Nostongonissae monachae, quam 'Theodosiae ae 
loannis modo memorstorum sororem nosti. quid igitor tibi fiet reliqui, 
si Augustus metu schismatis adigatur ad te deserendum? praeverte, si 
mihi credis, ignominiam, et festina cum honore inde exire uade mox cum 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. 1V. 293 


sev ἀφ᾽ ἑαντοῦ πράττειν, μή πῶς ἐπιστάντος σοι τοῦ καιροῦ 
xa" ὃν ἀβουλήξως πράττειν ἀναγκασϑήσῃ, xal γέλωτα ὄφλοις, D 
ἀποχορρῶν τῆς ἐχκλησίας καὶ ἄκων.᾽" ταῦτα μὲν οὖν ἐκεῖνος ἐν 
ὑποϑήκης τρόπῳ πρὸς τὸν ἐπὶ τοῦ πατριαρχείον συνεῖρεν " ἀλλ᾽ ἡ 
δὄρεξις προσίστατο τοῦ ἀκούοντος, καὶ ὁ λέγων οὐκ ἔπειϑες. ποῦ 
γὰρ καὶ εἰς νοῦν ἐχείνῳ, ὡς καὶ βασιλεὺς ἐπινεύει ταῦτα καὶ τὰ 
τῆς συμβουλῆς Ἰωσὴφ ἐκεῖϑεν προανακέχρουσται; ἔμεινε γοῦν 
καὶ ἔπε xol ἐπεστοίβωσε χληρικούς τε καὶ ἱεράρχας χειροξονῶν, 
ἀφορῶν πρὸς τὴν τοῦ κρατοῦντος εὐμένειαν. τὸ δ᾽ ἄφ᾽ ἦν χλεύη 
$0 xal γέλως, καὶ τὸ εἰς ἐκεῖνον ἐλπίζειν ὅσον καὶ τῷ ἐν μνέοις 9a- 
λάσσης, ἐπεὶ τῆς νεὼς ἀποπέσοι, ϑαρροῦντι σώζεσϑαι. ἀλλ᾽ Ó P 198 
πρωξτῶν τὴν ὑποψίαν ἐκκλίνειν ἐϑέλων καὶ συνέχειν προσεποιεῖτο 
καὶ εὐμενῶς προσεφέρετο, καὶ παρεῖχεν ἐκείνῳ πλεῖστα, ἐφ᾽ d 
διδοέη καὶ τὰς τῶν πολλῶν ἐξωνοῖτο γνώμας, ὥστε καὶ τῆς τῶν 
15 βαΐων ἑορτῆς ἐπιστάσης, ὅτε καὶ 7j συνήϑης ἐξ ὄρϑρου λετανείᾳ 
τελεῖται, αὐτὸς πέμψας πλεῖστα ἐξ ἀργύρου καὶ χαλχοῦ νομί- 
σματα πρὸς τοῦ χρατοῦντος ἐλάμβανε, καὶ ἁρπεδόσεν ἐνδεῖσϑαι B 


dedecore extrudendus es. breve restat tuo spatium arbitrio, brevis est 
occasio voluntarie ac landete defungendi. si negligis, statim tempes ad- — 
erit quo jam coactus et cum risu aemulorum ecclesia invitus excedere 
compellaris." haec ille, fidi se consilii benevolum auctorem ferens, pa- 
wiarchalem dignitatem gerenti suggessit. sed non reperit aditam ín au- 
dientis animo aviditate in gustu praesentis boni defixa praeoccupato qua- 
Kis ista cumque suggestio: quomodo enim id persuaderi sibi Germanus 
» ignorans quo inclinparet imperator, ac ne suspicari quidem valens 
talia sibi nutu eiusdem sc impulsu preponi? perstitit igitur adbuc in pro- 
pesito taepdao possessionis throni seque in ea firmandi, ad hec aflectans 
fanc cmm mexime usum ostentare labantis potestatis, quasi eam aibi multo 
iles exercitie magis assereret. írequentes ergo clerioormm et episcope- 
rum ordinationes celebravit, fretus scilicet ostentato principis favore, qui 
tamen ludibrium mermm et irrisio erat; cui vanae simulationi benevolen- 
Gae aiti eum megpopere simile nimirum fuit quiddam sc si quis navigaris 
Spemosa saperficie undantis maris, crusta quadam fluxa innetantium sor- 
dium, muscesi cespitis ant ingestae arenis algae soliditatem mentientis, 
sustimeri se speraret posse, atque ad exemum a demersione servari, 
wbi e mavi excidisset, caeterum imperator suas quasdam seentus ratio- 
mes, ob quas vitandam putabet Fuspicionem aversae dique ipn voluata- 
ts, egregie perstitit ia sunulatione fovendi protegendique ipsum, non 
eclum vulta sermoneque in congressibus, cunctis verae benevolentiae in- 
dicis monstrendis, veram etiam pecuniis large donandis, quibus ille vi- 
delicet adversas sibi reconciliaret voluntates. quo im genere contigit in- 
etante palmerum festo, quo solemnis duc urbem supplicatio precibus 
desantandis censuevit, ut cum missis ad rem suis patriarcha ei 
eenfidenter indicasset indigere se lineis bamo esca induto instructie, qui- 
bes ad se homines traheret, intelligens ille petere ipsum nummos, quibus 
: pompa spargendis in plebem studia paro sibi faventium ἐπιο- 
Teetur, centinme mist megnam cepiam aereae argenteaeqee monetas, 


| 


- 
^ 


294 GEORGII PACHYMERIS 


παρασκευάσας τὰ συνήϑως λεγόμενα ἐπικόμπια καὶ αὐτός, μέχρι 
καὶ τῶν τεσσαράκοντα μαρτύρων τὴν λιτὴν κατατείνων, ῥιπτεῖν 
ἐκέλευε τῷ λαῷ. καὶ τοιαῦτ᾽ ἦσαν τὰ πρὸς ἐκεῖνον τοῦ βασιλέως 
ἐπικαλύμματα, ἐφ᾽ ᾧ μὴ γνωσϑείῃ μηδ᾽ ἀμηγέπη τὴν ἐκείνου 
ϑέλων ἐξέλευσιν. 5 


C 19. Οὐ χεῖρον δὲ λέγειν xol τὰ περὶ “γακίνϑου xai αὐτῆς 
δὴ Θεοδοσίας καὶ Ἰωώννου καὶ τῆς αὐτῶν ἑτεροϑαλοῦς τῆς Νε- 
στογγονίσσης. ὃ μὲν οὖν “άκχινϑος μοναχὸς ἦν ἐχ δύσεως, καί 
γε Νικαίαϑε γεγονὼς ἔν τινι τοῦ ἀρχιστρατήγου ναῷ, ἐγγὺς τοῦ 
ἐκεῖσε πατριαρχείου προσχαϑίσας ξένος τε καὶ ἀγνὼς τὰ πλεῖστα, 10 
παῖδάς ve ἐπισυνάγει, καὶ τούτους ἀνάγων τὰ εἷς προπαιδείαν 

D ἐπορίζετο τὰς τροφάς. ἀλλὰ τῷ πατριάρχῃ προσαγγέλλεταε ὡς 
δῆϑεν ἀτακτῶν μοναχὸς παῖδας ἐχδιδάσκων᾽ καὶ ὃς προσεκαλεῖτο 
καὶ ἀνηρώτα, καὶ ἐπεὶ δεξιὸν ἑώρα τὸν ἄνδρα καὶ ἄλλως ἀδεῇ 
τε χαὶ ἐς παρρησίαν ἕτοιμον, ἦν δ᾽ ὡς ἔλεγε καὶ τῶν ἱερωμένων, 15 
προσλαμβάνει τε τοῦτον καὶ ὡς υϊκείῳ ἐχρῆτο. εἶτα συμβάντων 
τῶν κατὰ πατριάρχην, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς δόκιμος ἐφάνη ὑπὲρ τῶν 
ἐκείνου ζηλῶν, ἔτι μᾶλλον τὰ elg φιλίαν ἐχείνῳ συνήπτετο, καὶ 

P 199 ἐπεὶ ἐν τῇ Κωνσταντίνου πάλιν ὃ πατριάρχης ἀνήγετο, συνῆν 


17. κῶν deerat. 


qua ile quae vulgo vocant epicompia concianari curans ea iactari lossit 
in populem toto spatio quo pompa supplicantium processit, ad sanctorum 
quadraginta martyrum templum usque producta. tali callidus imperator 
astetae dissimulationis artificio fucum faciebat nimium credulo antistiti, 
ne subolere ipsi quidquam posset arcanae voluntatis, qua cupiebet amo- 
veri eum ἃ sede patriarchali. 
19. Non intempestivum , opinor, fuerit quaedam hic dicere de Hya- 
cintho deque ipsa 'Theodosia et loanne sororeque horum ex patre Noston- 
. Hyacinthus monachus fuit ex Occidente, qui Nicaeam profectus, 
| quodam sancti coelestis militiae principis templo, vicino palatio pa- 
triarchali quod in ea urbe est, degens, homo peregrinus et plerisque 
ignotus pueros in contubernium congregavit, quibus non tantum literarum 
ementa et liberales artes per se traderet, sed etiam alimenta suppedi- 
taret. id dum agit delatus ad patriarcham, quasi contra ordinem disci- 
plinae quam profiteretur monachus pueros doceret, ideoque citatus ab eo 
et praesens interrogatus, vus industriusque vir est visus, praeterea- 
que intrepidus, et ad quod opus esset libere agendum et loquendum ex- 
ditus. quare com is praeterea se sacerdotio initiatum diceret, assum- 
psit ad se illum et in familiarium numero habuit. deinde cum incidissent 
ea patriarchae tempora de quibus diximus, cum in iis Hyacinthus fidem 
constantem et studium patrono ardens probasset, artiori ei amicitise ne- 
cessitudine iunctus est. ac ubi Constantinopoli rursus patriarcha reposi- 
tus in thronum est , adfuit illi familisrium intimus, et cui plurimum fide- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 295 


ἐχείνῳ πιστότατος τῶν οἰκείων, συνάμα xal Ἰγνατίῳ "Podío, 
ἀνδρὶ καὶ αὐτῷ εὐλαβείας πλήρει xol μοναχικῆς καταστάσεως. 
συνήτην οὖν ἄμφω τῷ πατριάρχη κοινωνοὶ καὶ τῶν ϑλέψεων καὶ 
τῶν βουλευμάτων, καὶ μᾶλλον ἐδεικνυέτην ζηλοῦντε ὑπὲρ ὧν καὶ 
50 πατριάρχης ζηλῶν ἠγωνίζετο. ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖνος ἐξεβέβλητο τῆς 
πατριαρχίας, χἀχεῖνοι ὡς εἶχον παρεισδύντες γωνιῶν ἀφανείᾳ 
(οὐ γὰρ εἰῶντο τῷ πατριάρχῃ συνοπαδεῖν) τὰ τῆς ἀνάγχης ἀλ- B 
γεινῶς μὲν ἀλλ᾽ ἀναγκαίως διέφερον. — xal ὃ μὲν φϑάνει τὸν βίον 
ἐκ τοῦ πλησίον ὑπεξελϑών, “Ὑάκινϑος δὲ σὺν τοῖς ἀμφ᾽ ἐκεῖνον 
Ἰοτὸν βασιλικὸν ὑφορώμενος φόβον, ἐπεὶ καὶ τὴν ἀδελφὴν ἐκείνου 
ἹΜάρϑαν ἑώρα τῷ πατριάρχῃ προσκειμένην τὰ μάλιστα, ἐκείνῃ 
δὴ προσφοιτῷᾷ, xal που παρεισδὺς τὰ ἐς τροφὴν ἐκεῖϑεν εἶχε, 
μηδὲν τοῦ βασιλέως εἰδότος. ἦν οὖν τῇ μοναχῇ ἸΠάρϑᾳ καὶ ὃ 
Ἰωάννης vióg. τριῶν γὰρ αὐτῇ τῶν ἀρρένων ὄντων, ὃ μὲν Mi- C 
15 χαήλ τε καὶ ᾿Ανδρόνικος συνῆσαν τῷ βασιλεῖ, καὶ μετ᾽ οὐ πολὺ 
τούτων Ó μὲν τὸ τοῦ μεγάλου πριμικηρίου ἀξίωμα ὁ Μιχαήλ, 
ὕστερον δὲ ὧν τοῦ «Ἀνδρονίκου, παρὰ τοῦ κρατοῦντος ἐλάμβα- 
ψεν, ἅτερος δὲ ὃ ᾿Ἰνδρόνιχος μέγας κονοσταῦλος προεχειρίζετον 
παρ᾽ ἣν αἰτίαν καὶ ἐπὶ ταῖς τιμαῖς ζηλοῦντος τοῦ πρώτου πλεῖστα 
φοξυμβεβήκει, ὡς κατὰ τύπον ἱχανῶς ἐροῦμεν. καὶ οἱ μὲν δύο D 
οὕτω συνήτην τῷ βασιλεῖ, μηδὲν πολυπραγμονοῦντες " ὃ δ᾽ Ἰω- 


ret, una cum Ignatio Rhodio, viro et ipso pietatis et monachum decentis 
gravitatis pleno. his maxime duobus in illis angustiis rerum süarum par- 
ticipibos. malorum et consiliorum auctoribus usus est ; quorum extabant 

studia sensibus affectibusque patriarchae consententia per omnia. 
illo demum eiecto e patriarchali sede abdiderunt hi sese amoveruatque ἃ 
conspectu : non enim est iis permissum exulatum eunti se comites addere, 
dade illam ac calamitatem rati propriam, in luctu ac dolore malum 
inel ile ferebant. non diu post 


fenditus príncipe. erat porro Marthae monachae loannes filius. tres 
enim illa cum mares genuisset, eorum Michaél et Andronicus apud im- 


mimer natu hactenes ia familia et obsequio aulico 


296 GEORGII PACHYMERIS 


ἄννης ὕστερος ὧν τέως μὲν πρὰς τοῦ ϑείου xol δεσπότου Ἰωάν- 
vov ἐχείνῳ καϑυπηρετούμενος ἐπαιδεύετο, τὴν δὲ μητέρα προσ- 
κειμένην βλέπων τῷ πατριάρχῃ καὶ αὐτὸς ἐκτόπως ἐζήλου, ““μὴ 
ἅψῃ, μὴ ϑίγῃς᾽" μέχρι καὶ τῶν εὐτελεστάτων ὑποφωνῶν καὶ 
E διατηρούμενος. σὺν ἐκείνῳ ἦν καὶ ἣ ἀδελφὴ Θεοδοσία τοῖς αὐ- 5 

τοῖς προασέχουσα, ἤδη κεχηρωμένη τοῦ ἀνδρὸς Βαλανειδιώεου 
καὶ πρὸς τὸ μοναχικὸν ἀποκλίνουσα. συνῆν δὲ τούτοις τὰ αὐτὰ 
φρονοῦσα ἡ Νοστογγόνισσα μοναχή, ἣν ἑτεροϑαλῇ ὁ λόγος ἐδεί- 
κνυ, ὅτι ἐχ προτέρας γυναικὸς τῷ Ταρχανειώτῃ γεγέννητο. ἦσαν 
οὖν οὗτοι πάντες τῷ “γαχένθῳ συνόντες, καὶ ζηλοῦντες ἐχεύπως 10 
ὑπὲρ τοῦ πατριάρχου κακῶς, ὦ νόμοι ϑεῖοι καὶ δίκη, ἐξορισϑέν-- 
τος. ἀλλὰ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. 

P 200 20. Ὁ 04 ye βασιλεὺς xal ἄλλην πεῖραν τῷ πατρφιαρχοῦντε 
ἀρτύει. τοῦ γὰρ Χαλαζᾶ Σάρδεων ἐφ᾽ ἱκανὸν τῇ Κωνσταντίνου 
προσδιατρέψαντος, ἐπεὶ ἔδει πρὸς τὴν λαχοῦσαν ἐκεῖνον ἀποδη- 15 
piv, tig; τοῦτο παρασκευαζομένου, ὑποϑήκας ἐμπιστεύει οἱ 
δι᾿ ἀπορρήτων ὃ βασιλεὺς ἐφ᾽ ᾧ ἢ αὐτοπροσώπως ἐντυχεῖν τῷ 
πατριάρχῃ καὶ τὰ αὐτὰ τῷ Ἰωσὴφ εἰπεῖν πρὸς ἐκεῖνον, ἢ καὶ 

B γράψαι καὶ ἐπιστεῖλαι μᾶλλον ἐκ Χαλκηδόνος ἐξορμῶντα πρὸς 
τὴν ἀνατολήν, xol τὸ σκέμμα ὡς βαϑύ τε καὶ εὐπρεπέςξ.ς. τό τε 90 


13. τῷ deerat. 


avunculi despotae Ioannis educabatur. hic matrem observans benevole af- 
fectam petriarchae in hanc se partem, vehementer etiam incumbens ae- 
mulansque supra modum, addiderat, àdeo ut nemo eo frequentius, neme 
pognacius tritam illam formulam aversantium communionem adversae tan- 
quam profanae factionis verbis factisque usurparet, ad omnem occur- 
sum partes tuentium Germani **cave continges" inclamans, superstitione 
usque ad minimi quoque ac levissimi usus fastidiosissimam declinationem 
abundante. cum eo in his erat Theodosis soror iisdem praedita stediis, 
quae vidua relicta morte, Balanidiotae coniugis ad monasticam se vitam 
receperat, bis adhaerebat concordi sententia Nostongonissa etiam moma- 
cha, quam horum ex patre sororem supra memoravi, quopiam ex priori 
coniuge a Tarchaniota genita fuerat. horum erat omnium arta cousuetu- 
dinis et consiliorum cum Hyacintho necessitudo, ardenti pariter aífectu 
condolentibus cunctis misero Arsenio, iniuste, o jus fasque! o divinae le- 
ges! e sede patriarchali in exilium eiecto. sed haec hactenus. 

20. At imperator patriarchae novam alteram tentationem adornavit. 
cum enim Bardiom episcopus Chalaza sat diu Constantinopoli moratas 
differre non posset suum in propriam eccleaiam reditum, atque adeo in 
procincta eius profectionis easet, egit clam cum eo imperator ut ant ver- 

Coram, antequam abiret, aut scriptis Chalcedone in digressu versus 
Ocientem literis eadem patriarchae suggereret quae frustra losephus sua- 
serat. callide id excogitatum, utpote ad spem successus non 8ο- 
commodatum, oonsiliam fuit: nam et auctoritatis habitura p aua⸗ 

e 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 297 
γὰρ ὑψίϑρονον παρὰ τοὺς ἄλλους λέγειν πρὸς ἐχεῖνον τὰ αὐτὰ 


ἐδίδου, καὶ τὸ χειροτονίας ὄντα τὸν Σάρδεων ἣν ὃ “ρσέγιος οὐκ 
ἐδέχετο, τοιαῦτα τῷ πατριάρχῃ παραινεῖν, δέον παρ᾽ αὐτοῦ δε- 
χϑεὶς ἀγαπᾶν, δεικνύντος ἄν εἴη ὡς ἄλλο τε βαϑύτερον ὑπορύσ- 
ὅσων τοιαῦτα λέγοι τε καὶ συμβουλείοι οἱ ἀφεῖναι τὸν ϑρόνον. C 
εἰ μή τι ἄλλο γάρ, ἀλλ᾽ οὖν τὸ τῆς μεταϑέσεως ἂν καὶ παρ᾽ ἄλ- 
λοις ὡς ἔγκλημα τῷ μετατιϑεμένῳ ἰσχυρὸν ἐδόκει, ὥστε καὶ 
ἐχχωρεῖν ἀναγκάζεσθαι" ἀλλ᾽ οὖν ἐχείνῳ παρὰ τοιούτου τοῦ 
ἀπ᾽ Ἐφέσου Νικηφόρου τὴν ἀρχιερωσύνην λαβόντι προσίστατο 
Ἰοᾶν τὰ μεγάλα, ὡς οὐ μᾶλλον ἐκεῖνον καταδικάζων ἢ. ἑαυτόν, 
τοιαῦτα λέγοντι. ἃ δὴ καὶ τὸν πατριαρχοῦντα τότε λαβόντα τὰ 
παρ᾽ ἐκείνου γράμματα, ἐπειδὴ τὸν Θρᾳκικὸν ἐχεῖνος περαιωϑεὶς D 
Βόσπορον ἅμ᾽ ἐπέβαινε τῆς νεὼς χαὶ ἅμα τοιαῦτ᾽ ἄττα κινητικὰ 
πρὸς παραίτησιν ἔγραφεν, εἷς οὐκ ἀγαϑὰς ὑπονοίας ἐνῆγε, καὶ 
15 ὡς οὐκ ἄν ἐκεῖνος τολμῴη τοιαῦτα γράφειν xal τὸν πρῶτον κα- 
ϑυβρίζειν, εἰ μή γ᾽ ἄλλοθεν εἶχε τὸ ἐγχωροῦν. τέως δὲ πείρᾳ 
τὸ πρᾶγμα διδοὺς παραυτὰ πρὸς τὸν βασιλέα πέμπειν ὡς εἶχεν E 


sio videbatur ab eminentis throni antistite profecta, et maxime purgatam 
ab omni suspicione partium futuram eandem erat consentaneum, idcirco 
quod cum Arsenius Sardensis ordinationem admittere pro legitima renuis- 
set, palam hic ab Arseniana factione alienissimus putabatur. quin bac 
ipsa ex causa insinuabatur commendabaturque Germano velut sincerum et, 
ex vero studio profectom consilium talis auctoris, cui privatim utile ap- 
pareret perstare ἴω patriarchatu Germanum, a quo utique pro vero epi- 
ecopo agnosceretur. àuare ut is tamen ipse contra proprias utilitates se- 
inde consuleret, prona erat coniectura occultioribus eum quibus- 
dam et diversis ab iis quae vulgo allegarentur rationibus moveri. nam 
Ft ab aliis excipi soleret contra Germanum de translatione sedis, apud 
mementum habere nullum manifestum erat, cum hunc consta- 
ret ab eo patriarcha suam ipsius, quam pro legitima tuebatur, ordina- 
Üomem accepisse, quem omaes scirent ab esina sede in Constantino- 
pelitansm foisse translatum. quomodo enim is ex ista translationis ex 
Adrianopolitano throno causa Germani promotionem posset irritam ducere 
videri, qui Nicephori transitum ex Ephesina in patriarchelem urbis sedem 
non solum pro canonico agnoverat, sed etiam a tali accepta sua ipsius 
inasguratione in Serdensem sedem, cuius se verum Íustumque profitere- 
tur possessorem, reiicere nequiret quin se ipse damnaret. quare sliud 
quidpiam idemque magnem par erat existimari vidisse Sardensem, quo 
δὰ tam inopinatam suggestionem impelleretor. talis ergo epistolam sen- 
tentiae quae abdicationem Pririarchetus consuleret, scriptam sd se tra- 
fecto Bosporo a navem ad discessem conscendente Sardensi, Germanus 
eociplens, in perplexam ingressus suspicionem est, merito reputans nun- 


misi buic hand imgratem id esse perspexieset. ergo imentum dubiae 
δαὶ cepere certum volens, epistolam cam stalim ad imperatorem mitti, 


P 201 


- 


e 


298 GEORGII PACHYMERIS 


ἔγνω τὸ γράμμα, μαρτύριον τὸ ἐκεῖϑεν ἐκβησόμενον τῶν nugóv- . 
των ϑέμενος ἀψευδέστατον, ὡς εἰ μὲν ἐπαλγήσει τοῖς γραφεῖσιν 
ὃ βασιλεὺς κἀν δεινῷ ϑήσει τὸ πρᾶγμα, ὥστε καὶ ἀποστέλλειν 
xal ὑποστρέφειν καταναγχάζειν τὸν γράψαντα ἐφ᾽ ᾧπερ κριϑείη 
τοιαῦτα πρὸς τὸν πρῶτον ἐκϑέμενος, δῆλον εἶναι ὡς οὐκ εἰδότος 5 
τοῦ βασιλέως προέβη ταῦτα, καὶ ἀσφαλῶς ἔχειν ἐντεῦϑεν εἶναι 
τῆς καταστάσεως" εἶ δὲ μαϑὼν παρ᾽ οὐδὲν ϑήσει τὰ γεγραμμένα, 
ἀλλὰ προφάσεσιν ἐπειλύει καὶ ἀναρτῷ ὡς κατὰ καιρὸν ἴσως ζητή- 
σων, ἢ καὶ ἄλλως πῶς ἐπιστείλειεν ὡς δῆϑεν καταπαύων καὶ 
ἡμερῶν, τοὐντεῦϑεν μὴ εἶναι πλέον εἰς τὸ μαϑεῖν ὡς ὃ βασιλεὺς 10 
περὶ αὐτὸν ἡψικόρησε καὶ βουλῇ τούτου τὰ τοιαῦτα γέγραπται. 
ταῦτ᾽ ἐν νῷ ϑέμενος, προσϑεὶς ἐκ μηνυμάτων καὶ ἀλγεινὰ ὡς 
λυποῖτο τὰ πλεῖστα, ἐχπέμπεε τὸν τὸ γράμμα διακομίσοντα. 
ὃ δὲ λαβών τε καὶ ἀναγνοὺς οὐχ ὅπως τοῖς γεγραμμένοις ἐπήλγη-- 
σεν; ἀλλ᾽ οἷον ἑαυτὸν ἐπαλαστήσας el οὕτω ταῖς τῶν κοινῶν au- 15 
ραῖς συσφιγγόμενος καὶ περὶ τοῦ πατριάρχου φροντίζειν ἐπαναγ-- 
κάζοιτο, αὐτίκα μηδὲν μελλήσας μηνύει ὡς fé» χερσὶν αὐτὸς 
ἔχεις τὸν ἄνδρα, οὕτω τῶν κανόνων διδόντων, καὶ οἱ περὶ σὲ 


8. ixivt P. 


testimonium ex eventu veracissimum omnium quae tunc haberi possent 
eliciturum sese ratus, quo clare intelligeret quid arcanae his de rebus 
sententiae imperatoris animo subesset. si enim visis literis dolorem signi- 
ficaret et displicere sibi factam ostenderet, mitteretque post epistolae 
auctorem qui eum ex itinere retractum Constantinopoli sisterent, repe- 
tendum utique rationem in iudicio legitimo irreverentis ausi, quo ad prin- 
cipem sacrorum tale scriptum suo nomine non dubitasset dare, tunc sane 
fore manifestum ignaro imperatore contigisse ista, et securum sibi statum 
ea eX parte esse, si autem re cognita totum illud scriptarum temere li- 
terarum crimen videretur nibili ducere, sed praetextus el excusando quae- 
reret aut iudicium suspenderet tanquam videlicet in tempore de facto in- 
quisiturus, vel si etium non ignoto ipsi artificio rescriberet humaniter 

uasi demulcendi ac mitigendi officio, tum sane non fore sibi ex 

um indicium certius ad plane intelligendum imperatoris satietate jam sui 
capti consilio et voluntate talia fuisse scripta. boc animo consili 
Germanus acceptam a Sardensi, adiuncta alia a se scripta, qua signifi- 
caret vehementer ea se re offensum in suo gravissimo dolore ad notum 
expertumque imperatoriae gratiae praesidium confugere, per fidum homi- 
nem ad imperatorem mittit. ille autem acceptis lectisque literis adeo noa 
indoluit amici causa, ut sua potius aegre ferens quereretur inique secum 
agi, cui curis reipublicae gravissimis oppresso etiam alienarum de pa- 
triarcha solicitudinum nulla misericordia onus iniiceretur, hisque indi- 
gnanter dictis statim conversus ad nuntium responsum ei quod referret 
patriarchae in hanc sententiam reddidit, habere ipsum hominesn in mano, 


potestati utique juxta praescriptum 4acrerum eoanonum suebiectum suae. 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 299 


πολλοὶ τῶν τοιούτων χριταί, xal σοι τὰ περὶ τούτων ζητεῖν ἐφει- 
μένον ποίει ὡς βούλει " βασιλεῖ γὰρ οὐ μετὸν τούτων, ἀλλὰ πρα- 
γμάτων xal ϑορύβων τῶν κατ᾽ αὐτόν, πολλῶν ὄντων xal ταῦτα 
καὶ ἀναγκαίων. ταῦτ᾽ ἀντιμαϑὼν ἀκούσας ὃ πατριάρχης ἔγνω 
5τὴν σκῆψιν, καὶ ἀντιλέγειν ὅλως οὐκ ἔχων (μηδὲ γὰρ ἐριστὰ τὰ D 
πρὸς βασιλέα εἶναι ἐχείνῳ.) ἐξίστασϑαι τοῦ πατριαρχείου παρε- 
σκευάζετο. 
21. Mj» μὲν ἐφειστήκει τότε Γαμηλιών, ἤγετο δὲ 7j τοῦ Ῥ 202 
τιμίου σταυροῦ ἑορτή, ἣν καὶ ὕψωσιν ὀνομάζομεν. ἐν ταύτῃ 
τογοῦν τὰ ὕστατα στολισάμενος, καὶ τελέσας ἅμα μὲν τὴν ὕψωσιν 
τοῦ σταυροῦ ἅμα δὲ καὶ τὴν ϑείαν ἱερουργίαν, τῆς αὐτῆς ἡμέρας 
ὀψίας δείλης ἀποχωρεῖ, καὶ πρὸς τὰ ἐν τοῖς Mayyá»oig αὐτοῦ 
κελλία τὰ πρὸς ϑάλασσαν φκοδομημένα ἐλϑὼν ἡσύχως διάγειν 
ἐχεῖ τοῦ βίον ἡρεῖτος ἀλλ᾽ ἅμα ἕῳ φωσκούσῃ καὶ ὃ βασιλεὺς B 
15 ἀκούσας εὐθὺς ἐφίσταται ἅμα μὲν συγκλήτῳ ἅμα δ᾽ ἀρχιερεῦσι 
καὶ παντὶ τῷ τῆς ἐκκλησίας πληρώματι, καὶ τὸν λυπούμενον 
προσποιεῖται, καὶ ἀξιοῖ, καὶ ἀπειλεῖ προσβιάζεσθαι εἰ μή γε 
ἀχούοι, καὶ οὐδὲν ἐλλείπει προϑυμίας τε καὶ ϑελήσεως τοῦ μὴ 
ἀνάγειν καὶ πάλιν αὐτόν. πρὸς Κρῆτα δ᾽ ἐχρήτιζε πάντως. 
Φοταῦτ᾽ ἄρα κἀχεῖνος τὸν μὲν ἀγνοοῦντα προσεποιεῖτο, καὶ χάριν 
τῆς εὐμενείας λέγειν καὶ εἷς τὸ ἑξῆς εἰδήσειν οὐκ ὥχνει, αὐτὸν C 
5. σκέψιν P. 


adesse ipsi antistites multos, legitimos talium iudices. iret, quaestionem : 
institueret, ageret quod vellet: imperatorem enim in eiusmodi negotia 
non se ingerere, satis habentem alibi quod curet, plurimisque tam tumul- 
tuosis quam necessariis publicae administrationis officiis districtum. his 
renuatiatis patriarcha agnovit tandem quid princeps, quantumlibet dissi- 
mulans, cuperet. ac certos non reluctari ( vanam enim et stultam contra 
intellectam imperatoris voluntatem contentionem fore) ad cedendum pa- 
triarchatu se accinxit. 

21. Mensis inierat September, et agebatur venerandae crucis fe- 
stum, quod exaltationem appellamus. in ea sacris ultimum vestibus in- 
dutus, sicque celebrata crucis exaltatione, sacraque diei eius liturgia rite 

, vespere sub crepusculum recedit, et in suas, quas sibi ad ma- 
re in Manganis extruxerat, cellulas sese recipiens quiete illic deinceps 
vivere constituit. at diluculo posterae diei audita re imperator statim 
adfuit, una cum senatu et episcopis universoque cleri corpore, ac dole- 
re se simulans orat ut revertatur, et coacturum se minatur, nisi precibus 
annuat; denique nibil ad omnem veri studii voluntatisque significationem 
Sibi facit reliqui, quo minus ex animo cupere procurareque velle putare- 
tur reditum eius ad thronum. ad ea Germanus cum Cretensi, ot dicitur, 
cretizans, et in simulatione ignorandi mentem. intimam principis gnaviter 
persistens, plurimas se benignitati eius tantae et agere iam et deinceps 
semper habiturum referreque haud cunctaturum, ubi posset, gratias re- 


800 GEORGII PACHYMERIS 


δ᾽ εἶναι γήρᾳ κατειργασμένον xal ἀσϑενείᾳ, καὶ πρὸς τὸ διδόναι 
καὶ παραίτησιν τοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ϑρόνου καὶ λέαν 
ἁσμένως ἔχοντα, ἣν καὶ δέχεσϑαι ἀντηξίου καὶ βασιλέα καὶ τοὺς 
παρόντας ἀρχιερεῖς, ἅμ᾽ ἐκβαλὼν καὶ δειχνὺς τὸ γράμμα" μηδὲ 
γὰρ ἂν τοῦ λοιποῦ κἂν εἴ τι συμβαίη τὴν προστασίαν λαμβάνειν, 5 
κἂν αὐτὸς ἀναγκάζοι ὃ βασιλεύς. τότε τοιγαψοῦν ὃ χρατῶν ἔχων 
ἐν χερσὶ φανερῶς ὃ ἐν ἀδήλῳ ἐβούλετο, τοῦ μὲν αὐτὸν καὶ πάλιν 

Ὁ προσαναγκάζειν ἀνῆκε, σχῆμα δεικνὲς ἀπειπόντος, τὸ δ᾽ ἀγάλ-- 
Au» ἄλλως καὶ τιμᾶν potro. καὶ τὰ πρῶτα μὲν τὰ δοχοῦντά 
οἱ περὶ πατριάρχου ἐκεῖνον ἠρώτα, τῷ σύμβουλον ἀξιοῦσϑαι ἐπ 10 
ἄλλῳ προστησομένῳ ἐξημερῶν τὰ τῆς αὐτοῦ παραιτήσεως᾽ εἶτα 
καὶ τὸ πατέρα ἔχειν αὐτὸν καὶ γράφειν προσεφιλοτιμεῖτο, ὃν 
ἐκεῖνος, ὡς λέγεται, πρῶτος τῶν ἄλλων νέον Κωνσταντῖνον 

E προσεπευφήμει. τί δὲ μεῖζον εἶναι τοῦ εἰς πατέρα τετάχϑαι τῷ 
νέῳ Κωνσταντίνῳ καὶ βασιλεῖ; τὰ γὰρ περὶ τούτου πλατιχῶς d- 15 
πεῖν, ἔταξε μὲν Γερμανὸς πρῶτος τῷ βασιλεῖ χαριζόμενος, οἷος 
ἐκεῖνος τὴν πρὸς τοὺς ἄρχοντας ϑεραπείαν, ὑπεραπεδέξατο δὲ 


9. τοῦ deerat. 


spondit: caeterum sen'o se et infirmitate fractum, indeque imparem oneri 
tantae administrationis, ad libentissime dandam rite conceptam cessionem 
Constantinopolitanae sedis promptum paratumque esse, eamque ut acci- 
perent rogare imperatorem et praesentes episcopos. simul ea dicens 
scriptam cessionis formulam porrexit, graviter edicens 86 t ac- 
quieturum se omnino, aut quidquid contingeret, remissurum de proposito, 
aut iterum admissurum patriarchalis ecclesiae regimen, vel si Augustus 
sese ad id adigere conaretur. tunc iumperater habens iam im manibus 
qued votis tacitis optarat, partes tamen semel susceptas agere perseve- 
ravit, contendens, citra tamen imperium ac vim, ne in recusandi com- 
silio perstaret, cunctisque gestibus ac modis personam aegre ferentis ex- 
primens, ac cum diu nihil proficeret, quasi victus, ad propositum certe 
profitendum verissimum descendens semper eius eximie bnpenseque homo- 
randi. quod exequi coepit ante omnia benevolentissime roganda Germani 
sententia circa electionem successoris eius, plane prae se ferendo (et eo 
videlicet ipso delinire satagendo, si qua ei superesset in ipsum o i 
penetrata forsitan Augusti arcana voluntate, cuius esset respectu ad ab- 
dicationem coactus) plane, inquam , declarando se omnino velle 

ei arbitrium servari circa delectum movi patriarchae. addidit quinetiam 
se patris deinceps loco ipsum babere decrevisse, celebravitque istum ho- 
norem scriptis ei ambitiose literis tali titulo, quem splendidiorem faciebat 
attributum , ut ferebatur, a Germano primo omnium imperatori gloriosum 
cognomen novi Constantini: quid eaim maius videri poterat quam in pea- 
tris affectum et auctoritatem ἃ novo Constantino suscipit nec omittam 
qualicunque occasione de ista nomenclatione explicare aliquid distinctius. 
eius inventor quidem et primus artifex Germanus fuit, sua quadam ia id 
excogitandum provectus innata indole obsequiosissime gratificandi regnam- 
tibus. excepit autem imperstor men ut elogium temere delatum; sed ut 





DE MICHAELE PALAEOLOGO LL. IV. 301 


καὶ βασιλεὺς ὡς οὐχ ἁπλῶς συμβάντος, ἀλλ᾽ ὕτι ποτὲ νηπιόϑεν Ῥ 208 
Αωναταντῖνος παρὼ πατέρων, ὡς ἔλεγεν, ἤκουε. οἱ δὲ Ma- 
vovjA λέγουσιν" ὃ καὶ ἀληϑινώτερον οἶμαι διὰ τὸ παρ᾽ αὐτὸ 
προφοέβασμα ἰσαριϑμῆσον τὰ μέτρα τὰ τοῦ βίου; τῆς κλήσεώς 
δτέ quu καὶ τοὐπωνύμου. ὃ δὴ καί τινας ἔσφαλλεν ἱστῶντας 
τυὺς χρόνους ἐς δεκαεπτά" τὸ γὰρ Παλαιολόγος Miyo?A στοιχεῖα 
eb φέρει. προσχείμενον δὲ τὸ δ]ανουὴλ τὸν εἰχοσιτέταρτον τῆς 
βασιλείας χρόνον ἐδήλωσεν ἄντιχρυς. τότε γοῦν καὶ περὶ τῆς B 
κατ᾽ ἐχεῖνον προσχοποῦντος προνοίας καί γε οὐχ ὀλίγα προσεπαγς--: 
1ογελλομένου, “ὄψεται ϑεὸς τὸν εἷς τὸ ποιμαίνειν αὐτάρχη, πρὸς 
δὲ καὶ συνεπιλήψεταί οἱ τῶν ἱερῶν μεριμνῶν. τὸ δ᾽ εἷς πατέρα 
τετάχϑαι τῷ βασιλεῖ μέγα μὲν καὶ ἄλλως σεμνόν" πλὴν ὃν καὶ 
ϑεὸς εἰς υἱοϑεσίαν προσεπελάβετο, τίς ἱκανὸς εἷς πατέρα κε- 
«37090: τούτῳ » εἰ μὴ ὃν ἐκεῖνος μὲν μόνος ἄξιον εἷς τὴν ἐπιτρο- 
15 πείαν χρινεῖ; τὸ μέντοι γε τῶν ἀναγχαίων προμηϑεύεσϑαί τε καὶ C 
προνοεῖν πιριττὸν ἄλλως καὶ οὐκ ἀναγκαῖον τοῖς xal τὸν τοὺς 
νεοσσοὺς τῶν κοράχων τρέφοντα ἔχουσι. πλὴν ἀλλὰ καὶ ἡ ἐμὴ 


15. ante τῶν omisi μὲν. 


id in quo perspici gauderet quam sibi non vanum omen fuisset domestici 
veteris cuiusdam augurii, quo se, ut aiebat, recordabatur Constantinum 
8 parentibus vocitari puerulum solitum. sunt tamen qui non Constanti- 
mem sed Manuélem appellatum in infantia Michsélem Palaeologum prodi- 
derint. id quod equidem puto verius, quod sic eventu perpetratum ap- 
pereat auspicium e numero literarum eius nominis ductum ad praedesti- 
matum ipsius imperio temporis spatiom indicandum. nam is numerus tunc 
tantum cum numero annorem quibus imperavit convenit, cum non sola 
veri eius nominis sed praeterea cognominis istiu» elementa in unam con- 
fiata suinmem fuerint. nam inde deceptos quosdam novimus, qui regna- 
terum benc princpem annis dumtaxat septemdecim autumaverant, eo quod 
nomen hoc Michaél Palaeologus totidem constet literis, non animadrer- 
teates adiongendum huic fuisse cogoomentom Manuélis, cuius elementis 
«d priora septemdecim additis numerus absolvetur quatuor et viginti, quot 
aaais fuisse ilum imperaterum eventa demonstrarunt, tunc igitur cum 
praeterea imperator effunderetur in omnem significationem liberalis bene- 

iae, ultro pollicendo census annuos proventssque copiosos, ad ea 
sumu| omaia Germanes respondit in humc modum. **qued primum defers, 
ut successorem meum nominem, minime id opus est: providebit ecclesiae 
suae deus idoneum pastorem, et ei propitius adiutor auctorque aderit in 
Sacris eius arduae functionis curis. eligi deinde assumique me in patrem 
imperatoris magnam equidem rem et summae dignetionis honorem esse 
iudico: verum eius quem deos adoptare in filium est dignatus, quis homo 
.86 talem ferat ut recte vocari pater possit, nisi quem ipse deus, οἱ qui- 
dem solus nec homeni Us iva suffragii, dignum iudice- 
verit «ni gubermandam committat ecclesiem ? quod iam attinet ad oblatam 
mihi necessarii isioeem victus, mises eam doeo n , ee 
etique natrium tibus qui pascit pullos corvorum. oaeterum οἱ mea 


302 | GEORGII PACHYMERIS 


ἐκκλησία" (ἐδήλου δὲ τὴν ᾿Αδριανούπολιν), “τὸν ἐμὸν ἀρχιερέα 
πλουτοῦσα, ἔχει τρέφειν καὶ ἄμφω, συνώμα καὶ ϑεῷ χορηγοῦν-- 
τι. ταῦτα μὲν οὖν τότε ὃ Γερμανὸς ἐπὶ πᾶσι τοῖς προβληϑ εῖσι 
παραιτούμενος ἔλεγεν. ἦν δ᾽ ὃν ἔλεγεν ἑαυτοῦ τῇ ᾿Αδριανουπό- 
D λει ἐπικηρυχϑέντα μετ᾽ αὐτὸν παρ᾽ αὐτοῦ ὃ ἀνεψιὸς ἐχεέγου 5 
Βαρλαὰμ εἴτ᾽ οὖν Βασίλειος, ὃς πρὸς μὲν τὰ εἰς πνευματικὴν 
P 204 πολιτείαν καὶ λίαν ἀμελῶς εἶχεν, (22) ἄλλως δὲ φιλόκοσμος 
ὧν ἵπποις ἐχρῆτο, ἔστι δ᾽ ὅτε xal ὅπλοις, καὶ προσεφιλοτιμεῖτο 
ὁμόσε τοῖς πολεμίοις χωρῶν. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ ζῶντος μὲν τοῦ 
ϑείου ἐν καταγνώσει ταῦτα πράττων συνεγινώσκετο" ὕστερον δὲ10 
καὶ ἄλλων προστριβέντων αὐτῷ κατηγορημάτων, τοῦ γέροντος 
μεταλλάξαντος, ἐπεὶ elg κρίσιν καλούμενος ἐπὶ πολλαῖς ἡμέραις 
τὸν ἐπίληπτον ὑπεκρίνετο ὡς προσποιεῖσϑαι μηδὲν τῶν καϑ᾽ αὗ- 
τὸν εἰδέναι, τέλος ὑφίστατο τὴν ἀπὸ τῆς συνόδου καϑαίρεσιν. 
καὶ εὐθὺς μεϑ᾽ ἡμέρας ὃ ἐκστὰς δῆϑεν ἔμφρων, καὶ ὃ μηδὲ περὶ 15 
ἑαυτοῦ εἰδὼς ὅ τι ποιοίη καὶ ὅτι πάσχοι, περὶ ὧν ἐκείνῳ λόγος 
οὐδεὶς διετείνετο, καὶ τὸν βασιλέα λιπαρῶς ἠξίου ἐφεῖναί οἱ χρῆ- 
σϑαι τῇ ἕξει καὶ στρατηγεῖν ὡς οἵῳ τ᾽ ὄντι ὁμόσε τοῖς ἐχϑροῖς 


w 


ἰέναι καὶ συχνὰ τὰ ἐκείνων ἱστᾶν τρόπαια. τὸ δ᾽ ἄρ᾽ ἦν τοῦ 


isl 


ecclesia" (Adrianopolitanam designabat) **illi quem ei domestica mihi ne- 
cessitudine obnoxium antistitem praefeci, eas copias suppeditat quae ad 
nos aeque ambos alendos abunde sint." talis tunc Germani fuit oratio, 
quee ipsi obtulerat imperator generose recusantis, fuit autem is quem 

ixit ἃ se sui loco praepositum ecclesiae Adrianopolitanae, ipsius ex 
fratre vel sorore nepos Barlaam, alio nomine Basilius dictus, eorum quae 
ad religionem et sacram disciplinam pertinebant admodum negligens. 
(22) caeterum decori cultus studiosus equis utebatur, interdum et armis; 
in quo etiam ambitiose generositatem ostentare amabat, cominus congre- 
diens cum hostibus. et haec quidem jam tum patruo vivente, parvipen- 
dens eius utcunque contrarium vel iudicium vel exemplum, palam acti- 
tare cum cerneretur, impune tulit, veniam iuvenili levitati gravis εἰ gra- 
tiosi senis conciliante verecundia. postea tamen, cum aliorum quoque 
impactorum ipsi criminum invidiosis accusationibus premeretur, sene iam 
defuncto citatus ad dicendam causam, multis diebus simulata insania et 
per eam secura ignorantia molitionum quae in ipsum straebantar, iudi- 
cium eludere conatus nequidquam est, synodo nihilominus depositionem 
eius rite decernente; quae res illi simulationem excussit. nam ille prias 
scilicet impos mentis, nec aut sciens quid in se pararetur aut quid age- 
ret quidve pateretur, ut videri volebat, pensi habens, coepit repente sa- 

ere, et imperatorem adiens oravit, sineret se obsequi naturae proprias 
lpsum indole in rem bellicam trahenti; auctoraret ergo sese aliqua mili- 
tari praefectura, qua ipsi praedito, ut dudum optaverat, liceret laces- 
sere manu hostes et de iis fusis caesisque crebra statnere tropaea. id 
quod imperatori audienti. gravem et ad extremum supplicanti exitiosam 
suspicionem movit. nam reputans Augustus haec loquentem facile quae 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 303 


βασιλέως ἀκούσαντος εἷς ὑποψίαν ἐκείνῳ κακίστην, εἶτα καὶ xly- C 
ὄννον. συννοήσας γὰρ ὃ χρατῶν ὡς ὃ ταῦτα λέγων δυνατὸς 
ἐσεῖται xal πρᾶξαι (3) τε γὰρ ἡλικία καὶ τὸ τοῦ σώματος ἰσχυρὸν 
καὶ τρίτον ἡ περὶ ταῦτα πεῖρα πιστὴν ἡγεῖσϑαι τὴν ὑποψίαν ἐδή- 
51ov) καί γ᾽ ἐπειλημμένος ἀνέσεως οὐχ ὑπὲρ ἡμῶν μᾶλλον xav ἐ-- 
χείνων ἀλλὰ xa9^ ἡμῶν μετ᾽ ἐκείνων τῷ ἀποδρᾶναι καὶ μελετή- 
σει ἴσως καὶ διαπράξεται, ἐν φυλακαῖς δέσμιον κατασχὼν ἐτήρει, p 
μὴ δὲ φϑάσας φησὶ xa9^ ἡμῶν ἐχτελέσας ἃ κατὰ τῶν ἐχϑρῶν 
ἐπηγγείλατο. εἶτα τῆς περὶ ἐκεῖνον φροντίδος ἀνεῖσθαι ϑέλων, 

10 προστάσσει τῷ Ἰζυκανδύλῃ, ὀτρηρῷ γε ὄντι πρὸς ταῦτα, ἀπα- ' 
γαγόντι πρὸς Νίκαιαν αὐτόν τε καὶ σὺν αὐτῷ Βούλγαρον καὶ αὐ-- 
τὸν ὄντα ἐν ὑποψίᾳ vot ἀποδρᾶναι, Ἰζουΐλαν, πρὸ τοῦ εἷς τὸ 
κάστρον εἰσαγαγεῖν ἄμφω στερῆσαι τῶν ὀφϑαλμῶν, ὃ δὴ καὶ R 
γέγονε μετὰ ταῦτα. 

15 Q3. Ὁ μέντοι βασιλεὺς τὸν Γερμανὸν ἀποσκευασάμενος p 905 
περὶ πατριάρχου συνεσχύπει τοῖς ἱερεῦσιν, ὡς μηδὲν εἰδὼς δῆϑεν, 
οὐδ᾽ ἕτοιμον ἔχων ὃν xal ἐν καρδίᾳ προυκατεβάλετο. οἷς γοῦν 
οὐκ ἔν ἐπιστάσει τὰ τούτων, τούτοις ἐπιπολαίως λογιζομένοις 
ἔνϑεν μὲν τοῦτον ἔνϑεν δ᾽ ἐχεῖνον οἱ τῆς καρδίας ὑπέγραφον λο-- 


8. μὴ δὴ φθάσῃ 7 


minabator acturum, utique cui nec flos aetatis nec robur lacertorum 
nec, quod caput erat, usus iam aliquis ausorum istiusmodi deesset, in 
eam ex suspicione fixam opinionem transiit, timendum omnino ne, si ei 
quod vellet agendi liberum otinm daretur, aut transfugiens ad hostes aut 
in factionem aliquam reipublicae infensam sese addens istum inquietum 
enimum et gladiatorias vires ad patriae perniciem conferret, machinare- 
turque et attentaret periculose multa contra quietem publicam. constrin- 
gendum igitur praecipitis ingenii hominem putavit, et illo carceri man- 
ando praevertendum, ut aiebat, ne nostro damno perficeret quod in ho- 
stium exitium sese dixisset meditari. postea vero defungi semel cupiens 
ancipiti cara in tuto detinendi reum difficilis custodiae, 'Izycandylae cui- 
dam, impigro et talibus obsequiis idoneo ministro, mandavit ut hunc si- 
mul cum 'Izuila Bulgaro, et ipso transfugii suspecto, Nicaeam abductum, 
ambos priusquam illic in castrum conderet, oculis privaret; id quod postea 
est factum. 
23. Hoc porro tempore imperator, emoto e sede Germano, idoneum 
qui patriarchali throno imponeretur inquirebset una cum episcopis, egregie 
issimulans quid in votis haberet, nec ulla significatione prodeus paratum 
sibi designstumque unum menti obversari, quem praelatum omnibus im- 
pense cuperet. quotquot ergo antistitum simplicioribus arcanus erat sen- 
sus principis ignotus , ab iis sane, utpote rem aestimantibus e superficie, 
et quam relinqueret ipsis integram evehendi quem mallent libertatem vere 
se habere arbitrantibos, alius aliosque pro cuiusque animo tacitis cogita- 
onibus ad eum honorem designabatur. δὲ perspicacioribus alis, quos 


304 GEORGII PACHYMÉRIS 


γισμοί, ὅσοι δὲ xoi εἷς νοῦν ἔβαπτον τοῦ κρατοῦντος καὶ xaryv- 

Β στόχουν τῶν ἐννοιῶν, ἐκείνοις εἷς καὶ μόνος ἐδόκει ὃ εἰς τὴν 
προστασίαν ἐπιτήδειος ὃ καὶ ϑυμήρης τῷ βασιλεῖ. κοινῶς γοῦν 
συνδιασκεψάμενοι τὸν Γαλησίου Ἰωσὴφ ἐψηφίζοντο, ἄνδρα πνευ- 
ματικόν τε καὶ ἀγαϑόν, ἁπλοϊχὸν καὶ εὐήϑη τοὺς τρόπους, φέ- 5 
ροντα δέ τινα καὶ ἐκ τῶν ἀνακτύρων, ἐπεὶ γυναικὶ συζῶν τῷ τῆς 
μακαρίτιδος δεσποίνης Εἰρήνης συνετάττετο κλήρῳ καὶ κατ᾽ ἀνα- 

C γνώστας ἐξυπηρέτει, καὶ ἐλευϑερίας ἱκανὰ δείγματα, ἠγάπα δὲ 
καὶ τὸ τῶν εἰς χεῖρας πεσόντων μεταδιδόναε τοῖς ἄλλοις, ὅσα 
καὶ ἀσφαλῶς ἀποφήνασϑαι. ὡς ἄλλοι δὴ oi xaJ ἡμᾶς τὸ 10 
γλισχρεύεσϑαι. τὸ δὲ ξένον ὅτι καὶ τῇ μοναχικῇ πολιτείᾳ ἐνασ- 
μενίζων ἐν ψαλμῳδίαις, ἐν ἀγρυπνίαις, ἐν νηστείαις, ἐν ὕδρο-- 
ποσίαις, ὅτ᾽ ἔδει, ἐν πραότητι καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ἤϑει χρηστῷ 
καὶ ἁπλότητι καὶ συνόλως ἀκαταγνώστῳ διαγωγῇ, οὐδὲ τῆς κατ᾿ 

D ἄνϑρωπον ἀρετῆς ἠμέλει, τοῦ καὶ προεντυχεῖν τινὶ καὶ προσπτύ- 15 
ξασϑαι καὶ τὰ φιλικὰ συλλαλῆσαι καὶ μειδιᾶῶσαι xol διαχεϑῆναι 
πρὸς γέλωτα, εἴ που ἐλέχϑη παρά τινος κατ᾽ ἄνεσιν ἢ καὶ 
ἐπράχϑη εὔχαρι, καὶ ὑπελϑεῖν ἄρχουσι δυναμένοις, καὶ ζητεῖν 
ὑπὲρ ἄλλων, καὶ ἁβραῖς τραπέζαις σὺν διαφόροις οἴνοις τε καὶ 
τραγήμασι τοὺς πολλοὺς ἑστιᾶν, καὶ μᾶλλον ὅσοις ὃ βίος ἄπο-- 90 

E Qoc καὶ ἀπάλαμνος καὶ τῆς κατ᾽ αὐτοὺς ἀναδοχῆς ἔχρῃζον. τοῦ 


18. δυνάμενος 7 


non laterent imperatoris intimi affectus, unus et solus ad istam praefecta- 
ram eptus scilicet videbatur, δ κου praerogativa gratiae principis tacito- 
rumque in id votorum commendaret. consilio igitur inter se habito com- 
cordibus calculis Iosephum Galesii praefectum elegerunt, virum spiritaa- 
lem et bonum, simplicem natura facilenque moribus, nonnihil io usu vi- 
tae e palatina elegantia trahentem. nam uxorem habens in familia prin- 
cipis feminae vixerat, adscriptus olim clero domestico dominae lrenes 
piae memoriae, ibi ministrans in ordine lectorum; unde liberalis fiduciae, 
qualis esse in aulis educatorum solet, multa in eins sermone ac conver- 
sandi forma vestigia extabant. communicare quinetiam largiendo aliis ex 
in eius manus incidentibus, quaecunque secure ostenderentur, sic amabat, 
ut fere alii, quos novimus, talia recondunt et sibi avare servant. his eios 
moribus inopinatum admiscebatur quiddam, quod videlicet homo ex animo 
amplecti prae se ferens sanctimoniam monasticam in psalmodiis, in vigi- 
liis , in ieiuniis frequenter, in potu abstemio, quande erat opus, in man- 
suetudine, jn justitia, in benigno animo et simplicitate, uno verbo in ir- 
reprehensibili conversatione, non tamen nepligebat humanitatem consuete- 
dinis urbanae, frontem laetam exhibens occursibus, obvios complectens, 
blando sermone detinens, non renidens modo sed et in risum se effoa- 
dens, si quid facete ἃ quoquam forte diceretur aut Jepide fieret ad gra- 
tiam. idem mon ignorare artem insinuandi se ad principes, ab his pre 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 305 


γοῦν τοιούτου καταδεξαμένου τὴν ψῆφον, . ὃ βασιλεὺς elg na- - 
τριάρχην τοῦτον προβάλλεται, μηνὸς Σχιροφοριῶνος εἰχοσιῇ ᾿ 
ὀγδόῃ τῆς δεκάτης ἐπινεμήσεως τοῦ ςψοι' ἔτους, Ἑκατομβαιῶ- 
γος δὲ νουμηνίᾳ χειροτονηϑεὶς εἰς ἀρχιερέας τετέλεσται. περὶ δέ 
6γε τὴν χειροτονίαν καὶ τοιοῦτόν τι γίνεται. (24) ὃ γὰρ Πινα.-- P $05 
xüc μοναχὸς παρὰ Γερμανοῦ τὴν χειροτονίαν δεξάμενος 'Hoa- 
χλείας τῆς κατὰ Θράκην ἦν ἀρχιποίμην, ᾧ δὴ καὶ προνόμιόν 
ἔστεν ἐκ παλαιοῦ δικαιουμένῳ ἐκ Βυζαντίου, ὡς ἀνέκαϑεν τε- 
λοῦντος ὑπὸ τὴν Ἡράκλειαν, τὸν πατριάρχην χειροτονεῖν. — áne- 
10προσποιεῖτο γοῦν τὴν ἀπ᾿ ἐκείνου χειροτονίαν ὃ Ἰωσήφ. καὶ ὃ 
κρατῶν σοφόν τε ποιῶν ἐκεῖνον τότε προσκαλεῖται πρὸς τὰ ἀνά- 
κτορα, ἐν τῷ xar' ἐκεῖνα ναῷ λειτουργήσοντα. καὶ δὴ ἐκεῖνος B 
μὲν ὑπὸ πολλῷ μισϑῷ τὴν λειτουργίαν ἐπλήρου, ὁ δέ γε ΤΠιτυλή.. 
νης Γρηγόριος ἐκ παλαιοῦ φέρων τὴν χειροτονίαν χειροτονεῖν τὸν 
15πατριάρχην ἐκλέγεται. 

Ὅλου γοῦν τοῦ μηνὸς ἐκείνου ὃ βασιλεύς, ἐπεὶ oix ἦν 
ἐκείνῳ τῆς τοῦ ἀφορισμοῦ λύσεως προυργιαίτερον, ἐδίδου τῷ 
πατριάρχῃ καιρὸν σὺν τοῖς ἀρχιερεῦσι σκέπτεσθαι πῶς ἂν καὶ 
κατὰ τρόπον γένηται, προλαμβάνων αὐτὸς ἑχάστης διὰ τοῦ 


4, ἀρχιερέα 7 


aliis di, non refagere ad delicatas mensas, cum vinis varii generis 
et bellaris multos etiam vulgaris sortis adhibere, praesertim quibus ratio 
victus in arto esset nec per se habentibus nec parare aliunde gnaris ideo- 
indigentibus hospitali benignitate amicorum. bunc talem iusto suffra- 
gern com tum nomero ad patriarchatum imperator evexit, mensis 
mbris die octava supra vigesimsm, Jndictionis decimae, anni 6775. 
mox kalendis Ianuariis ordinationem idem episcopalem rite accepit; circa 
quam ceremoniam tale quiddam conti (24) Pinacas monachus, qui 
ordinationem a Gerr&ano acceperat, Heracleae 'Thraciae archiepiscopus 
erat, et ei ut tali competebat ex antiquo ius consecrandi Constantino- 
politani patriarchae, inde ducta ratione privilegii, quod urbs Bysantina 
prinia ecclesiae temporibus sedi Hera fuisset subdita. nolebat autem 
osephus impositionem manuum ab isto accipere. huius expediendi nodi 
rationem opportunam excogitavit imperator: Pinacam videlicet in aedes 
imperatorias accitum palatinis sacris praeficit, missae illic sacrificium δο- 
lemni ritu peractarum; quem ille honorem quaestu ingen coniunctum 
P ditissima stipendia eiusmodi fungenti officio decreta dum libenter 
i iens ibi celebrat, Mitylenensis Gregorius, adversus cuius ordinatio- 
Bem utpote antiquam nulla erat exceptio, eligitur ad ordinandum pe- 
triarcham. : 
Totum porro reliquum lanuarium mensem imperstor, cui nihil erat 
magi optatum quam solutionem anathematis, cui sobiacebat, rite ac 
Buli calumniae obmoxio comsequi, concessit novo patciarchae et 
per otium oum caeteris episcopis, oonsideraret, quanam illa posset ratione 
Optima confi, imterim, quod ad se attiaeret, mulla die orsittens studie- 


Geergíus Pachymeres I. 20 


306 GEORGII PACHYMERIS 


C πάντ᾽ ἐκπληροῦν ῥᾳδίως, περὶ ὅσων ὃ πατριάρχης ἐκεῖνον ἠξίου, 
εὔοδα ποιεῖν τὰ τῆς λύσεως. ἐς τοσοῦτον γὰρ ἡδέως αὐτοῦ λέ- 
γοντος ἤχουεν, ὥστε xal δὴ ὁρισμῶν πεμπομένων ἑκασταχοῦ τῆς 
τῶν Ῥωμαίων ἐπιχρατείας προσέταττεν αὐτὰς δὴ τὰς τοῦ πα- 
τριάρχου γραφὰς ἀντὶ προσταγμάτων ἰδίων δέχεσθαι τοὺς ἐπ᾿ 5 
ἐξουσίας, προσαπειλουμένων καὶ κολάσεων τοῖς μὴ xarà τὰ 
ἐπιτεταγμένα, ὑπὲρ ὅτου ἂν καὶ γράψοι, τελέσουσιν. ἤνοιξε 

D μέντοι καὶ φυλακὰς καὶ πολλοὺς τῶν ἐγκεκλεισμένων ἐξείλετο τῶν 
δεσμῶν, καταδίκους συμπαϑείας ἠξίωσεν, ἐξωρισμένους &vexa- 
λέσατο, καὶ οἷς ἀπεχϑῶς εἶχε κἀκείνοις ἐξιλεοῦτο, τοῦ πατριάρ- 10 

P 907 xov μεσιτεύοντοςς (95) ἐπέστη γοῦν ἡ μηνὸς ““ηναιῶνος δευ-- 
τέρα, καϑ᾽ ἣν καὶ 7j ἐκκλησία ἄγει τὴν τῆς ὑπαπαντῆς ἑορτήν. 
καὶ ὃ πατριάρχης συνάμα πᾶσιν ἀρχιερεῦσιν ὑπὸ πολλῷ τῷ τῶν 
λαμπάδων φωτὶ καὶ ὕμνοις τῇ ἑορτῇ πρέπουσιν, ἔτι δὲ καὶ ταῖς 
ὑπὲρ βασιλέως πρὸς ϑεὸν ἱκετείαις, ὡς ἔδει καὶ περιφανῶς παν-- 15 
ψυχεύσας, τὴν ἱερὰν λειτουργίαν ἐπιτελεῖ. καὶ ἤδη ὡς ἤνυστο 

B πᾶσα, τοῦ βασιλέως ἐν βασιλικαῖς ἱσταμένου δορυφορίαις συν-- 
dua συγκλήτῳ πάσῃ καὶ πολιτείᾳ, τοῖς ἁγίοις προσεγγίζει ϑυ- 
οέοις, τῶν ἀρχιερέων ἔνδον τοῦ βήματος ἱσταμένων. ἀποϑέμε- 
νος οὖν τὴν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς καλύπτραν, ἀκαλύφῳ τῇ κεφαλῇ 90 
προσπίπτει ϑεῷ καὶ ποσὶ προηγουμένως τοῦ πατριάρχου, xol 
μεϑ᾽ ὅτε ϑερμῆς τῆς προϑέσεως τὴν συγχώρησιν ἐξαιτεῖ, ὅμολο-- 


eissime cuncta exequi, quae vel necessaria vel epportuna praeparando 
megotio suggereret Petriarcha, cuius preces omnes ac signa voluntatis 

romptissima quidvis largiendi facilitate statim explebat, adeo libenter 

um, quidquid ad se referret, audiens continuoqwe indulgens, ut etiam 
missis quoquoversum edictis per omnes imperii terras sanxer, ut literae 
patriarchae perscriptaeque voluntates quocunque missae ἃ cunetis locorum 
magistratibus sic exciperentur et executioni mandarentur, tanquam si quae 
lis indicabentur, qualiacunque forent, ipse imperator iussisset, Tainis 
etiam poenarum gravium adscriptis in eos qui secus fecissent. aperux 

uinetiam custodias publicas, et multos illic detentorum vinculis solvit; 

mnatis quoque gratiam indulsit supplicii decreti, exules revocavit, e£ 
quibus erat iratus condonavit offensas , intercedente patriarcha. (5) ad- 
fuit tandem decreta imperatoris absolutiomi dies, secunda mensis Februa- 
rii, qua ecclesia celebrat festum Hypapantes; et patriarcha cum omnibus 
episcopis ad multam lampadum lucem hymnis decantandis solemnitati con- 
sentaneis, imperatore quoque suas deo preces suppliciter offerente, splen- 
dide, ut ritus et mos legitimus poscebat, nocte pervigilata, sacram li- 
 turgiam celebravit. quae ut peracta tota est, imperator, qui eatenus 
seorsum síeterat, stipante regio satellitio, una cwm universo senatu et 
civium corpore, procedens admovit se sacris valvis, episcopis intra septum 
altaris stantibus. ibi ille abiecto capitis tegmine, nudo verüce, ceram 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L.IV. 307 


γῶν μεγαλοφώνως τὸ τόλμημα. καὶ δὴ ἐπ᾽ ἐδάφους κειμένου 
τοῦ βασιλέως, ὁ πατριάρχης χάρτην ἀνὰ χεῖρας ἔχων ᾧπερ ἡ C 
συγχώρησις ἐνεγέγραπτο, διεξιὼν καὶ ῥητῶς τὸ πλημμέλημα λέ. 
γων τὸ ἐπὶ τῷ τοῦ βασιλέως παιδὶ δηλαδὴ Ἰωάννῃ, συνεχώρει 
5190» τῷ στόματι, καὶ ἐπ᾿ αὐτὸν ἄλλος καὶ μετ᾽ ἐχεῖνον ἕτερος 
καὶ καϑεξῆς οἱ πάντες, ᾧ ἐφ᾽ ἑκάστῳ προσπίπτοντος καὶ τὴν 
συγχώρησιν αἰτουμένου, ἐχεῖνοι καϑ᾽ ἕνα τὸν χάρτην ἔχοντες 
ἀνὰ χεῖρας, τὸν αὐτὸν τῷ πατριάρχῃ συνεχώρουν τρόπον, πολ- 
λῶν χεομένων δαχρύων, καὶ μᾶλλον τῶν ἐκ τῆς συγκλήτου, πρὸς Ὁ 
10 ἐξιλέωσιν. καὶ τέλος ἀναστὰς καὶ τρύφου ἱεροῦ μετασχών, καὶ 
ὡς εἰκὸς προσκυνήσας καὶ συνταξάμενος, ἐχώρει πρὸς τὰ ἀνάχτορα. 
ἐπέταξε δὲ καὶ τῷ ἐγκεκλεισμένῳ κατὰ τὸ τῶν Νικητιάτων τῆς 
Δακιβύζης φρούριον ᾿Ιωάννῃ εἰς τροφῆς οἰχονομίαν καὶ ἐνδυμά-. 
τῶν τὰ ἱκανά, πολυωρῶν ἐχεῖνον συχνάχις καὶ τοῖς ἀναγκαίοις 
15xa9" ἑκάστην σχεδὸν φιλοφρονούμενος. 
ἘἘντεῦϑεν καὶ πρὸς τὴν διεξαγωγὴν τῶν κοινῶν σπουϑαιότε- 
ρον τρέπεται. (26) καὶ ἐπεὶ πάλιν ἀνοιδαίνειν ὥρμων τὰ δυ-- P 908 
σικά, τοῦ δεσπότου Πιχαὴλ ἐξ ἀνθρώπων γεγονότος, καὶ τὸν 
μὲν Νικηφόρον ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ ἀρχῇ καταλείψαντος, τῷ δέ γε νόϑῳ 
40 Ἰωάννῃ χώραν οὐκ ὀλίγην διανενεμηκότος ἰδίαν, καὶ ὃ μὲν Νικη- 


6. ᾧ abundare videtur. 10. τρύφουρ 


deo procidens, ad pedes ante omnia se abiicit patriarchae et quam ar- 
dentissima supplicatione veniam poscit, confitens magna voce soelus suum. 
tunc patriarcha , humi sic prostrato imperatore, chartam quam in mani- 
bes habebat et in ea scriptam forpulam absolutionis 1 , et distincte 

' pronuntians facinus iniquum in filium imperatoris, videlicet Ioannem, at- 
tentatum, illud imperatori clara voce condonavit, post hunc eandem pa- 
riter formulam vit alius episcopus, inde alius, et sic ordine universi 
legentes e scripto, coram uoque ipsorum vicissim se prosternente 
Augusto et veniam enixe te, cunctis, sicut patriarcha fecerat, 
condonantibus: multis inter haec lacrimantibus, praesertim e senatu, ac 
dei pacem exorantibus. tandem surgens princepe sacro impertitus epulo 
est, sub quod debita rite adoratione perfonctus , salutato denique coetu, 
in ium recessit, decrevit autem incluso apud Nicetiatas in arce Da- 
cibyzae loanni pensiones in victum vestitumque copíosas,. solicite dein- 
ceps eum curans, multis subinde, qui eum necessariis large soppeditan- 
dis consolarentur, et sibi carum ease verbis rebusque quam officiosissime 
testarentur, missitatis. 

Hinc iam solutiorem animum ad reipublicae procurationem. studiosius 
vertit, (26) tumere deinde rursus et tumultum minari Occidui tractus 
Tes coeperunt, despota Michaéle mortue. is principatum quidem suum 
legitimo transmisit successori Nicephoro filio, fratri autem eius notho 
loanni non parvam regionem propriam excepit, qua 1s sibi peculiari frue- 


308 GEORGII PACHYMERIS 


φόρος ἠγάπα κατέχων τὰ ἑαυτοῦ, ὃ δὲ Ἰωάννης καὶ ὑπὲρ τὰ 
ἐσκαμμένα πηδᾶν ὠρέγετο καὶ τῶν τοῦ ἀδελφοῦ ἀποσχύμενος τῶν 

B ἡμετέρων προσήπτετο, σκυλεύων τὸ προστυχόν, πολέμῳ μὲν 
ἐκεῖνον ὃ βασιλεὺς μετιέναι οὐκ ἐδοκίμαζε ϑερμουργὸν ὄντα καὶ 
νέον ἀρχῆς ἁψάμενον, δι᾽ εἰρήνης δ᾽ ὑπελϑεῖν καὶ κατὰ κῆδος 5 
σπένδεσϑαι πολλῷ κρεῖττον ἡγεῖτο τοῦ πολεμεῖν. ὅϑεν καὶ 
πρεσβείαις μὲν τὸ σκληρὸν ἐκείνου μαλάσσει καὶ αὔϑαδες, ἐπεὶ 
δ᾽ ἐκεῖνος καὶ ὡραίαν γάμου ἔτρεφε ϑυγατέρα, ἐβούλετο διὰ κή-- 

C δους βεβαιώσασϑαι τὴν εἰρήνην. ἦν γὰρ καὶ ἄλλως 0 Ἰωάννης 
δραστήριος, ὡς καὶ τῇ τῶν ἐπιτηδευμάτων ταχύτητι σὺν τῇ περὶ 10 
τὰς μάχας συνέσει καὶ λίαν ἀριστουργεῖν, καὶ εἰς δέος τὸν δεσπό-- 
τὴν πολλάχις ἐτίϑει, μή πως καὶ αὐτὸν ἐπιτηδευόμενος παρα-- 
κρούσαιτο καὶ τῇ τῆς νίχης ἀδοξίᾳ περιβαλεῖν δυνηϑείη. διὰ 
ταῦτα καὶ σπεύσας ὃ βασιλεὺς λίαν σοφῶς τε καὶ ἀσφαλῶς τὴν 
ἐχείνου προκατελάμβανεν εὔνοιαν, καὶ τὴν ϑυγατέρα τοῦ Ἰωάν»-- 15 

p γου τῷ ἀνεψιῷ αὐτρῦ καὶ υἱῷ τῷ τῆς άρϑας Mvógovixp, πέμ-- 
vac καὶ σὺν οὐχ ὀλίγῃ τιμῇ ἀγαγών, εἰς γάμον ἐδίδου, ὀνομά-- 
ζων ἐξ ἀξιωμάτων τὸν γαμβρὸν μέγαν κονοσταῦλον, τὸν δὲ πεν-- 
ϑερὸν Ἰωάννην σεβαστοχράτορα. καὶ τῷ μὲν Ἰωάννῃ ἐσπένδετο 


retor. ac Nicephorus quidem contentus sua sorte quiete agebet. Ioannes 
vero inquieti vir ingenii, aestuans intra limites" angustós et 
estiens, fratris tamen ditione abstinebat, nostras sibi finitimas incursa- 
at terras, agens ferensque quidquid occurreret, ea iniuria imperator 
cognita bello tamen adoriendum non putavit iuvenem praefervidum et no- 
vitate principatus proiectum ad audendum quidvis, tutius arbitratus in- 
sinuare se ipsi pacatis artibus, et afünitatis eum necessitudine conciliare 
Sibi. quare ferocem eiüs animum legatione blande supplici deliniens, ho- 
minem ad pacem invitavit nuptiali foedere firmandam, filis, quam is ha- 
bebat nobilem, cuidam ex imperatoris consanguineis iungenda. erat hic 
loannes indole strenuus, manu promptus, ingenio praeceps, et quocun- 
que incumberet, vehemens, ad haec usu praeditus rei militaris tanto, ut 
ne fratrem quidem suum tot successibus bellicis clarum despotam loan- 
mem tuto cum eo committi imperator duceret, metuens Martem 
communem ancipitesque praeliorum casus, nec satis fidens, si bellareat 
invicem, nunquam evenfurum ut aut vi aperta süperatus aut fraude cir- 
cumventus despota praeteritarum decora palmarum pudenda clade corrum- 
peret. haec pro sua prudentia imperator reputans, provido secwroque 
consilio praeoccupare ac devincire sibi periculosum adversarium decrevit, 
et consecutus quod optarat videbatur, filia loannis istius, de qua diri, 
splendido a se níísso comitatu e paterna domo Constantinopolim deducta, 
collocanda "Tarchaniotae Andronico Augusti nepoti e sorore Martha, 
usando g*nerum pariter Socerumque novis amplissimis imperatoríae aulae 
itatibus bonestavit, nepotem quidem suum magnum conostaolam, 
loannem autem sebastocratorem creans. in hunc modum pax cum Ioanne 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 309 


did ταῦτα, καὶ ὅσον τὸ μέρος ἐκείνου, ἀνακωχὰς οὐ τὰς μικρὰς 
εἶχον τὰ τῶν Ῥωμαίων στρατεύματα. o) μὴν δὲ καὶ τῶν λοι- 
πῶν ἀποπεφροντίχει, ἀλλὰ πολὺς ἦν ἔνϑεν μὲν ἐκ ϑαλάσσης τῷ E 
ναυτιχῷ χρώμενος, ἐκεῖϑεν δὲ κατὰ γῆν Τριβαλλοῖς τε καὶ Ἰλλυ-- 

5 ριοῖς προσεπέχων. καὶ τὸ ναυτικὸν ἦγεν ἀνὴρ γενναῖος ὃ Φιλαν- 
ϑρωπηνός, πρωτοστράτωρ μὲν ἐξ ἀξίας, τοῦ δὲ μεγάλου δουκὸς 
"1c xag: ἐξώρου ὄντος ἤδη καὶ μὴ οἵου τε πολέμοις ἐνασχολεῖσϑαι 
καὶ μιάχαις τὸ γῆρας ἀνέχων καὶ τὴν ἐκείνου τάξιν ἀναπληρῶν. P 9209 
xal ὅ μὲν Φιλανθρωπηνὸς ἐπεφέρετο τὰ πρωτεῖα καὶ τοῖς ὅλοις 

10ἐπεστάτει, οἱ δ᾽ ὕπ᾽ ἐκείνῳ πολλοί τε ὄντες xol μέγιστοι εἰς λο- 
χαγοὺς καὶ ταγματάρχας καὶ κόμητας καὶ ναυάρχους ἐτάττοντο. 
ὁ γὰρ στόλος πολὺς καὶ πολλαῖς ναυσὶν ἐξηρτύετο, . τὰς μέντοι γε 
γαῦς ἄνδρες ἐπλήρουν νεανικοί, τὰς ὁρμὰς xal τὰς προϑυμίας 
λαφυκτιχοί, oi ἀνὰ τὴν πόλιν Γασμοῦλοι (οὖς ἂν ὃ Ῥωμαῖος 

15 διγενεῖς εἴποι) ἐκ Ῥωμαίων γυναικῶν γεννηϑέντες τοῖς Ἰταλοῖς, B 
ἄλλοι τε πλεῖστοι ἐκ τῶν “ακώνων, οὗς xal Ἰζάκωνας παρα- — ^ 
φϑείροντες ἔλεγον, οὖς ἔκ τε IMogéov καὶ τῶν δυσικῶν μερῶν, 
ἅμα μὲν πολλοὺς ἅμα δὲ καὶ μαχίμους, ἅμα γυναιξὶ xal τέκνοις 
εἷς Κωνσταντινούπολιν μετῴχιζεν ὁ κρατῶν. ἦσαν δ᾽ αὐτοῖς καὶ 

90 εἰς ὑπηρετῶν τάξιν οἵ πανταχόϑεν προσελῶντες, ὡς εἴ τις εἴποι 

γηῶν εἰς τὸ πρόσϑεν ἐλάται, οὺς πανταχοῦ τῶν κατ᾽ αἰγιαλοὺς C 
χωρῶν καλούς τε καὶ πλείστους ἀπέταξεν à χρατῶν" οὐ γὰρ ἦν 


constituta, οὐ quies ab hac quidem parte securitasque non exigua firmata 
Romenis eet exercitibus. sed nec reliqua curare imperator negligebat, 
hinc quidem in mari strenue classe rem gerens, inde in centinente non 
segnius terrestribus copiis Triballos lllyriosque observans et admoto mali 
meta in officio contipens. classi praeerat Philanthropenus, vir fortis, 
lgaitate interim protostrator, caeterum magni ducis Lascaris, aevo iam 
mec per aetatem fere decrepitam amplius apti curis laboribusque 
bellicis , in illo maximi honoris titulo successionem expectans, intereaque 
locam eius ac vices obiens. ac Philapnthropenus quidem suprema erat 
potestete cunctis navalibus copiis praefectus, sub se autem habebat mul- 
tos et maximos titulis praefectararum inferioribus insignes, tribunos, or- 
dinum ductores, comites, navarchos. classis quippe magna erat, ingenti 
comstans numero navium plenarum flore pugnacia. et avidae praedarum 
iuventatis. pars huius ex urbe Gasmuli, quos Romanus Digenes, hoc est 
jci mixtes genere diceret, e Romanis mulieribus οἱ viris Italis natos, 
plerique ex Laconibus (hos vulgus corrupte 'Tzaconas vocat), quos 
wi ex Moreo, sic alios ex Occiduis partibus, multos bellicososque cum 
wxoribus et liberis Constantinopolim ad urbem freguentandam imperator 
transtulerat. aderant bis abunde qui servirent ministeriis nauticis unde- 
cunque coacti, quos Proselontss vulgo vocant, quasi diceres navium 1n 
amteriora propulseres, valentissimi remiges, quos e cuncta circum ora 
iima robmstissimos et plurimos cengregari curaverat Augustas , intel- 


* 





310 GEORGII PACHYMERIS 


ἀσφαλῶς κατέχειν τὴν πόλιν τοὺς Ῥωμαίους, ὡς αὐτὸς ἔλεγε, 

D μὴ τὸ πᾶν ϑαλασσοχρατοῦντας. (27) τῶν γὰρ κατὰ γῆν δε- 
σπότης Ἰωάννης ἐξηγούμενος πολλοὺς καὶ μεγάλους εἶχεν ὑφ᾽ αὗ-- 
τῷ στρατηγούς, τὸ δὲ στρατιωτικὸν ἐν ἀλλαγίοις, ὡς αὐτοὶ 
φαῖεν ἂν οἱ ἐπὶ τῶν ταγμάτων κοινολογούμενοι, πλείστοις συνέ- 5 
σταντο. ἦν γὰρ τὸ Παφλαγονικὸν πολύ τε καὶ μέγιστον, ἦν 
δ᾽ ἐξ «Μλιζώνων πλεῖστον καὶ τὰ εἰς πόλεμον ἀγαϑόν, οὖς καὶ 
ἸΜεσοϑινίτας ὃ κοινὸς εἴποι λόγος. ἦσαν ἔνϑεν μὲν Θρᾷκες 

E ἐκεῖϑεν δὲ Φρύγες, ἔνϑεν μὲν Maxtdóveg ἐκεῖϑεν δὲ υσοί, καὶ 
Κᾶρες ἄλλοι καὶ πολλοί. τὸ ἐκ αγεδῶνος καί γε τὸ Sxv3uxóv 10 
προσῆν, καὶ τὸ ξενικὸν Ἰταλικόν, πλεῖστον ἄλλο. καὶ ἁπλῶς 
φάναι τὸ ὅλον ἐν ἀνυποστάτῳ δυνάμει συνεκροτεῖτο, oUc κινῶν 
ὃ δεσπότης φοβερὸς ἦν ὅπηπερ ἐπισταίη, καὶ μᾶλλον τοῖς δυσι- 

P 210 κοῖς. παρ᾽ ἣν αἰτίαν καὶ τὰ τῆς ἀνατολῆς ἐξησϑένουν, τῶν 
Περσῶν ἐπιϑαρρούντων καὶ εἰσβαλλόντων ταῖς χώραις παρὰ πᾶ- 15 
σαν τοῦ κωλύσοντος ἐρημίαν. ὅϑεν καὶ αίανδρος μὲν ἔξῳ-- 
κεῖτο, οὐκ ἀνδρῶν μόνον τῶν ἐν πλείσταις τε xol μεγίσταις χώ-- 
ραις, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν μοναχῶν. ἄλλη γὰρ Παλαιστίνη ὃ χῶ- 
ρος ὃ περὶ ἸΠαίανδρον ἦν, οὐ βοσκημάτων καὶ μόνον αὐξῆσαε 

ἀγέλας καὶ ποίμνια, οὐδ᾽ ἀνδρῶν φορὰν ἐνεγκεῖν ἀγαϑός, ἀλλὰ 90 


ens, quod et dicere solebat, nunquam in urbe securos Romanos fore, 
i toto late mari classe invicta dominarentur, (27) nam terra in tuto 
res videbantur, Ioanne ibi despota multis maximisque sub se ducibus mm- 
merosas et. bonas copias te. Conflabatur hic Allagia solem — 
bus corporibus et velut co ilitum, quae ia solent 
ui militarium vocabula ordinum lingua eiferunt vulgari. vuaom erat 
phlagonicum , numerosum et maximum , aliud cum et ipsum multitudine 
tun vi et arte praestans bellica ex Halizonibus, quos thinitas vul- 
gare dicat idioma. «erant item hinc quidem Thraces, inde autem Phry- 
ges , illinc Macedones, isthinc Mysi, aliunde Cares, et hi numerosi. tum 
qui ex Magedone venerant. super his Bcythicae copiae et exterae Ita- 
licae, plurimaeque aliae, ex quibus membris unum, vere dicam, valen- 
tssimum et ineluctabilis potentiae coalescebat corpus; cuius quasi ani- 
mus despota, dum illud movet et qu e circumfert, terribilis ubique 
apparebat praesertim in Occiduis tractibus, ubi frequentius. militabat ; 
quae causa fuit cur limes Orientalis debilitaretur, Persis absentia praesi- 
iorum eius vexandi fiduciam sumentibus, incursantibus ac latrocinio va- 
stantibus miseras illas regiones nullo plane prohibente. itaque Maeander 
domo, ut sic dicgm, cedere coactus plane desolatus est, non aliis solum 
incolis. plurimarum illarum amplissimarumque regionum, sed ipsis etiam 
inde passim migrantibus monachis, alia siquidem Palaestina terra illa un- 
decunque Maeendro amni praetenta videri ac dici potuit, quippe non so- 
lum laeta pascuis et gregum armentorumque opima genitrix altrixque, 
non solum hominum quoque multorum et egregiorum ferax, sed praeterea 


s, 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 311 


καὶ μοναχῶν οὐρανοπολιτῶν ἐπιγείων συστῆσαι πληϑύας ἄριστος, B 
παρὰ τοσοῦτον ἐπ᾿ ἄλλοις τὰ πρωτεῖα φέρων πρὸς Παλαιστίνην 
παρ᾽ ὅσον ἑνὶ xal μεγίστῳ ἡττᾶτο, τῷ τὰς διατριβὰς ἐκεῖσε γε-- 
γέσϑαι τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ καὶ ϑεοῦ. καὶ οὕτω μὲν κατ᾽ ὀλέγον 
5 Ἡαίανδρος ἠρημοῦτο, εἰσχωρούντων ἐνδοτέρω τῶν ἐκεῖσε διὰ 
τὴν τῶν ἐϑνῶν ἐπίϑεσιν, ἅπας δὲ ζυγὸς ἐκεῖνος τῶν Νεοκάστρων, 
“Ἵβαλά τε καὶ Καὕύστρου χῶραι καὶ ἸΠαγεδὼν καὶ $ περίπυστος 
Καρία πᾶσα τοῖς ἐχϑροῖς κατετρέχοντο. ἐῶ λέγειν Τραχεῖαν xal C 
Στάδια Στρόβιλόν τε καὶ τὰ ἀντέπεραν '"Pódov, ἃ χϑὲς καὶ πρώην 
10 ὑπὸ Ῥωμαίους τελοῦντα ἐχϑρῶν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἐγένοντο δρμη- 
τήρια. τὰ δὲ πρὸς ϑατέρᾳ ϑαλάσσῃ φῦλα, ἵνα μὴ τὰ μέσα 
λέγω, ὅσα τε ἐν ἸΠαρυανδηνοῖς τε καὶ ἸΠόσυσι καὶ ὅσα ἐν τοῖς 
μεγαϑύμοις Ἑνετοῖς ὄντα τῇ Ῥωμαίων ὑπήκουον, σὺν οἷς καὶ 
ἔτι τὰ ἔνδον μέχρε Σαγγάρεως, ἐπὶ τοσοῦτον ἠφάνιστο ὥστε καὶ 
15] Παρυανδηνοῦ ϑρηνητῆρος χρήζειν ἀξίως τἀκεῖ ϑρηνήσοντος, 
τῶν γὰρ δυνάμεων, πολλῶν τε καὶ ϑαυμαστῶν οὐσῶν, συγκα- D 
τατριβομένων τοῖς δυσιχοῖς καὶ κατ᾽ ὀλίγον δαπανωμένων, τοῖς 
κατ᾽ ἀνατολὴν τοσοῦτος ὃ κίνδυνος περιέστη, ὥστε μηδ᾽ εἰς 
αὐτὴν Ἡράκλειαν τὴν τοῦ Πόντου βαδίζειν εἶναι πεζῇ τοὺς δρμω- 
40 μένους ἐχ πόλεως, τῶν ἐκεῖσε ὁρίων τῷ Σαγγάρεε περικλεισϑ έν-- 


18. τοσοῦτον P. 


monachorum, hoc est coeli civium in terris peregrinantium , condendis et 
concursu lectissimorum conventuque frequentandis aptissima coloniis, tan- 
to in caeteris Palaestina superior, quanto in uno οἱ, eodemque maximo 
sine controversia cedit, quod haec nimirum vita et conversatione domini 
mei et dei Christi honorata prae cunctis fuerit. talem ob causam Maean- 
der, ut dixi, paulatim desertus et in solitudinem redactus est, receden- 
tibus in interiora qui prius illic habitaverant propter incursiones barba- 
rarum gentium. universum autem iugum illud arcibus nuper conditis antea 
insessum , Abula quoque et adsitae Caystro regiones et Magedon et in- 
clyta Caria, impune hostium grassationibus conculcabantur. mitto dicere 
"Iracheam et Stadia, Strobilum et sitas e regione Rhodi terras, quae loca 
peulo antea Romanorum subiecta diüoni exiguo tempore latronum re- 
ceptacula barbarorumqme stativa facta sunt. obversae autem ex parte 
altera mari nationes, ut nihil de mediis dicam, ac quantum in Maryan- 
denis, in Mosynibus, in magnanimis Enetis gentium locorumque censeba- 
tur, cuncta Romano subiecta imperio, simulque his interiora usque ad 
amnem S8 im, ita umiversa vastata destructaque sunt, ut Maryean- 
denum lagebris cantus artificem adhibere debeat qui haee volet pro di- 
gnitate deplorare. nam copiis Romanis, quae multae mirificaeque erant, 
morantibus io Occiduo tractu, et iis paucis quae relictae Orientalium 
praesidio fuerant sensim absumptüs, in tantam infestantis itinera latroeinii 
periculum increvit, ut ne Heracleam quidem usque Ponticam via terre- 
stri liceret ex urbe proficisci, finibus illinc imperii Sangari circumscriptis, 


312 GEORGII PACHYMERIS 


των, xol τῶν πέραν πάντων λείαν γεγονότων οὐ Ἰυσῶν ἀλλά ye 
Περσῶν. μόνα δὲ τὰ πρὸς ϑάλασσαν φρούρια κατελείφϑησαν, 
E τὰ περί τε Κρῶμναν καὶ ἅμαστριν καὶ Τῖον καὶ Ἡράκλειαν, vó- 
mu» ὀνόματα μόνα σώζοντα" ἃ δὴ εἰ μὴ τῇ ϑαλάσσῃ προσε- 
χρῶντο, καὶ ταῦτα, τῶν χωρῶν κατεχομένων τοῖς Πέρσαις, 5 
πάλαι ἂν ταῖς χώραις καὶ αὐτὰ συναπώλοντο. ἕν δὲ τὸ συντε- 
λέσαν τῇ τούτων ἀπωλείᾳ καὶ τῶν ἄλλων μέγιστον, ὡς αὐτὺς ó 
βασιλεὺς ὕστερον ἔλεγεν, ὅτε μικρὸν πρὸ ϑανάτου πατῶν τὸν zó- 
πον ἑώρα σὺν οὐκ ὀλίγῳ καὶ ταῦτα στρατῷ, καὶ τὰ πλεῖστα xa- 
τῳχτίζετο, 7| τῶν πεμπομένων ἐκεῖσε ταξιαρχῶν γλισχρότης τε 10 
P 911 καὶ φειδωλία καὶ 5 ἐπὶ τῷ λαμβάνειν σπουδὴ οὐ περιοριζομένη 
μέτρῳ καὶ κόρῳ, καὶ ἡ ἐκεῖϑεν πρὸς τὸν χρατοῦντα ψευδολογία 
μηδὲν ἐκστρατεύοντα, ὡς ὀλίγιστόν τι ἀπώλετο, ὡς ἐπὶ μικροῖς 
ἡ ζημία, ὡς τὸ πᾶν ἐπὶ κεφαλαίοις ἵσταται καὶ τὸ ἀφαιρεϑὲν 
σπουδῆς ὀλίγης ἀνακαλεῖσϑαι, καὶ τἄλλα οἷς συνεχέσι ποτίμοις 15 
μὲν τῷ φαινομένῳ ἁλμυροῖς δὲ τῇ ἀληϑείᾳ τὰς βασιλικὰς ἀκοὰς 
Β περιήντλουν καὶ γράφοντές τε καὶ διαμηνυόμενοι. τὸ δὲ τῆς 


ulterioribusque plane cunctis in praedam non Mysorum sed Persarum con- 
donatis. maritimae tantum arces retentae utcunque sunt circa Cromnam 
et Ámastrin et Tium et Heracleam, sola locorum nomina servantes; quae 
nisi prompto maris ad auxilia opportune accipienda commercio oterentur, 
dudum utique fortunam eandem urbium ac locorum quibus adiacent ex- 
perirentur, cumque istis ditioni Persicae adiectis Romano imperio períis- 
sent. quod autem in exitium harum provinciarum cooperatum vel maxime 
est, hoc fuit, prout ipse sero agnoscens confessus imperator est, quando 
paulo ante mortem ea loca cum exercitu non modico perambulans oculis 
omnia fidelibus subiecit et clare perspecta miseratus plurimum est prae- 
fectorum qui illuc mittebantur tenacitas et avara parsimonia cum ardenti 
immensa inexplebili undique capiendi ac congerendi aviditate coniuncta. 
quibus accedebat indidem nata circumventio principis mendacissimis de- 
cepti relationibus vaferrimorum hominum, qui privatas" suis rationibus 
pernicie publica non dubitantes consulere, imperatorem ab expeditione in 
eas partes, ut erat necesse, suscipienda, deprehendi, si res coram pe- 
terent, et multari metuentes, avertebant, elevando fallacissime iacturas 
factas, et ut quaeque arces aut urbes captae a Persis erant, minimum id 
quiddam et momenti nullius esse dicendo: capita enim ipsa rerum et 
quasi claves limitis adbuc teneri, minuta ista nunc abista quoties volemus 
exiguo conatu recuperanda. ejusmodi vanissimis commentis tum scri 
rocul missis, tum voce coram inculcatis, lactatum imperantis animum 
indormire malis facile initio curabilibus cogebant, nihil pensi habentes, 
dum res agerent suas, insidiari credulis principum euribus, et eis infen- 
dere quasi plenis poculis exitialia quidem venena, sed arte assentandi sic 
diluta conditaque ut virus eorumnon sentiretur. porro istam, de qua 
ixi, seram perditis rebus ip ista loca expeditionem imperatoris ipse fa- 
tebatur ἃ se metu erumpentis iam in apertam perniciem ecclesiae schisma- 


& 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 313 


στρατείας αἴτιον, ὡς xal τοῦτο αὐτὸς ὃ βασιλεὺς ὡμολόγει, τὸ’ 
συρραγὲν σχίσμα τῆς ἐχκλησίας, καὶ τὸ πολὺ τῶν ἀνυποτάχτων 
ῥακενδυτῶν τε καὶ σαχκοφόρων πλῆϑος, καὶ ὃ πολὺς ἐκείγων 
φορυτὸς τῶν εἷς αὐτὸν κατηγορημάτων, καὶ ἥ πρὸς ταῦτα τοῦ 
5 βασιλέως δειλία τὴν ἀποστασίαν ὑποπτεύοντος. οὐ γὰρ ἦν ἡσυ-- 
χάζειν αὐτούς, ἀλλ᾽ εἰσδυομένοις τὰς τῶν ἀνθρώπων οἰκίας σφί- C 
σιν ἦν ix προχείρου συνείρειν τὰ πολλὰ κατὰ βασιλέως, ὡς τὸν 
κληρονόμον ἀδικήσειεν, ὡς ἐξελάσειε τοῦ ϑρόνου τὸν πατριάρχην. 
ἀλλ᾽ οἱ ὅρκοι, ἀλλ᾽ αἱ συνϑθῆχαι, ἀλλὰ τὸ καὶ τό, οἷς ἐχεῖνοι 
104» πορίζεσϑαι εἶχον, πλεῖστα τῶν ἀκουόντων ἀπολαμβάνοντες, 
ἐμὲ δέ, φησίν, οἱ φόβοι καὶ ai δειλίαι περΐσταντο, μὴ καί τι 
τῶν ἀβουλήτων νεωτερισϑείη. ἐξ ὧν συνέβαινον ὑποψίαι, ἃς 
ἀγάγκη φυλαττύμενον ἀποχεκλεῖσϑαι καὶ ἠρεμεῖν, τὸ καϑ᾽ αὑτὸν Ὁ 
πολυωροῦντα καὶ τὰ τῶν πραγμάτων τοῖς τυχοῦσιν ἐπιτρέποντα. 
15 ταῦτ᾽ ἔλεγε μὲν ὕστερον ὃ χρατῶν πρὸς τὸν ᾿(λεξανδρείας 242a- 
γάσιον, ὡς αὐτὸς ἡμῖν ἀπήγγειλεν, ὅτε συνὼν κἀκεῖνος ἐπὶ τῆς 
ἐχστρατείας κατὰ παραμυϑίαν τῷ βασιλεῖ ἑώρα μὲν τὰς τῶν χω- 
ρῶν πέραν τοῦ Σαγγάρεως ἐρημώσεις, κατήκουε δὲ τῶν τοιούτων 


tis susceptam. cum enim timeret ne tanta colluvies claustris egresso- 
rum excusso iugo disciplinae vagsntiumque quoquoversum pannosorum 
quorundam et saccis cilicinis horrentium , insinuantium se obviis, domuum 
intima penetrantium, cuncta implentium murmurationibus in principem, 
passimque jnvidiosissime criminantium ab illo tutore circumscriptum op- 
pressomque nefarie pupillum, ab eodem avitam patriamque hereditatem 
imperii legitimo successori et possessori Augusti filio interversam ini- 
quissime, his additam eiectionem in exilium deturbati de throno patriar- 
chae, cunctaque ista periurio perfidiaque cumulata ab eo qui nullo iuris- 
jurandi quo se obstrinxisset, foederum quae sanxisset respectu haec et 
la (plurima singillatim exaggerabant) attentasset, atque his vulgo plau- 
sibilibus populariter buccinandis emu: zentium pecunia credulam plebem et 
largas corradentium praedas, quo minus illos abstituros tam utili priva- 
tim coepto erat verisimile, — cum, inquam, haec intelligens Augustus 
formidaret ne tam vehementibus seditionum flabris apertae rebellionis et 
belli civilis incendium , aegerrime postea restinguendum, inflammaretur, 
δὰ necessariam praecautionem mali tanti, atque ad explorandsem inspe- 
ctione praesenti eorum fidem quibus non satis sihi perspectis arces et 
rovincias commiserat, istam se profectionem suscepisse deinde declaravit 
semet familiari sermone Athanasio Alexandrino patriarchae, illius tum 
—* viae comiti, confidenter viro tali suas animi aegritudines et non va- 
Dos metus suspicionesque aperiens, quas ille audiens non omittebst qu 
poterat consolatione delinire, porro ex isto ipso nos haec eadem Atba- 
nasio, audita tum sibi postea referente, coguovimus. addebatque ista 
se oculis usurpasse miserrimum plane ac meritissimo praesenti 


314 GEORGII PACHYMERIS 


ἐποιχτιζομένου τοῦ χρατοῦντος ταῖς ἐρημώσεσιν. ἀλλὰ ταῦτα 
μὲν καὶ ἡμεῖς κατὰ τόπον ἐροῦμεν πλατύτερον. 

Ρ 919 Q8.  Trt δὲ καὶ ταῖς ἀληϑείαις τὸ σχίσμα τῆς ἐκκλη-- 
σίας ηὐξάνετο, ὡς καὶ κατ᾽ οἰχίαν τοὺς ἐντὸς διῃηρῆσϑαι, καὶ 
ἄλλως μὲν πατέρα διάγειν ἄλλως δ᾽ υἱόν, καὶ μητέρα καὶ ϑυγα- 5 
τέρα, καὶ νύμφην καὶ πενθεράν. ἦσαν δὲ πλείους καὶ οἷ περὲ 
τὸν “γάκινϑον μοναχοί, ἄστατοί τινες καὶ εἰς τόπους ἐκ τόπων 

᾿ πλανώμενοι, ὑπὲρ τοῦ πατριάρχου ζηλοῦντες ἐξορισϑέντος. ἄλ- 

B λοι δέ γε καὶ εἷς ἀρετὴν διαβεβοημένοι ἔκ τε τοῦ Γαλησίου xal 
ἑτέρων μονῶν, ὡς οἱ τότε τῇ τοῦ Παντεπόπτου μονῇ ngooxa- 10 
ϑήμενοι, “ἀπορραγέντες τῆς ποίμνης ἕχαστος τῆς ἰδίας καϑ᾽ 
ἑαυτοὺς διέζων, μηδ᾽ ὁπωστιοῦν τὸν Ἰωσὴφ εἰς κοινωνίαν δεχό-- 
μένοι, τοῦτο μὲν ὡς καὶ αὐτοῦ ἐπιβάντος δῆϑεν τοῦ ϑρόγου ἐπὶ 
τῷ πτερνίσαι τὸν Γερμανόν, τοῦτο δὲ καὶ ὡς αὐτοῦ τὸ πρῶτον 
ὑπὲρ τοῦ πατριάρχου ζηλοῦντος καὶ τὴν τοῦ Γερμανοῦ κοινωνίαν 15 

C ἀποτρεπομένου καὶ τοῖς ἄλλοις προερέποντος. ἔγκλημα δ᾽ εἶχε 


1. ταῖς deerat. 


imperatori deploratum statum regionum ultra Sangarim, extrema vastitate 
desolatarum. verum ista nos quoque fusius exequemur suo loco. 

28. Hoc porro tempore in quo enarrando versamur, minime iam 
dubiis iisdemque magnis incrementis schisma ecclesiae augescens quotidie 
gliscebat, utique jam in domuum intima receptum funestis coniunctissi- 
morum dissidiüs. fervere ibi iurgiis cuncta, patre cum filio, filia cum 
matre, nuru cum socru commissis, declaratis in partes contrarias pertina- 

" ique contentione propugnatis iudiciis et studiis. valentissima erat Hya- 
cinthi factio, ingenti promota numero vagorum quorumdam et binc inde, 
rursus illinc huc, inquietissime cursantium monachorum. his intoleranda 
declamabatur Arsenii patriarchae iniusta in exilium eiectio, omnibusque 
modis eiusdem procuranda restitutio pro unico videbatur proposita scopo. 
exurgebant aliunde prodibantque, alia quaedam vociferantes emend 
fama virtutis inclyti sodales Galesii coenobii nec non quorumdam aliorum, 
uti qui ea tempestate in monasterio Pantepoptae dicto morabantur, & suo 
singuli avulsi grege ^et viritim consulentes, dux aucforque sibi quisque. 
commune his cunctis Iosephi recentis patriarchae plane communionem aver- 
sari, nec eum rite promotum agnoscere, tum quod et ipse invasisset sci- 
licet alienum. thronum, supplantato indeque detruso Germano; tum ob 
inconstantiam , qua miserari antea solitus Arsenii fortunam et eum resti- 
tuendum patriarchatui dicere, ex eoque aversari communionem cum Ger- 
mano et aliis aversandam suadere, adeo iam contraria prioribus illis dictis 

actisque facta ostenderet, in partem se inserens agnitae sibi quoque 
damnataeque palam iniuriae, et locum insidens unde inique dep 

questus esset viventem adhuc patriarcham legitimum. verum hoc cum 
esset illi commune cum alio crimen, alia erat peculiaris quae illum vehe- 
uenter gravabat invidia, ut enim Germanus supra iniuriam exclusi Ar- 
senii propria laborabat infamia mutatae contra canones sedis et Constan- 
ünopolitani ex Adrianopelitano transcensi throni, sic et offendebat in 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 815 


zal οὗτος ἴδιον μεῖζον τοῦ προλαβόντος" ἐκεῖνος μὲν γὰρ τῇ με- 
ταϑέσεε προσέχρονεν, 0 δ᾽ Ἰωσὴφ τῷ ἀπὸ τοῦ πατριάρχου ἀφο-- 
ρισμῷ, ὃν ἀφωρίσϑαι ἐπὶ τῷ μὴ τὸν βασιλέα εἰς πνευματικὴν 
υἱότητα δέχεσϑαι. — oi δ᾽ ἐπὶ τῆς τοῦ Παντεπόπτου μονῆς μο- 

$yayol καὶ ἀπεϑάρρουν xal παρρησιαστικώτερον ἔβαλλον, ἅμα 
μὲν ὥς ἐπιβήτορι ἅμα δὲ καὶ ὡς ἀφωρισμένῳ τῷ πατριαρχοῦντε 
ἐπέχοντες. ἐντεῦϑεν γὰρ καὶ μέγα τι συνελογίζοντο, τὸ xo) Ὁ 
λύεεν ἄλυτα, καὶ μᾶλλον εἰς κρῖαα καὶ εἰς ἐπίτασιν, οὐχ ὅπως 
ἀμετόχως, ἀλλὰ καὶ τοῖς αὐτοῖς ἐνεχόμενον τὸν λύοντα. πολλὴν 

10 δὲ καὶ τὴν ἐκ λόγων ἐπιφέρειν πιϑανότητα ἅμα μὲν τῷ τῶν 
προσώπων σφῶν σεβασμίῳ, ἅμα δὲ καὶ τῷ συζηλοῦν ἐχείνοιίς E 
ὑπὲρ τοῦ πατριάρχου τὸν Ἰωσήφ, ὃν καὶ ὡς ὀστράκου μεταπε- 
σόντος ἐπὶ τοῦ πατριαρχικοῦ ϑρόνου ἤχουον ἐφιζάνοντα. τού- 
τους περὶ πλείστου ποιούμενος ἢ πείϑεεν ἢ ποιεῖν ἐκποδὼν (ὀξεῖαι 

15 γὰρ ἀκίδες κατὰ ψυχὴν εὐσυνειδητοῦσαν οἱ ἔλεγχοι) εὐπροσώπως 

6. μὲν ] καὶ P. 9. ἐνεχόμεϑοι Ῥ. ἢ 


Josepho probrum illi uni conveniens idemque late diffamatum, quod illum 
aiebant in excommunicationem incurrisse, sub cuius interminatione vetitum 
ei olim ἃ patriarcha fuisset habere deinceps imperatorem loco spiritualis 
filii et illius confessiones, ut antea consueverat, in posterum accipere, 
quod facere tamen perrexisset. atque hoc utroque nomine tum invasoris 
in veri antistitis viventis locam, contra fas intrusi, tum excommunicati 
ropter conscitam culpam, cuius probibitioni fuerat anathematis ipso facto 
Incürrendi denuntiatio annexa, Pantepopteni praesertim monachi liberrime 
audacissimeque omnium losephum exagitabant, alteram in primis crimi- 
pationem vehementer exaggerantes, eiusque indignitatem argumentis e 
jure ac disciplina ecclesiastica speciose collectis demonstrantes, quod non 
tantum absolvere absolutionis incapacem, privatus ipse nominatim talis 
jurisdictionis potestate, attentasset; sed praeterquam expers auctoritatis 
solvendi alterius, etiam ligatus ipse quoque et contracti conscitique ana- 
thematis vinculo constrictus, istud ipsum  praesumpsisset, in quo non 
oratione tantum, loco utique vecti plausibili, ad persuadendum valebant, 
verum etiam auctoritate propter speciem sanctimoniae personaeque ac oris 
commendabilem reveritamque vulgo gravitatem, persuadere semper quid- 
vis idoneam, tum autem efficacia ineluctabili trahentem, quando, ut tunc 
usu veniebat, eodem impellebant quo studia sponte plerorumque incurre- 
bant, iam per se incredibiliter infensorum Iosepho ut subsessori Arsenii, 
proque illo solo vero legitimoque , cuius oppressam innocentiam vindicare 
optabant, patriarcha momentanea conversione, velut temerario tegulae 
lapea , Tepente supposito subintrusoque pseudosntistiti. quae losephus 
tia tumultus animadvertens, et minime contemnenda recte censens, ta- 
lem eorum sopiendorum rationem iniit, quae multo vehementiorem in 
ipsum invidiae flammam accenderet. cum enim adhibito in consilium do- 
lore contumeliae propriae, cuius acerrimi sunt stimuli erga sibi recte 
conscias mentes, omnino sibi faciendam statuisset ut auctores iniuriae 
qua conflictabatur, aut de sententia deduceret aut de medio tolleret, 
primo non succedente (quomodo enim homines capto communiter impetu 


316 GEORGII PACHYMERIS 


P 213 χρῆται τῷ βασιλεῖ, xal ἐπειδὴ τὸ πείϑειν ox ἦν (ποῦ γάρ;) ἄν- 
ὅρας ἀμειλίχτους τὴν ἔνστασιν, κολάζειν ἡροῦντο. ἀνατίϑεταε 
τοίνυν τὰ περὶ τούτων τῷ ““κροπολίτῃ Γεωργίῳ καὶ εἷς λογοϑέτας 
μεγάλῳ καὶ σοφῷ τὰ μάλιστα, πλὴν κατημελημένως τῶν εἰς 
συνείδησιν ἔχοντι. καὶ δὴ ἐπὶ οἰκίας ἐπαγαγὼν χαλεπῶς ηἠκίζετο, 5 
δαίρων χρεμαννύων μαστίζων, τοὺς δέ yt χρείττους ἐχείνων καὶ 
ἀτιμῶν τῷ-δι᾽ ἀγορᾶς ϑριαμβεύειν ἀτίμως ἐπ᾽ αἰτίαις κακίσταις 

B καὶ πεπλασμέναις, ἄνδρας πολὺ τὸ ἀξιοπρεπὲς ἔχοντας ἐχ τοῦ 
βίου καὶ τῆς σφῶν καταστάσεως, οὖὗς καὶ μετὰ τὸ πικρῶς ὡς 
οἷόν τε μετελϑεῖν ἐξορίαις ἐδίδου, τοὺς καϑάπαξ τῆς γῆς καὶ 10 
τῶν γηΐνων ἐξωρισμένους. καὶ τότε πρώτως πολλοῖς ἐπέχλασε 
τὰς συνειδήσεις ὁ Ἰωσήφ, καὶ τῇ τούτων παραϑέσει ὃ προλαβὼν 
τὸ κρεῖττον ἐφέρετο ὡς μηδὲν μηδενὶ ἐνοχλήσας καϑότι καὶ λέ- 

. € yov, ᾧ δὴ καὶ ὃ κρατῶν καὶ αὖϑις ἐχρῆτο, καὶ πατέρα ὠνό- 
μαζε, καὶ εἰς βουλὴν εἶχε, καὶ εἰς πολλὰ ἐχρῆτο συλλήπτορι, 15 
καὶ ἡδέως ἤχουε μεσιτεύοντος. ἦν γὰρ ὃ ἄνθρωπος καὶ τῷ 
κόσμῳ σύντροφος, καὶ δεινὸς ὑπελϑεῖν ἄρχουσι, καὶ πεῖσαι ὅτε 

“καιρός, καὶ ϑυμὸν μαλάξαι καὶ ἀγριᾶναι. εἶχε δὲ σὺν τῇ γνώ- 


irrevocabiliter ruentes blande ac tranquille dedocendo placare ac siste- 
ret?) potentia imperatoris, pro gratia qua apud illum praecipua valebat, 
δὰ alterum efficiendum vi saeva incubuit. demandavit autem negotium 
Georgio Acropolitae inter logothetas magno, et in primis erudito calüido- 
que, sed conscientiae parum tenerae, minimomque pensi habere in rebus 
gerendis credito quid fas et officium moneret, ille igitur domos obiens 
patriarchae obtrectatores prehensos abducebat, vexans, caedens, proscin- 
eus, suspendens, flagellans, qui vero inter illos eminerent diguitate, 
probris dehonestens ac per fora ignominiose traducens, preetentis verae, 
quam celabat , causae odiosissimis iisque confictis criminibus, intolerabili 
uüque tyrannide viris ante conspicuis et inoffenso cursu bonoris eatenus 
ia vita usis. quos etiam postquam tali acerbitate deformasset, exilio 
multabat, nihil sanctam reveritus professionem religiosorum, qui semel 
abdicato mundo exules se terrae ad coelestem ultro conversationem trans- 
tulissent. fructum consilii talis bunc Iosephus tulit, ut multorum qui ei 
hactenus studuerant hac violentia conscientias offenderet abs seque aliena- - 
ret voluntates. apparuitque inde quanto saniori consilio decessor eius 
Germanus in incommodo simili fuisset usus, contumeliam dissimulans, et 
nemini molestiam eo nomine facessens quod in se quidvis aliter quam 
vellet comperisset dictum. ergo bic etiam post casum, et redactus in 
ordinem, existimatione gratiaque floruit, gratus ipsi principi, pater ab 
eo vocatus, in consilium adhibitus, procuratione demandata negotiorum 
honoratus, et libenter ac effectu impetrationis sequente auditus cum pro 
amicis intercederet. erat enim homo innoutritus muodo, multo usu vitae 
civilis, insinuare se principibus sciens, persuadereque quae opus esset; 
tum eosdem placere concitareque prout res poscerent accedebat bis 
animi bonis οἱ corporis robur palatinae militiae laboribus par: nec enim 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 317 


μῇ xoi τοῦ σώματος ἰσχυρῶς, ὡς πολλάχις τοῦ μηνὸς ἢ xal τῆς 
ἑβδομάδος ἐνιότε πρόσοδον ποιεῖσϑοαι πρὸς βασιλέα, τοῦτο μὲν 
καὶ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ τοῦτο δὲ καὶ καλούμενος. 
29. "End δὲ καὶ ὃ υἱὸς τῷ βασιλεῖ ἤνδρωτο ᾿Ανδρόνικος, P 914 
50» xal εἷς βασιλείαν διάδοχον ὡς καὶ τῶν ἄλλων πρότερον προη- 
τοίμαζε, καὶ ἔδει συναρμόττειν αὐτὸν τῇ πρεπούσῃ συζύγῳ, τὸ 
μὲν πρὸς τοὺς Ἰταλοὺς πρεσβεύεσϑαι εὐόδως οὐκ εἶχε τοῦ Ka- 
ρούλου μεταξὺ χειμένου κατὰ τὴν Πουλίαν, ὃν xol ἐχϑρὸν ἀκή- 
ρυκτον ἑαυτοῦ καὶ Ρωμαίων ἐγίνωσκε διὰ τὴν πόλιν καὶ τὸ μετὰ 
ἸΟτοῦ Βαλδουΐνου ἐπὶ τοῖς παισὶν αὐτῶν κῆδος" ἤδη γὰρ τὸν 
Maqoi καταλύσας ἐμεγαλύνετο ῥὴξ 0 πρότερον κόντος, ὡς τοῦ B 
ῥηγὸς Φραγγίας αὐτάδελφος τοῦτο γάρ οἱ xal συμπεφωνημένος 
μισϑὸς ἦν παρὰ τῆς ἐχκλησίας τῆς ἐπὶ τῷ Παφρὲ ἀποστατοῦντι 
δρμῆς, ἂν εἰς τέλος νικῴη. ἐπεὶ ταῦτα, ἔγνω πρὸς Παίονας 
15 τὴν πρεσβείαν στεῖλαι" ὃ γὰρ ῥὴξ ἐκείνων υἱὸς ἦν Ρωμογενὴς ἐκ 
μητρὸς τῷ ῥηγὶ γεννηϑεὶς τῆς τοῦ παλαιοῦ “ἄάσκαρι ϑυγάτρός. 
τρεῖς γὰρ ἐχείνῳ βασιλεύοντι τηνικάδε ϑυγατέρες ἦσαν, αὕτη C 
pla, καὶ ϑαυμαστὴ Εἰρήνη δευτέρα, ἣν ὃ ᾿Ιωάνγης σχὼν ἐβα- 


18. xal] καὶ ἡ 7 


huic, ut multis aliis, obstabat valetudo quominus saepius in mense, ia- 
terdum plus semel in hebdomade, adiret imperatorem , partim ultro par- 
tim accersitus. 
29. Quoniam vero iam in virum adoleverat filius imperatoris Andro- 
nicus, quem is ut primogenitum sibi principatus successorem destinabat, 
ue propterea idoneam nunc coniugem expediebat iungere, circum- 
spiciebat Augustus ubi ad id aptam inveniret. ac ne talem in Italia 
quaereret prohibebat praesens ibi status rerum. regnabat in Apulia, hoc 
est in perte Italiae Orientali obversa imperio, Carolus, palam et irrevo- 
eabiliter Constantinopolitanis infensus ob ereptam Latinis urbem eiectum- 
que inde Baldoinum, quicam ipsi affinitatis arta necessitudo intercedebat, 
liberis amborum connubio foederatis. quare manifestum erat legatis Ro- 
manis , si forte in ulteriorem mitterentur ltaliam filiae cuiusdam illic im- 
peritantium Augusti filio poscendae, per irreconciliabiliter infestos Ro- 
meno nomini terrarum mariumque tractus iter, ot necessarium , ita mi- 
nime tutum fore, iam enim Manfredo aemulo perculso abiectoque victor 
Carolus, frater regis Franciae, ex conto sive comite, qualis prius voca- 
batur, regium magnifice nomen sssumpserat, ampla ea mercede ab eccle- 
sia remuneratus ob navatam ei fidelem et felicem operam in Manfredi de- 
fectione ulciscenda ipsoque rebelli profligando. haec reputans imperator 
animum et spes vertit in Pannoniam, eoque legatos decrevit mittere. 
rex ibi dominabatur partem Romani gemeris ex matre trahens senioris 
Lascaris filia. hoic enim apud nos imperantis tres tantummodo filiae 
feerunt, quarum ena regi nupta Pannoniae ipsios filii nonc regnants 
genitrix extitit, altera Ioanni viro imperium a socero tran secum 
attulit; tertia denique Ewdocia magno apud urbem domino elocata est. 


318 — | GEORGII PACHYMERIS 


σίλευσε τὸν πενθερὸν διαδεξάμενος, xol τρίτη ἡ τῷ μεγάλῳ xv- 
Οῳ κατὰ τὴν πόλιν ἐκδοϑεῖσα Εὐδοκία. ἐξ ἐχείνης γοῦν τῆς 
προτέρας ὃ τῆς Παιονίας ῥὴξ τῷ ῥηγὶ καὶ πατρὶ γεννηϑεὶς γυναῖ- 
κα πάνυ ὡραίαν ἐκ Κομάνων καὶ αἰχμάλωτον, ὡς λέγουσιν, ἕαυ-- 
τῷ διὰ τὸ κάλλος ἁρμοσάμενος ϑυγατέρα γεννᾷ. ταύτην ὡς εὐ- 5 
γενῇ καὶ ἐκ τῶν “Ἰασκαρίων καταγομένην συναρμόττειν ὃ βασι-- 
Ὁ λεὺς ἐβούλετο τῷ υἱῷ. καὶ δὴ elg πρεσβείαν ἐκλέγεται περὶ τού-- 
των τὸν ἀπὸ πατριαρχῶν τοῦτον Γερμανὸν καὶ τὸν μέγαν δοῦχα 
τὸν “άσχκαριν, ἔξωρον ἤδη ὄντα, διὰ τὸ πρὸς ἐκεῖνον αὐτοῦ 
συγγενές" τοῦ γὰρ πάππου τὸν τόπον τῷ ῥηγὶ ἐπλήρου ὅσα καὶ 10 
ἀδελφὸς τοῦ «““άσκαρι βασιλέως. οἵ δὴ καὶ ἀπελϑόντες πεζῇ τὰ 
τῆς πρεσβείας ἐπλήρουν, καὶ τὴν τοῦ ῥηγὸς ϑυγατέρα τῷ υἱῷ 
P 215 τοῦ βασιλέως καὶ βασιλεῖ νύμφην φέρουσιν,» ἧ δὴ καὶ Ἄνναν 
ὄνομα τίϑησιν ὃ κρατῶν, καὶ περιφανεῖς τοὺς γάμους τελεῖ αὐτῇ 
τε καὶ τῷ υἱῷ ἐπὶ τοῦ ϑείου καὶ μεγάλου τεμένους τῆς τοῦ ϑεοῦ 15 
λόγου σοφίας, τοῦ πατριάρχου Ἰωσὴφ εὐλογήσαντος. καὶ αὖϑις 
τοῦ ἐπιόντος ἔτους μηνὸς ἸΠουνυχιῶνος ὀγόόῃ βασιλικῶς αὐτοὺς 
σὺν τῷ πατριαρχοῦντι ὃ βασιλεὺς καὶ πατὴρ ταινιοῖ, xo oi ὡς 
βασιλεῖ τὰ τῆς ϑεραπείας πρὸς τὸ μεγαλειότερον ἀποτάττει. 
Β τάττει δὲ τούτῳ καὶ τρία τῶν ὀφφικίων ἰδίως ὡς ἀναγκαῖα, καὶ 90 
τὸν μὲν “ιβαδάριον πιγκέρνην ἀποκαϑίστησι, τὸν δέ γε Βρυέν-- 


ex prima ortus qui nunc regnabat in Pennonia, filius et heres regis patris, 
uxorem e Comanis captivam olim, sed insignis, ut aiunt , formae merito 
e servitute in regnum evectam babuit; ex eaque genuit filiam, quam ut 
Romano Lascaricae gentis praenobilem sanguine dignam imperator duxit 
foam filio et designato successori desponderet suo. legatos igitur ad il- 
m postulandam illuc destinans, idoneos ad tale negotium putavit ex- 
patriarcham Germanum simulque magnum ducem Lascarim , emeritae iam 
icet ac parum aptae gerendis rebus aetatis virum: sed illum eximie ad 
banc quidem tractationem commendavit nomen et consanguinitas, quae in 
regem virginis poscendae patrem auctoritatem ei quasi avi tribuebat, ut- 
pote germano Augusti Lascaris genitoris eius matris. hi terrestri itinere 
uo destinabantur perlati, negotio e sententia confecto, brevi reduces 
iam memorati regis sponsam adducunt filie imperatoris, iam et ipsi im- 
erü participi. virgioi Augustus senior Annae nomen imposuit. tum il- 
ustri pompa et magnificentia praecipda nuptias eius cum suo filio cele- 
| bravit apud magnum templum Sanctae divini verbi Sapientiae, bene pre- 
cante novis sponsis Iosepho pstriarche. anno inde secuto, die octava 
mensis Novembris, regie ambos ipse pater, praesente ac sacris operante 
patriarcha, coronavit, deincepsque Andronico ut iam imperatori familiam 
et ministerium auxit in modum supremae dignitaü convenientem, tres 
praeficiens palatinis Augustae maiestati necessariis officiis, nam Libada- 
rium imperatoris novi pincernam constituit, Bryennjum autem honoravit 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L.IV. 319 


vio» ἐπὶ τῆς τραπέζης τιμᾷ, xal τρίτον τὸν ἐκ Χριστοῦ πόλεως 
Τζαμπλάχωνα τατᾶν τῆς αὐλῆς αὐτοῦ ἐγχκαϑίστησιν. εὐτρέπιστο 
μέντοι τούτῳ καὶ βακτηρία βασιλικὴ χρυσῇ ὑπόξυλος, ἐς ὃ xga- 
τεῖν ταύτην ἐπὶ τῶν ϑείων ὕμνων, ὡς ἔϑος, σὺν τῷ πατρί. καὶ 

5 ἐπράχϑη καὶ τόδε, ἅπαξ ἢ καὶ δεύτερον ἢ καὶ πλέον ἡμῶν ldó»- 
των κρατοῦντα. ἔπειτα δόξαν τῷ βασιλεῖ (μίαν γὰρ εἶναι τὴν C 
ἀρχήν, βακτηρία δὲ τῆς ἀρχῆς σύμβολον, χρῆναι δὲ xal ταύτην 
μίαν εἶναι) διὰ ταῦτα ἠϑέτητο τοῦτο. ἐδόϑη δὲ καὶ προστάσσειν 
καὶ ὑπογράφειν βασιλικῶς, πλὴν οὐ μηνολογεῖν ὡς ἔϑος τοῖς βα-- 

10 σιλεῦσιν, ἀλλὰ γράφειν δι᾽ ἐρυϑρῶν οἰχείᾳ χειρὶ ““Ανδρόνιχος 
“Χριστοῦ χάριτι βασιλεὺς Ρωμαίων." οἷ δὲ πρὸς τὸν πατέρα οἱ 
ὄρχοι καὶ βασιλέα μετὰ τὴν εἰς ϑεὸν καὶ τὴν ἐχκλησίαν ἐγγράφως 
ἀσφάλειαν, ὡς μὴ ἐπιβουλεύοι ἀλλ᾽ ὑποτάττοιτο, καὶ λίαν D 
ἀσφαλεῖς προέβαινον. ἐφ᾽ οἷς οἱ τοῦ λαοῦ πρὸς αὐτὸν ὅρκοι καὶ 

15οἱ τῆς ἐκλχλησίας ἐγίνοντος ἐτομογράφουν δὲ καὶ οἱ ἀρχιερεῖς, 
ὑπ᾽ ἀφορισμὸν ποιοῦντες τὸν ὃς καὶ ἐπανασταίη τῷ βασιλεῖ, εἶχε 
γὰρ εἷς ὑποψίαν τοὺς ἀδελφοὺς ἔτι, καὶ μᾶλλον τὸν δεσπότην 
Ἰωάννην, πολὺ τὸ ϑερμὸν παρ᾽ ἐκείνῳ βλέπων εἰς μάχας, καὶ 
τὴν πρὸς ἐχεῖνον παρὰ ἁπάντων διὰ τὸ εὐεργετικὸν xal πρὸς τὰς 


7. βακτηρίαν 7 


efectura mensae regiae; tertium denique ex Christopoli 'Tzamplaconem 
stam solae ipsius declaravit. paratus Augusto iuniori quoque est ba- 
culus regius auro exterius obductus, intime ligneus, quem teneret de 
more cum patre, quoties divinis hymnis interesset, idque factum est se- 
mel, iterum aut e saepius, nobis videntibus, aliud postea visum Au- 
«usto seniori. nam cum reputaret unum esse principatum, utcunque 
communicatum principibus duobus, sceptrum imperii symbolum unum tan- 
tum ostendi deinceps oportere censuit. concessa etiam Andronico est fa- 
cultas edicta condendi, subscribendique chartis regiis ut imperatores so- 
lent, excepta tamen appositione mensis, quam sibi reservatam uni- voluit 
eemier Augustus, ita ut filio in imperio collegae liceret solum extense ac 
citra compendium scribere rubrica manu propria in bunc modum , Andro- 
nicus Chris gratin imperator Romanorum. iuramenta deinde ἃ novo 
Augusto , post cautionem scripto datam de sua in deum et ecclesiam fide 
joque, exacta sunt talia, quae clare pietatem et obedientism eius 

erga patrem Áugestum plenam inviolatamque praestarent, distincte ipso, 
deo teste, pollicente se non ipsidisturum, se in subiectione obnoxia per- 
stiturem. sub haec a populo et ecclesiasticis iuratum in verba novi Au- 
€usti. decretum quoque pontifices rite pertulere , quo excommunicationi 
Subiiciebant eum quisquis foret, qui in novum imperatorem ipsurgeret. id 
actum est curante seniore, fratrum propriorum ambitionem suspectante, 
ue despotae Ioannis, quem ad quidvis sperandum magnis videbat 

P ijs instructum, fortitudinis bellicae tot praeliorum successibus spe- 
Ctatae, stediique erga eum praecipui omnium propter eius beaevolentissi- 


320 GEORGII PACHYMERIS 


E δόσεις πρόχειρον τοῖς αἰτοῦσιν ἀγαϑοϑέλειαν. οὐδὲν γὰρ οὕτω 
δουλοῖ τὰς ψυχὰς τοῖς ἀνθρώποις ὡς fj μετὰ χάριτος εὐποίξα. 
κἂν ἀφέλοιο τὸ εὐεργετικὸν τῶν ἀρχόντων, εὑρήσεις ἐχείνους 
ἀλαλάζοντα τύμπανα, ἃ χτύπον ἔχουσιν ἐν τῷ μᾶλλον εἶναι 
κενά, οὕτω καὶ λόγος παρ᾽ ἄρχουσιν ἄπρακτος, κρεῖττον ὃν τὸν 5 
δυνάμενον εὖ ποιεῖν πρᾶξιν ἔχειν τὸν λόγον ἢ λέγοντα μόνον τὸν 

ἄρχοντα ψεύδεσθαι. καὶ μαρτύριον ἀψευδὲς αἱ ὠφελοῦσαι βο-- 

τάναι καὶ τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων χρήσιμοι, ai δὴ σιγηλῶς τὸ 

P 216 ὠφελοῦν προΐσχονται. εἰ δέ τινας μιχρολόγως fj τῶν χρημάτων 
ἀπουσία λυπεῖ, δειξάτωσαν ἐκεῖνοι τὴν παρουσίαν, τί πρὸς 7do- 10 

ψὴν συμβάλλεται. καὶ εἰ ἡδονὴν ζητοῖεν, πολλῷ κάλλιον τήν 

τ᾿ ἐνεστῶσαν ἔχειν καὶ τὴν μέλλουσαν ἐλπίζειν, ἁπάντων μὲν εὖ- 

φημούντων τὸν εὐεργέτην, ϑεοῦ δ᾽ ὑπισχνουμένου τὸ μέλλον. 

ἔστωσαν δ᾽ ὅτι Πτολεμαίου μὲν καὶ Miskáyógov καὶ τοῦ τὴν βα- 
σιλείαν τῇ εὐεργεσίᾳ δρίζοντος (οὐ γὰρ ἔχω λέγειν τοὔνομα, οἶμαι 15 

B δέ, Τίτος ἦν) ταῦτα τὰ χρήματα, δι᾿ ὧν ἑαυτοῖς προσποιήσαν-- 

“τες τὴν ἀϑάνατον εὔχλειαν ἡμῖν καὶ αὖϑις ἀφῆκαν μηδὲν δαπα- 
ψήσαντες. καὶ οὗτος ἔστιν ἀδαπάνητος πλοῦτος, 7j εὐποίΐα, 


mam in donando et quidquid ἃ quovis rogaretur prolixe gratificando lar- 
gitatem. nam nihil sic animos mortalium bominibus subiicit ut beneficea- 
tia grate ac liberaliter exercita; quam si principibus abstuleris, invenias 
illos aliud nibil nisi tympana resonantia , qu^e eo plus strepunt quo ma- 
gis sunt vacua. horum enim inani sono similia sunt promissa principum 
effectu sequente destituta, cum melius longe sit, eum qui potest, re 1psa 
dare, nihil dicendo, sed vice verborum o exhi , quam à 
tem quae minime deinde praestet, principem imentiri. huius rei manife-. 
stum exemplum videre est in berbis utilibus vitae humanae, quae iuvant 
et non loquuntur succosque salubres tacitae ministrant suos, eo gratiores 
quo simplicius et ab ambitione disiunctius prosunt. quodsi quibus avare 
sordidis dolet abiungere ἃ se donando pecuniam, cuius a conspecta re— 
motae desiderium scilicet non ferunt, ii, quaeso, dicant quam veram et 
non imaginariam voluptatem nummorum ipsis sub oculis et in manu po- 
sitorum afferat praesentia. si gaudere quaerunt, quod gaudium eo ma- 
ius, quod vel praesens largiendo percipitur vel certo inde secuturum a 
ratur? homines jam nunc beneficiis affecti benefactores acclamationi 
faustis landibusque dulcissimis cumulant: deus autem etiam in futurum in- 
gentia se repensurum beneficiis praemia confirmat. sciant autem eiusmodi 
angusti animi principes unum istum ipsis proprium et semper mansurum 
divitiarum constitutum fructum, gloriam quae ex distributione ipsarum im 
eorum nomen redundat. nam alioqui Ptolemaeus , Alexander et ille alius 
(nomen nunc non occurrit), qui utilitatem principatus sola definiebat fa- 
cultate bene merendi de hominibus (Titus, opinor, is fuit), eas ipsas pe- 
cunias, quibus largiendis immortale consecuti sun οἵ 

steris moriendo transmiserunt, unum ex jpeis lucra; bonum inamissi- 
ile, beneficiorum famam aeternam. qua loannes despota late clares 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L.IV. 391 


ἣν ἐκεῖνος ἔχων πρὸς πάντας xal ὑπὲρ βασιλεῖς ἐκλέΐζετο. ταῦτ᾽ 
ἄρα καὶ ὑποπτευόμενος πολλὰ παρῃτεῖτο τῶν ὄντων. τὴν γὰρ 
ἀρχὴν ἐνεχωρεῖτο τούτῳ μὴ ὅτι βαρδαρειώτας xol κορτιναρίους 
μόνον καὶ τοὺς ἐπὶ τοῦ χοιτῶνος ἔχειν, καί γε τοὺς ἐπὶ τῆς εἶσα- C 
δγωγῆς, οὗς δὴ xal ἑταιρειάρχους λέγουσιν, ἀλλά τι καὶ πλέον 
τῶν τῆς βασιλικῆς ϑεραπείας συνεπιφέρεσϑαι. ἀλλ᾽ εἷς τὸ 
πρόσϑεν ἰὼν ἐξησϑένει, τὰ μὲν ἑκὼν τὰ δ᾽ ἄκων προσαφαιρού- 
μενος" xal γὰρ καὶ τὸ πολὺ τῆς oixovoulag ἀφήρητο. νῆσοι γὰρ 
πᾶσαι τὸ πρότερον, 1ἤΠιτυλήνη λέγω καὶ Ῥόδος, καὶ κατὰ γῆν 
10 πλεῖστά τε καὶ μέγιστά οἱ εἰς αὐτάρκη πρόνοιαν ἦσαν. τότε δὲ 
καὶ τὴν δουλείαν ἐμφαίνων πρὸς τὸν νεωστὶ βασιλεύοντα, εἴ πού D 
τε καὶ εἰς φιλοτιμίας λόγον χλαμύδα παρὰ βασιλέως ἐλάμβανε, 
μέγας ὧν μικροῖς ἱματίοις καὶ εἷς γόνυ μόλις περιεστέλλετο, καὶ 
ὃ ἥρως ἐκεῖνος ἐπὶ τῶν ἀναχτόρων πολὺ πλέον ταῖς παιδικαῖς ἀμ-- 
15 πεχόναις ἐνηγλαΐζετο ἢ τοῖς ἰδίοις καὶ κατὰ τρόπον τοῦ σώματος 
ἔχουσιν. οὕτως ἐχεῖνος ἐκ τῶν ἔξω καὶ οἷς ἐποίεε, τὴν ἔνδον 
δεάϑεσιν xal ἃ ἐλογίζετο παρενέφαινεν, ὅπου καὶ αὐτὴν δὴ τὴν E 


apud omnes, plas etiam quam imperatores ipsi, praedicabatur. hinc vide- 
licet in suspiciones incurrebat regnanüum; quibus illi soliciti acri cura 
incumbebant ad detrahendum de opibus eius caeteraque gloría, quantum 
cjua declarati odii publicam professionem possent. cum ergo principio 
concessum ei fuisset non Bardareotas et cortinar,os solum ac praefectos 
cubiculi babere in ministerio domestico, sed et admissionadles, quos hetae- 
riarchos dicunt, et si quid his amplius in regio fere satellitio censetur, 
ue iret circumducere libere permissum, deinceps ista contrabi sen- 
sim ac restringi coepta sunt, modo hoc modo alio ex illis privatum exce- 
dentis modum honoris insignibus ablstis, nunc ipso, quod ita expedire 
sentiret invidiae placandae, sponte abdícante, nunc dominis vel ab invito 
auferentibus. quinetiam splendorem eius obscurare domesticum non con- 
tenti, plerasque attributae olim potestatis partes paulatim carpendo re- : 
samebant, simul dignitatem , simul cius sustinendae fundamenta , proven- 
tos pecuniae annuos, malignitatis iam male dissimulatae minime obscura 
grassstione minuentes. datae illi prius insulae fuerant pleraeque nec pa- 
rwm uberes, Mitylene, inquam, et Rhodus aliaeque, tum in continenti 
plurima maximaque territoria, unde illi mercedes nd victum sumptumquo 
caeterum amplissimae redirent. cunctis bisce demptis, non modo in or- 
dinem sed et in tam miserum servitutis redactus est gradum, ut palam 
jam cerneretur ambire aulica sedulitate Augustum iuniorem, ac si quando 
is ipsi, velut in praemium obsequii, aliquam e suis chlamydem donaret, 
reverenter acciperet indueretque, etsi ea, quippe ad formam nondum 
plene aduiti adaequata corporis , viro, qualis erat ipse, perfectae aetatis 
Staturaeque àltioris parum convenifet, ergo videres heroa illum tantum 
per regiam fratris aulam curtis et paulum modo excedentibus puerilium: 
fpensuram tusicarum aegreque ad genua promissis sese multo magis ac 
libentius ostentare vestibus quam propriis e suo domestico vestiario de- 
promptis, suoque videlicet ipsius adaptatis modo eorporis. sic ille, qua 


Georgius Packymeres L. 


322 GEORGII PACHYMERIS 


διὰ μαργάρων καλύπτραν xal τὰ ὀξύλευκα παράσημα ἀπεβάλετο, 
κατὰ τρόπον ὃς xal μετ᾽ οὐ πολὺ ῥηϑήσεται, τὸ ταπεινὸν ἕαυ-- 
τῷ προνοῶν διὰ τὸ ἐκεῖϑεν ἀσφαλὲς καὶ πάσης καχυποψίας 
ἀνώτερον. 

P 217 30. ᾿4λλὰ πρότερον ἢ τοῦτο ῥηϑῆναι, τὸ κατὰ τὸν μέ- 5 
γαν χονυσταῦλον τὸν Ταρχανειώτην “Ἀνδρόνικον καὶ ἀνεψιὸν τοῦ 
κρατοῦντος λεγέσθω. ἔφϑασε μὲν ὃ λόγος καὶ γαμβρὸν ἀπέδειξε 
τοῦτον τοῦ Ζούκα Ἰωάννου καὶ ἐξ ἀξιωμάτων σεβαστοκράτορος. 
τούτῳ τοίνυν τὰ χατὰ τὴν Ὀρεστιάδα τε καὶ τὰ ἐνδότερα τοῦ 
“μου ἐπιτετράφατο, καὶ ἣν αὐτῷ συνάμα τῇ γυναικὶ κάϑισμα 10 

B 7 “δριανούπολις. ὡς γοῦν ἐκεῖσε ἄντε χρόνος ἐτρίβετο πλεῖστος, 
οὐκ οἶδ᾽ 0 τι παϑών, ὡς δ᾽ ὃ τῶν πολλῶν λόγος ἔχει, τῷ ἀδελ-- 
φῷ Miyark ὑστέρῳ γε ὕντι αὐτοῦ εἰς μέγαν δομέστικον κατα-- 
στάώντι ἐγκοτῶν ἐκτόπως, δι᾿ αὐτὸν δὲ καὶ τῷ τιμήσαντι, βου-- 
λὴν βουλεύεται λίαν αἰσχρὰν καὶ τοῦ γένους ἀναξίαν. εἰς νοῦν 15 
γὰρ βαλλόμενος αὑτομολεῖν πρὸς τὸν πενϑερόν, ἐπεὶ ἐν καταστώ- 
ctt τῶν ἐκεῖ πραγμάτων ὄντων οὐκ Gvvotá οἱ τὰ τῆς αὐτομολίας 

C διέγνω γίγνεσϑαι, τὴν ἐπὶ τῆς πέτρας σηπίην μιμεῖται, ἐκείνη 
γὰρ (xal σιωπῶ τὸν φυσιχὸν λύγον οὐχ ὡς ἐξέρασμα τὸ μέλαν 
δεχύμενον, ἀλλ᾽ ἀκούσιον διαχώρημα ῥυὲν ἐξαίφνης τῷ φόβῳ 90 


penitus esset ia animo affectus, modestam fastuque superiorem omni de- 
missionem habitu factisque gaudebat exterius proferre. quo in genere 
tegmen queque capitis margaritis distinctum et ex roseo candentia 

suit insignia ultro ac volens, ut paulo post dicetur, obsequiosae mode- 
stiae instinctu, humilem in sé speciem affectans propter speratam ex ea 
securitatem et malarum de se suspicionum abolitionem plenam. 

30. Sed ista priusquam referimus, de magno conostaulo Andronico 
Tarchaniota sororis Augusti filio dicatar. hunc paulo superius narravi- 
mus generum fuisse factum ducis Ioannis, dignitate sebastocratoris: porro 
eidem post istas nuptias credita fuerat gubernatio provinciae, quae praeter 
Orestiadem et adiacentes huic terras etiam interiora Haemi complectitur 5 
qua cura ut commodius ex propinquo fungeretur, domicilii sedem Adria- 
nopoli fixerat, ubi cum uxore morabatur. ibi longo iam tempore versa- 
tus, repente nescio quid passus, ut vero plerique aiunt, audita promo- 
tione Michaélis fratris sui minoris in dignitatem magni domestici, incre- 
dibiliter offensus tam ipsi quam ei a quo is fuerat in istum evectus gra- 
dum, ad cogitationem valde vituperabilem et genere indignam suo appli- 
cat animum, consilium iniens transfugiendi ad socerum. qui& vero trau- 
quillo, ut tunc erant, rerum statu tuto atque impune id se facere 
desperabat, quo ei ex sententia negotium succederet, sepiam beerentem 
petrae sibi putavit imitandam. de huius aquaticae animantis natura bre- 
viter dicere non omitto, quod qui observarunt diligentius, tradunt noa 
esse illi atramentum in potestate, quasi id sponte cum vult evomat, sed 
atrum istum liquorem piscis huius visceribus conceptum excrementum ipsi 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 323 


συστελλομέγης καϑεχτικῆς δυνάμεως, ᾧ δὴ xal συμβεβηκότος 
τὸ ζῶον εἰς βοήϑειαν χρῆται καὶ ἀποφυγὴν τῶν δεινῶν) ἐκείνη 
τοίνυν ϑέλουσα φεύγειν τοὺς ϑηρατὰς ἐξεμεῖ τὸ μέλαν καὶ τὸν 
πόντον συγχέει, καὶ οὕτω Qadía τῇ φυγαδείᾳ χρῆται. κἀκεῖνος P 918 
Sovyytiv ϑέλων τὰ πράγματα ὡς βοηϑησόμενος πρὸς τὴν φυγὴν , 
τῇ συγχύσει, Τοχάρων ἐξελϑεῖν γένος παρασκευάζει, of καὶ φα- 
γέντες τὴν γῆν πᾶσαν ἐχείγην ἐπέϑεον ὡς ἐπὶ κέρδει συγχληϑέντες. 
ἃ τοίνυν ἐχεῖνοε τὸ τηνικάδε τοὺς ἀνθρώπους ἔδρασαν, ἰδίαν 
ἀπαιτεῖ σχολὴν πρὸς τὴν τῶν δεινῶν ἐξαγγελέαν, οὐ γράμμασιν 
10 ἀλλὰ δάκρυσι γνωριούμενα" πλὴν ὡς ἂν ἀσφαλῶς εἴποι τις, οὐχ B 
ἥττω ταῦτα τῶν μετὰ. τοῦ Κωνσταντίνου προτέρων σφαγῶν. 
αὐτὸς δὲ τῇ τούτου συγχύσει προσβοηϑούμενος ἅμα γυναικὶ αὖ-- 
τομολεῖ πρὸς τὸν πενθερόν. ὁποίας yovv τῆς ἀναδοχῆς ἐκεῖϑεν 
εὐἰμιοέρησε, περιττὸν ἴσως xal λέγειν, ὕμως δὲ ὕλην ἐδίδου τὴν 
16 μάχην ἀνάπτεσϑαι. καὶ γὰρ τέως ὃ Δούκας τοῖς ἰδίοις ἀρκχού.- 
μενος ἡσύχαζεν ἀναμένων, ἔστι δ᾽ οὗ καὶ τὸν ἴδιον τρόπον κατα- 
σκευάζων ἐπὶ τὰ ᾿τὺῦ βασιλέως ἐπιτειχίσματα καὶ τὰ περὶ τὰ 
Ἰωάννινα παρασπῶν. ἠρεμεῖν δ᾽ οὐχ ἦν ὅλως ἐχείνῳ ἀνδρὶ μά- C 
χαις χαίροντε xal πολέμοις, ἐξ ὧν κερδαίνειν ἀεί ποτ᾽ ἤλπιζεν. 


esse, quod ex contractis metu infirmi et formidolosi animalculi membris 
necessario effundatur. astutiae porro quasi cuidam eius tribuitur, quod 
ipsam necessitatem velut vertens in consilium, ista suffusiope liquoris atri 
salutem plerumque sibi conficit, manus sic effugiens prensantium. cum 
enim piscatorem imminere sibi captantem sentit, evomit atramentum , et 
&quam in qua est, prius pellucidam, turbat obfuscatque: atque in illis 
tenebris effugii viam invenit. sic Andronicus 'Tarchaniota, ut secure ac 
sine impedimento deliberatum exequeretur transfogium, turbare prius ac 
müscere omnia congtituit, accitis in Romanas terras 'Tocharis, qui statim 
δὰ ostensam accurrentes praedam, magno numero intra fines imperii sunt 
visi. quantum autem illi tunc cladis, et omnis generis iniuriarum miseris 
Blorum tractuum bominibus intulerint, proprii nec parvi operis argumen- 
tum esset, pro magnitudine atrocium malorum non literis sed lacrimis 
scribendi. caeterum id dici sine mentiendi periculo breviter potest: ca- 
lumitstem vastitatemque ista occasione huic importatam regioni nihilo mi- 
tiorem, minusve acerbam crudelitate caedium, avaritiaque rapinarum ea 
fuisse, quae aliquanto ante iisdem populis irruptione Constantini Bulgari 
'Tocharos secum ducentis fuerat illata. per banc ille sibi ad finem desti- 
natum utilem confusionem rerum, ad socerum una cum coniuge profugit 
ut autem exceptus ab co fuerit, et quis ipsi novi fructus hospitii conati- 
terit, superfluum opinor nobis sit exequi : illud constat, quod ad nostram 
rem facit, subiministratum inde practextum Ioanni duci belli in. nos mo- 
vendi. eatenus enim ille suis contentus utcunque quiescebat occasionem 
expectans: et quamquam erumpebat nonnuuquam impatiens foederum ani- 
mus, tentandis, cum aderat opportunitas, munitionibus imperatoris: quo 
in genere quae circa loannina sunt ad se attraxerat: tamen larvam ad- 
huc haud plane abiecerat; non ille quidem natura talis ut in illa diu 





324 GEORGII PACHYMERIS 


jj γὰρ τοῦ εὐεργοῦ σχολὴ xal ὑπὲρ τοῦ ἀργοῦ ἀσχολίαν τὰ μέγιστα 
κατεργάζεται" ὡς γὰρ ἀργῆς ψυχῆς καὶ κατερραϑυμημένης τὸ 
ἐνευχαιρεῖν ἐν χενοῖς, οἴτω ϑερμῆς καὶ σπουδαίας τὸ χωρεῖν 

D ὑμόσε τοῖς πράγμασιν. οὕτως ἦν ἐχεῖνος τῷ τότε τῆς αὐτῆς 
πείρας καὶ στρατηγέας ὕλῃ τοῖς παραπέμπουσι χρώμενος, οὗ πο-- 5 
λεμῶν ὅτε δόξοι τοῖς ἐναντίοις, ἀλλὰ μᾶλλον τῷ ἐνεργεῖν διεγεί-- 

' ρῶὼν καὶ τὸν ἀπάλαμνον. 
P 219 31. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ βασιλεὺς δεινοπαϑῦν ἐπὶ τούτοις δυ- 
νάμεις παρασκευάζεται πλείους, πλῆϑος ὡσεὶ τεσσαράκοντα σὺν 
τῷ ναυτικῷ χιλιάδων, ὡς λέγεται, καὶ παραδοὺς τῷ δεσπότῃ 10 
πέμπει διὰ ταχέων ἐπὶ τὸν Ιωάννην. συνεκπέμπει δ᾽ ἐκείνῳ καὶ 
ἄλλους πλείους τῶν λοχαγῶν καὶ ἐκ μεγιστάνων, ὧν εἷς ἦν καὶ 
ὃν εἶχε δομέστικον τῆς τραπέζης. ὃ δ᾽ ἦν 6 Καβαλλάριος "4λέ- 

B ξιος, ἀνὴρ γεννάδας καὶ ἀνδριχός, ὃς xal παρηπόλαυσεν ὕστε-- 
Qo» τοῦ πολέμου τοξευϑεὶς ἐν τῇ μάχῃ παρά του, κἀκείνῳ μὲν 15 
κλέος ἑαυτῷ δὲ πεσεῖν εὐκλεῷς παρέσχεν, οὗ κάλλιστον τοῖς νέοις 
πίπτειν πεσών. ὡς γοῦν τὰς δυνάμεις παραλαβὼν ὃ δεσπότης 
πρὸς δύσιν ἤλαυνε ϑαρρῶν ταῖς παρασκευαῖς ὡς καὶ αὐτὸ κινύ-- 
σων τὸ ἔδαφος, ὁ βασιλεὺς καὶ λαὸν διὰ ϑαλάσσης ὁπλίζει, καὶ 


4. αὐτοῦ 7 


simulatione teneri posse speraretur. quippe vasti pugnacisque vir animi, 
nibil nisi vim et bella spirans, ex quibus aucturum sese fortunas, et la- 
cris ingentibus ditandum confidebat. porro viri strenui vel ipsum otium, 
negotio remissi ac languidi, rebus peragendis maximis efficacius est. nam 
ut animae desidis ac negligentis est in vanis sibi placere, ac felicem se 
putare complexu exilium bonorum: sic acris e contrario atque arrectae 
ardenterque maioribus usque inhiabundae proprium est, prorumpere im 
opus quavis occasione, ac nullam frustra offerri movendarum rerum an- 
sam sinere, talis tunc erat dux loannes; ipsis illis quas furtim primum 
attentaret grassatiunculis εἴ successibus modicis pro fundamento ulterio- 
rum utens: nec expectans tunc bellare cum hosti videretur; sed ex sua 
spe &c commodo articulos occasionum captans: et non minis admonens, 
sed agendo expergefaciens adversarium indormientem rebus. ! 
91. Haec ita erant: quibus cognitis indignatus imperator, exercitum 
comparat ingentem ; numero , ut fertur, quasi quadraginta millium, nava- 
libus in eam summam comprehensis copiis. et Toc tanto apparatu tradito 
Joanni despotae, vadere illum confestim infestis signis in — iubet. 
misit etiam cum eo plures alios tribunorum et magnatum, quorum unos 
erat, quem domesticum mensae babuit, Caballarius Alexius, vir genero- 
sus εἰ fortis. hunc Mars boc bello pigneratus est, sagitta in praelio 
sublatum ἃ quopiam ignoto, qui sibi gloriam, hosti honestum funus pe- 
perit. aic enim decus illi contigit gloriosae mortis ibi oppetitae, ubi ca- 
dere juvenibus est honestissimum. cum igitur succinctus magnis hisce 
terrestribus copiis despota Ioannes tantis animis in Occidentem movit, ut 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 325 


στόλον ἐξαρτυσώμενος ἱκανὸν ἐχ πόλεως xal τῶν ὁπουδήποτε χω- Ὁ 
ρῶν τε καὶ νεωρίων, ὡς εἶναι τὰς πάσας ναῦς μακράς τε ἅμα καὶ 
ταχυναυτούσας τρεῖς πρὸς ταῖς ἑβδομήχοντα, παραδοὺς ταύτας 
τῷ πρωτοστράτορι Φιλανθρωπηνῷ xal αὐτὸν ἐχπέμπει, ταῖς 
5 «ατινιχαῖς χώραις προστάσσων, εἴ ποι παρείκοι, προσβάλλειν " 
οὕτω γὰρ μᾶλλον εὐοδεῖν τὸν χατὰ γῆν πόλεμον ᾧετο, εἰ ἔχοντες 
χαϑ᾽ αὑτοὺς οἵ “ατῖνοε τὸν περὶ σφίσι φόβον τῆς πρὸς τὸν 

Ἰωάννην βοηϑείας ἀπόσχοιντο. καὶ δὴ τὴν ταχίστην τῷ τόπῳ D 
τῶν νέων Πατρῶν ἐπιστάντος τοῦ δισπότου ἔχπληξις κατεῖχε 
10 πάντας xal ταραχή, ὡς προσχωρεῖν μὲν ἐντεῦϑεν ἐκείεκῳ τὰς yo- 
ρας, γνωσιμαχεῖν δὲ τὰ φρούρια ὡς μιχρὸν ἀντισχόντα, ὅσον 
ἀφοσιώσασϑαι τὴν πίστιν τῷ Ἰωάννῃ, προδοῦναι μὴ ἐνεγκόντα 
τὴν ἔφοδον" ποῦ γὰρ ἄν τις καὶ ἤλπισεν ἐξ ἄλλου τινὸς τρόπου 

καὶ μηχανῆς σώζεσθαι; ὃ μέντοι γε Ἰωάνγης τοὺς περὶ αὐτὸν καὶ E 
16 μόνους ἔχων, τῷ πλήϑει χατὰ πολὺ λειπόμενος, ταῖς ἐπινοίαις 
ἐπεχείρει σώζεσϑαι. ὅϑεν καὶ νῦν μὲν ἔνϑα νῖν δ᾽ ἐκεῖσε προ- 
βαίνων, ὡς οἷόν τε ἦν, κατησφαλίζετο τὰ αὐτοῦ" τὸ γὰρ χωρεῖν 
εἰς μάχην ἕν τε τῶν ἀδυνάτων ἐδόκει. ἀλλ᾽ οἱ τοῦ δεσπότου 
Ἰχνηλατοῦντες οἷον ἐκεῖνον ἐπέξρεχον συνεχέστερον, προχατα- 


terram baud dubie se concussurum confidere videretur, destinavit impe- 
rator eodem quoque classem ornatam oneratamquo superbissimo delectu, 
cum ex urbe tum ex cunctis provinciis ac navalibus diligentissime habito, 
ita ut numerus navium partim longarum partim celerum ad trcs et se- 
ptuaginta ascenderet; qvas commepdans protostratori Philanthropeno, ius- 
sit eum cum ea classe oras legere Latinicarum regionum, inf: stasque ha- 
bere, ac sicubi res ferret exscendere iucursionibusque urere, sic arbi- 
tratus certius faciliusque processuras ad spem plenae victoriae belli uni- 
versi rationes, si proprio impliciti periculo Latini cogitare de mittendis 
Ioanni auxiliis prohiberentur. «uim ergo velocissime despota loannes in 
lecum esset pervectus novarum Patraium, ingens ibi cunctos terror et 
consternatio turbavit, adeo ut ei passiin pagi et oppida se dederent, ar- 
cium vero praesidia inter ancipites sententias fluctuarent. exigua nec 
longum , ut apparebat, valitura fidei Ioanni datae reverentia cohibente ab 
ipso ad primam stati irruptionem prodendo: nam ad extremum vitare 
86 posse deditionis necessitatem desperaverant, utique cum circumspicien- 
tibus cuncta , salutis alia via expediendae ratio humanitus appareret 
nulia. inter baec Joannes ipse passim desertus ἃ plerisque, nec alio iem 
fere quam faniliarium domesticorum septus comitatu, arte atque ingenio 
supplere defectum opum et capiti ac summae rerum suarum quam posset 
optme consulere nitebatur, loca ex locis mutans, nusquam diu consistens, 
punc hic, mox illic improviso apparendo, conatus insequentium, quoad 
poterat, frustrans, nam manum conserere, et aleam iacere praelii , de- 
stitutum copiis , ultra omnem ut facultatem, ita cogitationem erat, porro 
duces ac milites despotae late per regionem sparsi ducem bostium ubi la- 
terct omnibus vcsügiis indugabant: scrutantes assidue loca cuncta quibus 


3926 GEORGII PACHYMERIS 


P 290 λαμβάνοντες τόπους οἷς αὐτὸν ᾧοντο σώζισϑαι, ὅϑεν xal τῷ 
ἀποχωρεῖν μὲν προσῆγεν ἐχείνους, τῷ δέ γε δειλέαν ἐμφαΐνειν 
ϑαρραλεωϊξέρους ἐποίει προσβάλλειν" τῷ γὰρ πλήϑει περιῆσαν, 
xal κατημέλουν διώκοντες. ὡς δὲ κόρον ἐχεῖνος ἐλάμβανε τῆς 
ἀποφυγῆς καὶ τὰ ἔξω προσυπώπτευεν ἤδη τῶν ἁπάντων καταλη-- 5 
φϑέντων, ἔγνω φρουρίῳ ἑαυτὸν πιστεῦσαι, καὶ φέρων ἑαυτὸν 

B ταῖς Πάτραις ὀχυρῷ πόλει καὶ ἐκ νέου συστάσῃ δίδωσι καὶ πι-- 
στεύει φυλαχϑησύμενος. καὶ ὃ μὲν καταφυγὴν ὀχυρὰν εὗρε τὰς 
Πάτρας, οἱ δ᾽ ἀμφὶ τὸν δεσπότην μαϑόντες τὴν nólw κύχλῳ 
περικαϑίζουσιν. καὶ συχναὶ πρὸς τοὺς ἐντὸς διαμηνύσεις ἐγέ- 10 
γοντο τοῦ δεσπύτου, ἑαυτοῖς μὲν προνοεῖν τῶν βελτίστων, ἐκεῖ- 
γον δὲ παραδόντας σώζεσϑαι" μὴ γὰρ ἀποχωρεῖν ἐχεῖϑεν, μὴ 
ἄλλοϑί που τραπέσϑαι, μὴ φροντίσαι τὰ πέριξ καίοντα xad 
ἀγροὺς κατασχάπτοντα καὶ ἀμπελῶνας τέμνοντα, καὶ τέλος καὶ 

C αὐτοῖς ὡς πολεμίοις χρώμενον τέλεον ἀφανίζειν, κἂν ὅπῃ καὶ 0 15 


eum abscondi vel exigua suspicio esse posset. unde cum ille latebras 
subinde mutans continuo fugeret, trahebat post se hostes, ulterius sic 
semper in elus ditionis sese promoventes intitna: quos ille ipse manifestis 
deprehensus indicis ducis fugientis timor audaciores scilicet in se inve- 
hendo faciebat, fretos utique qua clare praevalebant multitudine, nec 
magnopere formidandum quidquam arbitrantes ab eo qui viribus palam 
diffidens, spes salutis omnes in fuga reponeret. ut autem satis denique 
illam desultorii erroris et fugse infinitae taedium cepit, simulque can- 
ctantium ab exteris auxiliorum suspicatus coniectura causam, ab univer- 
sis iam se sociis derelictum intellexit, arci cuipiam munitae caput salu- 
temque confidere decrevit. ergo se Patras conferens (praevalida baec 
erat et propugnaculis recens structis munitissima civitas) eo se inclusit, 
idoneum fa praesidium ratus cui summam rerum et reliquias fortunae in 
extremo discrimine custodiendas recte crederet. at despota Ioannes qui 
tanquam indagine clausam feram venator undique vestigans nullum finem 
quaerendi loannis ducis inque suam potestatem redigere conandi facie- 
bat, ubi cito cognovit Patris eum inclusum, eo confestim exercitum ra- 
lens corona urbem circumdedit, prono ad id usus studio ducum ac mi- 
itum, quos e£ ipsos belli uno in capite patrandi percupidos alacritate 
roliciebat &d contendendum mira ipsa non dubia vicinia praedae, cui 
tiudum inhiaverant, quam suis utique iam manibus elabi negabant posse. 
crebris ante omnia colloquiis et promissionibus tentati obsessorum ab 
obsidentibus animi sunt. proponebatur ipsis per subinde missos pellax et 
quaestuosa conditio, paciscendi sibi praeter incolumitatem securam, am- 
plissima certissimaque praemia, quae promereri statim possent facili de- 
ditione unius hominis, causae tot malorum vel in praesens urgentium 
vel ia futurum imminentium. sic enim certo haberent: nunquam inde ab- 
scessuros, aut alio quovis respectu avertendos Romanos nisi confecta re: 
nec interim parcituros, aut ulla misericordia revocandos ab urendis tota 
regione frugibus ac tectis , agris ac satis conculcando corrumpendis, ex- 
cidendis vineis, denique ipsis, si accipere oblata recusarent, tanquam 
hostibus inexorabiliter infensis, omni belli clade perdendis, quantacunque 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 327 


xoóvoc.zgoflaly. ταῦτα τοῦ δεσπότου διαμηνύοντος ἐκεῖνοι, ἢ 
ταῖς ἀληϑείαις ἢ παρ᾽ ἐκείνου προβιβαζόμενοι ἔνδον ὄντος, 
ἠπίως τε ἀπελογοῦντο καὶ προσελιπάρουν σφᾶς τῶν ὁρμῶν dvei- 
ναι, μετ᾽ οὐ πολὺ προδοῖναι καὶ τὸν Ἰωάννην καϑυπισχνούμενοι. 

ὁ ὡς γοῦν μεταξὺ χρόνος ἐτρίβετο, καὶ οἱ μὲν ἀναβολαῖς ἐναιώρουν 
τὴν προδοσίαν, οἱ δὲ ὅσον οὔπω ἀνίύσαι τὸ πᾶν ἤλπιζον, ἐπι- 
χειρεῖν τι τῶν συνήϑων ἔγνω ὁ Ἰωάννης. καὶ σκοπητέον ὡς ἄρι- D 
στα. νυχτὸς γὰρ ἑαυτὸν σχοίνοις διὰ τοῦ τείχους καταχαλάσας, 
ὡς μὴ φωραϑείη διὰ στρατοπέδου βαδίζων, εὐθύς τε μετασχη- 

Ιϑματίέζεται καὶ χλαῖναν μὲν μέλαιναν περιτίϑεται, κρατεῖ δ᾽ ἀνὰ 
χεῖρας ἵππου ῥυτῆρα, καὶ κατὰ ϑεράποντα μετασχευασάμενος 
καθευδόντων περὶ μέσας νύκτας ἅπαν τὸ στρατόπεδον διεξήει 
ἐρωτηματικῶς ἐχφωνῶν συχνάκις περὶ ἵππον δῆϑεν ἀπολωλότος. 
xal οἱ μὲν κατημέλουν, οἱ δὲ καὶ ἀπελογοῦντο ἔνδοϑεν τῶν σχη-- 

15 νῶν μὴ ἰδεῖν τὸ σύνολον, ἐκείνου καὶ τὰ εἰς εὕρεσιν δαψιλῆ κα- E. 
ϑυπισχνουμέγου. καὶ οὕτω λαϑὼν τὰς ἁπάντων γνώσεις ἀπο- 
λύεται μὲν τοῦ Ρωμαϊχοῦ στρατοπέδου, ἐνσχευασϑεὶς δὲ ἅμ᾽ ἕῳ, 
καὶ δι᾿ ἀδήλων τὰς Θήβας ἐν ἡμέραις μετρίαις καταλαβών, μη- 


ad id perficiendum patientia opus esset. naro sibi abündare otium, et 
unice vacare soluto curis aliis, quantumlibet spatium in ea obsidione con- 
sumere. talia denuntiauti despotae Patrenses sive vere sincersque men- 
tis propriae sententia, sive ita faciendum suggerente, quem intus secum 
habebant, loanne duce, mansuete modesteque respondebant; excusantes, 
maturam in praesenti rem non esse; suppliciter orantes remitti tantisper 
op tonis impetus; magnum brevis morae pretium fore: nam se in- 
terim confirmatis viribus, ubi praesidio, quod impositum cervicibus per- 
ferrent, eloctando satis possent, omnia quae poscerentur effecturos 'et 
loannem in suam redactum poteststem tradituros. auditae preces sunt. 
vis suspenditur; fides expectatur promissorum. longum in his tempus 
abit. hinc Patrensibus in artificio quod prodesse coeperat, gnaviter per- 
stantibus, inde Romanis spe sibi vana victoriae proximae blandientibus. 
hoc articolo rerum tentandum aliquid magnum dux loannes constituit, 
adhibita in consilium, praeter ipsi familiarem innatamque audaciom, ex- 
(rema necessitate rerum suarum ultimo iam in discrimine pendentium. 
noctu per fidos paucos, iuratos arcano factom habituros, deiitti se cu- 
ravit funibus per murum, veste antea mutata, ne posset agnosci. tum 
ut erat sago nigro in famuli speciem larvatus, equi habenas manu tenens, 
nocte concubia dormientibus cunctis, per medía transit castra, identidem 
inquirens supplici clamore, si quis sciret quo abiisset sibi elapsus equus 
domini, monstrare no gravaretur: megnam indicii mercedem fore. sic 
euntem si qui vigiles videbant, procedere sincbant nibil suspiceti: ali 
abditi tabernaculis quos somnus ab audiendo non arceret, negligenter 
reddita intus voce respondebant negantes equum sibi visum. in bunc 
modum impune traiectis quam late patebant castris Romauis universis, 
sub auroram per vias occultas contendit ''hebas versus, quo paucis die- 
bus issimus pervenit. qui enim ibi quidquam prsemoneri de 





328 GEORGII PACHYMERIS 


δενὸς τῶν αὐτοῦ εἰδότος ( οὐδὲ γὰρ οἱ ἔνδον Πατρῶν πλὴν τῶν 
οἰκείων καὶ οἷς ἐπίστευεν ἤδεσαν, οἵ δὴ καὶ ἐφ᾽ ἡμέραις ἔμελλον 


συσκιάζειν τὸ δρᾶμα τοῖς ἐν τῇ πόλει μὴ φαινομένου τοῦ Ἰωάν.-.- 


vov), ἐκεῖσε τοίνυν τὸν μέγαν χύριον καταλαμβάνεϊῖ, ὁμωνυ- 


P 291 μοντά οἱ ( Συριωάννης γὰρ κατὰ γλῶτταν ἐλέγετο), καὶ δὴ δ 


προσλιπαρεῖ βοηϑεῖν, εἰς πίστιν δὲ τῶν σπονδῶν ἑαυτοῖς καὶ 
κῆδος ἐτίϑει γενέσϑαι, ὡς λαβεῖν ἐκεῖνον γαμβρὸν ἐπὶ ϑυγατρί. 
ὁ δὲ μέγας κύριος Ἰωάννης τὰ xa9^ αὑτὸν uév παρῃτεῖτο, ὡς 
μηδ᾽ εἶναί οἱ δυνατὸν ἐπὶ συζυγίᾳ καταληῃφϑῆγαι ἀσϑενεῖ γε ὄντι 
καὶ ποδάγρᾳ δεινῇ προσπαλαίοντι, ἀδελφὸν δέ oi εἶναε τὸν παῖδα 10 
Γουλίελμον, ὃν καὶ εἷς κῆδος οἷον ἐχεῖνος προύτεινε καὶ Ma» 
χρήσιμον παρεδείχνυ. - ἀλλὰ τὰ μὲν τοῦ κήδους καὶ ὕστερον 


« 


B ἔλεγε τελεσϑήσεσϑαι τῶν συναλλαγμάτων κειμένων, ὃ δὴ καὶ 


γέγονε" τότε δὲ τριακοσίους καβαλλαρίους δοὺς αὐτῷ, ἢ καὶ 
πλείους, ὡς λέγεται, ἐξ ευὐτῆς ἀποπέμπει, ἄνδρας ἀρεϊχοὺς καὶ 15 
πολλῶν τινῶν καϑυπερτεροῦντας. οὖὗς λαβὼν xal τοῖς αὐτοῦ 
προσμίξας διὰ ταχέων, ὡς μηδενὶ φωραϑιέη, καιρὸν ἐπειτηρήσας 
ἐμπίπτει τῶν πραχϑέντων μὴ αἰσϑομένοις μηδέ τι προσδοκῶσιν, 
ἀλλ᾽ ἐν ἀνέσει παντοίᾳ διάγουσι λογισμῶν ὡς ἔνδον ἐγχεχλεισμέ- 


C vov. τέως δὲ ὡς εἰσβάλλει ποτὲ στρατὸς ἀκούσαντες σχεδὸν ἐτα- 90 


- 


eius adventu potuisset, quem ne Patrenses quidem Patris excessisse adhuc 
noverant, paucis illis domesticorum factum, cuius soli erant conscii, si- 
lenti quod sancte promiserant fide summa celantibus, et prout conve- 
nerat loannis absentiam tegentibus artificio facile avertente curiosas so- 
spiciones solicitae praesertum et alio attentae tali statu civitatis. at Ioan- 
nes magnum 'Thebis dominum invenit sibi cognominem: Syrioannes quippe 
lingua illic usitata vocabatur. hunc adiens infimis precibus orat ut sibi 
auxilietur, oblata in pignus foederis propria filia ipsi nuptura. ad ea 
magnus dominus loannes negabat se aptum nuptlis, quippe cum malis 
desperati remedii aliis, tum incurabili praesertim conflictatum podagra. 
sed fratrem sibi esse adolescentem Gulielmum , quem in istam affinitatem 
sibi valde probatam et utrinque iudicatam utilem offerret. verem baec," 
inquit, **ijam nunc inter nos conventa suo videlicet curabuntur tempore," 
prout est revera factum, istis deinde rite celebratis nuptiis: **nunc ut 
quod instat praevertamus, accipe a me auxilia quae postulas."  datisque 
ili caballariis trecentis, aut ut quidam asserunt pluribus, eum continuo 
dimisit. erant hi bellatores lectissimi omnes, pluriumque jnstar singuli 
hos suis admixtos summa celeritate parique silentio, ne ullo sensu rei 
quae parabatur hostes admonerentur, castris ad Patras positis admovens, 

ea opportuno captato tempore totis viribus irrumpit. omnium horum 
prorsus ignari Romani erant, nibil tum minus quam tale quidpiam expe- 
ctantes. quin, ut in supina securitate fieri amat, in omnis se generis 
remissiones relaxaverant, curas solvente cunctas opinione, cui ut certls- 
Simae acquiescentes persuasissimum habebant loannem utique ducem, ἃ 
quo uno metuere aliquid poterant, conclusum teneri arce, quam arüssima 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 329 


ράχϑησαν, ἀγνοοῦντες τὸ δρᾶμα, τότε τοίγυν συμμίξαντες ἕν-- 
Se μὲν oi περὶ τὸν ΡῬΡιμψᾶν Πέρσαι, πολὺ δὲ τὸ Ῥωμαϊκὸν καὶ 
οἱ περὶ τὸν δεσπότην κράτιστοι, ἐκεῖθεν δὲ οἱ περὶ τὸν Ἰωάννην 
Ἰταλοὶ καὶ οἱ αὐτοῦ πολλοί γε ὄντες καὶ μάχιμοι συνερρήγνυντο. 

5 καὶ συμπεσόντες ὀλίγοι πλείους ἐνίκων. οἷ μὲν γὰρ τῇ xav? αὖ- 
τοὺς συντάξει ϑαρροῦντες ἀχμῆτες ὄντες καὶ ἐξ αὐτῆς ἕτοιμοι 
προσβαλεῖν κατὰ τρόπον ἐνέπιπτον" οἱ δὲ τοῦτο μὲν τῷ ἀπροσ- Ὁ 
δοκήτῳ καταπλαγέντες, τοῦτο δὲ καὶ πλῆϑος σύμμικτον ὄντες, 
ἐν οἷς ἀνάγχη καί τινας καὶ παρὰ τὸ χρεὼν ὀρρωδεῖν, ἀτάκτως 

10xal ὡς οὐ σφίσι ϑαρροῦντες ἐμάχοντο. καὶ τέλος τῆς πρώτης 
φάλαγγος ἐκλυϑείσης ai κατόπιν ἐν οὗ προσηκούσαις δειλίαις 
ἦσαν, καὶ συνεταράσσοντο xaJ^ αὑτοὺς ϑορυβούμενοι, καὶ μι- 
xQóv ὀπισϑοποδοῦντες τέλος εἰς φυγὴν ἔβλεψαν, καὶ τὸν πρότε- E 
ρον ὃ ἐπιὼν κατηπόδει, κἀκείνῳ ἄλλος προσέπαιε, καὶ οὕτω συγ- 

15 χυϑέντες ἀπεδύοντο μὲν τὰ ὅπλα ἀπέλυον δὲ τοὺς ἵππους, xoi 
μόνοις ποσὶν ἐϑάρρουν τὸ σώζεσθαι, πολλὰ τοῦ δεσπότου τὸ μὲν 
συνιστῶντος dg ϑάρρος τὸ δ᾽ ἀπειλοῦντος, ἔστι δ᾽ οὗ γε καὶ 
παροτρύνοντος. ἐχλίγϑη δ᾽ ἢ μάχη, εἶπεν ἄν τις ποιητικῶς, 
xal τῶν τοῦ δεσπότου φωνῶν ἠλόγουν, περὶ ἑαυτοῦ τετρεμαίνων 


2. s0»] τοῦ P. 5. ivízxav] ἐκείνων P. 


ipsi ugdique obsidione circumcingerent. ad primam igiter impressionem 
re videlicet inopinatissima percolsi turbatique nostri emnes sont: stete- 
runt tamea in armis Persae sub Rimpeane, magna pars Romani exerci- 
tes, in primis vero Ioannes despota cum fortissimis suorum. in bos in- 
vectus dux loannes cum sais Italis, plurimis et ipsis manuque Im tis- - 
simis, praelium commisit acre ac cruentum, Romeni ab Italis plures 
& peucioribus plane victi sunt. nam hi rmatis animis, ordine ser- 
vato, fortes ipsi exercitatique congressibus bellicis, parati re provisa, 
disciplinae industriacque vim admiscentes ineluctabilem ruebant in adver- 
s05. illi primum casus novitate attoniti, deinde ut vulgus e vario mi- 
stum genere male oobaerentes, nec ita lecti. omnes ut non inter fortes 
ignavi quidam horrore periculi trementes incomposite ent. εἰ diffisi 
raesentibus tutiora circumspicerent, succubuerunt ad extremum. porro 
jsta phalange priore dissipata fraetaque, qui retro im subeidíis stabant, 
pudendo correpti metu, confusam et tumultuabundam utcunque obücien- 
tes aciem, statim pedes retulerunt, initio cum quadam ordinis cora, mox 
effuso temere quoquoversum impetu trudentes m Íncurrentesque in 
seso mutuo, dom praevertere praecedentem posterior studet. deeique 
lam confusione praevalente pro se quisque arma exuere, equos dimittere, 
pedibus salutem quaerere, despota quidem revocante ad officimn, hor- 
tante, increpente, minas ubl caetera non profaerant addente, remo 
corripiente manu quosdem et in bostem vertente. frustra omnia: παῖδ 
semel, ut poetice quis dixerit, pugna, metu videlicet |ympbati ne sen- 
tire quidem voces despotae, nedum curare videbesmtor, ed sibi privatim 


330. GEORGII PACHYMERIS 


ἕχαστος. ᾧοντο yàg μὴ τριακοσίους ἢ xal τούτων διπλασίους 3j 
καὶ πλείονας εἶναι" ἀλλὰ τῷ κατὰ σφᾶς πλήϑει τὸ πλῆϑος τῶν 
P 232 ἀντιπάλων ὥριζον, ὡς οὐκ ἂν ϑαρρησάντων, εἶ μή γε καὶ αὐτοὶ 
πλείους ὄντες τοῖς τόσοις ἐπήεσαν. τότε καὶ ὃ δεσπότης ἀποκα- 
ραδοκήσας τρέπει τε χαλινοὺς καὶ τὸν ἵππον ἀνιεὶς κατὰ κράτος 5 
φεύγει. κἀντεῦϑεν ἦν βλέπειν ἄλλους μὲν πίπτοντας, ἄλλους 
δὲ φεύγοντας, τοὺς δὲ ϑάμνοις κρυπτομένους καὶ πρὸς τὸ σώζε- 
σϑαι ἱκετεύειν ἑτοίμους ὄντας, ἄλλους δ᾽ ἀπορρῶγας καὶ πέτρας 
καλαμβάνοντας, ἄλλους δ᾽ αὖϑις ἀπαγομένους, ὁπόσων 7j λίχνη 
B χεὶρ ἐκείνων καὶ πρὸς τὸ σφάττειν ἀπότομος τῷ μεταβόλῳ τῆς 10 
τύχης μαλασσομένη παρὰ τὸ δόξαν σφίσιν ἐφείδετο. πᾶσι δ᾽ ἥ 
μοῖρα ἦν ὄλεϑρος, σώμασι, χρήμασιν, ὅπλοις, ἵπποις, αὐτοῖς 
ἐνδύμασι' τὸ γὰρ ὁμογενὲς μὴ διόλου ἔπειϑε σφάττειν, τὸ δὲ 
γυμνοῦν τὸν ἁλόντα ὡς ἐνδυμάτων πᾶσιν ἐπ᾿ ἴσης ἦν. τἕλος 
φευγόντων ταῖς φορηταῖς οἰκίαις ἐπιϑέμενοι τῶν μεγιστάνων καὶ 15 
αὐτοῦ γε τοῦ δεσπότου πολὺν ἐξεφόρουν τὸν πλοῦτον" ἐκπώματα 
C γὰρ ἐκεῖνα καὶ ἔπιπλα καὶ ὅπλα καὶ ἵππους καὶ ϑεραπείαν ἄλλην 
χλιδῶσαν τρυφῆς ἐξεκένουν, μέχρι καὶ αὐτῶν τῶν ἐπιπόδων 


9. óxóco» P. 


consulendum solicitudine unice omnium versa. putabant enim non trecen- 
tos eut duplo triplove plures, sed plane pari saltem, forte superiore ipsis 
numero hostes instare victores: quomodo emim nisi multitudinis sibi cou- 
scii maioris talem exercitum invaderent? eatenus sustinuerat despota 
belli sortem expectans: tunc tandem desperatis haud dubie rebus, versis 
equi habenis in fugam se quam effusissimam avertit. hinc iam miserabi- 
lis facies campi. videres ibi alios cadentes, alios fugientes, quosdam se 
abdentes inter ramos arbustorum, paratos tendere supplices manus; tu- 
tiores alios latebras in praeruptis petrarum fissuris quaerere; non paucos 
in servitutem trabi, quibus videlicet praeter spem parcerent crudeles li- 
cet illae ac in caedes promptae manus, satietate saeviendi, nut emolliente 
quodam miserationis humanae sensu in tam subita conversione fortunae. 
fatale autem ingruerat exitium cunctis pariter rebos, corporibus, pecu- 
Biis, armis, equis, vestibus ipsis miserorum, quibus si forte commendatis 
communione generis condonaret vitam misericors humanitas victoris, a 
spoliandis tamen iisdem nibil avaritiam tempus suum nactam avertebat. 
itaque psssim congestarum avida spoliatione vestium magni et invicem 
fere pares unicuique Italorum acervi constabant, his in campo gestis, 
rapacitas in stativa desolata fuga exercitus incubuit. tabernacula porta- 
tlesque domos illic proceres Romani militantes, despotaque in primis, 
pro copia cuiusque magnifice instructas habuerant. in has praedatores 
versi multum inde divitiarum exportarunt, pocula enim illa, qualibss 
principes utuntur, exquisitam soppellectilem, arma, equos, alia instru- 
menta usus familiaris, totumque illum speciosc delicatum apparatum su- 
perbae regiaeque luxuriae converrentes exhauserunt, avara usque ad pui- 
visculum diligentia, siquidem ipsos quoque aculeos calcarium sedulo colli- 





DE MICHAELÉ PALAEOLOGO L. IV. 331 


μυώπων, πλεῖστα παρακερδαίνοντες" καὶ τηνικάδε οἱ τότε ἔδει- 
ξαν προφανῶς τὸ τοῦ ᾿Αντισϑένανυς ἀληϑινόν" φησὶ γὰρ ἐκεῖ- 
γος πάντ᾽ εὔχεασϑαι τὰ χαλὰ τοῖς ἐχϑροῖς πλὴν συνέσεως, ὡς 
πάνϑ᾽ old τε παρὰ τούτοις γενέσϑαι, ἢν σύνεσιν ἔχοιεν. ἐδή- 
ὁλωσαν δὲ xal τὸ τῆς εὐβουλίας χρῆμα τοῖς ἀντιξοοῦσι καὶ μᾶλλον 
χρήσιμον" χιλιάδας γὰρ τόσας ὡς καὶ εἷς μυριάδας ποσοῦσϑαι ἕν D 
παρεστήσατο βούλευμα, καὶ οἱ χϑὲς πλουτοῦντες καὶ τρυφῶντες 
τοῖς πλήϑεσι σήμερον ταπεινοί τε καὶ πενιχροέ, ἀνταγωτνισαμέ- 
γης τῆς ἀβουλίας. ἄρχοντα γὰρ χρὴ πειρᾶσϑαι καὶ κινδυνεύοντα 

10 ὡς ἢ νικήσοντα ἢ εὐκλεῶς πεσούμενον. κατὰ τί γὰρ καὶ ἄρχοι, 
εἰ μή γε προμηϑοῖτο τῶν ἄλλων, ὧν ἄρχειν ἐτάχϑη; καὶ σχοπὸς 
μὲν οὐκ ἀνεύϑυνος, εἰ μὴ προείποι καὶ προφυλάξηται, ἄρχων 
δ᾽ ἀνεύϑυνον πάντως, εἰ μὴ προκινδυνείοι ὧν ἐτάχϑη σχοπός ; E 
οὐμενοῦν, οὔ πολλοῦ γε καὶ δεῖ. 

15 Οὕτω μὲν οὖν παραλόγου τῆς τύχης συμβάσης καὶ τῶν 
ὑπολελειμμένων κατεπτηχότων, ἀνεῖσα τὸ πτερὸν ἡ φήμη ϑεὸς 
οὖσα, ὡς λέγεται, περιαγγέλλεε τὸ δυσχερὲς ἐκεῖνο xal ἀπροσ- 
δόχητον σύμβασμα, πολλοῖς μὲν εἰς λύπην, ἄλλοις δὲ καὶ dg 
ἔχπληξιν, τοῖς δ᾽ εἰς κατάγελων, οὗς δὴ καταφρονεῖν ἔπειϑε 


tes apponebant lucro, tali successu demonstrante manifeste quam pru- 
ens votum fuerit Antisthenis omnia hostibus optantis bona praeter men- 
tem: nam cui consilium defoerit, eius thesauri quantivis in praedam sa- 
pientiori cedent. en millia bellatorum toties multiplicata ut myriadem non 
unam conflarent, ita evertit aíflixitque inomento consilium bominis unius, 
ut tot illi ac tanti ex beri opulentis et copia rerum usque ad luxum et 
delicias circumfluentibus hodie humiles, egentes, vagi palmas porrigerent, 
non mendicitate magis quam professione dedecoris proprii, quos sua ipso-. 
rum socordia debellasset. nimirum ducem exercitus fortem quidem et vi- 
tam quoque ac sanguinem pro gloria victoriae pacisci certum, sed prae-. 
terea vigilem ac futuri providum esse oportet, semperque acri solertia 
intentum, ne quis inopinatus ingruat casus. id enim officii omnis prae- 
fectora, maxime autem militaris, sustinet. ad boc, inquam, tales in 
summo collocantur, ut longe prospiciant, an enim speculator in culpa es 
qui non praeviderit, non praeindicaverit perniciem ingruentem cuius ob- 
servando appulsui constitutus in specula fuerit: dux habebitur innocens, 
qui non praescierit, non praecaverit insidias, furtivosque impetus sagaci- 
tate 'aeoceupans, mature obvians averterit, quod potissimum ut faciat 
in id evectus fastigium est? non profecto. minime id inquam; nec de 
boc quisquam qui sepiat dubitaverit. 
eterum ut bunc inopinatissimpum casum strenue, ut solet, in omnes 
late partes fama vulgavit,. varios in variis repens nuntius excitavit ani- 
morum motus. nultos gravi dolore affecit; non paucos usque ad stopo- 
rem perculit; quibusdam laetus accidit, et risum nostro ludibrio movit. 
denique non deluerunt qui ex metu, quo prius tenebantur Romanae pe- 
tentiae, in contemptum transirent, et praecipuum copiarum imperii robur 


332 GEORGII PACHYMERIS 


τῶν μηκέτ᾽ ὄντων xal τοῖς λειπομένοις προσεπιτέϑεσϑαι. — &xov- 
σαντες γὰρ τὸ περὶ τὸν Εὔριπον ναυτικόν, οἷς δὴ καὶ εἰς τρεά- 

P 993 κοντα ναῦς ὃ στόλος ὀλίγου δέοντος ἐξηρτύετο, κατεϑάρρουν 
τῶν ἐπὶ δὶς καὶ τρὶς πλείστων. καὶ δὴ ἐξ αὐτῆς γε ναυστολησά- 
μενοι κατὰ τοῦ βασιλείου στόλου ἐξώρμων ναυλοχοῦντος ntol που 5 
τὴν Δημητριάδα, ὡς αὐτίκα φανέντες αἱρήσοντες. καὶ ἅμ᾽ δρ-- 
μήσαντες ἔφϑασαν, τῇ παραυτίχα τόλμῃ καὶ μόνῃ ἀραρότως ἐλ- 
πίζοντες καταπλῆξαι τοῖς πρὸ τοῦ κατεπτηχότας σφάλμασιν. 
ἐφῆπται δ᾽ ἄρα καὶ τούτοις παρὰ μιχρὸν οὐ μικρὸς κίνδυνος. 

B τοῦτ᾽ ἀγγελϑὲν τῷ δεσπότῃ διάγοντι κατὰ τὴν Ζριμίανιν, ἢ καὶ 10 
μᾶλλον τὸ ἀληϑὲς εἰπεῖν xal ἁλύοντι τοσούτου συμβάντος πρά-- 
γματος, ἀνέζισέ τε τὰς τῆς ψυχῆς δρμάς, xal ὑπερεπάϑησε δεέ-- 
σας περὶ τῷ στόλῳ, εἰ τοσούτου γεγονότος μὴ ἐμπλησϑῇ τὸ μοι-- 
οἰδιον ἀλλὰ καὶ πέρα τῶν γεγονότων προέλϑοι. καὶ δὴ ἐξ αὐτῆς 
δυοῖν ἡμερῶν διάστημα ὅλης καὶ μόνης μιᾶς ποιεῖται γυκτός, 15 
καὶ τὰ τοῦ πεζοῦ στρατοῦ συναϑροίσας ἐγκαταλείμματα, παρα- 
λαβὼν σὺν αὐτῷ, τῇ 4)ημητριάδι ἐφίσταται, καὶ τὸν στόλον ἐν 

C χρῷ κινδύνου καταλαμβάνει" ἤδη γὰρ καὶ αἱ τῶν ἐχϑρῶν νῆες 
ἐμφανεῖς ἦσαν προσβαλοῦσαι τὸ τηνικάδε. ὡς γοῦν κατὰ στίχας 
ἔστησαν, κἀκεῖναι μὲν ἅμα προσέβαλον, αἱ δὲ τῶν Ῥωμαίων 90 


excisum dilapsumque gratulantes, delendarum quoque reliquiarum impe- 
tum caperent. nam Latina classis quae ad Euripum stabat, navium paulo 
minus triginta, sic animis aucta est audita nostri terrestris exercitus 
clade, vut non dubitaret triplo numerosiorem imperatoris navalem exerci- 
tum , stationem tunc circa Demetriadem habentem, incursu repentino ag- 
gredi. inspirabat alacritatem in audax consilium certa fiducia pari for- 
tuna utendi maritimo quoque praelio. persuaserantque sibl, si perculsis 
incommodo terrestri et recenti clade territis infesti supervenirent, specie 
ipsa sui praesentique occursu debellaturos, potiturosque mox navibus, 
portu praesertim inclusis et per angustias explicare sese in navalem aciem 
non valentibus. et parum abfuit quin spei compotes fierent, momentoque 
ingens periculum summae illic rerum fuit. cuius cum esset raptim indi- 
cium perlatum ad Ioannem despotam in locum cui nomen Drimianis fuga 
receptum, is quamquam plenus cladis et pudore moeroreque confosus, 
excitavit sese tamen, haud molles admovente stimulos iusto mete, ne si 
novus iste quoque succederet ad votum hostium conatus, non solum ao- 
cepto iam incommodo fatalis cumulus adderetur, sed ulterius quoque us- 
que in irreparabilem imperii ruinam damni pernicies excederet. quid 
enim timeri mitius poterat, si classis, sola tunc pars virium Romanis 
salva, deleretur? hac solicitudine instinctus ex eíTugio illo ac latebris 
erüpit suis; et quod Drimianim ac Demetriadein intererat iter bidni una 
nocte pervolans, raptis secum, «uas colligere potuerat, reliquiis exerci- 
tuá terrestris, extremo iam discrimine periclitantem Romanam ibi reperit 
classem. apparebant ab alto expeditae ad invadendum praelium bostiles 
naves ordinatae seriatim. stabant ex adverso Romanae productis in de- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. IV. 333 


0175700» κατὰ δεχάδας ἐπήεσαν, αἷ μὲν τῆς πρώτης δεκάδος τὴν 
πρώτην ἐδέχοντο μάχην, καὶ τῆς δεχάδος ἥ πρώτη προώρμα, 
ὅπου καὶ ὃ Φιλανϑρωπηνὸς πρωτοστράτωρ ἦν καὶ τὸ βασιλικὸν 
ἀνεγήγερτο σκῆπτρον, ὡς σύνηϑες, καὶ δὴ συμπεσοῦσαι μάχην 
δἤγειραν χρατεράν. ἀλλ᾽ οὐχ ἦν μίαν ἐπεισφρησάντων πολλῶν D 
ἐνεγχεῖν" ὅϑεν καὶ περιῆσαν ἐπιθέμενοι μαχομένοις, σφάττοντες 
ἀντεχομένους, καταβάλλοντες ἀνθισταμένους. τότε μὲν πολλοὶ 
καὶ μαχαίρας ἔργον ἐγένοντο, πολλοὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ὑδάτων ὃλι- 
σϑαένοντες ἐναπέϑνησχον, ἄλλοι δ᾽ αὖ τραυματίαι γεγονότες εἰς 
iürílog ἀντεῖχον. τὸν δέ γε πρωτοστράτορα καὶ πολλαῖς ἔβαλλον 
ταῖς dxío«, καὶ ἐπεὶ καϑικέσϑαι οὐκ ἦν ὡπλισμένου πεσόντος, R 
τὰς μαχαίρας ἐμβάλλοντες τῶν ὅπλων ἐντὸς ἠχίζοντο. τοῦτο 
ταῖς λοιπαῖς ναυσὶ δίχα καὶ τοῦ κατ᾽ αὐτὰς κινδύνου εἷς δειλίαν 
ἀνήκεστον περιίστατο. ὃ δέ γε δεσπότης τοῖς αἰγιαλοῖς ἐφιστά- 
16 μενος ὥρεγε χεῖρας, καὶ κατηντιβύλει τὰ μέγιστα φωνῶν τε xul 
ποτνιώμενος, καὶ ὡς αὐτὸς ὃ δεσπότης εἴη καὶ προσβοηϑ εῖν ἔχοι, 
καὶ ὁ καιρὸς ἀνακλιϑῆναι σφίσε σφάλμα, εἰ μόνον προσέχοιεν. 
coté τε χεῖρας ἔξωθεν τοῖς ἐντός, καὶ προϑυμίας παρεῖχε σύμ- 


cadas versibus, acie per multiplices ordines profunda; cuius quae frons 
erat decas prima committere iam coeperat, excipiens primum impetum ir- 
ruentium vi summa Latinorum. in his decem nostris princeps erat ipsa 
toria, qua vehebatur Philanthropenus protostrator, unde erectum 
prominebat, de inore alte conspicuum sceptrum imperii. ea expedito 
ante omnes procursu miscuerat se bostibus strenueque dimicabat, imitan- 
tibus pro virili novem caeteris. verum cum in unam illam extra ordinem 
evectam undique Latini coorientes conatibus pro se quisque vehementissi- 
mis irrumperent, non sustinuit vim atrocem ad extremum, admisitque vi- 
cteres, qui eluctati constantiam resistentium fortissime nostrorum, truci- 
dantes adversos, deiicientes obvios, miserabilem" ediderunt stragem. tunc 
multos absumpsit coníossos gladius, multos hausit in aquam delapsos mare. 
alii tamen adhuc, licet semineces vulneribus, ad finem usque resistebant. 
protostratorem ipsom multis petierunt telis, quae quoniam perferre ictum 
B corpus nequibant valida ubique protectum armatura, gladiis per rimas 
et comtaissuras armorum insinuatis saeve illum excarnificabant per intima 
fodientes. id vero animadversum ab aliarum militibus navium, acerrimis 
et ipsarum insultibus laborantium, fregit denique pertinacem in id loci 
constanüam, tristi et immedicabili iniecta ex desperatione formidine, 
quando apparuit e littore despota manus tendens, ac supplici clamore vo- 
ciferans, starent adbuc.animis: en adesse sese despotam auxilia feren- 
tem; occasionem adesse reponendae hostibus cladis nuperae, si paulum 
modo conniterentur. haec loquens vultu, oculis, manuum  proteosione 
commonebat, e terra intuens in navibus pugnantes, nutu, gestu, omni 
praeterea significadone indicans adducere se auxilium praevalidum mox 
moxque adfaturum. id enimvero plurimum valuit, nostri milites ἃ nota 


336 GRORGII PACHYMERIS 


B πολὺ τῆς ὀργῆς καταπαύει τῇ τῶν συμβόλων ἀκαμφιάσει, κἀκ 
. μόνης τῆς ϑέας δόξας ἐλεεινὸς τῷ πρὸ τοῦ ὠργισμένῳ τὰ μέ- 


gia. 


1. ἐπαμφιάσει P. 


animo excitaverat maximam, remisit; commovente vicissim ista humili 
specie misericordiam in fratre, viri tanti, subita conversione sortis e 
tanta gloria deiecti. 


E. 


P 490 Oxo Ldy οὖν τῶν κατὰ δύσιν ξυμπεσόντων, xol τοῦ κατὰ 
γῆν σφάλματος ἀντισηχωϑέντος τῷ κατὰ ϑάλασσαν εὐτυχήματι, 5 
λύπης ὁ βασιλεὺς μεταξὺ καὶ ἡδονῆς ἦν. ὅμως δὲ τοῖς λογισμοῖς 
ἐπιτρέπων τὰ πράγματα, τὸ μὲν δυστύχημα κχλαπεῖσιν ἐτέϑει, 
τὸ δ᾽ εὐτύχημα περιφανῶς ἀριστεύσασι, καὶ τὸ μὲν χλεύην οἷον 
ἡγεῖτο τοῦ ἀποστάτου ἐργολαβοῦντος τὰ παρὰ δύναμιν, τὸ δὲ 

B πολέμου κατόρϑωμα καὶ τρόπαιον ἄντιχρυς. ὅϑεν καὶ τὰ τῆς 10 
ἡδονῆς ἐνίκα, νῆας ἐκείνας ἐννοοῦντος τῶν πολεμίων καὶ ἄνδρας 
ἐν αὐταῖς πλείστους, τὰς μὲν χαταχϑείσας τῷ νεωρίῳ, τοὺς δὲ 
ταῖς εἱρχταῖς ἐκδοϑέντας σιδηροδέτους καὶ μόνῃ ϑέᾳ τὸ κατ᾽ av- 
τῶν δεικνύντας τρόπαιον. ἐλύπει δέ γε τὸν βασιλέα χαὶ ὃ ταῖς 
κοπίσι κατάχοπος στρατηγός, ὡς ἐγγὺς δοκεῖν εἶναι διὰ τὰς πλη-- 15 


V. 


Reus in hunc modum in Occidente gestis, et offensione terrestri suc- 
cessu navali compensata, cum medius aliquandiu inter luctum et laetitiam 
quasi pependisset imperator, tandem caetera liberis hominum iudicils 
utriusque facti aestimatione permissa, magis ipse incumbens in auspica- 
orem partem, infortunium furtivae grassationi hostium, victoriam gene- 
rositati heroicae suorum, cunctas sortis iniquitates fortitudine splendide 
praevalente palam vi aperta perrumpentium, aequum censebat imputari. 
atque illud quidem contemni debere contendebat velut quoddam ioculare 
ludibrium foedifragi nebulonis ausi maiora suis viribus, hoc magni fieri 
ut arduum et gloriae solidae plenum experimentum verae bellicae virtu- 
tig, cui honos tropaei iure quam optimo deberetur. facile igitur vince- 
bat in eius aniio gaudium moerorem, recurrente praesertim memoria tot 
hostilium navium navalibus additarum suis, tot hostium in 116 captorom 
indeque detrusorum -in custodias, ubi ferro vincti tadito sui spectaculo 
tropaeum quasi quoddam  extareat Romanae felicitatis. bic tamem ne 
plane purus Augusto esset fructus animi, periculum Pbilanthropeai tem- 


N 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 337 


γὰς τοῦ ϑανάτου" πρὸς γὰρ ταῖς ἄλλαις καὶ μίαν τὴν κατὰ νε- 
φρῶν εἶχε καιρίαν ἀπειλοῦσαν ϑάνατον. ὅϑεν καὶ ἰατροῖς ἐπι- C 
μεληϑ εὶς καὶ μόλις πρὸς τὸ ὑγιεινότερον χλίνας τὸ περὶ αὐτοῦ δε- 
δοικέναε τοὺς πολλοὺς ἀφῃρεῖτο. ἐπεὶ δὲ καὶ ἀγάλλειν ἔδει τοῦ-- 
610» τὸν βασιλέα ἀντίποινα τῶν δεινῶν ὧν ἐκαρτέρει, τῷ τοῦ με- 
γάλον δουκὸς τιμᾷ ἀξιώματι. ὃ μέντοι γε ἀδελφὰς τοῦ χρατοῦν- 
τος ὃ Ιωάννης v)» αἰτίαν ἀπαιτηϑεὶς παρ᾽ ἣν καὶ τὰ τῆς δεσπο-- 
τείας ἀπέβαλε σύμβολα, καί γ᾽ ἀποκριϑεὶς sd ἐς χάριν, ὡς υἱῶν 
ἐκείνου ἀνδρωδέντων ἤδη μὴ ἂν δίκαιον εἶναι δεσποτείας ὄνομα Ὁ 


ἰοφέρειν τοὺς ἔξωϑεν, καὶ προσαπεδέχϑη. ὅϑεν xal χοινὴν ἄλλως 


ἐκ χρυσοσύρματας καλύπεραν ἐνθέμενος, μελαμβαφέσι δὲ πεδί- 
λοις καὶ τοῖς κωϑ᾽ ἵππον στολισμοῖς χρώμενος, μόνον τὸ δεσπό- 


της κευλῆσϑαι ἀμαφαίρετον εἶχε. 


Q. Τὰ μέντοι τῆς ἐκκλησίας ἐκόσει πεφιφανῶς , καὶ τὸ P 931 


245 cyíaua εἰς μέγα ἤρετο, τῶν Mosiasa» ἐπὶ πλέον προστιϑεμέ. 


νων, ὡς μὴ μόνους ἐκείνους ei δὴ τῷ πατριάρχῃ “Αρσενέῳ ἐντυ- 
χόντες εἶδον σχίζεσθαί τε καὶ ζηλοῦν ὑπὲρ ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ τοὺς 
εηδ᾽ ὅλως ἰδόχκεας καϑυπαγομένους τοῖς ἄλλοις. ποτὲ δὲ καὶ τὸ 


i 
: 
: 
ii 
: 
i 


ista 

briate, quem prius gestaverat , P | 

im ; aigris quoque induit pedes calceis, nigris equos proprios ephip- 

piis. inatra vi. vocitari tamen in posteram quoque despota, ut ante, 

üit, populo ex consuetudine deferente , nec is invidentibus, 
re 


338 GEORGII PACHYMERIS 


περὶ τοῦ Ἰωσὴφ φημιζόμενον, ὡς ἀφωρισμένος εἴη, αἰρόμενον 
B τὰς τῶν πολλῶν ψυχὰς ἐκτόπως ἐκύμαιγε, κἂν ἐχεῖνός συχνὰ 
λαμβάνων παρὰ βασιλέως χρήματα τὸ φιλόδωρον τὸῖς προσκεε-- 
μένοις ἐπηύξανεν. οὐ γὰρ ἦν ὃ ζητήσας οὐ παρευϑὺς ἐλάμβα-- 
γεν, ὡς λέγειν πολλάχις τὸν βασιλέα, τοῦ ἱερατιχοῦ μανδόου 5 
τὸν πατριάρχην κατέχοντα, ὡς αὐτὸς εἴη ὃ τὰς τῆς Ἐδὲμ πύλας 
αὐτῷ ἀνοιγνύς, ὡς ἅμ᾽ ἐκείνῳ καὶ αὐτὸν εἰσελϑεῖν πιστεύειν κα-- 
C τόπιν, μηδενὸς ἐμποδίζοντος. τοὺς μὲν οὖν ἄλλους, oi κατὰ 
πόλιν διατρίβοντες ἠνώχλουν ἀνέδην ἐκτρεπόμενοι τοῦτον, οὐδὲν 
ἔχων δρᾶν ἄλλο ἢ τὸ μηδὲν φροντίζειν ἐκείνων εἰς τιμῆς λόγον 10 
καὶ προστασίας, οὐχ ὅπως ἠξίου, ἀλλὰ καὶ ἠλόγει λεγόντων τὰ 
μάλιστα. ἄνδρας δὲ πνευματικοὺς εἰδὼς κατ᾿ ἀνατολὴν ἐνιδροῦν.-- 
τας xai ϑεῷ μόνῳ ζῶντας, ἀκούων καὶ περὶ ἐκείνων ὡς σχανδα- 
λίζοιντο, ἔσπευδε κἀκείνων τὰς γνώμας προκατασχεῖν, αὐτοῖς 
Ὁ ὄμμασι ϑεαϑεὶς τοῖς ἐκείνων, καὶ δὴ περὶ τούτων τῷ βασιλεῖ 15 
κοινολογησάμενος, ὑπὸ πολλῇ τῇ σπατάλῃ ἐνσκευασϑεὶς ἐπ᾿ ἀνα- 
τολῆς ἤλαυνε, xal τοῖς ἀνδράσιν ἐπιστάς, ὧν δὴ καὶ εἷς τὰ μά-. 
λιστα. ὃ ϑαυμαστὸς ἅμ᾽ ἀρετὴν καὶ λόγον Βλεμίδης ἦν, πολὺς 


17. ἐφιστὰς P. 


ore celebratum de Iosepho, esse illum sibi consciam excommunicationis 
contractae, vehementer perturbabat plerorumque animos. et quantumvis 
iste acceptis ad id a principe pecuniis large profundendis extinguere in- 
vidiam, quaesito per beneficentiam favore, conaretur, ín eamque indul- 
gentiam tam pronus incumberet, wt nemo sb eo quidvis posceret quin 
. Statim assequeretur, tamen nec sic efficiebat quin magna εἰ tristis drca 
eum solitudo cerneretur. quo facete alludens imperator, manu saepe dre 
henso patriarchae praesentis pallio, dicere solitus erat aperuiase illum 
sibi paradisi isnuas, quo ipse post eum, nallo turbae obstantis impedi- 
mento, facile ingressurus videretur. ac eos quidem qui pelam in urbe 
adversus Iosephum declamantes populum ab eo av ant, cum is iam 
omnia frustra expertus nihil haberet aliud quod ageret, contemnere opti- 
mum putavit negligereque, nulla eorum in distributione praefectararum et 
honorum ratione habenda, reiiciendisque petitionibus talium, ac si qua 
forte urgente necessitate studiosius cum eo quidpiam cogerentur agere, 
auribus superbe avertendis, duritia quam facile sentirent in contumaciae 
rum ultionem affectari, caeterum idem audiens viros spirituales per 
rientem insudantes virtntibus, deo viventes soli, etiam ipsos in sese 
scandalixari, praevertendum inde ingruens malum omni studio potavit, 
dignamque rem esm statuit cmi praesens procurandse nulli parcens operae 
vacaret, spe videlicet invitante fore ut apad eos auditarum in se 
tem criminationom calumnism conspectus ultro: oblatus blandusque coram 
sermo refelleret. consilio igitur imperatori communicato probatoque, co- 
mitstu multo splendidoque usque ad luxum apphratu, in Orientem pro- 
fectus est; ibique cum alios viros celebres repertos, tum illum in primis 
admirandum religione e« doctrina Blemmidam, αἱ suis partibus adiunge- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 339 


ἥν τοὺς ἄνδρας ὑποποιούμενος. καὶ προσέπειϑε λέγων προσχεῖ- 
σϑαι μὲν καὶ αὐτὸς ““ρσενίῳ καὶ πατριάρχην ἡγεῖσθαι, τῶν 
κατ᾽ ἐκείνου συσχευασϑέντων διακενῆς μηδὲ τὸ βραχὺ φροντί- E 
ζων" ὅμως δ᾽ ἀνάγκης οὔσης τὴν ἐκκλησίαν ποιμαίνεσϑαι, ἀνάγ. 

ὅχην εἶγαι τινὰ τὸν ἐκείνου τόπον ἀποπληροῦν, ἐχείνου μὴ ὄντος. 
αὐτὸν δ᾽ εἶναι παρὰ τοὺς ἄλλους δοχιμάσαε τὸν χρησιμεύοντα * 
αὐτῷ γὰρ προσκεῖσϑαι καὶ βασιλέα πληροφορούμενον, ὥστε μὴ 
ὅπως ξυμβαίνειν τισὶ χαλεπὰ καὶ ἀνήχεστα προσκειμένοις ἐκείνῳ, ἢ 
ἀλλὰ καὶ πολλοῖς ἄλλοις εὖ γίγνεσθαι διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν βασι- P 232 

1ολέως ἀγαϑοϑέλειαν. τοῦτο καὶ πρὸς ἄλλους τῶν πνευματικῶν 
ἀνδρῶν ἔλεγε, τοῦτο καὶ πρὸς αὐτὸν Βλεμμέδην, καὶ παρεσύλα 
τὰς ἀπ᾿ ἐκείνων εὐνοίας φιλοφρονούμενος. τῷ δέ γε Βλεμμίδῃ 

. xal ἄλλο κατὰ σκοπὸν ἦν τὸ πεῖϑον ἐχεῖνον δέχεσϑαι. ἐπειδὴ 
γὰρ ἐκεῖνος φιλόσοφον διαζῶν βίον ὅλος τῶν ὧδε ἐξήρητο καὶ 

15 ἀπαϑῶς εἶχε πρὸς τὰ γινόμενα, οὔτε τινὶ προσπαϑῶν οὔτε μὴν 
ἐμπαϑῶν, ἀλλ᾽ ἦν ὃ νοῦς ἐκείνῳ ὡς εἰ μὴ σώματι ὅλως κατεί- B 


ret, enixe nec plane frustra Iaboravit. persuasit enim eis fere quod vo- 
lebat, cum diceret studuísse se quoque ipsum Arsenio, et pro vero illum — - 
habere patriarcha, existimareque vanas inique structas contra eum hacte- 
nos et artificlose compositas machinationes omnes, actaque ista cuncta 
ducere pro irritis nec nauci facere. sed cum iis obsistere nequiret, vl- 
deret autem destitutam ecclesiam gravissimis esse periculis expositam, ad 
eam sublevandam et certissimo exitio subtrahendam accéssisse , supplendo 
utcunque loco pastoris veri, aliena nec a se revocabili iniuria eiecti. se- 
cutum autem in boc iudicia multorum, aptum se ad id necessarium eccle- 
siae in negessitate tanta exhibendum officrum censentiun, ob eum maxi- 
me vel auctoritatis vel gratiae locum quem apud imperatorem obtineret, 
& quo audiretur, qui suis consiliis deferret, suis precibus ánnueret, prout 
esset utilitate probatum publica. non modo enim opera fuisse sua miti- 
getam imperatoris iram in Arsenii fautores, effectamque ne lis ulciscendis 
maleque is summa princeps potentia uteretur, sed procuratum 
etiam com successu, multis ut aliis bene esset, propensa in se privatim 
jmperatoris benevolentia in cunctorum , quoad potuisset, egentium com- 
mune beneficium derivanda. talia cum religiosis illis ascetis, cum ipsi 
Blemmidae, singillatim quemque conveniens, omni ea adhibita, quam ha- 
bebat plurimam, conciliandorum quibuscum ageret suavi efficacia, memo- 
rasset, vertit nimirum in sese studia eorum affectusque rapuit, coope- 
ranüte in id ipsum non parum liberali largitione, qua cunctos opportune 
delinivit, non illibenter admittentes; quamquam baec quidem res parum 
ad emolliendum ipsi Blemmidam valuit, longe aliae viro illi, pro genio 
lari ac secta disciplinae cuiusdam propriae, losephum rationes com- 
mendarunt. inerat Blommidae animus alta quadam et aspernatriee vulgo 
spectatarum rerum pbi a subnixus, abstracfa mens quaedam a con- 
cretione corporis, t * abiuncta contagione humilium curardm. nil 
magnopere mirari; ne tangi quidem tenerrimis affectibus naturae, non in- 
dolere tristibus,. non exultare laetis, non efferri speciosis, omnia unum 
esse ac perinde haberi omnium securo; nullo discrimine odii gratiaeve de 











340 GEORGII PACHYMERIS 


gero , ἕν ἐλογίζετο καὶ "Ἀρσένιον εἶναι καὶ Ἰωσήφ, o9 γυμνοῖς αὖ- 
τοῖς προσέχων τοῖς γιγνομένοις, ὡς τὸν μὲν κρίνεω ἀδικηϑέστα 
τὸν δ᾽ ἐπιθήτορα" ταῦτα γὰρ χαμερποῦς τινὸς διανοίας καὶ μη- 
δὲν ἐχούσης τῶν παρόντων πλέον εἰς ϑεωρίαν ἡγεῖτο, ἀλλ᾽ εἰδὼς 
ϑεοῦ μὲν τὸ εὐσεταϑὲς καὶ ἀκίνητον, ἀνθρώπων δὲ τὸ μηδὲν ἐν 5 
μηδενὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κἂν βραχὺ μένειν (εὖ γὰρ καὶ Ἡρακλείτῳ 

C εἰρῆσϑαει τὸ μὴ inl τοῦ αὐτοῦ εἶναι δὶς βάπτειν, καὶ Ἀρατύλῳ 
μᾶλλον ὡς μηδὲ ἅπαξ, τῶν πραγμάτων δίκην ἀείρρου ῥεύματος 
παρατρεχόντων), μὴ καινὸν εἶναρ μηδ᾽ ἄλλως ξένον, εἰ καὶ “4ρ- 
σένιος ἀδικοῖτο. τὸ γὰρ ἀναγκαῖον ἕν εἶναε καὶ μόνον τὸ tóct— 10 
βές, τούτου δὲ τηρουμένου τἀλλ᾽ ἀπερρῖφϑαι ἀνάγκη τοῖς ai- 
ρουμένοις ζῆν κατὰ τρόπον. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ Ἰωσὴφ ἐδέχετο, καέ-- 
τοι πρὸς ἐκεῖνον οὕεως ἔχων ὡς μηδὲ τῆς κέλλης ἐξελϑὼν προῦ- 

D παντῆσαι, ἀλλὰ μηδὲ προσιόντε προεξαναστῆναε μακρόϑεν, 
μηδ᾽ ἄλλο τι τῶν εἰς ϑωπείαν καὶ σμιχροπρέπειαν εἰς χάριν αὐτῷ 15 
διαπράξασθαι. τὸ γὰρ πρὸς φιλοσοφίαν ἐπικλινὲς καὶ τὸ πρὸς 


personis, nullo respectu privatarum rationum de quibuscumque iu à 
gs bis ull Anguiu ait homina erent meras, quibus auditis 
ibil ille sane ad favorem in ve moveretur, unum interesse pota- 


concretionis in contemplationem sibi congenerum e£ se digoarum idearum 


immota permanente, Arsenius quoque vice sua esaet 
porro necessarium jo vita unum esse, tenere ofüdiam religiose deoque 


culiariter familiaria sibi dogmata tum 
faudavitque; nec mutgam ab illo tamea assea- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 841 


τὰ εἴδη xal μόνα τῶν πραγμάτων ἐπιβλητικόν ἀμείλικτον ἐκεῖνον 
ἐτίϑει τὰ πρὸς ὕλην, καὶ τὸ ἐφετὸν κατὰ νοῦν ἔχων παρεώρα τὸ 
ἐφιέμενον. ὅϑεν οὐκ ἀνθρώποις ἀλλὰ πράγμασιν ἐπιβάλλων, 
ἐχείνοις μὸν ἐτήρεε τὸ ϑαῦμα καὶ ὑπερεξεπλήττετο xol ἄλλως τι- 
δμᾶν potro ἢ τὴν κατ᾿ ἀνθρώπους τιμήν, ἢ δὴ δεξιώσεις ἔχει 
καὶ προῦπαντήσεις καὶ δουλοπρεπεῖς καταστάσεις καὶ ἄλλ᾽ ἄττα, R 
οἷς δὴ χαίρομεν ἄνϑρωποι. καὶ ταῖς μὲν ἕξεσιν ἐκείναις οὕτω δὴ 
τιμητικῶς εἶχε καὶ ὑπερεϑαύμαζε, δῶρα ϑεοῦ ταύτας ἡγούμενος" 
τοῖς δ᾽ ἔχουσι, καϑὼς ἂν καὶ κατελάμβανεν, εἶχεν, ὡς 0) παν-- 
10 τὸς γινομένου τοῦ γινομένου κατὰ ϑεὸν καὶ ἀξίως, ἀλλ᾽ ἐνίοτε 
καὶ κατ᾽ ἄνθρωπον, παραχωροῦντος ϑεοῦ. τὴν γοῦν τοιαύτην 
δεισιδαιμονίαν ἀεί ποτ᾽ ἀποτρεπόμενος ἔδειξε καὶ τῷ Ἰωσὴφ τότε 
τὴν ἕξιν, οὗ προθέμενος αὐτὸν ἀτιμοῦν, ἀλλ᾽ in? ἴσων πᾶσιν 
ἔχειν τὴν κρίσιν αἱρούμενος. οὕτω γὰρ καὶ τὸ φιλόσοφον φιλο-- Ῥ 233 
15 σόφως ἐπλήρου τῷ μὴ λαμβάνειν πρόσωπα εἷς τὴν τοιαύτην κρί- 
σιν, ἣν xal χαϑ᾽ αὑτὸν κέκρικε. πλὴν κἀκεῖνος εἰδὼς ἄνϑρω- 
πος ὧν καὶ τὸ χρεὼν λειεουργήσων, ἐπεὶ τὰ xa9* αὑτὸν διαϑέ- 
μενος χάρταις ἐδίδου τὸ βούλημα, — τὸ δ᾽ ἦν xa9* αὑτὴν τὴν 


theorematis irretorto defixa suspecta, adeoque ex altissimis dumtaxat 
assueta rationibus aestimare res homanas, rigidum sustinebat illgm et 
inflexibilitet erectum ab ἰδία humilitate officiorum aulicorum omninoque ἃ 
quovis respectu materiae, quippe qui abstracte intuens quod optandum 
erat, quod passim optabatur negligeret. unde non hominibus sed rebus 
jntentus, his servabat admirationem, his attentissime consideran- 
dis instupescebat, alia eas veneratione prosequendas statuens quam ista 
suwperstitiose sedula commercii humani, quae constat exceptionibus ad 
blenditiam compositis, affectata renideótia vultuum, occursibus officiosis 
caeteraque servilis obsequii professione simulata, quales nos illosiunculas 
invicem commutare in consuetudine vitae urbanae homines gaudemus. ille 
autem habites quidem istos ἃ concretlone materiae seiunctos (nam hos 
sic mude spectabat) et veneratione prosequebatur magna et supra modum 
admirabeter, dona dei illos reputans. 606 porro in quibus cernerentur, 
pro modo quo eos ab ipeis arbitrabatur participari tractabat, sic apud se 
statuens, non aeque emnes, quibus inessent, illos secundum deum digne 
» δεὰ quosdam interdum secundem hominem, deo permittente. 

usom porro istum suum et morem libere omittendi superstitionem istam 
uandem personarum anxia sedulitate venerandarum etiam tunc in Iose- 

Pho tenuit, Bom ewm praecipue contemnens, sed exceptionem a suo uni- 
versali fediclo et modo sibi praefixo cum omnibus agendi in huius unius 
gratiam sibi non faciendam censens. ita enim se philosophice obsequi 
petabat praeecripto illi suae philosophiae jubenti non admittere ullum re- 
spectem singuleriem personarum in iudicio de rebus, nude ac mere ot 
suat ab eo, ut dictum est, spectari aestimarique solitis. caeterum vir 
hit talis reputans se homiaem, et commune naturae debitum se soluturum 
sciens, testamento condite de suis rebus statuit in honc modum. mona- 


342 ᾿ς GEORGII PACHYMERIS 


μονὴν ἀεί ποτε διαμένειν, μηδὲν κατὰ μηδένα τρόπον ὑποπεαοῦ-- 
σαν ἑτέρᾳ, καὶ ἅπερ εἶχεν ἐκ βασιλέων φιλοφρονήματα, ὡς συμ-- 

Β ποσοῦσϑαι τὸ πᾶν τῶν νομισμάτων εἷς ἑκατὸν λιτρῶν ἀριϑμόν, 
καὶ αὐτὰ τῇ μονῇ τοῦ ὄντος ϑεοῦ (τῷ γὰρ ὄντι κυρίως καὶ προσ- 
ανέχειτο) ἀναφαίρετα διατηρηϑέντα εἷς περιποίησίν τε καὶ τὴν 5 
τῶν ἐλλειμμάτων ἀποπλήρωσιν εἶναι. τὸν δὲ τοιοῦτον τῶν ἀπο-- 
τεταγμένων χάρτην καὶ αὐτὸν ἠξίου τὸν πατριάρχην vnoonuolve- 
σϑαι, xal γε βασιλέα ἐπικυροῦν λιπαρῶς ἀξιῶσαι πρὸς τὴν πόλεν 

C ἐπανελϑόντα. — xal γέγονεν οὕτω, κχἂν ἀποθανόντος ἐκείνου, 
ὀστράκου φασὶ μεταπεσόντος, ἀνελάμβανόν τε τὰς ἐπικυρώσεις 10 
καὶ τὰ διατεταγμένα διέλυον, ὡς τὰ μὲν νομίσματα τῇ μεγάλῃ 
ταυτηΐ ἐχχλησίᾳ προσανατεϑῆναι εἰς περιποίησιν, τὴν δὲ μονὴν 
ἐκείνην τῇ τοῦ Γαλησίου μονῇ ὑποτεϑῆναι εἷς μετόχιον. ὁ γοῦν 

- δεράρχης Ἰωσὴφ τῇ ἀνατολῇ ἐφ᾽ ἱκανὸν διατρίψας ὑπέστρεφεν 
εἰς Βυζάντιον. 15 

P 234 8. Kol μετὰ μικρὸν τῆς τοῦ βασιλέως Βουλγάρων Κων-- 

σταντίγου συζύγου Εἰρήνης μεταλλαξάσης, εἰς σπονδὰς ὃ χρα- 

τῶν ἐκεῖνον ϑέλων συνάξαι ἐς ὃ τοῖς κατὰ τὸν “ἷμον καὶ αὐτῇ γε 

Μακεδονίᾳ καὶ Θράχῃ ἀνακωχὴν γενέσϑαι, ἐπὶ πολὺ δαπανω- 
μένων τῶν στρατευμάτων τοῖς συνεχέσι πολέμοις, πέμψας δια- 90 


sterium, in quo degebat et perseverare semper decreverat, sic ut tunc 
erat, manere semper liberum, nulli unquam subiiciendum alteri , iubebat. 
quod autem niae possidebat largitione iinperatorum, centum librarum 
summam conficiens, hoc totum monesterio eidem deo qui est sacre (nam 
baec erat peculiaris eius domus nuncupatio ) proprium servari perpetsum- 
que attribui mandabat in fundationis augmentum aut supplementum amis- 
sorum vel quovis modo casuve deficientium. iis porro tabulis supremae 
suae testibus voluntatis, quibus ista commendarat, subscribere patriar- 
cham voluit; impetravitque ab eodem ut cum reversus in urbem easet, 
curaret easdem ratas haberi ab imperatore, et ipsius auctoritate ad quan- 
tam possent maximam firmitatem roborari. quod et factum est, exiguo 
quidem operae pretio. nam Blemmida deinde mortuo, cunctis illis pro- 
missis et spebus, velut tegulae, quod aiunt, interlapsu, in irritum eva- 
nescentibus, rescissum id revocata confirmatione et cassum effectu testa- 
mentum fuit. ac pecunia quidem magnae huic ecclesiae in dotis ascta- 
rium attributa est, monasterium, vero, cui tam solicite Blemmidas cave- 
rat, Galesii monasterii dominio suppositum, ex eo pendere eique inser- 
vire iussum est. caeterum losephus per bunc modum, aliquanto tempore 
moratus in Oriente, Constantinopolim revertit. 
$. Non multo post regis Bulgarorum Constantini coniuge Irene mer- 
taa, studens istum regem imperator devincire sibi firmiori aliquo vincolo, 
. et sic regionibus Haemo subiectis, uti etiam Macedoniae ac Thraciae, 
pacem ἂς quietem asserere, quod eo tunc, magis factu necessarium puta- 
at, quia tot continuis expeditionibus ac belfis magua iam pars Romanae 
militiae absumpta fuerat, missis eum legatis ad foedns invitavit, pollicens 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 848 


πρεσβεύεται, ὑπισχνούμενος εἰς κῆδος ἐκείγῳ δοῦναι xal τὴν 
ἀδελφιδῆν ἑαυτοῦ lMaglas τὴν τῶν. ϑυγατέρων τῆς Εὐλογίας B 
δευτέραν, 7j δὴ συνῴχει τὸ πρότερον 6. Φιλῆς ᾿Ἵλέξιος καὶ μέγας 
δομέστικος. καὶ δὴ τῶν ὄρχων προβάντων ὡς συλλαμβάνεσθαι 
5rTowro καὶ ϊιεσέμβρειαν καὶ ᾿Αγχίαλον (ixelvov γὰρ οὔσας κα- 
τασχεῖν βασιλέα, καὶ αὖϑις ἄξιον εἶναι τὸν πρὶν ἔχοντα λαμβά- 
γεῖν αὐτὰς ἐπὶ τῷ γενησομένῳ ὡς προῖκα χήδει) ὃ μὲν βασιλεὺς 
τὰ μὲν τοῦ κήδους ἐπλήρου ὡς λίαν φιλοτίμως καὶ βασιλικῶς. C 
συνεξήει γὰρ τῇ νυμφευϑησομένῃ αὐτὸς βασιλεὺς καὶ ὃ πατριάρ- 
Ἰοχης, xü» Σηλυβρίᾳ γενόμενοι, ἐχεῖσε δεσποινικῶς μετασχευασά- 
μένοι τὴν elg γάμον πεμπομένην τῷ Κωνσταντίνῳ, ἐκείγην μὲν 
ὑπὸ πλείστῃ δορυφορίᾳ πρὸς ἐχεῖνον ἀπέλυον, αὐτοὶ δ᾽ ὑπέστρε- 
go». καὶ τὰ μὲν͵ τοῦ κήδους οὕτως ὃ βασιλεὺς ἐξεπλήρου, τὰ 
δὲ περὶ τὰς πόλεις ἀνεβάλλετο, ταῖς μὲν ἀληϑείαις εἰδὼς ἐντεῦ-- 
16ϑεν παραιρεϑησομένην τὴν Ῥωμαΐδα τὰ χράτιστα, τῷ δὲ Κων- D 
σταντίγῳ προφάσεις ἐπλάττετο πιϑανάς, ἄλλας τε χαὶ τὸ μὴ 
ἔχειν εὐθέως δοῦναι, μὴ τῶν ἐποίχων καταδεχομένων τῶν πό- 
Ato * Ῥωμανίας γὰρ εἶναι μέρος ἐχείνας καὶ Ρωμαίους αὐτούς, 
μὴ εἶναε δ᾽ εὔλογον Ῥωμαίους ὑπὸ Βουλγάρῳ τελεῖν. οὐ μὴν P 235 
20 δ᾽ ἐς τῆλος ἀπέλεγε τὴν δόσιν ὃ βασιλεύς, ἀλλὰ προσανήρτα και- 
qó» τὸν τῆς τεχνογονίας δῆϑεν, ὡς ἂν καὶ κληρονόμου τούτῳ 


19. Βονλγάρων Ῥ. 


jo sponsam se illi daturum propriam neptem, Eulogiae suae sororis filiam 
secondo genitam Mariam, quam prius in matrimonio habuerat Philes Ale- 
xius magnus domesticus. processit, Constantino annwente, tractatus us- 
que ad conventionem foederis sanciti iuramentis, quae distincte compre- 
henderent Mesembream et Anchialum, ad Constantini utique ditionem per- 
timentes urbes, sed hactenus occupatas sb imperatore, quas utrisque 
tum visum est aequum esse bona fide reddi antiquo ri et impu- 
tari ia partem novae sponsae. bis hinc p , Mlinc stipulatis, 
imperator deductionem sponsae ambitiose ac regia plane pompa celebra4 
vit, ipse proficiscentem muberem cum patriarcha comitatus Selybriam 
vsque, indeque illam ad Constantinum frequenti ac superbo satellitio per- 
ducendam curams, ac sic Constantinopolim reversus eatenus fidem pacto- 
rum imperator praestitit. nam quod promissarum attinebat restitutionem 
wrbium, in ea non festinandum ratos varios eius differendae praetextus 

sivit, revera periculum dirae vastationis ex ea imminens terris impe 

subiectis praecavendum censens. caeterum interim Constantinum la- 
ctabet speciosis obtentibus multis colorem aliquem habentibus, quorum 
bic verisimilitudine inductus nonnulla videbatur. aiebat videlicet istarum 
incolas urbium recusare Bulgaris subiici, cum ipsi Romani essent, nec 
se adhuc, quantumvis conaretur, potuisse buic eorum aversioni mederi. 
ut res fiat suaviter, expectendum videri, dum natus Constantino filius 
foret ex nova coniuge: tunc enim fore omnia proniora, rege tum scilicet 


344 GEORGII PACHYMERIS 


φανέντος ἐκ γένους Ῥωμαϊκοῦ εὐπροσωποῖτο xol ἢ ἀπόδοσις. τὰ 
δ᾽ ἦσαν γέλως ἄντικρυς καὶ συνειρόμενον ψεῦδος τῷ χρύνῳ avy- 
κρύπτοντος. ὅμως δέ γε xal ἄχων ὃ Κωνσταντῖνος ὑπέμενε καὶ 
ἐσπένδετο, εἰ καὶ ἡ δοϑεῖσά οἱ οὗ τοσοῦτον βοηϑὸς ἐκείνῳ ὅσον 

B τῇ Ῥωμαΐδι ἐπέμπετο. ἐπεὶ δ᾽ ἐξ ἐκείνου παιδίον ἑώρα τὸν Mi- 5 
χαὴλ ἑαυτῇ, δεινὰ ἐποίει, καὶ τὸν σύζυγον κατηνάγκαζε τὰς σπον-- 
δάς yt λύειν καὶ πολεμεῖν, τὰς πόλεις προσαπαιτοῦντα. κἀντεῦ-- 
ϑὲν καὶ δεινὰ οὐκ ὀλίγα ξυνέβαινε, καὶ ξυμβεβήκεε ἄν πλεῖστα, 
εἰ μή γε ὃ βασιλεὺς κῆδος πρὸς τὸν Νογᾶν ἐπὶ νόϑῳ τῇ Εὐφρο- 
σύνῃ φϑάσας ποιῆσαι ἀνεῖχε τὰς ὁρμὰς ἐκείνου τῇ πρὸς τὸν No- 10 
γᾶν δεξιώσει καὶ διέλυε τὰ βουλεύματα, ὡς αὐτίκα κατόπιν ἐπι-- 

C δραμουμένων τῶν Τοχάρων, ἣν αὐτὸς ἐπίῃ τοῖς βασιλέως. 

D 4. 'O δὲ Noyüg αὐτὸς κράτιστος ἦν ἀνὴρ τῶν Τοχάρων, 
εἷς στρατηγίαν τε ξυνετὸς καὶ τρίβων τοῖς πράγμασιν, ὃς ἅμα 
πλείσταις δυνάμεσιν ἐξ ὁμογενῶν Τοχάρων, οὖς αὐτοὶ Movyov- 15 
λίους λέγουσιν, ἐξαποσταλεὶς ἐκ τῶν κατὰ τὰς Κασπίας ἀρχόν-- 
τῶν τοῦ γένους, οὗς Κάνιδας ὀνομάζουσιν, εἰσβάλλει τοῖς ἀνὰ 
τὸν Εὔξεινον βορείοις ἔϑνεσιν, ἃ δὴ τὸ πάλαι τοῖς Ῥωμαίοις 
ὑπήχουε, τῆς πόλεως δ᾽ ἁλούσης καὶ τῶν πραγμάτων εἰς στενὸν 


1. εὐκροσωποιεῖτο P. 


Bulgarorum heredem habente Romsni sanguinis, cul sacramento dicere 
Romsnos non dedeceret. haec allegabsntur, quae, ut vere mur, 
mera erant elusio et mendacium promissione tempus obducente inmnbra- 
tum, nec plane fallens Constantinum , quamquam is volens nolens dissi- 
mulare cogebatur, et tacite dolere fucum sibi factum obtrudenda coniuge, 
quae non tam ipsi adiutrir quam terrae Romanae data esset. Maria 
vero postquam Constantino pepererat Michaélem filium, omnl iam excu- 
satione cunctationi dempta jpsa quoque transire palam in viri sensus et 
utrique factam iniuriam accusare indignanter coepit, maritum assidue so- 
licitans ad repetendas beílo iniuste negatas urbes. unde molta mala orta 
sunt; et plura gravioraque prodiissent, nisi Augustus mature sibi prae- 
occupasset novo foedere Nogam, data in uxorem ei filia sua notha Eu- 
phrosyne. qua necessitudine devinctus imperatori Nogas palam ostendit 
rruptuarum se cum 'Tocharis, quibus praeerat, in Bulgarorum fines, sta- 
tim atque Constantinus regiones incursare Romanas coepisset. i 
. hic metus consilia Bulgari, et malorum inducias Romanis fecit. 

4. Hic porro N potentissimus 'Tocharorum erat, bellicae artis 
longis experimentis multam peritiam adeptus, usu rerum im tractatione 
negotiorum tritus. is cum magnis copiis e genere, cuius erat et ipse, 
Tocharorum, qoi se ipsi Mugulios nominsnt, missus a principibus eius 
gentis ( Canidas appellant) circa portes Caspias degentibus, irruperat in 

oreales Euxino gentes Romanis quondam subditas, sed qwae post ca- 
ptam ἃ Latinis urbem, et res imperii redactas in artum, necessario ne- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 345 


καταστάντων Ῥωμαίοις, τῶν κυρίων ἀπολειφϑέγτα, αὐτόνομα B 
ἦν. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ ἀκονιτὶ φανεὶς προσιλάμβανε καὶ κατεδου- 
λοῦτο. ἰδὼν δὲ χώρας ἀρετώσας καὶ ἔϑνη εἷς ἀρχὴν κατὰ σφᾶς 
αὐτάρχη, ἀφηνιάζεε μὲν τῶν πεμψάντων καὶ ἑαυτῷ τὰ ἔϑνή 
5 προσχτᾶται. ὡς δὲ χρόνου τριβομένου, ἐπιμιγνύντες σφίσιν οἱ 
περὶ τὴν μεσόγαιον κατῳχημένοι, ᾿Αλανοὶ λέγω, Ζέίχχοι καὶ Γότ-- P 436 
ϑοι, Ῥῶσοι καὶ τὰ προσοικοῦντα τούτοις διάφορα γένη, ἔϑη τε 
τὰ ἐκείνων μανϑάνουσι καὶ γλῶσσαν τῷ ἔϑει μεταλαμβάνουσι καὶ 
στολήν, καὶ dg συμμάχους αὐτοῖς γίνονται. καὶ μετ᾽ οὐ πολὺ 
10 εἰς πλῆϑος ἀριϑμοῦ κρεῖττον ὃ ἐπελϑὼν τῶν Τοχάρων λαὸς ἐν 
δίδωσι, καὶ ἀνυπόστατοι ὅπου ἴοιεν γίνονται ταῖς ϑυνάμεσιν , ὡς 
καί τινας τῶν ἄνω κυρίων πολέμου νόμῳ ἐπ᾽ αὐτοὺς ἀποστάτας 
ἰόντας οὐχ ὅπως περιγενέσϑαι, ἀλλὰ καὶ σφαλῆναι τὰ πλεῖστα 
πεσόντας. ἔστι τὸ ἔϑνος ἁπλότητι μὲν χαῖρον καὶ φιλαλληλίᾳ, B 
46 καὶ ὀξύ tt πρὸς πολέμους xal πονηρόν, καὶ τὴν ζωὴν αὕταρκες, 
καί γε τὰ κατὰ βίον ἀνεπινόητόν τε xal ἀπρομήϑευτον. ἐχρή- 
σαντο γὰρ ἀνέχαϑεν νομοϑέτῃ οὐ Σόλωνι ἢ “Ζυκούργῳ ἢ 4ρά- 
xovst ( οὗτοι γὰρ ᾿41ϑηναίοις καὶ “Πακεδαιμονίοις xal τισιν ἄλλοις 
ol νομοϑέται σοφοὶ σοφοῖς xul συνετοῖς τὰ ig λόγον λόγιοι) 
4«οἀλλ᾽ ἀνδρὶ ἀγνῶτι καὶ τὸ πᾶν πονηρῷ, χαλχεῖ μὲν τὸ πρῶτον, 


Leslie Meier φαΐ ἰδας ἱπῖὸ «τας, has facile ac sine magne certa- 

statim ostensione sui cepit sibique subiecit, et animadver- 
X terras ac populos ad censtitaendum per se regnum idoneos, 
fraenum excessit eorum a erat missus, et res agere suas 
instituit , tu constituto. processu deinde tem miscen- 
tes * ons qa mediterranea. ilne inceluat , Alani videlicet, , Get- 


et cum e su ribus dominis q widam ad —— defe- 
ctionem 4 Le mde ja eos expe- 
ditiones suscepissent, non modo ipsos non vincerent , sed magnis a 


disciplinam priscus TEIL E sane Bolon aut Lycur- 


346 GEORGII PACHYMERIS 


C εἶτα δὲ καὶ εἰς Κάνιν ( ἄρχοντά τις cing) καταστάντι, ὃς καὶ 
ix Κασπίων πυλώνων ἀνιστῶν τὸ ἔϑνος ἐξελθεῖν ϑαρρῆσαν, καὶ 
σφίσιν ἀεὶ τὸ νικᾶν ὑπετίϑει, εἰ τοῖς ἰδίοις νόμοις προσέχοιεν. 
οἱ δ᾽ ἦσαν τοῖς ἁβροῖς ἀπέχεσϑαι, τοῖς τυχοῦσιν ἀρκεῖσθαι, τὸ 
φιλάλληλον ἔχειν, τὸ αὐτόνομον ἀποστρέφεσθαι, τὸ χοινωνιχὸν 5 
ἀσπάζεσθαι, τὸ μηδὲν περὶ βίου σπεύδειν, τὸ πάσαις χρῆσϑαε 
τροφαῖς μηδὲν τῶν βεβήλων ἔχοντας, τὸ γυναιξὶ συνοικεῖν πλεί- 

D σταις, καὶ ταύταις προσανατιϑέναι τὸν τῶν ἀναγκαίων πορι- 
σμύν, ὡς ἅμα μὲν τὸ γένος πληϑύνεσϑαι ἅμα δ᾽ ἔχειν καὶ ὧν 
δέοιντο, τὸ μηδὲν τῶν καϑ᾽ ὑπόστασιν προσχτᾶσϑαι χτημάτων, 10 
μηδ᾽ ἐμμένειν κτίσμασιν οἴκων, ἀλλὰ μεταβαίνειν καὶ μεταφοι- 
τῶν πρὸς τὸ χρήσιμον, xüv χρείᾳ τροφῆς εἴη τῳ, ὀϊστῷ χρωμξ- 

εἰ ψρυς ϑηρᾶν ἢ καὶ τὸν ἵππον ἐχκεντοῦντας ἐχροφᾶν αἵματος, εἶ 
δέ τῳ καὶ στεγανωτέρας προσδέοι τροφῆς, ἐγκάτῳ ológ τὸ αἷμα 

E συγχλείοντας ὑπὸ τὴν ἐφεστρίδα τιϑέναι, ὡς ἐντεῦϑεν μικρὸν 15 
συσταϑὲν ix τῆς ἐκεῖϑεν ϑερμότητος δεῖπνον τίϑεσϑαι, κἄν τί 
nov ῥάχος ἐντυχών τις εὕροι, ἐπιρράπτειν τῇ ἀμπεχόνῃ, κἂν 
οἷον ἐκεῖνο καὶ ἧ, κἂν ἡ ἀμπεχόνη μὴ δέοιτο (ὃ δὲ σκοπός, ὡς 
ἂν καὶ ἄνευ χρείας τοῦτο ποιοῦντες, ἐπὶ τῆς χρείας ποιεῖν ἀναγ-- 


4. τῶν ἁβρών 


ferrarius, ex officinae ac fornacis fuligine in imperium productus et Canis 
declaratus: sic illi principem appellant. hic gentem excitavit istam ut e 
Caspiis portis prodire non dubitaret, polliceri ausus, quocumque bellum 
inferrent, nunquam victoria fraudandos, si legibus ἃ se propositis accu- 
rate observandis attentam diligentiam impenderent. summa legum haec 
erat. delicias aversantor. obviis contenti sunto. mutuae societatis ca- 
ritatem servanto. privatim sibi pro arbitrio consulere vitanto. nihil in 
vita victoque exquisitum affectanto, cibis quibuscumque sine mundi im- 
mundive discrimiue utuntor. uxores simul plurimas habento; et bis cu- 
ram parandarum rerum ad victum vestitumque utilium mandanto: inde 
multiplicationem tis, indidem necessariorum sbundantiam nacturos. 

raediorum ac soli possessiones aspernantor. fabricandis domibus non 

morantor: vitam desultoriam hinc illuc, quocunque utilites vocaverit, 
assidue migrabundam adamanto. ubi cibus defuerit, aut sagitta et ve- 
natu paranto, aut secta equi vena sanguinem sugunto. si solidiori opus 
alimento sit, intestinum ovis sanguine oppletum sub ephippiom ponunto. 
sic mora concretum et illo calore coctum sanguinem, cum vescendi desi- 
derium fuerit, voranto. ubicumque cuivis panni aut pellis lacerae segmen- 
tum forte abiectum occurrerit, sublatum statim veati, qua tegitur, assuito, 
etiamsi bona sit nec sarto egeat. nimirum hoc citra necessitatem fieri 
jubens id agebat, ut, cum opus foret, neminem puderet indumentum 
manu sua proprium sarcire et consarcinatis veteramenta nowis assuta 
pennis vestiri centonibus.. porro his praescnptonibus sperabat assecuta- 
vum se ut sui summa vitae securitate fruerentur, ex e ad nutum 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 347 


καζόμενοι μὴ αἰσχύνοιντο, τοῖς παλαιοῖς τὰ νέα προσεπεμβάλ- 

; λοντες), καὶ οὕτως αἰτοὺς μὲν ἐν ἀνέσει παντοίᾳ ζῆν, σάριτταν " 
καὶ ἐφεστρίδα καὶ ἔνδυμα καὶ αὐτὴν ζωὴν παρὰ τῶν τῆς γυναι-- 
χωνίτιδος ἔχοντας, αὐτοὺς δὲ πολεμοῦντας τὰ τῶν ἄλλων ἔγειν, 

5 μηδὲν πολυπραγμονοῦντας. ταῦτα TOU νομοϑέτου Τζιγχίσκανε P 237 
(νῦν γὰρ ἀνεμνήσθην τοὔνομα" Tüyxic γὰρ τὸ ὄνομα, 6 δὲ 
Κάνις βασιλεὺς) τὰ παραγγέλματα ἐν ἀσφαλεῖ ἔχοντες ἀλήϑειάν 
τε ἐν λόγοις ἀσκοῦσι καὶ δικαιοσύνην ἐν πράξεσι, τὸ μὲν ἐλευϑε- 
οίᾳ προσῆκον ψυχῆς τὸ δ᾽ εὐθύτητι γνώμης, ὡς ἀνεξαπάτητον 

10 μὲν εἶναι οἷς ἂν ἀκούοι τις ἑτέρου λέγοντος, ἀνεπιβούλευτον δὲ 
οἷς πράττοι ὧν πρὸς ἐκεῖνον ἕτερος." 

"Ἀλλὰ Νογᾶν μὲν χηδεύσας ὃ βασιλεὺς τηνιχάδε, τὸν ἐχεί- 
γων ἄρχοντα, πέμπων οὖκ ἀνίει πλεῖστα, ὅσα τε πρὸς ἐνδυμά- B 
των χρῆσιν καὶ 00a πρὸς τροφῶν ποικιλίαν, πρὸς δὲ καὶ ἀνϑο- 

16 σμιῶν οἴνων ὅλας πιϑάκνας φιλοτιμούμενος. ὃ δὲ τὰ μὲν εἷς 
βρῶσιν xal πόσιν μαϑὼν ἠγάπα λαμβάνων, καὶ χρυσὸν δὲ καὶ 
ἄργυρον ἐν ἐχπώμασι προσεδέχετο" τὰ δὲ ποικίλα ἢ πρὸς καλύ- 
πτρας ἢ πρὸς ἐνδύματα (ἐφιλοτιμεῖτο γὰρ καὶ ταῦτα προσαπο- 
στέλλων 0 βασιλεὺς) ἁφώμενος ταῖς χερσὶν ἀνηρώτα τὸν διαχο- 

30 μισάμενον, εἶ χρησιμεύοι πρὸς χεφαλὴν ἐπὶ τῷ ἄπονον εἶναι καὶ C 


18. πρὸρ deerat. 17. προσεκδόύχετο P. 


haberet semper omnes, nalla uspiam solicitudine affixos, quippe quibus 
sarissa ephippium vestis et alimenta, quibus unis egebant, muliebri mi- 
nisterio cuncta e qynaeceo suppeditarentur, ipsi rei bellicae uni vacarent 
spoliandisque alienis, nibil praeterea negotii habentes, aut curiose inqui- 
rentes quid futurum esset. talium auctor legum 'Tzinciscanis fuit. nam 
cum proprio nomine Tzincis hic vir vocaretur, Canis vocabulum, quod 
em sonat, eius privatae adiunctum appellationi 'Tzinciscanis nomen ef- 
t, nunc memoriae commodum occurrens: nam cum agere de hoc coepi, 
nondum venerat in mentem. caeterum his eius praescriptis acquiescentes 
contingebat istos populos veracitatem in loquendo, aequitatem in agendo 
tenere, quorum illud libertati animi convenit, hoc rectitudini morum. 
illud rursus tutum praestat audientem a circumventione fraudulenta men- 
tientis socii: hoc ἃ cunctis. quemque insidiose grassantium dolis liberat, 
Hujus geatis principem tunc Nogam sibi foedere conciliatum impe- 
rator cum missis aífatim luxuriae nostratis instrumentis ad delicias Ko- 
mani wsus invitaret, minimum profecit, quod ad mollitiem quidem ve- 
stium ei suadendam spectat. nam cum ciborum ei exquisiti gustus offerri 
curasset variam copiam vinique odorati tota dolia, his quidem nun illi- 
benter est usus. aurum item et argentum in vasis poculisque dono datis 
probens admisit. at versicoloria varii generis tum capitis tegmina tum 
membrorum indumenta caeterorum, quarum item rerum vim magnam re- 
gia eidem munificentia imperator miserat, haec, inquam, aspernabundus 


348 GEORGII PACHYMERIS . 


ἀνάλγητον 7 καλύπτρα, εἶ ὃ ἐπανεσπαρμένος μάργαρος ἀμύγεεν 
ἔχοι ταύτῃ τὰς ἀστραπάς, el εἷς βροντῶν κτύπους, ὥστε μὴ ἐμι-- 
βοόντητον γένεσϑαι τὸν φοροῦντα, ὃ λίϑος συναίροιτο, εἰ τὰ πο-- 
λυτελῆ αὖϑις ἐνδύματα εἷς ἀπονίαν μελῶν συλλαμβάνοι. εἶ μὲν 
οὐκ ἔλεγον, παρερρέπτει, εἰ καὶ ἐνδυϑεὶς ἐπ᾿ ὀλίγον ὅσον τὰς 5 
φιλίας ἀφοσιώσασϑαι, ἀπεκδυόμενος παραυτίκα μετελάμβανε 
κυνῆν ἢ προβατῆν τὴν συνήϑη, καὶ φορῶν ἐχυδροῦτο πλέον ἣ 
D ὅσον ταῖς πολυτελέσι στολαῖς. ὡσαύτως καὶ ἐπὶ ταῖς καλύπτραις 
ἐποίει, τὴν πρὸς χρῆσιν ἀναγχαίαν τῶν περιττῶν, κἂν ἦν τῶν 
πολυτελῶν, ἀνθαιρούμενος. εἰ δ᾽ ἐκεῖνος πλαττόμενος ὄνησιν 10 
φέρειν ἔλεγε τῷ φοροῦντι τὸ κτέρας τὴν οἱανοῦν τε καὶ ὁπουδή- 
ποτε, εὐθὺς πιστεύων ἐφόρει, οὐ λίϑοις οὐδὲ μαργάροις ἀλλ᾽ ὦ-- 
φελείᾳ προσέχων. 
Τοῦτον τοιγαροῦν ἔχων ὃ βασιλεὺς ἕτοιμον τοῦ Κωνσταν- 
τίνου καταδραμεῖσϑαι καὶ τὴν ἐχείνου σχυλεύειν χώραν, εἰ τοῖς 15 
E τοῦ βασιλέως ἐκεῖνος ἐπίοι, οὐ Ἰ]εσεμβρείας μόνον στερρῶς ἄν-- 
τείχετο καὶ τῆς ᾿Ἀγχιάλον, ἀλλὰ καὶ Σωζόπολιν xal “4γαϑιούπο-- 
λιν καὶ Κανστρίτζιν καὶ ἄλλ᾽ ἄττα φρούρια, ἅπερ οἱ τοῦ βασι- 
λέως ἐπισχευασάμενοι προσεκτῶντο τῷ βασιλεῖ, καὶ λίαν ἐν χε- 


16. σεέῤῥων Ῥ. 


in manus sumens percontabatur ab offerente an id certo praestaret bellos 
iste pileus capiti quod tegeret, ut nullo deinceps mali appulsu laedere- 
tur, nullum dolorem sentiret; an inspersi huic uniones caeteraeque 

tae gemmae vim haberent arcanam quampiam fulgura fulminaque aver- 
tendi ἃ gestante; vestes item illae iosae ac molles num membra quae 
simbirent lassitudine in labore pro ent, tum [llo scilicet negante, 
Nogas quidquid horum interrogans attigerat fastidiose reiectabet. ac 
quamquam amicitiae mutuae contestandae causs unam e missis ab Augu- 
sto vestibus sibi circumdare sustinuit, brevissimo eam tulit spatio, fami- 
liare statim e canina vel ovina pelle vestimentum resumens, eo se ma- 
gnifice ostentans, nec mínus, ut apparebat, in illo sibi quam quovis re- 
gio polndamento placens. sic et in operimentis capitis fecit, opportuna 
et sibi assueta prae speciosis pretiosisque eligens, quodsi qui baec isi 
attulerat forte fingens respondisset inesse lis quam requirebat vim dolo- 
ris ac fatigationis malive omnis arcendi, tunc sane ille statim credens 
cuncta induisset perseveranterque gestaret, non gemmas aut margaritas 
videlicet, verum promissam utilitatem curans. 

Istum igitur tam potentem principem habens paratum imperator ad 
irrumpendum in Bolgariam, quoties inde se commovisset Constantinus ad 
depraedandas aut quoquomodo infeatandas regiones imperio subiectas, non 
Mesembream solum et Anchialum securus psctorum mordicos tenebat, 
sed praeterea Sozopolim Agathiopolim Canstritzim et alias quasdam ar- 
ces, & ducibus eius oblata usis occasione captas; quae ille omnia sic ar- 
ripuerat, ut certus videretur non amittere de manibus, ac ne umbram 

ullius ex his nuper aequisitis vel minutae munitiuncuwlae unquam 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 349 


potv εἶχε, μηδὲ φρουρίου σκιὰν προϊέμενος. ἸΠεσέμβρειαν ydo 
καὶ ἐκ δικαίου πάλαε ποτ᾽ εἶχε, λαβὼν παρὰ τοῦ liis. 
(5) ὁ δὲ Μϊυτζῆς οὗτος, ἵν᾽ ἐπαναλαβὼν εὐμαϑέστερον διη- P 938 
γήσωμαι, γαμβρὸς μὲν ἦν ἐπὶ ϑυγατρὶ τῷ ““σών, σύγγαμβρος 
5δὲ Θιοδώρου τοῦ “άσκαρι. — adr δ᾽ οὗτος ἦν ὃν λόγος καὶ 
Ἰωάννῃ συνελθεῖν τῷ 4ούκᾳ καὶ βασιλεῖ, καί γε σὺν ἐχείνῳ τὰ 
κατὰ δύσιν ἐπιδραμεῖν, φιλοκαλίας πάσης ἔχοντα δεματα. ὡς 
γοῦν ἐκεῖνος ἐτελεύτα καὶ οὗτος τὴν ἀρχὴν ἐδέχετο τῶν Βουλγά- 
ρων Βούλγαρος ὦν, συνέβαινέν οἱ μὲν προσχρούειν καὶ βασιλεῖ, B 
10 ὡς καὶ πολλάχις δι᾽ ἔχϑρας καὶ πολέμων τοῖς τῶν Ῥωμαίων i£vat 
σερατεύμασι, συνέβαινε δὲ προσκρούειν καὶ πολλοῖς ἅμα καὶ με- 
γιστᾶσι τῶν Βουλγάρων καὶ ταραχαῖς οὐ προσηκούσαις ἐμπίπτειν. 
ταῦτ᾽ ἄρα καὶ τούτῳ διαφϑονούμενοι πρὸς τὸν Κωνστανεῖνον ἐκ 
Σέρβων ἐξ ἡμισείας τὸ γένος ἔχοντα ἀποκλίνουσιν. ὅσον οὖν ἐνέ- 
1δλιπέν οἱ πρὸς τὴν ἀρχὴν ἐκ σφετέρου γένους, μηδὲν τῷ “σὰν 
προσήκων, τὴν ἐκείνου ἐχγόνην λαβὼν εἰς γυναῖχα τοῦ Ἰωάννου C 
πέμψαντος, ἐπ᾿ ἴσων εἶχε τὸ πρὸς τὴν τοῦ “σὰν βασιλείαν δί- 
xu» τῷ Πντζῇ. κἀκεῖνος μὲν τὴν Τέρνοβον εἶχε, καὶ τὰ τῆς 
βασιλείας κλέη ἐπεφέρετο μεγαλοπεπῶς" ὁ δὲ Ἰυτζῆς τὰ κύχλῳ 
40 περιχρατῶν ποτὲ μὲν ἡρκεῖτο τούτοις καὶ καϑησύχαζε, ποτὲ 


9. συνέβαινε μέν οἱ πρ.7 


effendere, simulta in bellum ue apertum ne 

non pd ; Bemusie spp ni sed * * pum 
suis IR evadere multis et pra m 

viter offensis ue, unde is ia pertarbatienes jet parvas incidit, 


350 GEORGII PACHYMERIS 


δ᾽ αὖϑις xol ἀντεφιλονείχει πρὸς Κωνσταντῖνον, ὧν xad ποτε 
διώκων ἀπέχλεισεν εἰς Σϑενίμαχον ἡμέτερον ὄν. καὶ εἰ μὴ ταῖς 

D τῶν Ῥωμαίων δυνάμεσιν ἐχρήσατο πρὸς βοήϑειαν, τάχ᾽ ü» καὶ 
ἁλοὺς ἀπώλετο. ἀλλ᾽ ἡ τύχη ῥέπει τὰς πλάστιγγας, καὶ δυνα-- 
μωϑεὶς αὖϑις ὃ Κωνσταντῖνος τὸν ϊυτζῆν διώκει ϑαρραλεώτε- 5 
ρον. ὃ δὲ ἅμα τέχνοις καταλαβὼν τὴν ἹΜΠισέμβρειαν, ἐκεῖϑεν 

P 239 ἱκετεύει τὸν βασιλέα δέχεσϑαι τοῦτον καὶ λύτρα λαμβάνειν τὴν 
πόλιν. στέλλει γοῦν ὁ βασιλεὺς ἐξ αὐτῆς τὸν Γλαβᾶν κουροπα- 
λάτην καὶ μέγαν παπίαν ἐσύστερον, καὶ ὃς ἄλλοις συνάμα μετὰ 
καὶ αὐτάρχους στρατοῦ, καταλαβὼν τὴν ἸΠεσέμβρειαν, ἐκείνην 10 
μὲν περιποιεῖ τοῖς Ῥωμαίοις, τὸν δέγε Ἰυτζῆν διὰ τοῦ fiiov 
πεζῇ ἄγει πρὸς βασιλέα. τὸν δὲ καὶ δέχεται πρόφρων καὶ παρη-- 
γορεῖ εὐμενῶς, καὶ πρὸς τῷ Σχαμάνδρῳ ἀποχρώντως προμηϑευ-- 

B σάμενος ἐχεῖσέ nov σὺν τοῖς τέχνοις χατασχηνοῖ, συνθήκας πρὸς 
αὐτὸν ποιησάμενος ὥστε καὶ τὸν πρώτιστον υἱὸν Ἰωάννην συναρ-- 15 
μόσὰι τῇ ϑυγατρί. | ' 

Mà τῇ μὲν πρωτίστῃ τῶν ϑυγατέρων Εϊρήνῃ οὕτω πρου- 

C »ótt τῶν γάμων, (660) τὴν δέ γε δευτέραν “ἄνναν ἡρεῖτο πέμ- 
πεῖν τῷ χρατοῦντι Σιρβίας Στεφάνῳ τῷ Οὔρεσι, ἐφ᾽ ᾧ τῷ dev- 
τέρῳ υἱῷ ἸΠηλωτίνῳ (0 γὰρ ὁμωνυμῶν τῷ πατρὶ καὶ πρῶτος τῷ 90 
ῥηγὶ Παιονίας εἷς ϑυγατέρα γεγάμβρευτο) εἰς γάμον συνάπτειν. 


dum contendebat cum Constantino, ac fuit cum eum bello persequens in- 
cludere sese cogeret in arcem quamdam nostram, cui Sthenimachum no- 
men est, ubi quominus caperetur et periret, opportune allatum ἃ Roma- 
nis copiis auxilium probibuit. sed fortuna deinde vices altemante suc- 
oessuum , auctus rursus animis et viribus Constantinus tanto tamque va- 
lido impetu incubuit in Mytzen, ut is impar resistendo Mesembream cum 
liberis confugiens, inde legatis ad imperatorem supplicibus missis pactus 
cum eo deditionem sit cum sui tum eius civitatis, quam in sui servati 
pretium offerret. nec recusavit imperator, sed statim Glabam curopala- 
tam, qui postea magnus papias fuit, cum aliis et idonea manu militum 
misit is ingressus Mesembream eius rite possessionem iniit imperii Ro- 
meni nomine; tum Mytzem per Haemum itinere terrestri perduxit ad im- 

5 peratorem, qui ei perbumaniter excepto omnique amoris significatione 
recreato uberes fundos apud Scamandrum assignavit, quorum annui pre- 
ventus ad victum ei cwltumque splendidum abunde sufficerent. ubi et 
ipse deinceps cum filiis diversatus est, pacto prius cum imperatore inito, 
quo inter ipses mutuo convenit ut Mytzae primogenito Ioanni primogenita 
item imperatoris filia desponderetur. 

Bic lrenae maximae natarum August provisum coniugium est. 
(6) ab hac vero seeundam Annam decrevit pater mittere ad cralem Ser- 
biae Stephanum Uresim, secundo eius filio Melotino nupturam: nam pri- 
mogenitus patri cognominis iam uxorem babebat regis Pannoniae filiam. 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 351 
LI 


xal δὴ τῶν πρὸς ἀλλήλους συνϑεσιῶν στέλλει μὲν εἷς πρεσβείαν 
τὸν ἱεράρχην, συνεχπέμπει δὲ καὶ τὴν χόρην ὑπὸ ϑεραπείᾳ με-- 
γίστῃ βασιλικῇ. καί γε καταλαβοῦσι τὴν Βέρροιαν σφίσι τὰ τῆς D 
βουλῆς ἔστη πεμῳφϑῆναι πρὸς τὸν Οὔρεσιν Στέφανον τὸν yagto- 
σφύλακα Βέκκον, ἅμα δὲ σὺν ἐκείνῳ καὶ τὸν Τραϊανουπόλεως 

Κουδουμηνήν. ἦν δὲ καὶ πρὸς τῆς δεσποίνης ἐντεταγμένον τῷ 
χαρτοφύλακι αὐτὸν προαπελϑεῖν καὶ γνωρίσαι τὰ κατὰ τοὺς Σέρ-- 
βους τρἀνότερον, ὅπως μὲν σφίσιν ἐστὶν ἢ δίαιτα, ὅπως δὲ qj 
τάξις τῆς ἐκείνων ἀρχῆς διιϑύνεται" ἐκείνη γὰρ καὶ μεγίστην τὴν 

10 ϑεράἀπείαν τῇ ϑυγατρὶ προητοίμαζεν ἐπὶ χλιδῇ παντοίᾳ βασιλικῇ. Ἔ 
ἐκείνῳ τοίνυν προαπελϑόντι γνωρίσειν καὶ σημανεῖν προσετάσσε- 
το, πρὶν ἂν ἐπιβῇ Σερβίας ὃ πατριάρχης. οἱ δ᾽ ἐπιστάντες οὐ 
μόνον οὐδὲν τῶν εἰς ϑεραπείαν εἶδον ἐκεῖσε καὶ ἀρχῆς τῆς τυχού-. 
σης ἄξιον, ἀλλὰ καὶ τὸ ϑεραπευτιχὸν τὸ ἐν ἐκείνοις βλέπων ὃ P 240 

15 Οὔρεσις καὶ οἰχίδιον, καὶ μᾶλλον τὸ τῶν ἡμιανδρίων, τί “ἂν καὶ 
εἴησαν οὗτοι διεπυνϑάνετο. ὡς δ᾽ ἤκουε παρ᾽ ἐκείνων ὅτι τάξις 
ἐστὶν αὕτη βασίλειος, καὶ ὡς τῆ βασιλίδι εἰς ϑεραπείαν ἀχολου-- ^ - 
ϑήσαιεν, ἐχεῖγος ἀταλαστήσας φησὶν “(αἱ αἴ, τί ταῦτα; καὶ 
ἡμῖν οὐ συνήϑης αὕτη ἡ δίαιτα.) καὶ τὸν φάναι τε καὶ ἅμα τὴν - 


8. δὲ deerat. 18. ixolaerjsag? 19. τὸν] τοῦτο 


cum igitar de omnibus ante conventum esset, ad executionem pactorum 
mittit imperator legatum patriarcham, et cum eo sponsam virginem regio 
megnifice stipatam comitatu. bis simul cunctis ubi Berrhoeam pervene- 
runt, expedire commoniter visum est praetnittendos ad Stephanum Ure- 
sim chartophylacem Yeccum et cum eo Traianopoleos episcopum Cudame- 
Ben. fuerat autem ab Augusta peculiariter commendatum chartophylaci 
at praecederet sponsam , priorque in Serbiam. adveniens exploraret ad li- 
qoidum quodnam id esset hominum genus, quae ibi forma vitae cultus- 
que, quae ratio consaetudinis civilis, quis ordo publicae rei, ac ius 
ususque principatus. nam cum illa proficiscenti filiae apparatum et pom- 
pem quam potuerat maxime regiam, et cum. specie ac pretio ad magnifi- 
centiam , tum usu, et copia ad mollitiem deliciasque comperatam, ambi- 
tiose attribuisset, muliebri scilicet curiositate nosse avebat ecquid paría 
iis, awt qua istis proportione respondentia, repertora esset sua filia. 
ea de causa iusserat priorem eo proficisci Veccum, et sibi per nuatios 
significare quae comperisset, priusquam patriarcha cum nova sponsa Ser- 
biam ingrederetur. at Veccus εἰ Cudumenes ubi pervenere, adeo nibil 
lbi ad ministerium commodum, δὰ pompam exquisite ornatum, aut omnino 
vel mediocri dignum magistratu repererunt, wt ipsum illoram instrumen- 
tum ac comitstom Stephanus Uresis admiraretur, et viso tabernaculo, 
Dropleatien autem familia obsequioque eunuchoram, quasi obstopescens 
imatissima re, quaereret quid baec tandem essent et quem usum ha- 
berent, cum vero audisset partem esse illam praemissam. satellitii ac 
reginae adventantis, indoleseenti similis exclamaret “ heu, heu, 
quas et quorsum ista? nos. barum delicierum usum mon habemus;" et 


352 GEORGII PACHYMERIS 


νύμφην δεικνύειν πενιχρὰ φοροῦσαν καὶ ταλασίᾳ προσέχουσαν, 
καὶ “οὕτω λέγειν χειρὶ δεικνύντα “ταῖς νύμφαις ἡμεῖς προσφε- 

B ρύμεϑα." ἦσαν δὴ καὶ τὰ κατ᾽ αὐτοὺς τὸ παράπαν λιτά τε καὶ 
εὐτελῆ, ὡς ἀποζῆν ϑήραις καὶ κλέπτονξας. ὧς γοῦν ὑπέστρε- 
ge» οἱ πεμφϑέντες καὶ ἀκριβῶς ἐδήλουν τῷ πατριάρχῃ ὃ τε εἶδον 5 
καὶ ἃ ἤχουσαν, ἐπέκλλασάν τε τοῖς περὶ ἐκεῖνον τὴν προϑυμίαν, 
καὶ περὶ ἑαυτοῖς ὡρρώδουν, μὴ καὶ ἐκ τοῦ παραχρῆμα ἐνέδραις 
χαλεπαῖς περιπέσοιεν' οὖ γὰρ εἶχον πιστεύειν ἀνδράσι μὴ dme 
στρεφομένοις αἰσχύνης καὶ μέμψεως. τέως joa» εἷς τὸ πρόσω 

€ νωϑεῖς τινὲς τὴν παρείαν καὶ τοῖς ὅλοις ὑπόπεως ἔχοντες. ὡς δὲ 10 
κατέλαβον τὴν ᾿Αχρίδα, τὴν μὲν βασιλίδα καὶ τὸ περὶ αὐτὴν οἱἷ-- 
κετικὸν καὶ ὅσον alg ϑεραπείαν αὐτοῦ που διαναπαύουσιν, ἐκεῖ- 
vo: δὲ προαγγέλους πρὸς Οὔρεσιν πέμποντες καὶ αὐτοὶ σχολαίως 
τοῖς πρόσω προσέβωινον. τῇ Πολόγῳ δὲ παραγγειλάνετων, ἣν 
δὴ ἄλσος ϑεοῦ ἐκεῖνοε κατὰ γλῶσσαν εἴποιεν, καὶ ἤδη καὶ πρὸς 15 
“Διπαίνιον ἰόντων, πέμπεται μὲν πρέσβυς ἐκεῖϑεν ὃ xal μεσάζων 

Ὁ ἐκείνων, Γιώργιος τοὔνομα, ᾧ δὴ καὶ λόχος ἀνδρῶν ἐνεδρεύ- 
σας προσεζημίους τὰς δ᾽ ἐνέδρας καὶ πρώην οἱ περὶ τὸν κα- 
τριάρχην ἀκούοντες ἐδειλίων. τότε δὲ καὶ ἀκριβῶς ἐς φόβον μέν 


6. ἀπέκλασάν P. 
haec loquens simul nurum ostenderet m vestita ac la- 
; mana eam indicans subiiceret *en tali nos cultu 
murus consuevim " porro in eaetero circa cralem apparatu ai- 
ac plaae plebeium spperebeat. nulla victus 
mundities: e venatu illeute, ac tumultu sane venatorio, nulla specie aut 
ja, im cibi verabantur. ut 
ergo baec sibi qui missi fuerant reversi ad patriarcham retule- 
runt, utque Darrarunt quae audierant, conturberwst ea non 
comitatem upiversum, animos, solicitudine 
ecta ne insidiis speliarentur: quid enim mitius & 
adeo incultis, quos nulins mos aut pudor, n respectus bu- 
menitatis aat o revocatura viderentur endo quod 
liberet oumque? tristes hisce curis segnesque procedebant , enxia 

in ut putabant, singula 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 853 


γαν καϑίσταντο, μὴ καὶ νεωτερισϑῇ τὸ σφίσι τῶν. ἀνηκέστων" 
τοὺς γὰρ οὕτω καὶ τοῖς ἰδίοις καὶ μᾶλλον τοῖς ἐκδόξοις καὶ üg- 
χουαιν ἐνεόρεύοντας σχολῇ γοῦν ἀποσχέαϑαε τῶν ἀλλοτρίων. 
ἤκουον δὲ καὶ παρὰ Γεωργίου τὰ μὲν εἰς πρεσβείαν πάντῃ τῷ 
50xonQ τῶν βασιλέων ἀπῳδά st καὶ ἄλλως σαϑρά" ἐκεῖνοι ydg Ε 
καὶ ὡς ἄρξοντα μετὰ τὸν πατέρα εἷς κῆδος προσίεντο τὸν vióy, 
τοῦ προτέρου τῶν παίδων Στεφάνου τὸ σχέλος χατεαγότος καὶ 
βίον ζῶντος ἀπράγμονα" 6 δὲ ἄλλ᾽ ἄττα κύκλῳ περιβαλλόμενος 
τὰ ἁμολογημέκα ἐπηλυγάζετο. τὰ δ᾽ εἰς τὴν ὁδὸν δυσχερῆ τε 
1τοἄλλως, καὶ ὡς αὐτὸς ἐδείκνυ ζημιωϑείς. ἦσαν δ᾽ ἀνὰ μέρος καὶ 
οἱ περὶ τὸν χαρεοφύλακα (αἱ γὰρ τῆς δεσποίνης παραγγελέαι καὶ 
ἀξιώσεις δειναὶ slg τὸ. ποιεῖν ἐκείνων φροντίζειν, οὕτως ἰδόντα) 
ἐπικλῶντες τὰς προϑυμέας τῷ πατριάρχῃ καὶ τοῖς ἄρχουσιν, ἐφ᾽ P 24 


6. προσίοντο Ῥ. 


horruerant, ita facti accepta confirmatione moestissimi senserunt quo lo- 
corum malorumque devenissent: quid enün non iure metuerent in tanta 
berbariae licentia? aut quomodo sperarent purcituros exteris ac tempera- 
turos avidas manus a gaza peregrina eos qui ne ἃ popularibus quidem 
suis, iisdemque illustri magistratu conspicuis, abstinerent iniurias extre- 
mas? caeterum de negotio ipso δὰ foedere principum duorum tam incon- 
sequenter atque ambigue Georgius jste locutus est, ut spem successus 
omnem prudentibus excuteret, primum omnium deprebensum est errorem 
imperatori oblatum in re ipsa ac substantia negotii, dum is filiam de- 
spondere se suam credidit minori quidem fiiio cralis, verum propter mor- 
bum incurabilem maioris heredi haud dubio et successóri designato r 
Berbiae. nunc autem intelligebatur ex Georgii sermonibus vana illa fuis- 
86. quee lactate füerant de fraeto crure ac desperata valetudine primo- 
geniti, qui filiam regis Pannoniae in matrimonio habebat. de caeteris ad 
rem quae tur spectastibus, idem legatus non minus inopinata et 
sabigun ferebat, alia quaedam, quoram nolla erat unquam 58* prius 
» propomens, ciremitasg ue vafre captans, ue de quibus certo 
comvemerat astuto jnvolvens silentio, quae omnia mirantibus nostris simul 
oocurrebent pericula infestae latrociniis viae, quae quam non sine causa 
tümerentur, ipse legatus sua eius generis recens accepta damna comme- 
saerans plenam faciebat fidem. partem etiam momenti, nec eam levem, 
ad novum iaclinantibus consilium addebant, quae chartophylax coram per- 
specta retulerat de sordibus et miseria domestica regis Serbiae, quaeque 
Sibi enixe commendata dicebat ab Augusta de prospiciendo à itati 
wc commodis filise, quam, uti se res babebant , manifestum erat, si per- 
duweereter quo intenderant, non in regnum: aut. regni spem sed in servi- 
totem trasscribi tristissimam. baec patriarchae ac reliquis in eo comi- 
teta praecipua dignitate conspicuis omnem infringebant impetum ulterius 
pergendi , wtique reputantibus nullum coeptorum commodum aut saltem 
tolersbilem exitum , pnuilem longae ac inboriosae viae fructum sperandum 
epperere. ne pactis quidem vider? constituaram fidem, si futura e prae- 
seatibus sestimarentur. quid igitur attineret in ambiguum et obliquis an- 
fractibus cenfesum negotium in caecum perplexumque labyrinthum 
sese alias et irrevosebilies immargere, eb non potius deprehensa vel sero 


354 GEORGII PACHYMERIS 


ᾧ μὴ πλέον προβῆναι" μηδὲ yàg ἀνυστὰ καὶ ἐπικίνδυνα. οὕτως 
ἐχόντων γίγνεταί τι καὶ ἄλλο δεινόν, ὃ δὴ καὶ εἰς ὑποψίαν ἐμ-- 
βάλλει σφᾶς τοῦ καὶ πρόσϑεν ἰόντας παϑεῖν τὰ χείριστα. οἵ 
γὰρ τὴν χώραν ἐπῳχημένοι κατὰ στίχας ἰόντες ἐφίσταντο καϑη-- 
μένοις πολλάκις, καὶ ἑώρων ὡς ἄλλοϑέν που ἥχοντας" σφίσε δ᾽ 5 
jv σκοπὸς παρατηρεῖν τὰ ἐκείνων, ἐφ᾽ ᾧπερ καὶ νυκτὸφ ἐπελ-- 

B ϑόντες συλήσειαν. ὃ δὴ καὶ μετ᾽ ὀλίγον λαμβάνει τέλος" νυ-- 
κτὸς γὰρ ἐπιόντες ἀψόφῳ ποδὶ τοὺς ἐκείνων ἵππους συλῶσι, καὶ 
ἧ ποδῶν εἶχον, ἀφανίζουσιν ἑαυτούς. oi δ᾽ ἅμ᾽ ἕῳ καὶ ὕπ᾽ 
αὐγὰς γνωρίζουσι μὲν τὸ πραχϑέν, ζητοῦσι δὲ τοὺς δεδραχότας. 10 
ἀλλὰ ζητοῦσι μάταιος ἦν 7j σπουδή οὔτε γὰρ εἶχον μαϑεῖν παρ᾽ 
ἐχείνων τοὺς σφετέρους ἐπειλυόντων, καὶ τὸ δραστικῶς ἐξετάζειν 
καὶ ἀπαιτεῖν οὐ συνήνεγκε, μὴ καὶ πλέον ἐπισυμβαίη, ἀνϑρώ-- 

C ποις μὲν τὴν ἰδέαν ϑηρίοις δὲ τὸν τρόπον παρεμπεσόνεων. ὅμως 
τοῖς ἐκείνων ἄρχουσι χρησάμενοι εἷς βοήϑειαν (μηδὲ γὰρ ἔχειν 15 
ὅπως καὶ κινηϑεῖεν), τῶν κρειττόνων ἵππων ἀπολωλότων ἄντι-- 
σηκούμενοι τοῖς τῆς χώρας οὐχ ἐπ᾿ ἴσων, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐγγύς, με- 
ταναστεύειν elg τοὔπισϑεν ἐβουλεύοντο. καὶ δὴ δοξάσης τῆς 
βουλῆς ἀγαϑῆς καὶ συνοισούσης πλέον ἢ μὴν βλαψούσης, πρύ- 


129. ἐπιλυόντων P. 18. δὴ] μὴ P. 


fraude pedem statim referre, tandemque imperii honori, imperatoriae vir- 
ginis dignitati salutique conaulere ? tala illis deliberantibus et adhuc sea- 
tentiae incertis supervenit quidpiam, quo suspiciones in metum et ex- 
pectationem verterentur certam grave quiddam et exitiale patiendi, si 
rro pergerent, siquidem incolae regionis per turmas accedentes rece- 
entesque, ubi cominus aspexeránt minime familiari vultu, ac sic speciem 
praebentes euntium praeoccupatum insidiis locum, unde noctu erumpentes 
petum facerent in peregrinos, quorum iter explorassent et quam mul- 
tum praedae traherent praesenti conspectu observassent, formidinem no- 
stris admoverunt, quae cito in dolorem transiit. nam non ita multo post 
nocturni grassatores clam appulsi, pede suspenso summa cura strepitus 
vitandi, equos nostrorum abduxerunt et cum iis quam longissime fuge- 
runt. Romani sub auroram furto agnito quaerunt auctores facti, de ob- 
viis percontantes ecquid horum nossent. sed vanum scilicet studium erat 
indicii testimoniique corrogendi a consciis furum in suos ipsorum popula- 
re$ sociosque, quorum rapacitatem haud paulo imitaturi libentius quam 
accusaturi viderentur. itaque prudens consilium fuit rem istam noa ni- 
mium urgere, ne ista ipsa instantia irritata gens barbara, belluinam fe- 
ritatem bumana celans specie, peius aliquid funestiusque desi 
tamen ne quid intentatum relinquerent, magistratus locorum adieruat, 
rogantes ut equos aibi restitui curarent, sine quibus institutum ad regem 
ipsorum iter perficere nequirent. verum ab his nihil aliud impetrari pe- 
tuit nisi ut equos ipsis regionis eius, nulla parte cum amissis compera- 
biles, offerrent. quae videntes nostri ad consilium tandem in proram, 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 355 


pru» τὲ χρούονται, τὸ TOU λόγου, καὶ τοῖς ὕπισϑεν ἐπεχτεινό-- 
μενοι ἕως ᾿Αχρίδας ἤεσαν. ἐκεῖθεν δὲ συνάμα τῇ βασιλίδε Θεσ- D 
σαλονίχης ἐπιβάντες, κῆδος ἐκεῖνο καὶ συνθήκας καὶ συναλλάγ- 
ματα παρ᾽ οὐδὲν ϑέμενοι, πρὸς βασιλέα ὑπέστρεφον. 

5 7. Ὑότε τοίνυν μετὰ καιρὸν καὶ τὰ περὶ τὸ Δυρράχιον Ῥ 249 
ξυνέβη ἐλεεινὰ xol πλήρη δαχρύων. Κρονίου γὰρ ἐνστάντος μη- 
νὸς ἀσυνήϑεις ψόφοι τὴν γῆν ἐτάρασσον συνεχῶς, οὕς δὴ βοα- 
σμοὺς κοινολογῶν εἴποι τις, καὶ δῆλοι ἦσαν σημαίνοντες ἐπιὸν 
ἐγγύϑεν κακόν. μιᾶς γοῦν ἡμέρας καὶ συνεχέστερον ἐπήχουν οὗ 

10 κρότοι καὶ μεῖζον ἢ πρότερον. τοῖς μὲν οὖν ἐμπεσοῦσα δειλία 
ἔξω που κατοικεῖν τοῦ ἄστεος ἔπειϑεν, ὡς εἶ πλέον γένηται ἀλυ- B 
£dovow, ἀλχὰ νὺξ ἦν ἐπιγινομένη τοῖς ἡμερινοῖς ἐκείνοις 9o- 
ούβοις, καὶ σεισμὸς ἐμπίπτει βαρὺς καὶ τῶν μνημονευομένων 
μιείζων.᾿ ἦν δ᾽ ἐκεῖνος οὗ τρόμος, ὡς ἄν τις εἴποι, γῆς κατὰ 

15 τὸ λέχριον κινουμένης, ἀλλὰ κατὰ σφυγμοὺς ἀνατιναγμός, ὡς 
ἐν ἀχαρεῖ πᾶσαν τὴν πόλιν ἐκείνην x ϑεμελίων ἀνατραπῆναι xal C 
πεσεῖν εἷς τοὔδαφος. οἶχοι δ᾽ ἐκεῖνοι καὶ ἀναστάσεις χτισμάτων 
μηδὲ τὸ βραχὺ ἀντισχόντες ἐνεδίδοσαν καὶ κατέπιπτον, ἐναπο- 
“λαμβανομένων ἐντὸς τῶν ἀνθρώπων, μηδενὸς ἔχοντος ὅπῃ φύ-- 

90γο.. τὸ γὰρ τῶν οἰκοδομημάτων συνεχὲς τῇ “ἐκείνων φυγῇ 


quod aiunt, incumbendi reflectendique retro itineris li sunt, refe- 
rentes ergo pedem quam maxima velocitate in tantis difficeltatibus licuit, 
Achridam se r runt, ibique resumptam regiam virginem 'T'hessaloni- 
cam deducentes, inde omissa jam omni cogitatione indignae ac pernicio- 
886 affinitatis ad imperatorem redierunt, 

7. Circa hoc tempos ant paulo post contigit miserabilis et omnium 
digna lacrimis Dyrrbachiensis clades, bunc ferme in modam. mense in- 
eunte Martio sonorl e terra fragores increbuere is strepitum fere conti- 
muum; quales boasmos sive boatos cum vulgo loquens quis dixerit, hi 
mimiram clare denuntiabant imminens malum, cum sic aliquandiu inferne 
tonuisset, repente die quadam acutius et continentius insonmere coepta 
tonitrus, quo eorum augmento moti quidem in formidinem acriorem tectis 
excesserunt, diversorio extra urbem quaesito, ut si quid inde funesties 
Ingrueret, salotem in tuto haberent. nocte porro superveniente éiurnis 
huiusmodi toemoltibus terrae motus incidit gravis et omnibus de quibus 
est fendo auditum vehementior. non enlm is erat tremor quasi quis dixe- 
rit terrae in obliquum nutantis, sed reciprocus validissimus impulsus, 
nenc velut contrahentis sese, nonc impetu contrario se dilatantis et eli- 
clentis soli. quo ex alterno succussu contigit universam illam momento 
a fundamentis everti concidereque civitatem. demus enim, quae illam 
conflabant, et illa quantavis extructa firmitudine exaggeretaque aedificia, 
haod paria resistendo prostrata sent, deprehensis intus hominibus misere 
oppressis, nemime quo aut qua effugeret habente. nam erumpentibus e 
proprio demicilio domuum undique aliarum ruinae occurrebant , ut spera- 


25€ GKORGH PAGHYMERIS 


B πολλῷ ἦν édor ἐντὸς οἰκιῶν ἢ ἔξιόντας edt. 
Ses ud —— — ix μέρους" οὐδὲ γὰρ ἦν ἥτις 
P "πὶ κατὰ τὸ ἀκέραιεν duyérra. ἄλλη γὰρ ἐπ᾿ ἄλλῃ avene, 
καὶ ὃ ταύτης πεαηύαης τὸν κίνδυνον ἀποδρὰς ψατά oa τύχην 
ἐπιπεσούσης ἄλλης συνελαμβάνετο. καὶ ἦν ἀϑρόον μὲν τὸ δει- ς 
vév, δυαχερὲς δὲ ἢ ὥστε τινὰ φυγόντα σώζεσϑαι, πολλοῖς δὲ 
καὶ ὄναρ ἐνέστη, ot καὶ πρὶν μαϑεῖν τὸ συμβὰν αὖκ ἔφϑανον 
E ὀκολλύμενοι. παιδάρια δὲ καὶ βρέφη μηδ᾽ ἔχοντ᾽ εἰδένοι τὸ 
χολεπὸν τοῖς ἐρειπίοις αυγκατεπνίγαντο, τοσοῦτος δ᾽ ἦν ὃ ἐξαί- 
φνῆς χτύπος καὶ ϑόρυβος, ὥστε καὶ τῆς ϑαλάσσης ἀναβρασσο- 19 
μένης ἔξωθεν τοὺς περιγεγονότας ὑπονοεῖν, οὐχ ὅπως ἀρχὴν 
p S3 ὠδίνων ἐκεῖνα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τοῦ xáquov ἐπιστῇκοι συντῇειαν * 
τῷ γὰρ παρᾳϑαλασσίαν μὲν τὴν πόλιν ἐκείνην εἶναι, δεινὸν δὲ 
χαὶ τιναγμὸν ἐμπεσεῖν ἐξαίφνης, τόσῳ μὲν ϑορύβαν γεγονότος 
ἀνθρώπων, τόαρυ δὲ κτύπαν ἐπικατᾳπιπτόντων ἀλλήλοις τῶν 3$ 
οἰκημάτων, oi ἔξῳϑεν εἰριϑέντες μειζόνως κᾳτασεισϑέντες τὰς 
ἀκοὰς αὐδὲκ εἶχον ὑπογφεῖν ἕτερον ἢ τοῦ χόσμον παντὸς Gagári- 


15. à) deerat. 








L. sub tecto manentibus quam prodeontibus videretur. sed e£ 
ici 
»b- 


ΠΤ 


DE MICHAELE PAIAEOLOGO L. V. 357 


σιν. — Dc. oi» dé» δὲν τοῦ δειόμυῦ κρατήσαντος, eX; κηδὲν 
ἑστὸς ἐγκαταλειφϑῆναι, ἀλλὰ πᾶν τὸ ἐντὸς καταπεσεῖν καὶ τοὺς B 
ἀνθρώπους υὐγκαταχῶδαι, παρὰ μόνην αὐτὴν τὴν ἀχρύπολιν 
(ἐκεένη γὰρ καὶ ἀντέσχε καὶ οὐχ ὑπήκοοε τῷ σεισμῷ), ἡμέρας δὲ 

ἃ ψανεέσης σοντρέχουσιν οἱ περίοικοι ἅμα μακέλλαις τε καὶ δικέλ-- 
λαις καὶ παντὶ τῷ πρυδτυχόντι ὀργάνῳ πρὸς ὀρογὴν χρώμενοι, 
καὶ προσπεσόντες ὥρνττον, ἵνα γοῖν καί τισι ταλαιπώροις ἔτι 
CGoiv ἀπυμύναιεν τοῦ κινδύνου, τὸ δὲ πλέον ὡς ἂν καὶ πλοῦτον C 
παντοδαπὸν ἐκφορήσαντες τοῖς ἐρειπίοις κατασπασϑότα λαβόν- 

10 τὲς ἔγοιεν᾽ τότε γὰρ τοῖς πράγριασιν τῶν πεσόντων καὶ οἱ κληρο- 
ψφύμοι συγχατεδύοντο, καὶ ὃ λαγχάνειν τὰς ἐξούλης diac ἐκείνοις 
οὐκ ἦν. ἐφ᾽ ἡμέραις οὖν ἅπαν τὸ γεγονὸς εἷς ἔδαφος xatuowd- 
Ἰράντες καὶ χρυσοῦν ἀμήσαντες ϑέρος MAasol τε zal οἱ περίον. 
xoi, ὡς ἅμαις χρώμενοι ταῖς δικέλλαις, τέλος ἔρημον ἀφιᾶσι Ὁ 

15 τήν πότε πόλιν ἐχείνην, γνωριζομένην σημείοις voi» ἀμυδροῖς, 
ἐν οὖσι καταλεγομένην οὐ τῷ εἶναι ἀλλὰ μόνῳ τῷ ὀνομάζεσθαι. 
6 δ᾽ ἐκείνης ἀρχιερεὺς Νικήεας εὐὑρεϑεὶς κἀκεῖνος τῷ τότε, καὶ 
φυλαχϑεὶς μὲν ἀλλ᾽ ἐν πολλοῖς τῶν ριελῶν τὰ σύριβολα τοῦ κεν- 


extremum rerum liumanarum et fatálem coeli ac terrae destructioni diem. 
hac violentia per spatium temporis non exigeum grassatus in urbe terrae 
motns nibil ibi iam in quod pergeret saevire reliquum fecerat: praeter 
arcem , quae tma Íllaesa stetk, omnia sedíficha collapsa omnes in lis re- 
& homines communi sepolcro tumulaverant. eam ti&gicum ubi late 
ostendit oculis speciem ortus díei, quae tam diram excepit tioctemi , con- 
curreruat ex sgris undique «quam maximo nümero, Wumptis in manibus 
nibus et farris omnique terfae movendae septo instrurmerito, quod 
que in monum quaerenti venerat, com his wcervum illu immanem 
ruid&rum, wui pridie utbs foerat, andique fodere coepertmit, 
Εἶν urgente caritate, sl quem Torte miserum adhac spirantem inter ruta 
et c&bsa dirütarum saedinm vindicare ab interitu possent, sive, quae 
tsaxima hers erát, instinctu &varae cupiditetis, ut tot divitiss fbi cum 
Dossesto vs sépültas mec slium Jam habentes legitimum feredem, domi- 
à tum sebole ét cognatióne Gnivers& paritet occombentibus, in suos 
ipsi wsüs auferféht, securi forensium tricaruto nec metuentes iuterdictom 
unde vi. hie aliqnot dierum labor feit, quo ilia versando serutand 
evoluta congeríes et in unam utcunque aequatam complamntita stperfi 
est. ex eo moll campo messuete segetem auresm, ligontbus πεῖ υἱοῦ 
Talium, Albamitae caeterique circuin habitsites, demumque cem praeda 
tetedeutes plane desertam reliquerunt illam olim urbem, «bl fuerit sigmis 
nünc tantum ezilibus monstrantem, in vrbibos numeratum dic tantum 
cans&, et nomine tenus, cum modo urbs not wit, at elus ahfistes Mice- 
tas tns repertorum fntet ruimes, et servutos sifpersves flle quidem, cae- 
terum in rmultia cicatricibus reliquis ex plagis quas fliapsu saxorum 
tgourumque acceperat, locolénta vestigis mürabiliter vitati periculi cir- 
cHmferetha, memoria ipsa wiadis, quum viderat et setsefat stteciorem 


358 GEORGII PAOHYMERIS 


dévov φέρων, πικρὰν ἰδὼν συμφορὰν καὶ ἣν ἥχιστ᾽ ἄγ τις xad 
προσεδόκησε πώποτε, κατάφοβος φεύγει, ἀφεὶς ἔρημον οὐχ 
ἑαυτοῦ μόνον ἀλλὰ καὶ τῶν ταύτης ἐποίκων καὶ κάλλους κτισμά- 
τῶν καὶ πραγμάτων αὐτῶν τὴν μητρόπολιν. 

P324 8. Tóze τοίνυν καὶ ὁ ῥὴξ Πουλίας Κάρουλος, ἔκπαλαι 5 
τὸν Παφρὲ καταγωνισάμενος, ἐν ἀκμῇ ἦν τῶν καϑ' αὑτὸν 
πραγμάτων, καὶ νηῶν παρασκευαῖς πλείστων ἐμεγαλύνετο, ἔκ- 
σπονδὸς ὧν βασιλεῖ τὰ πλεῖστα ἐπ᾽ αἰτίαις τῶν Βαλδουΐνου συν- 
αλλαγμάτων, ὡς ἐντεῦϑεν ἐπὶ τῇ πόλει οἴεσϑω δικαιοῦσϑαι. 
παρεσκεύαζε μὲν καὶ τὸ ναυτικὸν πλεῖστον ὅσον, xol σώμασι καὶ 10 

B ὅπλοις καὶ χρήμασι συνεχρότει" οὐ μόγον δέ, ἀλλὰ καὶ τὸν πά- 
za» προσελιπάρει καὶ ϑερμῶς ἐδέετο ἐφεῖναί οἱ τὴν κατὰ τῆς πό- 
λεως ἐχστρατείαν, ὡς καὶ ἄλλως δίκαιον ὃν ζητεῖν τὰ τῶν παέ- 
δὼν αὐτοῦ, ἐφ᾽ οἷς σφίσι συμφωνοῦσι καὶ ἡ ἐχκλησία συνήνει 
καὶ συνεργεῖν τὰ μέγιστα ὑπισχνεῖτο. καὶ ὃ μὲν ἐν τούτοις ἦν, 15 
ἐκ πολλοῦ παρασκευαζόμενος" ὃ δὲ βασιλεὺς ἀνέριστα τὰ πρὸς 

€ ἐκεῖνον διαγινώσκων καὶ τὸ πᾶν ἀδήριτα, ὅτι καὶ πλείσταις μὲν 
ταῖς ναυσὶν ἐξηρτύετο, πολλῷ δὲ καὶ τῷ xarà γῆν πεζικῷ διὰ 
Βρεντησίου περαιωϑησόμενος εἰς τὸ τοῦ “ἁἸυρραχίου ἐπίνειον, 
ἐρήμου ὄντος ἢ καὶ μᾶλλον παρ᾽ ἐκείνου κατεχομένου, εἰς τὸ 20 


opinione omni, perculsus adeo est ut locum fugerit nec sustinuerit insi- 
stere sepulcro suse metropolis, quam orbatam civibus, corona moenium 
et aedificiorum elegantium omni ornatu, opibus quoque spoliatam, haec 
ad extremum sui pastoris secessio reliquit plane desolatam. 

8. Hac tempestate fortuna regis Apuliae Caroli, qui iampridem. 
Maníredum debellaverat, in flore atque apice felicitatis erat. in primis 
epparatu ingenti navali potens et formidandus habebatur. palam autem 
se ferebat infensum imperatori ob societatem affinitate firmatam quae 
ipsi cum Balduino intercedebat. cui velut ius vindicaturus pristinum, ex- 
peditionem in urbem Constantinopolim adornabat, navesque ad id et 
praevalidas et plurimas et tum corporibus tum armis tum caeteris utilibus 
δὰ scopum rebus copiosissime instructas compararat et congregaverat. 
Deque his contentus ἃ papa etiam petebat et ardentibus instabat preci- 
bus, ut Constantinopolitanae hniusmodi expeditionis auctor ipse fieret se- 
que isti negotio praeficeret: dignum enim esse id bellum, quo videlicet 

- repetenda filiorum eius esset hereditas, quod patris communis nomine 
auspiciisque gereretur. in quae iilis consentientibus, ecclesia quoque con- 
silium probavit, et cooperaturam se ad effectum votorum quam posset 
maxime promisit. his tunc agitandis conficiendisque intentus Carolus erat. 
imperator vero prorsus imparem se sentiens isti sustinendo bello, nec 
quidquam dubitans quin succumberet Romana res, si contra eam Carolus 
luceret tum illam, de qua dixi, instructissiam classem, tum simul for- 
tissimum, quem item paraverat, terrestrem exercitum, Brundusio in 
Dyrrhachii navale iam vacuum et occupanti expositum mox, prout desti- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 359 


ἀνακεισϑῆναι χρησόμενος, ὡς ἐλέγετο, δυνατὸς ἦν, κἀντεῦϑεν 
διττὸν φχονόμει τὸ στράτευμα, ἄλλως ἔγνω τὴν πρὸς ἐχεῖνον μά- 
χῆν μεταχειρίσασϑαι. καὶ δὴ πολλάκις μὲν οὐχ ἰδίους πέμπων 
παρὰ τὸν πάπαν (οὐ γὰρ ἐδύνατο ἐκείνου χατὰ ϑύρᾳας ἀπαντῶν- D 
ὅτος), ἄλλως δὲ γραμματοφόρους κρυφηδόν, καὶ δὴ καὶ Ἰταλῶν 
ἐπιδόξους ὅσους ἤδει φιλοῦντας xol τῆς ἐκείνων, συμμορέας γι- 
γωσχομένους, ἔστι δ᾽ ἐνίοτε καὶ οὖς φρερίους αὐτοὶ λέγουσιν, 
ἀδελφοὺς δῆϑεν, ὑπερχόμενος καὶ ϑωπεύων, πολὺς ἦν δυσω- 
πῶν τὸν Ῥώμης ἀρχιερέα καὶ καταποτνιώμενος μὴ ἐφεῖναι Καρού- 
ολῳ τὰ κατὰ νοῦν πράττειν, μηδὲ συγχωρεῖν Χριστιανοῖς ἐπὶ E 
“Χριστιανοὺς στρατεύεσθαι" εἶναι γὰρ καὶ Ρωμαίους, οὗς αὐτοὶ 
Τραικοὺς ὀνομάζουσι, τοῦ αὐτοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτῆς ἐχκλη-- 
σίας τοῖς Ἰταλοῖς, ἔχειν δὲ xal αὐτὸν τοῦτον πατέρα πνευματι- 
κὸν καὶ λογίζεσϑαι ἀρχιερέων ὄντα τὸν πρώτιστον. ἤδη δὲ καὶ 
15 ὑπισχνεῖτό οἱ τὰ χρηστότερα" τὰ δ᾽ ἦν τὸ μίαν μάνδραν γενέσϑαι P. 445 
τὴν ἐκκλησίαν ϑεοῦ, καὶ ἀρϑῆναι τὸ μέσον σχάνδαλον, ἀνόνητα 
ἐπεισφρῆσαν ix παλαιοτέρου ταῖς ἐχχλησίαις" μηδὲ γὰρ εἶγαι 
λοιπὸν ἐμποδὼν τοῦ ταῦτα γίνεσϑαι ἀποκωτασταϑείσης τοῖς ἐξο- 


1. ἦν) d»? 


maverat, deportandum. bifariam enim isto modo partiri copias Carolus 
decreverat; et iam misisse Dyrrhachium dicebatur qui solum praeoccupa- 
rent ubi steterat illa civitas, quam etiam, ut ferebatur, reficere ta- 
bet. cum, inquam, haec secum reputaret imperator, alia omnino ratione 

vi aperte instantibus occurrendum malis oensuit. missitabat igitur 
ffequeater preces et literas supplices ad papam, non per legatos aut ho- 
mies sagnitos pro suis (frustra enim tales mittere conaretur, tenente 
citeriores Roma i ot quasi portas ipsas aulae pontificiae Carolo, 
βουνὰ dobie prohibituro ne trensirent), sed per alios fidos et non suspe- 
ctos ob dissimulatum habitam tabellarios , et ex quosdam [Italos illustres, 
quorem sibi amicitiam paraverat ue à Caroli partibus alienos norat. 
wtebatur et ad id interdum eius g hominum ministerio, quos Latini 
Frerios vocant, quasi diceres fratres, quos ad id sibi officii praestan- 
dum artificio blanditisrum attraxerat. horum interventu omnium multus 
erat in obsecrando obtestandoque pontifice Romano, ne sineret Carolum 
exequi quee destipaverat, neve permitteret Christianos Christianis bel- 
lum inferre: esse enim nos quoque Romanos , quos Latini Graecos appel- 
larent , oni eidemque subiectos Christo, unum unius ecclesiae corpus cum 
Italis conflantes. se quoque papam babere atque agnoscere spiritualem 
patrem, episcoporum omnium principem. huic professioni promissiones in 
posterum plausibiliores addebat, daturum sese videlicet efficacem operam 
quo in unum ovile redigeretur ecclesia dei, nationum discrimine sublato, 
et scandelo damnosi discidii, quo dudum perniciose cominunis concordia 
dirimebatur, de medio amoto: nibil enim iem obstiturum quominus id fie- 
ret, restitutis in patriam antiquam suam Constantinopolim illis qui ex ea 


Lo 


360 GEORGII PACHYMERIS 


ploro« τῆς πόλεως. ταῦτά vt συχνάκις δεεμήνυε, καὶ χρυσὸν 
πέμπων Καδδηναλίοις (στρόφιγξιν 0 Ἕλλην εἴποι, ὡς ϑύρας οὔ-- 
σης τοῦ πάπα κατὰ τὴν Χριστοῦ μίμησιν) καὶ οἷς ἄλλοις ἐπίστενε 

B φίλοις, εὕνδμι τὰ τῆς πρὸς τὸν πώπαν ἱκετείας καϑίστα, καὶ ὃ 
Μαάρουλος ἐχώλδοτο. αὐτὸς δὲ καὶ πλέον ὃ βασιλεὺς τὴν πρὸς 5 
τὴν ἐκχλησίαννεϊρήνην ἐπισυνδέων, τοὺς μὲν ἐκεῖϑεν ἐρχομένους, 
καὶ μᾶλλον εἰ τῆς ἐκκλησίας ἐκεένης εἶεν, φιλοφρόκως προσέετο, 
ὡς καί ποτε τὸν Κροτώνης ἐπίσχοπον, ἄνδρα λόγιον ὄντα καὶ 
διγλωσσοῦντα κατ᾽ ἐπιστήμην τὴν ϑείαν, ὃν καὶ τῷ πατριάρχῃ 
πέκπων καὶ κυβερνῶν μετὰ καιρὸν μετημφίαζε πρὸς τὸ ᾿Ελληνι- 10 

C κώτερον, καὶ ἐκκλησίαν διϑόναι οὗ τῷ λόγῳ τῆς ἐπιδόσεως, ὡς 
σχολάζοντι τῆς λαχούσης, ἤϑελέ τε καὶ φκονύμει' κἂν ἐγένετο, 
εἰ ριή γε φωραϑεὶς ἐκεῖνος εἰς δύσνοιαν nal τῶν ἡμετέρων βλάβην 
τὸ μὲν xa9?^ Ἕλληνας ἐστολίσϑαι xal πάλιν εἶχε, τὴν δὲ βασε- 
λικὴν εὐμένειαν ἀπολωλεκὼς περί nov τὴν Ποντυηράχλειαν ἐδω- 15 
φίζετο. τέως δ᾽ οὖν τῇ ἐκκλησίᾳ οὐκ ἦν ἐμποδὼν κατὰ πᾶν 

Ὁ ἐκείνῳ συγχρᾶσϑαι οὕτως ἔχοντι. ἄλλους δὲ πολλοὺς πλείστους 
φρερίους ἐδέχετο καὶ πρὸς τὴν ἐκκλησέαν ἔπεμπεν ἀρχιερεῦσι καὶ 
πατριάρχῃ; ἐκ τῆς προσφορᾶς αὐτῶν κοινωνίας ἐν ψαλμοῖς, ἐν 


dudum pulsi per Latinos fuerant. talia simul subinde inculcabat, simul 
a«rum transmittebat ad Cardinmjes, quae vox Latine Graecae respondet 
significant cardines, studens hac arte papam, qui et ipse, quod de 
dicitur, quesi ostiam est, his quasi cardinibus ei afüxis in quam 

jpsi esset utile partem invertere, quod non frustra tentavit, impetrato 
twm & papa quod petebat, et Carolo ne sibi bellum inferret prehibite. 
ipse autem interim imperator magis magisque attendebat paci eoclesiae 
procurandae artiusque stringendae, homines ltalicae ditionis, maxime si 
ecclesiasticl essent et Latini ritus, forte Uonstentinopoli peregriaantes 
aut degentes benevolentissime admittens adhibensque. id «quod observare 
licuit in episcopo quendam Oretonse, viro Hteris divinis pererwdite et 
lingua iuxta utraque diserto, quem in patriarchae comitatu oollooatee 
eque commesdatum post aliqued tempus sacris Graeoi ritus vestibus in- 
; volens procuransque ut ecclesia hic ei gubernanda per delegatio- 
mem, ut solet dicl, traderetur; cuius delegauiomis capax erat, quippe 
qui eius, quam primum fuerat sortkus, cura et gubernatione liber esaet. 
quod effectum haud dubie fuisset, nisi smb baec ille deprehensus moliri 
nescio quid inimico animo in nostrum damnum, in vestitu quidem Graeco 
perseverare permissus etiam postea fuisset, tamen amissa deinde impera- 
toris gratia exulatum circa Heracleam Ponti missus esset ob nescie quam 
civilem causam, in qua ipsa eam adhibuit mederationem, ut declararet 
non obstare se quominus ee, licet exulante suo iussu, ecclesia ed - 
cunque utilem putaret uteretur. alios vero Latinos plurimos et in iis 
saepissime F'rerios, humaniter excepit et in ecclesiam misit, et ibi ab 
episcopis et patriarcha in omnem libere sacrorum oommunienem sánitte- 


rentur, oblationis, pselmodiae, ingressus adytorum, stationum, partici- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 861 


ταῖς ἐπὶ τῶν ἀδύτων εἰσαγωγαῖς τὲ καὶ στάσεσιν, ἐν μεταλήψει 
v00 ϑείου prov, ὃν ἀντίϑωρον λέγουσιν, ἐκ πάντων ἄλλων 
πλὴν μεταλήψεως (οὐ γὰρ ἔχρηζον) τὴν εἷς ἐγγύας κειμένην τῶν 
ἐχκλησεῶν εἰρήνην καταιπεδῶν τὲ καὶ προασφαλιζόμενος. 

ὄ 9. Ἔπεμπε δὲ καὶ ἄνδρας ἐκκλησιαστικοὺς πολὺ τὸ ἀξιο- P 946 
πρεπὲς ἔκ τε τρόπου καὶ ὀφφιχίων ἔχοντας πρὸς τὸν ῥῆγα Φραγ-- 
ψίας, αὐτάδελφον μὲν τοῦ Καρούλου τὸ γένος ὄντα, τοὺς τρό- 
πους δὲ ἥκιστα ἀδελφίζοντα, οἱ δ᾽ ἦσαν ὅ ve τῆς ἐκκλησίας 
χαρτοφύλαξ ὁ Béxxog καὶ ὃ τοῦ βασιλικοῦ ἀρχιδιάκονος κλήρου 

90 Μελετηνιώτης. οἷς δὴ καὶ οὐκ ἐκχωροῦν elc Βρεντήσιον δια- 
περαιοῦσϑαι καὶ γῇ χρωμένους βαϑέζειν, τὴν μὲν μέχρι καὶ .“4Ὁ. B 
λῶνος ὁδὸν ἵπποις χρωμένους ὁδεύειν παρεῖχεν, ἐκεῖθεν δὲ νηὸς 
ἐπιβάντας xal ϑόλασσαν τέμνοντας τὴν ἐς τὸν ῥῆγα, ὅπου ποτ᾽ 
ἂν εὑρεϑείη διάγων, ποιεῖσϑαι διαπεραίωσιν. ἦν δέ οἵ ὃ τῆς 

15 πρεσβείας σκοπὸς κἀκεῖνον δώροις καὶ λόγοις ὡς δυνατὸν ἔχμει- 
λίσσεσθαι, καὶ παρασκευάζειν εἰρηνικὸν ὄντα ταῖς φήμαις γρά- 
er» μὲν καὶ πρὸς τὸν ἀδελφὸν τὰ εἰκότα καὶ τὸ ϑράσος ἐχμα- C. 
λάττειν καὶ τὰς δρμὰς ἐκείνου ἀνόχειν. ῥᾷον γάρ, ὡς καί τινα 
οἴισϑαι, πρῶτον ὄντα καὶ ῥῆγα τετιμημένον ἀρχῆϑεν καὶ ἐπὶ 

80 μεγαλειότητι ἐξουσίας τιξιώμενον, πρὸς δὲ καὶ τοὺς τρύπους εὖ- 
Ov», τὸν δεύτερον καὶ χϑὲς εἰς ῥῆγα τετιμημένον, πρὸς δὲ καὶ - 
τῇ ἐξουσίᾳ λειπόμενον καί γε σκολιὸν πείϑειν" μηδὲ γὰρ ἀπευϑύ- 


petionis divini paese, quem antidorum Ὑουανί, cunctis hives communtica- 
tienibus (excepta interim sola petoeptione sacri calicis: non enim 'henc 
illi quaerebant), quam serio procwraturum se spoponderat et perpetrata- 
fUm feceperat, ecclesimrum pacem fam nunc auspicans e sensit usüre 
psndo obstaculaque atnoliendo praemuniens. 

9. Misit eutem et viros ecdlestesticos multae dipgnitutis, tum merito 
virtutum tum officiormm wuctorita?e quae gerebant, ad regem Francise, 
Caroli genere fratrem , quamquam «oriusque mores minimum inter se get- 
Tuanitatis preeferebant. hi autein füere chertophylak  ecolesine Veccus et 
regii archidiaconos cleri Meliteniotes. his oum non liceret recta Brundu- 
slum traijicere propter ibi dominentis Caroli metem, praescriptum ut via 
terrestri Aulouem equitando Be treisferrent, indeque mive conpcensa per 
daitum ín Frenciam tenderent, ilc regem oonvesturi ubicumque versand 
eum contigisset, acopns legatienis erat regem donis et verbis quantum 
fieri posset delinire, consrique adducere 1 . quem fama ferebat pacis 
esse studiosum , ad suademdum fratri is literis me belle inquietaret 
Orientem. verat aotem verisimile tmsptum pondus habiteram sucteritetetn 
wrulerie natu germani, qui rex a principie fuisset tantemque ipsi potentia 
praestaret, ad haec qui vita rectus et moribus ineviputes ha r, ad 
*mnelfendum animum et feroces impetus fraenandos "Caroli minoris neta 
freue, qui nuper tentum vocari rex coepisset , angustiusque ec opibus 


362 GEORGII PACHYMERIS 
γεσϑαί ποτε τὸ ὀρϑὸν πρὸς τὸ σκολιόν, εἰ δ᾽ οὖν, μηδ᾽ ἀπο- 


D σχολιοῦσϑαι, ἀλλὰ τὸ σκολιὸν πρὸς τὸ εὐθύ, παρ᾽ ὃ καὶ ἥ 
προσηγορία τῆς ποιότητος εἴληπται. εἰ μὲν οὖν πείϑοι, ἀλλ᾽ 
οὖν ἐντυγχάνειν τῷ πάπᾳ ὑπὲρ Γραικῶν, ἀδελφῶν καὶ αὐτῶν 
ὕντων καὶ τοῦ αὐτοῦ ἠξιωμένων ὀνόματος, καὶ οὕτως ἐκχόπτειν 5 
πειρᾶσϑαι τὰ κατὰ τῶν Ῥωμαίων τοῦ ἀδελφοῦ μηχανήματα. 
ταῦτα τοῦ βασιλέως ἀναϑεμένου τοῖς πρέσβευσιν, ὑπὸ μεγάλῃ 
ϑεραπείᾳ λαοῦ τε καὶ βασιλικῶν εἰκόνων καὶ ἐκπωμάτων καὶ 

Ε βαρείας ἐξόδου, ὡς καὶ φανέντας μόνον ἐκπλῆξαι, ἐξήεσαν. ὡς 
δ᾽ “ὐλῶνα φϑάσαντες καὶ νηὸς ἐπιβάντες Παχύνῳ ἄκρᾳ Zixt- 10 
Alag προσέσχον, μανϑάνουσι πέραν πρὸς Καρχηδόνα, ἣν Τού-- 
ψισιν λέγουσιν, ἀπελθόντα τὸν ῥῆγα τοῖς κατὰ “Τιβύην “ἰϑέοψε 
πολεμεῖν. καὶ δὴ ἐφ᾽ ἡμέραις ἐκεῖσε ναυλοχησάμενοι ἀπαυτό- 
ϑὲν εὐθὺς Τουνίσεως ἤλαυνον, τὸ Σικελικὸν χαταμετρούμενοι 

P 947 πέλαγος, ἐφ᾽ οὗ δὴ καὶ vavaylo χρησάμενοι παρ᾽ ὀλίγον ἦλϑον 15 
τοῦ βυϑισϑῆναι. ὡς δὲ μόλις πολλὰ παϑόντες ἀπέβαινον, τῷ 
μὲν ῥηγὶ ἐν ἀρρωστίᾳ ὄντι χαλεπῇ προσελϑόντες τὰ βασιλικὰ ἐγε- 
χείριζον γράμματα" ὃ δὲ ῥὴξ μὴ ἔχων ὅ τι καὶ δρώῃ, τοῦτο μὲν 
ἀρρωστῶν τοῦτο δὲ καὶ πολέμοις ἐνασχολούμενος, ἀνήρτα τε 
τούτοις τὰ πράγματα καὶ πρὸς τὸ γνοσοκομεῖσϑαι ἦν. οἱ δὲ καϑ᾽ 90 


8. πείθοι" 82 δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ 


fraterno inferius regnum haberet, denique obliquorum et ἃ recto inflexo- 
rum morum homo, quibus dirigendis aptissima esset amussis domestici 
exempli et late celebrata rectitudo sancti eius regis tam arto illi sangwi- 
nis vinculo coniuncti: non enim rectum ad obliqui normam exigendum est 
(enimvero depravatio haec quidem, non correctio esset), verum obliqui- 
tas detorti exaequanda ad rectum, ut sic su& constet regulae ratio ac vis 
erigine indicata vocis ἃ regendo et dirigendo ductae. quod si persuadere 
fratri non , Certe ageret apud papam pro Graecis, fratribus et 
ipsis et eodem Christianorum nomine digeatis, sicque conareter infringere 
. fratris machinationes in Romanos. bis ab imperatore mandatis acceptis, 
dant se in viam legati comitatu ac satellitio stipati numeroso pariter et 
ornato , regio ipsi cultu instructaque supellectilis splendidae, imperatoria- 
rum imaginum ac vasorum, ut longo ista portantium tractu caeteraque 
magnificentia illustris pompae mirificam jentes urbe attonitis 
opulis speciem fecerint. aulonem pervecti, ubi nave illic conscensa 
achynum Siciliae tenuerunt, audiunt transgressum regem in adversum 
littus prope Carthaginem, quam nunc vocant Tunissim, cum Aethiopibus 
Africam tenentibus bellare. ergo ibi morati paucis diebus, solventes ad 
Siculum emetiendum fretum Tunissim versus, navem illo cursu fregerun 
et parum abfuit quin mergerentur. ut autem vix tandem multa pe 
exscenderunt, regi ex gravi morbo decumbenti literas imperatoris reddi- 
derunt, rex incertus quid ageret, hinc quidem morbo urgente, inde belli 
districtus curis, supersedebat expeditione negotiorum, intentus valetudini 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 868 


ἡμέραν. ϑέρμα ἑῴρων ἐλεεινόν, ᾿4γαρηνῶν μεταξὺ xal “Ἰατίνων. 
ξξω γὰρ ϑαλάσσης ἐπιταᾳφρευσάμενοι Ἰταλοὶ ὀχυρώματι ἐχρῶντο B 
τῇ τάφρῳ, τὸ μεταξὺ χατέχοντες '" «ἰϑίοπες δὲ Καρχηδόνι 
φρουρίῳ ze καὶ ὁρμητηρίῳ χρώμενοι εἶχον μὲν ἐν ἀσφαλεῖ xa- 
δϑῆαϑαι, εἶχσν δὲ καὶ ὅπῃ παρείκοε ϑαρρούντως δρμᾶν. καὶ 
συνεχῶς χαϑ᾽ ἡμέραν διεπολέμουν πρὸς ἀλλήλους, ὡς πλείστους 
ἀμφοτέρωθεν. πίπτειν. ἐπέχειτο δὲ λοιμὸς ἰσχυρός, ἔϑνησχον 
δὲ ἐπασσύτερηι, καὶ ὃ ϑάπτων οὐχ ἦν, πυραὶ δὲ νεκύων οὐ C 
καίοντο κατατεϑνηώτων. ἡ τάφρος δ᾽ ἐχείνη εὐρεῖά τε καὶ ja 
1094 αὖσα, οὖς ζῶντας ἐτήρει, τούτους καὶ ϑανόντας ἐδέχετο, 
καὶ οὕτῳ πλείστους ὥστε καὶ ἀναχωματοῦσϑαι κατὰ μέρη κινδυ- 
ψεύειν ἀγχωμαλοῦσαν᾽ οὕτω συχνοὶ ἔνϑεν μὲν τῷ πολέμῳ ἐκεῖ- 
ϑὲν δὲ τῷ λοιμῷ ἔπιπτον. ὁρμὴ δ᾽ ἐκείνοις ἀνέζει ὡς ὑπὲρ 
σταυροῦ κινδυνεύουσι. τότε καὶ ὁ ῥήξ, ἐπεὶ χεῖρον εἶχε καί oi 
15 τὰ τῆς σωτηρίας ἀπέγνωστο, ὅσον ἦν χρηματίσας ἐκείνοις, καὶ Ὁ ^ 
δείξας ῥοπὴν πρὸς εἰρήνην ἔχων καί γ᾽ εἰ περιέσται καὶ συγκρο-- 
τήσων εἰς δύναμιν, ἐκέλευεν ἀναμέγοντας ἡσυχάζειν. ἐπεὶ δὲ 
τῆς ἐπιούσῃς ἐπέστη οἱ τὸ χρεὼν καὶ ἤδη ὃ ῥὴξ ἐτελεύτα, oi μὲν 
ἀμφὶ ἐχεῖνον εὐθὺς ἐνσχευααάμενοι τὸν νεχρὸν ἐκείνου ὡς ἐν πλη- 
20 ροφορέᾳ ᾧκειωμένον ϑεῷ, μύροις ἀλείφοντες καὶ βράσμασι λε- 


per has moras feriebantur oculi quotidie nostrorum spectaculo 

luctuoso atrocium et cruentorum Latinos inter Agarenosque certaminum. ᾿ 
aliquantum a littore fossam Itali longam duxerant, et quod eam inter ac 
mare patebat spatii tenebant. Aethiopes Carthagine pro arce usi ad re- 
ceptaculum tuta, eius fiducia erumpebant audacius in hostes. hinc quo- 
tidianae velitationes et pugnae conserebantur, plurimis utrinque cadenti- 
bus. tur interim perniciosa pestis, densabanturque mortes, adeo 
ut funeribus Libitina deesset, superstitibus ad cadaverum sepulturam non 
sufficientibus. unum scilicet illud ad tragicam lliacorum malorum faciem 
deerat, quod pyrae mortuorum non arderent, sed fossa eadem illa pro- 
funda et lata, quae vivos tuebatur, defunctos hauriret, tanto iam nu- 
mero, ut brevi complenda videretur et ad aequalitatem attollenda campi: 
tam in eam multi quotidie partim hostili caesi ferro, partim lue pestifera 
extincti devoleebantur. vigebant tamen snimis reliqui; et sibi conscii 
pro crucis, gloria periclitari sese, ardorem audaciamque a causa belli 
trahentes, fortüsaime adversus quantamvis fortunae iniquitatem niteban- 
tur. rex interim morbo invalescente in eum redactus statum ut de vita 
eius desperaretur, allocutus tamen legatos est, magnam ostendens pro- 
pensionem ad pacem inter imperatorem íratremque procurandam. eam- 
ue conciliationem pro viribus se promoturum, αἱ vita suppeteret, promi- 
it, expectare interea ipsos et quiescere iubens. ab his dictis ute εἰ 
dies suprema illuxit. rege mortuo, qui οἱ adatabant, defuncti cadaver, 
pro merito anunae, quam deo esse carissimam persuasssimum habebant, 
uaguentis delibutum et ahenis ferventibus incoctum pretiosis condiderunt 


964 GEORGII PACHYMERI$ 


βήτων ἐνέψοντες, τιμίοις χηλοῖς ἐναπετίϑουν τὰ λεέφανα ὡς τῇ 
& πατρίδε ἀναχομίσοντες, οἱ δέ γε πρέσβεις κεναῖς, ὃ λέχεταε; 
χῶν ὑπεσχημένων ὑπέστρεφον ταῖς χερσίν. ἀλλ᾽ 6 βασιλεὺς odx 
ἠφίει προσμηχανᾶσϑαι ἁμαρτὼν τῶν ἐκ τοῦ ῥηγός, ἀλλὰ πολ- 
λοῖς ἑτέροις μεδολαβοῦσι πρὸς πάπαν (ἡ γὰρ τοῦ Καρούλου ἐπί. 5 
ϑεσις ἔπειϑε) τὰ τοῦ σκοποῦ διανύειν ἐξ ἅπαντος ἐπειρᾶτο. 
Οὐ μὴν δὲ καὶ τῶν εἷς παϑασχεσὰς κατερραϑυμημένος εἶχε 
xal ἀμελῶς, ὥς ἐκεῖϑεν μόνον προσδοκῶν ἀποχρώντως γενῆ. 
P 248 δεσϑαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὡς εἶχε παρεσκευάζετο. (10) εἰσαγα» 
γὼν γοῦν ἔξωϑεν otto» ὥστε πόργους πληρῶσαι τῷ πλήϑει, τὸν 10 
λοιπὸν τοῖς πολίταις παρεῖχεν εἰς φυλακὴν ὡς κατὰ καιρὸν αὖϑις 
ἀντιπαρέξουσιν, καὶ χοίρων ὅλας ἀγέλας, κἀὶ αὐτοὺς ἐπεριέρεζε 
τοῖς πολίταις ἀνὰ δέκα καὶ πλέον ἢ καὶ ἐλλεῖπον ἑκάστῳ διδσύς, 
ὥστε σφάττειν καὶ αὐτοὺς ἀπολερδαίνοντας τὰ ἐντύσϑια τὰ τὰ 
ὑίγη τῷ κοινῷ φυλάττειν, ὕπλα τὲ μυρία καὶ ὀϊστοὺς καὶ ὄργανα 15 
B πειροβόλα, ὑπλυτέχναις καὶ μηχανικοῖς πὸ ἱκανὸν παρέχων, 
ἡτοίμαζε. καὶ τὸ ναυτικὸν ἐξήρτυεν ἅπαν. οἰκοδόμους τ᾽ ἐπι- 
στήσας πλείονας καὶ ἐπεστάτας ἐδιδύμου τὸ τεῖχος τῆς πόλεως 
τὸ πρὸς ϑάλασσαν" τὸ γὰρ πρὸς τὴν γῆν ϑεδίπλωτο πάντως. 
καὶ λαὸν πλεῖστον καὶ μάχιμον, ὅσον ἀποχρῶντα τοιαύτῃ πα- 90 


locufls , venerandas illas secum in patriam fefiqtias rehaturi. legat vero 
nihil nidi vacoas ; duod didtur, manos ex tantis promissis veporteruert 
Womufh. caeterum impefator pet regis mortem fresttatus sua, not 
tamen destitit ali» àd destinatum via grmssari, multis aliis apad pa- 
pam intercessoribus adhibitis (nam ingens ἃ Carolo metus omnia experiri 
suadebat) impetrare ab eo ut Caroli expeditionem impediret conabatur. 
Nec potro idem his conatibus arte Martem avertendi adeb confiden- 
Üum putavit tanquam haud dubie successam optatum habituris, ut appa- 
yatus negligeret bellicos: simü! enim providendis in omnem eventum quae 
ad vith arcendam opus essent, diligentem impendit operam. (10) primum 
omnium frumentum invexit in urbem tanta copia, ut quod ab horreis 
publicis et turribus expletis multum adhuc supererat, depoaéret spud ci. 
ves signato numero, fepraésentanduth ab ipeis pari mensuras, quande 
fepetérentur. induxit et numerosissimos suum preges, quos item civibus 
distribuit, decem cuique plus minusve porcis assiguatis. hos qui accipie- 
bant, occidete confestith  Tubebantur, et intestina quidem sibi, habere, 
fneibta solida s^lita publico servare. immensam ad haec comportari cu- 
ravit armorum omnis formhe iam, iaculorum praesertim, sagittarum 
δὺ telorum cuiusvis generis. balltstas praeterea et wéxchinas einculandis 
saxis fieri plurimas iussit, fabris earum artificibus ?ésta mercede nume- 
rata. classem in primis expedivit suam, cunctisque necessariis 
wrchítectis itetn et. structoribus uno tethpore adbibitis plüribos, murum 
urbis qua mare spectat geminavit alio &üstructo: nam qui partibus civi- 
tatis ad terram versis praetendebatur duplicatus ebhque dudu feetat. 





DE MIGHARLE PALAEKOLOQGO L. V. 8308 


φασκενῇ πολέμον ᾧετο, ἐξ αὐτῆς διέγμτξει, ὡς εἷς καιρὸν 
εἰσαχϑησαμένους ἅμ᾽ ὅπλοις καὶ δαπανήμασι, πέμπων τε τοὺς 
μὲν τῶν κατ᾽ αἰγιαλοὺς χατωχύρου xal κήαους, τοὺς δ᾽ ἀνέ. C 
ατελλες. καὶ τὸ ἐν Βλαχέργαις νεώριον οὐκ ἀποδεχόμενος ὡς 
δκχατὰ πρόσωπον παρέχον ταῖς ναυσὶ πρὸς τὰς τῶν ἐχϑρῶκ τὴν 
μάχην, τὸ δὲ χατὸ πρόσωπον δυαχερὲς εἶναε Qc ἀγτιατατηύσας 
ἰαχυρῶς μάχεσθαι, τὸν ὅμοια» τρύπον καὶ τῷ παλαιῷ γεωρίῳ 
προσήχϑετο (λέγω δὲ παλαιὸν οὐχ ᾧ χϑὲς καὶ πρώην “Ἰατῖναι 
ἐχρῶντο, τῷ πρὰς τῇ μοκῇ τηῦ. εὐεργέερν Χριστοῦ, ἀλλὰ τὸ 
Ἰοπρὸς τῇ πύλῃ τοῦ νεωρίου ἐκεῖϑεν ὠνομασμένῃ) ὡς πάντως ταῦ D 
. κατὴ ϑάλασααν χέρατας λιμένος ὄχτος καὶ ταὐγὸν ταῖς Ρωμαίων 
γαυσὶν öqor καὶ ταῖς τῶν ἰχϑρῶν ῥιδόντος. ἀλλ᾽ εἰδὼς τὸ κατὰ 
γνώσῃ γινομέγας μάχεαϑᾳι. oor ϑαρραλεώξερον͵ μὲν ἀνὰράσιν 
ἀαφᾳλέσκεροι δὲ πράγμασι, τὸ πρὸς τὰν βλάγχᾳ Κουγξοσχέλιον.. 
16 ἀνφικοδημεῖν ἤβελεκ, diosa γυῃρῶααι μὲν μεγίσταιρ ξέεραμις τὸν E 
χκύχλᾳ τόπον, ἐμβαϑῦναι d) τὴν ἐντὰς. θάλασσαν, ἄργυραν 
ὑγρὸν χυτὰν ἐμβαλόντα, ἐποικοδομῇρᾳί τε xal axyq ταῖς wovaly 
ἀποχρῶντα, πύλας δ᾽ ἐπιϑεῖναι ἀραρυίας ἐκ σιδήρου τῇ ἐν ταῖς Ῥ 949 
πέτραις εἰσίϑμῃ ἔξωθεν, ὥσϑ' ἅμα μὲν ἀσφαλῶς ἔχειν τὸν στό- 


multitudinem quoque quam maximam fortium et exercitatorum bellis ho- 
minum, quantam abunde auifecturam rebatur cunctis simul locis vastae 
urbis defensandis, iam nunc congregatam certis extra urbem stationibus 
disposuit, introducendam in tempore cum armis et commeatu, quae forig 
habuisset. misit etjam per littora et insulas qui maritimos aditus mupi- 
tionibus praeoccupsrent; in quo delectum et iudicium adhibuit, non por- 
tuum ex aequo cupctorum suscipiendam defensionem censens, nuvale ai- 
quidem Blachernarum non probabat, naves, ai quae ibi relinque. 
rentur, beastili contra sppujsuree classi adversas obiiceret; id quod ad 
pogoae successum plurium vi summa ex alto Ínvehentium contra paucio- 
fes terráe admotas, periculosum existimabat. vetus pariter navale ipsi 
Bon place vetus navale voco non illud, quo nuper Latini urbem te- 
nentes utebantur, quod est prope monasterium Christ benefactoris, sed 
alind portae vicingm, quae ab illo portse navalis nomeg accepit. causa 
cur hoc dispüceret erat, quis totum illud cornu mari praetegtum late 
portuosum est, et parem commoditatem ibi standi hostilibus iuxta Roma- 
Disque praebebat navibus. sed intelligens fore utile Romanis navibus 
posse Latinas ἃ tergo adoriri (sic enim et audacius pugnaturos vites, 
et rebus securius consultum id) Contoskelium quod DBlancae adiacet re- 
aedificare volait. itaque locum ambivit muro lepidibus maximis extructo, 
et comprehensum eo gyro mare profundius effecit, depruni iubens fundum 
immisso argento vivo. moli quoque illi muri circularis inaedificavit lori- 
cam idoneae altitudinis δὰ naves iptos positas tegendas ; tum ostio 

eius catenam ferream imposuit exterius arte commissam foramini ad eam 
jaserendem ip sexis vi cavato. hec copsecmturum se putabat isto muni- 
menfo, ut fuas a vi empl ea statione baberet nayes, et ut illae ipde 





H 


366 GEORGII PACHYMERIS 


λον, ἅμα δὲ καὶ ταῖς τῶν ἐχϑρῶν ἀναγομέναις (μὴ γὰρ εἶναι διὰ 
τὸ ῥοῶδες τῆς ϑαλάσσης ἴστασϑαι) καὶδπιν ἐμπίπτειν τὰς ἥμε- 
τέρας. ἡσφαλίζετο δὲ xal τοὺς ἐπὶ τῆς περαίας T'evvovitad , ὡς 
μὴ συνεπιτιϑῶνται στέργοντες τὰς σπονδάς, οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ 
ἄλλως φυλάττοιντο τὴν πρὸς τοὺς ἐπελευσομένους κοινωνίαν, 5 
κἂν ἀπόσχοιντο τοῦ πρὸς ἐχείνους πολέμου διὰ τὸ γένος, ἄλλως 

B δὲ καὶ παρέσπα καὶ ἰδίους ἐποίει (λυζίους εἶπεν ἄν τις ἐκείνων) 
ταῖς εὐμενείαις. 

Καὶ ταῦτα πράττων καὶ χατασκευαζόμένος πρεσβείας αὖ- 

ϑις συχνὰς ἀποστέλλειν οὐκ ἀπώχνει παρὰ τὸν πάπαν διὰ ϑαλάσ- 10 
σης, καὶ μᾶλλον ὅτι καὶ συνεχῶς οἱ πάπαι ἀπηλλάττοντο τῷ 
ϑανάτῳ. καὶ τὸ τῶν πρεσβειῶν κεφάλαιον ἦ τῶν ἐκκλησιῶν 
ἕνωσις καὶ τοῦ 'παλαιοῦ σκανδάλου ἀναίρεσις. συγχρίνων γὰρ 

C τὸ ἐπὶ τοῦ Ζούκα Ἰωάννου συνοδιχῶς γεγονὸς παρ᾽ αἰτίαν τοῦ 
ἀποστέλλειν ἐκεῖϑεν καὶ συμμαχεῖν τοῖς ἐν τῇ πόλει ἀποσχέσϑαι, 15 
ὡς ἑτοίμων τῶν ἡμετέρων ὄντων λειτουργεῖν ἐκεῖσε καὶ μνημο- 
γεύειν τοῦ πάπα ταῦτα ὑπισχνουμένου (xal ἀπεστέλλοντο D τὲ 


7. δὲ} τεῦ 10, ἐπιστέλλειν P. 


opportune in hostiles aversas possent erumpere: providebat enim fore πὶ 
invehentes sese ad ostium eius portus Latinae naves, adituque probibitae 
obice catenae, ibi diu propter maris fluxum consietere nequirent, sicque 
in eas, simul proras vertissent, nostrae ἃ puppi facile ac tuto possent 
impetum facere. praeoccupavit quoque renovato foedere ac praemunivit 
Genuenses habitantes in Peraea , ne Latinis se adiungerent ad urbem si- 
mul oppugnandam, sed volentes in fide pactorum perstarent quiescerent- 
que. quinetiam ad quantum posset praevertendum, ne libido eos caperet 
cum popularíbus ipsorum Italis, ubi armati advenissent, aliquam saltem 
communicationem usurpandi, quo utique impulsura erat eos necessitudo 
cognationis et generis ac patriae communis, et peculiariter invitatura ho- 
stium ab ipsis verisimiliter vim belli temperaturorum moderatio, pellexit 
blanditiis beneficiisque praecipuos eorum ut clientes sibi et (quod eorum 
vocabulum est) ligi fierent, hoc singulari professae subiectionis officio ad 
fidem inconcussam devincti. 

Inter haec varie providenda parandaque non cessabat variis subinde 
missitatis via maritima instare apud papam, urgendo guod coeperat; et 
quia contingebat frequenti pontificum morte alios ex aliis papas fieri, ut 
quemque de novo creatum noverat, statim deliniendum per suos sibique 
ut poterat conciliandum curabat. in capite harum omnium cum papa 
tractationum ponebatur speciosa illic et optata res, conciliatio ecclesiarum 
et antiqui scandali amotio. δὰ hoc ille sic agendum movebatur exemple 
e Ioannis Ducae principatu repetito. memoris quippe non ita vetus ex- 
tabat, loanne Duca imperante synodi consensu decretam missamque lega- 

- tionem ad papam, qua nostri profitebentur se paratos obsequi pontifici 
Romano eiusque in sacra liturgia mentionem rite facere, si is societatem 
&brumperet cum Latinis urbem Constantinopolim tenentibus, et se illis 
auxilia non missurum polceretur: ea legatione funtti sunt; episcopi duo, 


BE NECHAELE PALAFOLOGO L. Y. 367 


Σάρδεαν /dedpssemc καὶ ὃ Κεῖ κου Γεώργιος. καὶ vay" d» iye- 
jen, εἰ ἐκεῖνοι πασεῦ ἐγοντο) — συγκρίνων οὖν ἐκεῖνο πρὸς τοῦτο, 
ze: ἀναγααστιεώτερον εἐρίακων τὸ νῦν ἢ τὸ πρότερον, ὅσῳ τότε 
μὲν προσλαβεῖν ἐπείγοντο τὸ μὴ παρ᾽ αὐτοῖς ἕν, νὸν δ' daedu- D 
5λεῖν τὰ i» χερσὶ χινδυνείοτσι, τὰ αὐτὰ προιτεινε καὶ οὕτω τοῖς 
πᾶλαι. μηδὲ γὰρ ἄλλως ἔχειν πείϑειν τὸν πάπαν ὑπερμαχεῖν - 
τῶν Γραιχῶν, εἰ μὴ ταῖτα λέγοι καὶ πράττοι προσίστατο ydo 
τὸ σχάνδαλον, καὶ τὸ λενχοὲς ᾿Ἱγαρηνοὺς εἶναι Γραιχοὺς παρ᾽ 
ἐχεέγοις μεῖζον ἤρετο. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ φκονόμε did μιὲν τῶν 
Ἰ0τοιούτων εἰρηνικῶν σπονδῶν τὸ σχάνδαλον λύεσθαι, διὼ δὲ εἧς 
τοῦ σχανδάλου λύσεως ἐπισχεϑῆναι τῷ Καρούλῳ τὸν στόλον, did 
δὲ τοῦ πάλιν ἀσφαλῶς τοὺς Ρωμαίους ἔχειν καὶ μὴ χϑὲς καὶ πρὸ Καὶ 
τρίτης μόγις ἰδόντας τὴν πατρίδα καὶ δυσχερῶς ἐπανασωϑέντας 
πάλιν ἀφέντας ἐπαναχάμπτειν, πρὸς τῷ καὶ ἄλλως ἐξῆφϑαι τοῖς 
15 πλείστοις κίνδυνον. ταῦτα διανοούμενος πολὺς ἦν καὶ πατριείρ- 


1. καὶ post ydg. deerat. 5. οὗτος 7 48, τοῦ) vestes? 


Serdensis Andronicus et Cysicenus Georgius. feciasentque nostri quod 
offerebant, si illi propositam conditionem acceptare voluissent. in bae 
recordatione celebris facti comparans imperator ambo tempora, reperiebat 
magis nunc necessarium id consilium videri, siquidem tuno ista malorea 
nostri paciscebantur ad recuperandum quod non tenebant: modo autem 
agi de non &mittendo quod in manu esset. solet autem maius putari ma- 
lum perdere quod possideas, quam non acquirere quod tibi debitum exi- 
stimes. si ergo recte ac prudenter tuno nostri pro spe recuperandi ur- 
bem talia promittere potuerunt, quidni nos easdem sine iusta vitupera- 
tione paciscamur in praesenti metu eiusdem urbis amittendae ; culus nempe 
lacturam vitare aliter non possumus? manifestum autem esse non posse 
ulla ratione agi cum pspa spe inducendi eum ad favendum Graecis, nisl 
prima in fronte tractationis talium rerum promissio certa collocetur! 
quamdiu enim conciliatio ecclesiarum non ostenditur, perstat scandalum 
vetus, e& conventionis omnis viam obstruit lapis quidam antiquae offen- 
sienis, inveterataque Latinis consuetudo Graecos existimandi vocandique 
Beracenos albos; qui sensus quoad in ipsorum viguerit animis, frustra 
speretur ullam unquam processuram cuiosvis cum [19 concordiae Íneundae 
FAGODem. quare suo serviens tempori omnino constituit hoc aeteraorum 

C IOTUM semen et necessariae conciliationis unicem obicem tollere, pace 
cosdionibus memoratis paciscenda: scandalo porro amoto, prenum de- 
imde speratu erat non aegre impetrandum ut expeditio maritima Cerell, 
quse praesertim timebatur, inde impediretor. qua ex re Remanis prae- 


idemque ivis pretii fructus existeret, nempe ut firmarentur ÍA 
secera poseaipae muper tento vix labore rece ihe patriae , new co" 


370 GEORGII PACHYMERIS 


ἄλλῳ γενέσθαι κάλλιον ἢ αὐτοῦ γε τὴν παπικὴν ἀξίαν κατέχοντος. 
ταῦτα τοῦ Γρηγορίου διὰ φρερίων διαμηνυσαμένου, δῆλον ἣν 
C ὡς ὁ μὲν κρατῶν κατὰ δειλίαν τὴν πρὸς τὸν Κάρουλον τὴν εἰρή- 
vy» ἐζήτει, ὡς αὐτῆς γε μὴ οὔσης μηδ᾽ εἰς νοῦν φέρειν ἐχείνην 
πώποτε, οἱ δὲ περὶ τὸν Γρηγόριον δι᾽ αὐτὸ τοῦτο τὸ τῆς εἰρήνης 5 
καλὸν καὶ τὴν τῶν ἐχκλησιῶν ἕνωσιν. μηδὲ γὰρ δίχαιον μηδ᾽ 
ὅλως εὔλογον ἔϑνη τοιαῦτα ἐπὶ μιχροῖς τισὶ διαφέρεσϑαι, ἀλλ᾽ 
ἢ ἀποδούμενον τὰς αἰτίας τὸν αἰτιώμενον εἰρηνεύειν παρέχειν τοῖς 
ἀδελφοῖς, ἢ μὴν ἐν τοῖς ἰδίοις ὀφφικίοις εἴτ᾽ οὖν προνομίοις ὄνϑ᾽ 
P 252 ἑχάτερον μὴ οὕτω διαφόρως ἔχειν καὶ ἀχηρύκτως ἀλλήλοις ἀπε- 10 
χϑάνεσθϑαι" ἀρκεῖν γὰρ ἀμφοτέροις τοὺς ἐχϑροὺς τοῦ σταυροῦ, 
ὧν τὸ τέλος ἀπώλεια, καὶ ἀγαπητὸν ἀποχρώντως φέροντας ὄνομα 
τοῦ Χριστοῦ πρὸς ἐκείνους μάχεσϑαι, ὅπου καὶ τὸ νικᾶν ἐπαενε-- 
τὸν καὶ 10 ἀποτυγχώνειν σωτήριον, ἔργῳ τὴν προϑυμίαν δείξασιν. 
οὕτω μὲν οὖν πρὸς ἀλλήλους ἔχοντες βασιλεὺς καὶ Γρηγόριος, ὃ 15 
μὲν ἤϊεν εἰς τὸ πρόσω τὴν χειροτονίαν δεξόμενος, βασιλεὺς δὲ 
πολὺς ἦν ἐντεῦϑεν τῇ συνόδῳ ἐπέχων καὶ τὸν πατριάρχην ϑω- 
B πευτικῶς ὑπερχόμενος ὑποκλίνειν καὶ ἀνύειν τὸ σπουδαζόμενον" 


gotii tractandi quam se papalem obtinente dignitatem. talia cum Gre- 
gorius imperatori per Frerios denuntiasset, manifestum fuit imperatorem 
quidem per pusillanimitatem solum, metu consternatum apparatouum Ca- 
roli, ad istud procurandae pacis ecclesiarum consilium appulisse animum, 
nullam unquam absque hoc foret, rei talis cogitationem suscepturum: 
Gregorium vero in idem studium incumbere sola captum eius rei hone- 
state, quod videret quantum boni ex ea conciliatione redundaturum in 
publicam felicitatem foret, reputaretque nec iustum nec conveniens esse 
tales ac tantas gentes exiguis causis in aeternas implicari simultates, 
quantoque conducibilius futurum esset, quaecumque ipsarum in culpa de- 
prehenderetur, eam bona fide emendare ac purgare crimen suum, subla- 
taque offensione praebere fratribus pacem, vicissimque acceptam sincera 
mente colere; aut certe si post disquisitionem constaret nihil in utravis 
esse quod iure culparetur, perseverare tranquille ambas in propriis unam- 
quamque officiis ac ritibus usu legitimo statutis, nihil alteri succensentem, 
nec internecinis, ut hactenus, invicem odiis contentionibusque commissas 
inplacabilium et exitiosarum utrique discordiarum funem ducere. suffi- 
cere quippe utrisque hostes crucis, quorum finis interitus. abunde, in- 
quam, ac multo plus quam sit satis suppetere gentium infensarum, in 
quibus oppugnandis qui Christi nomine censentur virtutem suam bellicam 
experirentur, quibus bellis et vincere gloriosum et vinci salutare est 
propter ingentem mercedem illis qui suum studium, opera etiam suc- 
cessu cassa, ostenderint a deo fidelissime repraesentandam. sic invicem 
affecti animis imperator et Gregorius, hic quidem coepta via progredie- 
batur, ordinationem percepturus suam; ille autem multus erat in ambien- 
da synodo eblandiendoque patriarchae consensu in ea quae cogitabat, 
passim commemorans et cunctis subinde inculcans, esse Gregorium per- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 371 


εἶναι γὰρ καὶ ἄνδρα τῆς εἰρήνης τὸν πάπαν xal ἐπιϑυμίας τῆς 
κρείττονος. μετ᾽ οὐ πολὺ δὲ καταστάντος τοῦ Γρηγορίου πρέ- 
σβεις ἐκεῖϑεν καταλαμβάνουσι τὸ Βυζάντιον, καὶ οἱ πρέσβεις 
φρέριοι, ὧν εἷς ἦν Ἰωάννης Παράστρων ὠνομασμένος, πολίτης 
5 ἀρχῆϑεν καὶ ξυνετὸς τὰ ἐς γλῶσσαν Ἕλληνα, ᾧ δὴ καὶ ζῆλος ἦν 
ὑπὲρ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν ἑνώσεως, ὡς ἐκεῖνος λέγων παρίστα, C 
ὥστε καὶ πολλάχις κατεύχεσϑαι ἑαυτοῦ αὐτίχα ϑάνατον, ἢν μό- 
yov προβαίη τὰ τῆς εἰρήνης, ὃ δὴ καὶ γίνεται ὕστερον. ταῦτ᾽ 
ἔλεγε, xal ταῖς ἀληϑείαις σπουδαστὴς ἦν τῆς εἰρήνης ϑεῤρμότα- 
10z0c, ὥστε πολλάκις καὶ παραβάλλων πατριάρχῃ τε καὶ τῇ συνό- 
δῳ κατελιπάρει καὶ ταύτην ἐπέσπευδε, τὰ μὲν xa^ ἡμᾶς ἐχ- 
ϑειάζων, ὥστ᾽ ἐνίοτε καὶ ὅτε ὃ πατριάρχης λειτουργοίη, αὐτὸν 
ἀποτιϑέμενον τὴν καλύπτραν, o) μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τοὺς μετ᾽ αὖ- 
τοῦ συλλαμβάνοντα, εἰσέρχεσϑαι τὰ ἄδυτα, καὶ παρὰ τὸν τυ- Ὁ 
15xóvra ἀρχιερέα ἱστάμενον τὰς μυστικὰς συναναγινώσχειν εὐχὰς 
μετὰ πάσης ἐνῚθουσιότητος. τοῖς μὲν οὖν ἡμετέροις οὕτω κο- 
σμίως καὶ εὐλαβῶς προσεφέρετο, πρὸς δ᾽ Ἰταλοὺς ἀφορῶν καλὸν 
εἶναι καὶ ἀσφαλὲς ἔλεγεν ἀφεμένους τῆς προσϑήκης εἰς σχάνδαλον 
προειμένης τοῖς ἀδελφοῖς οὕτως εἰρηνεύειν. εἶ δ᾽ οὖν, καὶ αὖ- 
19. προσκειμένης 


studiosum hominem pacis, et vero instinctum desiderio boni publici ac 
splendoris rei Christianae universae. paulo post a iam inaugurato et in 
sede Apostolica rite constituto Gregorio eodem adfuerunt Constantinopoli 
legati Frerii, quoram onus erat Loannes Parastron nominatus, origine 
civis noster, prudensque ac disertus Graeca lingua. hic et verbo aff:r- 
mabat et factis prae se ferebat ingenti se studio flagrare conciliandae 
inter discordes ecclesias pacis, adeo ut saepe audiretur optare atque im- 
precari sibi mortem tanquam nihil censenti sibi restare amplius quod in 
vita cuperet, si 1nodo contigisset procedere feliciter ad desideratum finem 
negotium quod tractaretur pacis; cuius et compos voti deinde factus est. 
haec ille loquebatur, et revera promotor erat ardentissimus ecclesiasticae 
concordiae, adeo ut saepe de negotio tractans cum patriarcha et synodo 
patres illos vehementissime oraret, ut quae suarum essent cuiu&que par- 
tuin in rem studio communi conferre ne gravarentur, res interim nostras 
megni faciens, usus, inquam, ceremoniasque nostri ritus dilaudans et ve- 
neratione palam prosequens summa, ita ut interdum sacrum faciente pa- 
triarcha , nudato ipse capite caeteraque adhibita significatione infimae re- 
verentiae suis secum comitibus assumptis ingrederetur adyta, et coram 
quocumque illic reperto adstans praesule mysticas simul cum eo legeret 
preces cum omoi fervore religionis. et ille quidem erga homines nostri 
ritus ita pie decoreque se gerebat: Italos autem praesentes intuens, ae- 
quum et tutum aiebat esse dimisso eos amotoque additionis ad symbolum 
scandalo cum fratribus, quos viderent coram, Graecis conciliari, vera 
ita demum coalitora pacé. simnl tamen admonebat nostros, par esse 
ipsos quoque quas Latini allegarent additamenti symbolo inserti excusatio- 
Des non aspernari, sed potius ut idoneas satis accipere. qui autem omni 








372 GEORGII PACHYMERIS 


τοὺς ἀπολογουμένους ἐπὶ τῇ προσϑήχῃ δίκαιον δέχεσϑαι, ὥστε 
E x«i τοὺς μὲν λέγοντας ἐκ πατρὸς υἱοῦ τε, ὑμᾶς ἐκ πατρὸς «^ 
υἱοῦ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσϑαι, παραπληκτίζειν καὶ 
ἄμφω εἰς ϑεοῦ μυστήρια παραχύπτοντας. ἐκεῖνος μὲν ταῦτ᾽ 
ἔλεγε καὶ συσκιάζων τὸ ἐπὶ τῷ συμβόλῳ τόλμημα, πρέσβις ὧν 5 
καὶ προύργου μᾶλλον παντὸς τὸ πρεσβευόμενον ϑέλων ἀνύτειν " 
oí δὲ τῆς ἐκκλησίας καλὸν μὲν ἔλεγον τὴν εἰρήνην εἶναι, καὶ πῶς 
γὰρ οὔ ; καὶ μᾶλλον ἐκκλησίαις τοιαύταις, κεφαλῆς λόγον ἐχοΐ- 

P 253 σαις Ἰοῖς ὑπουδήποτε τοῦ εἰρηνάρχον Χριστοῦ μαϑηταῖς, πλὴν 
μετ᾽ ἀσφαλείας καὶ οὐχ ὡς ἔτυχεν " εἶναι γὰρ τὸν χίνδυνον μέ- 10 
yav τοῖς τοῦ ὀρθοῦ ὑπωσοῦν ἁμαρτάνουσι. "xal τοῦτο οὐχ ἡμῖν 
ἄρτι ξυγέβη πεπρᾶχϑαι, ὡς καὶ αἰτίαν ἔχειν τοῦ τε χαινοτομεῖν 
ἃ οὐδεὶς πρότερον, καὶ τοῦ μὴ ϑέλειν μεταβάλλειν πάλιν εἰς ὃ 
καὶ πρὶν ἥμεν" ἀλλ᾽ ἄνδρες μεγάλοι τὴν ἀρετὴν καὶ σοφοὶ τὴν 
γνῶσιν περὶ τούτων λαλήσαντες διηνέχϑησαν, καὶ δόξαν ἐκείνοες 15 
διέστησαν. τὸ δὲ καὶ εἰς πλέον τὴν ἔριν ἐκτείνεσϑιι τοῦ μετρίου 

B οὔτ᾽ ἐκείνοις ἦν ϑελητόν, καὶ τοῖς πλεονάζουσιν ἀμαϑὲς ἄλλως 
καὶ τολμηρὸν ὃ πλεονασμός. πλὴν τὸ καὶ ἡμᾶς τὴν προσϑήχην 


2. ὑμᾶς] ἡμᾶς δὲ7 


reiecta compositione, invicta utrinque inacia, in contentione perstare 
vellent, vociferantes hinc quidem ex Petre filioque illinc autem ex patre 
per filium procedere spiritum sanctum, nullo iurgierum fine, eos, qui- 
cunque essent, insswire pariter aiebat, et inverecundos scrutatores my- 
steriorum dei, ultra quam fas esset humanae infirmitati, curiosos iw pre- 
funda divinitatis immittere oculos. hac ille ancipiti ambes in partes ora- 
tione, minuere obumbrando tegereque conabatur iavidiam temere atteata- 
tae additionis ad symbolum , pro suo videlicet legati, hoc est sequestri 
mediatorisque inter invicem adversos, officio & munere; ia quo sane 

gendo fide optima diligentiaque summa versabatur, nihil non experiens, 
Dihil tanti ducens, quod pro spe assequendi legationis suae scopi libenter 
pacisci recusaret. ad ea porro ecclesiae nostrae prooeres ia huac modum 
respondebant. **honestam sane ac expetibilem pacem esse, quis hoc qui- 
dem neget? praesertim inter ecclesias adeo conspicuas, quaeque haud. do- 
bie capitum instar haberent aestimatione universorum, qui ubivis terra- 
rum degunt, discipulerum Christi principis paci&, verum pacem istam 
secure ac (ute, non autem quomodocumque conciliandam. meaguum emim 
impendere periculum ἃ recto in utramvis partem aberrantibus. qwod ad 
hanc conventionem mutari a nobis vultis, non recens aut nunc primum 
institui contigit a nobis, quibus ideo iure impingatur crimen aut userpa- 
tae audaci novitate rei quam nemo prius attentavorit, aut obetinatae re- 
cusstionis eo redeundi ubi antea eramus: sed viri magni virtute, dootrina 
sapientes, ista multum inter se tractata constituerunt in hunc modum, et 
dogmatis summa constantia tenendi eis auctoritatem indiderunt. quod am- 
tem inde secutum est, wt contentio in rixas immodicas erumperet, nec 
ipai voluerunt, et culpa elus omnis imperitis et audacibus ultra fas bac 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 373 


προφέρειν ὑμῖν τότ᾽ ἂν χώραν εἶχε καὶ δικαίως ὀνειδιζοίμεϑα, εἰ 
δυσσιβείας ὑμᾶς ἢ ἀσεβείας, τὸ χείριστον, διὰ τὴν πρόσϑεσιν 
ἐγραφόμεϑα, ὡς ὁμοίως καὶ ἡμῶν ἀσεβούντων διὰ τὴν προσϑή- 
xy» τὰ ὅμοια. ἐπεὶ δὲ τὴν ἐπὶ τῷ συμβύλῳ προσϑήκην ἄποτρε- C 
ὁπόμεϑα, ὡς μὴ καλὸν ἄλλως ὃν μηδ᾽ ἀσφαλὲς τὸ σύνολον xa- 
τησφαλισμένοις ἐπεγχειρεῖν, κἂν ἐντὸς λέγοιεν τοῦ ὀρθοῦ, ποῦ 
δίκαιον ἡμῖν προτείνειν τὰ ὅμοια; τίς γὰρ ἡμῶν ἐτόλμησε no- 
ποτε οὕτως ὡς λέγεις μετὰ προσϑήχης ὁμολογεῖν ; καλὸν οὖν καὶ 
συμφέρον τὴν εἰρήνην σὲ σκεύδοντα τῶν ἐχκλησιῶν οὕτω nupá- 
t009at συνιστᾶν ταύτην, σοφῶς οἰκονομοῦντα παρ᾽ Ἰταλοῖς τὴν 
τοῦ σκανδάλου ἀφαίρεσιν, xüv ἡμεῖς ὦμεν οἱ αἰειώμενοε τοῦ D 
σχανδάλου, δικσίως ἡμῖν ἐπιπλήττοντα ὡς ἑτοίμοις οὖσι δέχε- 
σϑαι τὴν ἐπίπληξιν. εἰ δὲ παρ᾽ ἐκείνοις τὸ σκάνδαλον ἔβλαστεν, 
ἀνάγκη πνευματικὸν ὄντα καὶ πρεσβευτὴν τῆς εἰρήνης ἐκείνοις 
15 ὠϑεῖν πειρᾶσϑαι τὸ ἐπὶ τῇ καινοτομίᾳ τοῦ συμβόλου ἁμάρτημα." 
οὕτως ἔλεγον οἱ τῆς ἐκχλησίας, καὶ οὕτως εἶχον ὡς οὐδὲν ἀχου- 
σόμενοι βασιλέως, εἰ προστάσσϑι ἐν τούτοις, καὶ εἴ ys τὰ μέ- E 
γιστα ἀπειλεῖ. 


in parte excedentibus imputanda est. caeterum quod querimini culpari 
vos ἃ nobis ob additamentum symboli, tunc querela haec locum haberet, 
et iuste id nobis exprobraretur, si alienae aut, quod pessimum, falsae 
impiaeque doctrinae vos propter istam additionem accusaremus. tunc 
' iure causaremini mos dogmate per additionem indicate reiiciendo 
istud , quod vobis falso impingeremus , impietatis crimen vere consciscere. 
eum sutem non dogma ia additione reprehendamus, sed contendamus tan- 
tum universim nec probabilis nec securi exempli rem esse, immutari prae- 
cemter aliquid eut adiungi scriptis prius editis et cum summa considera- 
tione tmm aeterma firmitate stabilis, quantomcamque quod mutatur aot 
additur istra recti fines sistat, eoque dumtaxat nomine vestram istam ad- 
ditionem reprobemus, quo iure in boc quidem causari potestis paria nos 
πὶ hoc genere peccare, cum a memino, quod sciatur, mostrum fando un- 
quem sit auditum professionem fidei cum ulla tali adiectiene recitatam. 
bonuw igitor conveniensque fuerit te conciliare pacem ecclesiarum sincero, 
quemadmodum prae te fers, studio conantem eam potissunum eo perve- 
niendi viam insistere quae rectissima ad scopum istum est, nempe ut Ita- 
los pre tua et seplentia et auctoritate gratiaque apud ipsos satagas ad- 
ducere ad scandalum amovendum, positum utque ab ipsis, utcamque id 
factum a nobis falso criminentur. nam si penes nos scandali ebiecti vere 
culpa resideret, merito nos obiurgares et patienter reprehensionem exci- 
peremus, quod sumus parati facere queties erimus nobis conscii meruisse 
i. si vero scandalum ab illis ortum est, oportet te, cum spiri- 
tualis sis οἱ tractator pacis, amevere ab illis conari crimen temere prae- 
fumptae movitatis in immutatione symboli." εἷς loquebantur esine 
proceres; et sic comparati eraat, ut imperatorem audituri non essent, 
quidquid circa haec iuberet, etiamsi gravissuma quaeque minaretur. 


374  . GEORGII PACHYMERIS 


A" ὃ βασιλεὺς ἅπαξ τοῦ τοιοῦδε σκοποῦ γενόμενος, οὐκ 
οἶδα εἰ ϑέλων ἢ καὶ προσβιαζόμενος, ὃ δὴ κἀκείνοις μὲν ὑπε-- 
κρύπτετο, ἡμῖν δ᾽ ἐνεφάνιζε, φόβους παραπλέχων καὶ πολέμους 
καὶ χεϑησόμενα αἵματα, ἀμεταϑέτως εἶχε κἂν ὅ τί τις ἔλεγε. 


P 254 (12) μιᾶς γοῦν συνιόντων περὶ τὸν βασιλέα τοῦ τε πατριάρχου 5 


καὶ τῶν ἀρχιερέων καί τινων x τοῦ κλήρου, ἐμβριϑέστερον σφίσε 
περὶ τῶν προκειμένων 0 χρατῶν διελέγετο, συνείρων μὲν xod 
τοὺς φόβους συνήϑως, o) μὴν δὲ ἀλλ᾽ οὐδὲ πάμπαν ἐπισφαλὲς 
ἐδείκνυ τὸ γενησόμενον. εἶχε γὰρ καὶ τοὺς ὑποβάλλοντας, τοὺς 
ἀμφὶ τὸν ἀρχιδιάκονον λέγω ἸΠελιτηνιώτην, τοὺς ἀμφὶ τὸν πρω-- 10 
Β ταποστολάριον Γεώργιον τὸν Κύπριον, καὶ τρίτον, εἰ καὶ μὴ 
οὕτως ὡς τούτους, ἀλλ᾽ οὖν ἀφωσιωμένως καὶ ἐπιπολαίως, τὸν 
ῥήτορα τῆς ἐκκλησίας ᾿Ολόβωλον. καί γε λαμβάνων καὶ ἀπ᾽ ἐχεέ.- 
γων τὰς τῶν ἱστοριῶν συνάρσεις, προυβάλλετο μὲν τὸν Δούκαν 
Ἰωάννην καὶ βασιλέα καὶ τοὺς ἀμφ᾽ ἐκεῖνον ἀρχιερεῖς xol τὸν 15 
πατριάρχην σφῶν ἸΠανουήλ, ὕπως ἐνεδίδου ἀπελϑόντας ἀρχιε-- 
ρεῖς λειτουργεῖν τε καὶ μνημονεύειν, εἶ μόνον ὃ πάπας τῆς πρὸς 
τοὺς ἐν τῇ πόλει βοηϑείας ἀπόσχοιτο. καὶ ἅμα μὲν τὸ κωδίχιον 
τῆς ἐχχλησίας εἷς πίστιν προεχομίζετο, ἅμα δὲ καὶ τῷ βασιλεῖ 
τὰ τότε καὶ νῦν πράγματα συνεκρίνετοξ. προυβάλλετο δὲ καὶ τὰς 20 


a 


9. τοὺς] τὸν P. 10. τοὺς] τὸν P. . 


Perstabat ille tamen fixus irrevocabiliter in prosecutione istius coepti, 
haud scio an vólens an coactus; quod illis quidem abscondebat, nobis 
autem indicabat, sermone perplexo praeferens solicitudinem anxiam 
rum impendentium plurimique sanguinis fundendi; quibus malis praever- 
tendis, immutabiliter haerebat fixus in proposito negotii quod coeperat 
urgendi, quidquid contra quivis allegaret. (12) quadam igitar die cum 
convenissent apud imperatorem patriarcha antistites et ex clero quidam, 
jnstantius iis eíficaciusque imperator de pacis negotio disseruit, intexens, 
ut solebat, orationi suae formidines atrocium malorum, quae vitandi ra- 
tio haec una offerretur. adiungebat nihil esse periculi in assentiendo La- 
tinis quod cuperent, multis id rationibus demonstrans: habebat enim qui 
talium ei argumentorum copiam suggererent, auctores studiosos eius pa- 
Cis, archidiaconum Meliteniotem , protapostolarium Georgium Cyprium, et 
tertium (quamquam minus ardenter, fere dicis causa et superficiarie 
rem eiusmodi amplectentem) rhetorem ecclesiae Holobolum.  proferebat 
ergo e penu ab iis historiae deprompta memoriae veteris exempla, maxi- 
me ilud imperatoris Ioannis Ducae et antistitum qui tunc erant simul 
cum patriarcha Manuéle; ut consenserint, promiserintque , missis etiam 
episcopis qui in baec paciscerentur, communicaturos se Latinis in sacra 
liturgia et papae mentionem in ea facturos, si modo ille abstineret ab 
auxilio iuvandis Latinis qui urbem obtinebant. ad cuius rei fidem codex 
ecclesiae, in quo ea praescripta erant, prolatus in medium est. circa id 
vero factum disserebat imperator, comparans statum rerum qui tuac erat 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 3795 


κατ᾽ ἐκεῖνον ὡς δῆϑεν σφῶν γραφάς, πῶς μὴ κατηγοροῦντες 
ὅλως ἀσεβείας τοὺς Ἰταλοὺς ἠξίουν παραιροῦντας τὴν προσϑήκην 
τοῦ συμβόλου, ἐν ταῖς λοιπαῖς γραφαῖς ἀνάγραπτον ἔχοντας, 
συνδιιέναι τοῖς πεφρασμένοις ἀναγινώσκοντας. προύτεινε δὲ καὶ 
5 ἐφ᾽ ὅσοις τῶν μεγίστων μυστηρίων οὐ διαστέλλονται Γραικοὶ 
κοινωνεῖν Ἰταλοῖς οὐδ᾽ ὑπωστιοῦν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐχείνων πρὸς P 955 
τοὺς ἡμετέρους μετάβασιν ὁμοίαν εἶναι εἰ γλῶσσαν γλώσσης ἤμει-- 
βον, “Ἑλληνικὴν τῆς σφετέρας. τένα δ᾽ ἔχει ἀντικανονίαν ἢ ἐπ᾿ 
àxxAgolac ἀναφορὰ τοῦ ὀνόματος, ὅπου γε καὶ μὴ πάπας ὄντας 
10 τοὺς ἄλλους ἀνάγκη μετέχειν τοιᾶσδε τῆς κοινωνίας τοῖς ἐκχλη- 
σιάζουσιν συνισταμένους, λειτουργοῦντος τοῦ ἱερέως καὶ τὴν τῆς 
τριάδος χάριν πᾶσι διδόντος κοινῶς; ἀδελφὸν δὲ καλεῖν καὶ πρῶ- Β 
τὸν ἐκεῖνον μείων αἰτία, ὅπου καὶ πατέρα τὸν ᾿Ἰβραὰμ ἐκάλει ὃ 
ἐν τῇ φλογὶ πλούσιος, τόσον ἀπέχων τοὺς τρύπους ὅσον καὶ τὸ 
15. μέσον ἐκείνων χάσμα τῆς ἐχείνων διαστάσεως ἦν μαρτύριον. εἰ 
δὲ διδοῖμεν καὶ ἔκκλητον, σχολῇ τινὰ τόσην τέμνοντα ϑάλασσαν 
τῶν δικαίων ἀμφισβητεῖν. ταῦτα καὶ τοιαῦτα τοῦ βασιλέως λέ- 
γοντος, ὁ πατριάρχης παρὼν ἐκεῖσε καὶ τὰ πιστὰ φέρων τῷ C 
χαρτοφύλακι ὡς αὐτίκα ἐλέγξοντι ἐκ τῆς ἀπ᾽ ἐκείνου βίας καὶ 


8. ἀγτικανονίαν Possinus: codices κοινωνίαν vel τὴν κοινωνίαν. 


cum praesenti. proferebat etiam praescriptas οἵ chirographo munitas de 
hoc sententias praesulum illius temporis, quas ratas haberi et ut pro- 

rias censeri ab ipsis, qui nunc eodem essent loco, debere contendebat, 
In iis considerari jubens ut patres illi omnino abstinuerint ab arguendis 
Italis impietatis aut haereseos propter additionem in symbolo attentatam ; 
quam tolli solum a symbolo petebant, indulgentes ut in caeteri et habe- 
retur et quemadmodum caetera legeretur. commemorabat deinde distincte 
persequens maxima quaeque mysteria, in quibus Graeci communicare La- 
tinis non dubitarent aut vel minimum cunctarentur, iidemque prae se fer- 
rent transitionem ipsorum ad nostros ritus simile quidpiam esse ac si quis 
linguam cum lingua commutet et Graece prius locutus Latino deinceps 
uti sermone malit, aut e converso. quid porro habet canonibus adver- 
sum prolatio nominis papae publice in ecclesia pronuntiati ? utique cum 
multos, qui papae non sunt, mos obtinuerit et ex usu inducta necessitas 
impertiendi tall genere communionis, nominatim exprimendo illos dum 
praesentes in ecclesiae conventu adsunt celebrante sacerdote ac trinitatis 
&ratiam omnibus dante communiter. íratrem autem illum et primum vo- 
care minus habet offensionis, cum patrem Abraham vocet in flamma di- 
ves, tantum ab illo distans moribus quantum chaos illud magnum inter 
ipsos interpositum demonstrabat. si autem et provocationem demus, pe- 
riculum scilicet est ne quis tam vasto et infesto mari litem illuc secutu- 
rus naviget ἢ haec et eius generis alia disserente imperatore, patriarcha 
praesens, ubi aliquamdiu frustra expectavit ut chartophylax, cwi ut eru- 
dito et in id argumentum parato fidebat, pro Latinis dicta extemplo re- 


376 GEORGII PACHYMERIS 


ἀκουσίως ἀφορισμὸν ἐπιτίϑησιν ἱσταμέγῳ, ἐφ᾽ ᾧ κατ᾽ ἀνάγκην 
εἴποι τὰ elc κρίσιν ἰδίαν περὶ τῶν ᾿Ιταλῶν. ὃ δ᾽ ἐνσχεϑεὶς ἀμ-- 
φοτέρωθεν, ἔνϑεν μὲν τῷ τοῦ βασιλέως φόβῳ ἐκεῖϑεν δὲ τῇ τοῦ 
ἀφορισμοῦ εὐλαβείᾳ, μέσος ἐναπολέλειπτο, καί γε ὡμολόγει τὸ 
πάϑος, ὡς δυοῖν κρήμναταε ἀμφοτέρων φόβου καὶ εὐλαβείας, 5 
D καὶ ὅτι τὰ τοῦ πνεύματος προτιμητέα ἢ τὰ τοῦ σώματος. τότε 
διαιρῶν ἔλεγεν ὡς οἷ μὲν ἐπί τινι καὶ εἰσὶ xal λέγονταε, οἱ δὲ οὔτ᾽ 
εἰσὶν οὔτε λέγονται, οἱ δὲ λέγονται μὲν οὐκ εἰσὶ δέ, οἱ δ᾽ ἀνά- 
παλιν εἰσὶ μὲν οὐ λέγονται δὲ" ἐν τούτοις τακτέον καὶ Ἰταλούς, 
μὴ λεγομένους μὲν ἀλλ᾽ ὄντας ἐνόχους αἱρέσει. τοῦτο τὸν μὲν 10 
πατριάρχην ἐϑάρρυνε πλέον, βασιλεῖ δὲ δεινὸν ἔδοξε καὶ βαρύ. 
B λῦσε δὲ λαιψηρὴν ἀγορὴν αὐτίκα, μὴ οἷός ϑ᾽ ὑπενεγκεῖν τοὺς λό-- 
yovc* ἀνασεσόβηται γὰρ ἐντεῦϑεν ἡ ϑήρα τῷ βασιλεῖ, καὶ οὐκ εἶχεν 
ὃ τι xal λέξει, ὡς ὕπ᾽ ἀνάγκης ἀληϑεύειν δοκοῦντος. ἀλλ᾽ οἱ ἀμφὲ 
τὸν ἀρχιδιάκονόν τε καὶ τὸν πρωταποστολάριον δίχην σφηκῶν ὃρ- 15 
μήσαντες ἐνοδίων ἐπεῖχον στερρῶς τῷ Βέκκῳ ὡς κακῶς κρίνοντι, 
λογίῳ καὶ ταῦτά γε ὄντι καὶ ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς δοχοῦντε φρονεῖν. 


P 256 13. Ἡμέρα παρῆλϑεν ἐκείνη, xal ὃ χαρτοφύλαξ τῷ βα- 
σιλεῖ ἀπηχϑάνετο, αἰτίας ἐργολαβοῦνει τοῦ βλάψωι. καὶ δι᾽ 
13. ϑύρα P. 


felleret, intelligens eum , ne quod promiserat facere auderet, imperatoris 
contrarium palam sensum stediumque demonstrantis verecundia ooastringi, 
tandem invitus licet in necessarium consilium trahitur imperandi ei sub 
anathematis, si recuset, incurrendi poena, ut quid iudicaret de Italis pro- 
ferret. hoc imperio perturbatus Veccus est, inter hinc quidem haud mol- 
liter ergentem praesentis Augusti metum , inde autem contra stimulantem 
consciscendi anathematis scrupulum medius in arto deprehensus. itaque 
buius ipsius confessione angustiae orationem ingressus, ei exordio subie- 
cit sese, cum hinc a saeculari potestate, cuius vis in corpus est, inde ἃ 
spiritali, quae in animam valet, in diversa propellatur, potius animae 
oonsulere velle quam corpori. tum usus partitiome sic dixit: '*quidam et 
sunt et dicuntur haeretici; nonnulli neque sunt neque dicuntor; ali di- 
cuntur quidem , sed non sunt; postremo aliqui vice versa sunt, licet non 
dicantur, tales. in hanc ultimam classem redigendos puto Italos, quippe 
qui cem haereseos non dicantur rei, revera tamen eo crimine teneatar." 
ea libera vox magnam adiecit patriarchae confidentiam, perculitque ea- 
dem imperatorem, qui non leviter indignans sic obductum consiliis suis 
ostium , conventum subito abrupit, cum nen haberet in promptu quid 
reponeret inopinato dicto , cui necessitas ipsa illa, qua (uerat expressum, 
veracitatis auctoritatem adiungeret. verum archidiaconus et protaposto- 
lartus instar irritatorum ín trivio crabrenum coorti acriter in Veccum in 
os illi vehementer obsistebant ut male iniqueque iudicanti, quamvis cae- 
tera sapiens esset et praestare multis doctrina videretur. 

13. In hunc modum transacta eo die res infixum imperatoris animo 
reliquit gravis in Yeccom indignationis aculeum, quo ille stimulante cau- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 877 


ὑπερβολὴν ὀργῆς τὸν Χοῦμνον προστησάμενος Ἰωάννην ὡς naga- 
πρεσβευτὴν ἐχείνου διώκοντος ἔκρινεν. εἰσάγει τε τὴν κατηγο-- 
ρίαν ὃ Χοῦμνος ἐπὶ συνόδου, καὶ ὁ κατηγορούμενος τὴν ὑπόϑε- 
σιν παρεγράφετο καὶ τὴν κατηγορίαν ὡς ὑπερήμερον παρεχρούετο, 

δ κατηγορίαν λέγων ταύτην καὶ μόνου τοῦ βασιλέως, αὐτὸν δ᾽ B 
οὐχ οἷόν ts εἶναι μετὰ δεσπότου χρίνεσϑαι. ταῦτ᾽ ἔλεγεν ἐπὶ 
συνόδου σταϑεὶς ἐπ᾿ αὐτοῦ τοῦ τόπου οὗ τὸ πρότερον ἐχαϑέζετο, 
τοῦ Χούμνου μέσον ἱσταμένου καὶ κατηγοροῦντος, τῶν δὲ συγ- 
χλητικῶν ὀρχόντων, τοῦ μεγάλου λογοῚθέτου τοῦ ᾿Ακροπολίτου, 

10 τοῦ λογοϑέτου τῶν οἰχειαχῶν τοῦ Ἰατροπούλου καὶ ἄλλων, συνε- 
δριαζόντων τῇ συνόδῳ καὶ ϑελόντων κρίνειν ὡς ἐκ προσώπου τοῦ 
βασιλέως πεμφϑέντων. τότε τοίνυν οἱ μὲν ἀρχιερεῖς παρητοῦντο C 
τὴν κρίσιν, μὴ ἔχειν κρίνειν λέγοντες κληριχὸν πατριάρχου, εἰ 
μὴ αὐτὸς ἐπιτρέψειεν, ὃ δὲ πατριάρχης οὐδ᾽ ὅλως ἐδίδου, ἀλλ᾽ 

15 ἅπαξ εὑρὼν συνεργὸν ὑπερμαχεῖν ἤϑελεν. ἀπραξία δ᾽ ἐντεῦϑεν 
κατηχολούϑει καὶ συνόδῳ καὶ ἄρχουσιν, ὡς εἰπεῖν τὸν μέγαν λο- 
γοθέτην τότε χαταφερόμενον τῆς συνόδου ὡς ἀπὸ ῥινὸς ἕλκει ὃ 
χαρτοφύλαξ τὴν σύνοδον, καὶ τί ποιητέον οὐχ οἶδα, οὕτως D 
ἀποχρουσϑέντες ὑπέστρεφόν τὲ πρὸς βασιλέα, καὶ ἃ συμβεβήκει 

40 ἀπήγγελον. περὶ μέντοι τοῦ xaO αὑτὸν ὁ χαρτοφύλαξ ὑποστελ- 
λόμενος, ὡς μὴ δοκοίη προσκρούειν τῷ βασιλεῖ, ἀπελϑὼν ἦντι- 


sas mocendi quaerens eo irae vehementia elatus est , ut apposito οἱ ac- 
cwsatore loanae Chemno dicam male obitae legationis impegerit. detulit 
autem Chumnus ad synodum id erimen. contra quod Veccus praeseri- 
bens exceptione falsi etiam  delationem ipsam ut seram et intempestivam 
reiiciendam contendebat, addens satis apparere non Chumni accusationem 
istam sed imperatoris esse: sibi autem haud tantum soppetere virium 
epumve, ut litigare cum domino auderet. baec apud synodum locutus 
est , persistens ín ipse loeo ubi prius sederet, Chumno, qui accusabat, 
in medio etante. interersat synodo ab imperatore missi senatorfi magi- 
stratos, Acropolita magnus logotbeta et latropulus logotheta domestico- 
rum, aliique nonnulli considentes una cum patribus. hi porro imperato- 
ris causa magnopere nitebantur, ut delatio acciperetur et iudicium fieret. 
verum id episcopi recusabant, nefas esse dicentes clericum patriarchae iu- 
dicari nisi ipso permittente. patriarcha vero id sese permiseurum palam 
negabat: aactes enim semel ad quod optabat adiutorem, eum omni sibi 
ope ac contentiene tueri deoreverat. hic nodus negotio iniectus eum , 
patres synodi, tum quos dixi magistratus, ignaros quid agerent tenebat. 
ut tendem exsurgens synodoque excedens magnus logotheta diceret *char- 
tophylax synodum sibi obnoxiam naso quo vult trabit; unde cum bic no- 
bis non satis constet quid facere eporteat, id quaesituri alibi recedimus." 
ita repulsi redierunt ad imperatorem, et quae contigerant narrarunt. at 
chartophylax apwd se comsiderame «ue statu res essent seae, contrabi 
animo coepit; e£ ne temere lacessivisse imperatorem atque in eius offen- 


P 257 


e 


378 GEORGII PACHYMERIS 


βόλει μὴ ἀκαταιτιάτῳ μηνίειν. αὐτὸς γὰρ ἕτοιμος εἶναι xal óg.- 
φίκιον ἀποϑέσϑαι καὶ πᾶσαν ἀφεῖναι τὴν πρὸς αὐτὸν πρόσοδον, 
κοινωνικὸς δὲ εἶναι τῇ ἐκκλησίᾳ, κἂν Ó τι πράξοι, μὴ παραι- 
τεῖσϑαι τὴν βασιλέως χάριν καὶ τοῦτο, ὡς μὴ σχίζειν τὴν ἐκχλη-- 
σίαν δοκοίη. εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἐξορίαν πέμπεσϑαι, εἰσ 
ϑελητὸν τῷ κρατοῦντι, καὶ τοῦτ᾽ εἶναι πρόϑυμος. ὃ μέντοι γε 
βασιλεὺς τὴν τῆς ὀργῆς ἀδοξίαν τῷ δῆϑεν πρὸς αὐτὸν φιλαν- 
ϑρώπῳ συγχρύπτων, ἀπέπεμπε πρὸς τὰ οἶχοι μηδὲν εἰπών. ὃ δὲ 
καὶ εἷς ἐξορίαν προητοιμάζετο, καὶ τὰ αὑτοῦ τῷ σχευοφυλαχίῳ 
τῆς ἐκκλησίας ἀνατιϑεὶς ἱματίων πενιχρῶν ἑαυτῷ προυνόει, καί 10 
γε τοὺς ἰδίους φέρων καὶ ἑαυτὸν τῷ μεγάλῳ ναῷ κατεπίστευεν. 
ὡς γοῦν οὐκ ἀνυστὰ ἐδόχει τὰ πρὸς ἐχεῖνον τῷ βασιλεῖ τῷ ναῷ 
προσφυγόντα, πέμψας βασιλικὰς συλλαβὰς ἐνσεσημασμένας τῷ 
ἐρυϑρῷ μεϑ᾽ ἁπάσης ἐχεῖνον μετεχαλεῖτο τιμῆς. καὶ ὃς χαϑυ- 
πήχουε, καὶ ἐξελθὼν αὐτίκα εὐθὺ ἄπεισι τοῦ καλοῦντος, κἀὶ 15 
πρὶν ἐμφανισϑῆναι κατέχεται, καὶ εἰς φυλακὴν τὴν τοῦ “Ανεμᾶ 
πύργου τοῖς Κελτοῖς σωματοφύλαξι δίδοται, ὃ μὲν ἐν τούτοις ἦν. 
14. Ὁ ὁὲ βασιλεὺς τοῖς περὶ αὐτὸν λογίοις χρησάμενος, 
ὧν πρῶτοι καὶ κράτιστοι ὃ ἀρχιδιάχονος καὶ ὃ πρωταποστολάριος 
ἦσαν, συντίϑησι τόμον καὶ ἀπὸ διαφόρων ἱστοριῶν τε xol χρή- 20 


sionem ultro incurrere videretur, eum adiens t ne sibi innocenti 
irascatur. nam se paratum esse vel ad officium abdicandum, renuntian- 
dumque emolumentis et proventibus quae inde perciperet. se quidem 
esse de cleri corpore: tamen quocunque statu sit, non recusare imperato- 
ris gratiam , quin magni facere ac sibi ambire ipsius ecclesiae causa , ne 
scindere ipsam videri posset, quodsi gratia se indignum imperator sua 
iudicans amandare in exilium vellet, etiam ad tantum mali subeundum 
sese promptum exhibere. haec imperator audiens iram penitus animo con- 
ceptam sibi dedecori futuram, si proderetur, ratus, fucata benevolentiae 
in Veccum specie occultans, remisit hominem domum nullo verbo addito. 
at ille in exilium se comparabat. et sua familiari supellectile, excepto 

uem inde sibi ad praesentem providit usum paupertino vestitu, in apo- 

ecis ecclesiae deposita, ipse obsoleta veste cum suis asylo magui templi 
se commisit quo imperator comperto, haud se iam videns perficere 
posse quae cogitabat propter religionem loci sacri quo Veccus confuge- 
rat, missis regiis literis rubrica insignibus, omni eum honoris sigoifica- 
tione ad se vocavit. nec ille recusavit, sed statim exiens ad vocantem 
recta pergebat. verum priusquam admitteretur, comprehensus est et in 
carcerem turris Anemae conclusus, Celtis satellitibus custodiendus tradi- 
tur. et hic quidem in his erat. 

14. At imperator eruditione usus doctorum hominum, quos circa se 
auctores adiutoresque huius negotii habebat, quorum primi valentissimique 
erant prius memorati archidiaconus et protapostolarius, scriptum compe- 
suit ex variis contextum historiis et testimoniis, quibus demonstrare co- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 379 


cto» ἀκαταιτίατα τὰ κατὰ τοὺς Ἰταλοὺς παριστᾷ, καὶ πέμψας 
πρὸς τὸν πατριάρχην τὸν ᾿Αχαπνίου 1dgoério» , ἄνδρα γεραρὸν 
μὲν καὶ τίμιον, τὰ δέγε κατ᾽ ἐκεῖνα τὰ πράγματα ἐπ᾿ ἀμφοτέ- 
ραις χωλεύοντα ταῖς ἰγνύαις, δέξασϑαι μηνύει τόνδε τὸν τόμον. 
5 καὶ κοινὸν πρὸς ταῦτα τὸν ἀπόλογον σχεδιάσαι, πλὴν ἐξ ἷστο- D 
ρεῶν καὶ γραφικῶν χρήσεων. “τὸ γὰρ ἀπὸ κοιλίας φωνεῖν ἀσϑε- 
vic μὲν ἄλλως καὶ μάταιον" πλὴν δ᾽ ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸς δέξομαι." 
ἐκεῖνος μὲν οὕτω ταῦτα, ϑαρρῶν ὡς οὐκ ἀποδύσεταί τις πρὸς τὰ 
γραφέντα" τὸν γὰρ χαρτοφύλακα ἐν ἀφυλάκτοις εἶχεν, ἐν ᾧ σα- 
10λεύειν εἶχε τὰ πάντα, νικήσειν ἐκ λόγων qiero. ἀλλ᾽ ὃ πατριάρ- 
χης σὺν τῇ συνόδῳ περὶ τοῦ τόμου διασχεψάμενοι, πέμψαντες 
συνῆγον τοὺς μετ᾽ αὐτὸν εἶναι δοκοῦντας. ἦσαν οὖν καὶ ὅσον 
τὸ τῆς ἐχκλησίας ἔκκριτον. ἦσαν δὲ καὶ οἱ περὶ τὸν Τερνικικό-- 
πουλον Ἰωαννίχιον, σχιζόμενοι μὲν τοῦ πατριάρχου περιφανῶς, 
15 ὕμως δὲ τῆς χρείας καλούσης τὰ τῆς μικροψυχίας ἐχείνης χώραν p 258 
οὐκ εἶχον. σὺν τούτοις δὲ παρῆν καὶ 7j τοῦ βασιλέως αὐταδέλφη 
Εὐλογία, καὶ πᾶν ὅσον ἦν μετ᾽ αὐτοῖς ἐν μοναχοῖς καὶ λογέοις 
ἐξεταζόμενον. οἷς σκοπὸς εἷς ἦν πρὸς τὸν τόμον ἀπολογεῖσϑαι 


9. ἐν εὐφυλάκτοις ἔχων 7 


nabetur nellam inesse Latinis haereseos labem. hoc deferri ἃ se curavit 
ad patriarcham manu Arsenii filii Acapnii, viri gravis et honorati, sed 
drca istas controversias in u ue, quod siunt, tibiam claudicantis. 
hic patriarchee volumen reddens addidit mandare imperatorem ut illud 
legat, et si quid deinde haberet quod his opponeret ad suae sententiae 
defensionem , contrario id apologetico scripto complecteretur. caeterum 
videret ut in eo nibil allegaret nisi ex probatis et fidei non dubiae histo- 
riis sententiisque idoneorum auctorum: nsm auctoritate propria et quasi 
Pythonissae instar ex ventre loqui infirmum ad fidem et vanum fore; et 

i iam nunc profiteri Augustum se, si quid tale offeratur , haud ac- 
cepturum. haec ita mandabat imperator magnopere íretus invicta, ut 
putabet, soliditate scripti; nec potans fore unquam ut aliquid plausibiliter 
excpi coatra illud posset, maxime cum securus iam esset a chartophy- 
lace, in quo utique partis contrariae spes universa penderet, et à quo 
videlicet uno iure timeri aliquid in hoc genere potuisse videbatur. ita- 
que sibi certo persuaserat se rationibus et auctoritatibus illo scripto alle- 
fade plane causam evicturum. patriarcha vero consilio habito cum syno- 
o de eo quod circa id scriptum agi oporteret, congregandos putavit 
eos quos suarum esse partium credebat. erant hi lectissimi quique ac 
flos delibatus ecclesiae. nec abfuit ab eo numero Ternicicopulus Ioanni- 
cius cum suis, utcumque illi palam se a patriarcha separaverant. tamen 
nunc communi utilitate vocante minutas illas offensiones animorum , cau- 
sas eius simultatis, seponendas tantisper putaverunt. cum his adfuit οἱ 
soror imperatoris Eulogia, simulque quidquid in monachis et aliorum or- 
dinum doctis laudatisque hominibus eximium et spectatae claritatis fuit. 


380 GEORGII PACHYMERIS 


sd βασιλεῖ. καὶ δὴ ἀνεγινώσκετο μὲν ὃ τόμος, ἄλλος δ᾽ ἄλλο 
τι πρὸς τὸ παρεστὸς τοῖς προχειμένοις ἀντέλεγεν. ἐπεὶ δὲ καὶ 
χρεία ἦν συμφρασϑῆναι τοὺς λόγους καὶ elg ἕνα συντεϑήσεσϑαι 
τόμον, xal ἐζητεῖτο ὃ συνθησόμενος, ἀνεδέχετο μὲν τὸν ἔργον 
B ὁ Ἰασίτης Ἰώβ, εἶχε δὲ καὶ ἄλλους καὶ μᾶλλον τὸν συγγραφέα 5 
τῶν τοιούτων ἐμὲ τῶν ἐννοιῶν συλλήπτορας. καὶ μετ᾽ οὐ πολὺ 
0 τόμος ἐξείργαστο, ὃν δὴ καὶ κοενῶς ἀναγνωσϑέντα πάλεν τοῖς 
ὅλοις, καὶ ὅσον ἦν πρὸς τὸ εὐσχημότερον μεταπλασϑέντα, ὡς 
μὴ λυποίη σκληρῶς ἔν τισιν ἔχων τὸν ἄνακτα, μετ᾽ αὐτοῦ δὴ 
τοῦ “Ἱρσενίου πέμπουσιν. ὃ μέντοι γε βασιλεὺς δεξάμενος τὸν 10 
Ο ἀπόλογον καὶ ἀχριβῶς διελϑὼν ἐπεὶ ἔγνω πολλῷ λελειμμένος τοῖς 
λόγοις, καὶ εἴπερ ἐμφανισϑείη, αἴτιος αἰσχύνης ἑαυτῷ γενησό- 
μένος, τῷ δοκεῖν ὑπὸ περιφρονήσεως καὶ οὐ κατὰ δειλίαν, ὡς 
ἦν ἀληϑές, περιορᾶν, ὑπερηφάνει, καὶ ἀνεβάλλετο τὴν ἀνά- 
γνωσιν. 15 
Οὕτως οὖν ἐχχρουσϑέντες οἱ περὶ τὸν βασιλέα τῆς ἐγχειρή- 
D σεῶώς ἄλλως ἔγνωσαν ὑπελϑεῖν τὸν Βέχχον ἐν φυλακαῖς. (15) τε- 
μάχια γὰρ ἐκ βίβλων συλλέγοντες ἱερῶν, ἐπεὶ καὶ λογίῳ ἀντιχα- 
ϑίσταντο καὶ λόγοις ἦν ἀνάγχη πείϑειν, λόγους γοῦν ἁγίων, ὅσοι 


horum unus erat animus, et conspirans in id ardor incumbebat, ut scri- 
ptum concinnaretur volumini ab imperatore misso contrarium. ad eam 
rem visum opportunum recitare cunctis audieatibus imperatoriam scripta- 
ram; et ut quodque ex illa caput audithm esset, contismo quémque pro- 
ferre quae forte occurrerent utiliter in contrarium alleganda, negotium 
deinde colligendi cuncta et in unum diversa digerendi susoepit ad id de- 
lectus lasites Iob; qui et alios habuit adiutores eiusque participes labo- 
ris , in primis buius historiae auctorem. omnes hi collata diligentia in 
ordinandis collocandisque apte variorum sensibus, brevi tempore volumen 
eonfecerunt, idque conscriptum in communi coetu cunctis audientibus le- 
gerunt, unoquoque admonente si quid matandum aut temperandum cense- 
ret, in id maxime universis intentis, ne quidquam in eo relinqueretur 
aculeatum aut durum, quo imperater offenderetur. denique opus elima- 
tum quantum satis est visum, per eumdem Arsenium ad imperatorem mit- 
tunt. is eo accepto et attente lecto multuin se opinione illa falsum agno- 
vit, qua negotium scriptione sua illa mittenda statim conficiendum exist;- 
mavefat. tamen hunc ipsum praesentem sensum animi dissimulavit, eru- 
bescendi, si is enotesceret,. necessitatem sic praevertendam putans, 
publicam vero scripti obleti lectionem differebat contemptu quodam, ut 
videri volebat: sed vera causa erat eius morae convictionis metus, super- 
ciliosi obtentu fastidii velatus. 

"Tali consiliorum successu repulsus ab optatis imperator et qui cum 
eo sentiebant, alia sibi grassandum via statwerunt, Yecce ipso intra 
carcerem tentando. (15) animadvertentes enin hominem, qualis erat 
Veccus, sapientem ac doctum non alia certius expugnamdum videri ma- 
china quam argumentis et testimoniis ex eoelesiastioa eruditione petitis, 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. . 981 


καὶ ὑπὲρ Ἰταλῶν ἐδόχουν εἶναι, προύτεινον ἐκείνῳ κατὰ φυλακὴν 
καϑημένῳ. ὃ δὲ λαμβάνων καὶ διερχόμενος ἠρέμα πως elc elgri- P 959 
νὴν συγχατεχλένετο. καί γ᾽ ἁπλοῦς ὧν καὶ φιλαλήϑης elg ἅπαν 
τῷ μὲν ἁπλῷ ταῖς γραφαῖς καϑυπήγετο, ταὐτό γε πάσχων τοῖς 

δ ἀποροῦσιν, εἰ μετρίως ἀποροῖεν, ἀπροσδοκήτως τὸ πᾶν olou£- 
νοις ἔχειν. τῷ αὖ φιλαλήϑει οὐκ ἠδόξει ὁμολογεῖν μὴ εἰδέναι 
μήτε μὴν ἐντυχεῖν. καὶ ἡ αἰτία τὸ ἐφ᾽ “Ἑλληνικαῖς σχολάζοντι 
μὴ ϑείαις γραφαῖς ἐγγενέσθαι οἵ ἐμμελετῆσαι. ϑέλειν μέντοι καὶ 
ἰδεῖν τὰς βίβλους καὶ ἀναγνῶναι ἐπιμελέστερον, ἐφ᾽ ᾧ τῷ νῷ Β 

10 τῶν γραφῶν προσέξειν, καὶ οὕτως ἢ πεισϑέντα ἀνάγειν ἔχειν ἐπ᾿ 
ἐκείναις τὸ ϑάρρος καὶ παγίως ἵστασϑαι ἐς ὅ τι καὶ κλίνοι, ἢ μὴ 
πεισϑέντα τὰς αἰτίας ἐμφανεῖς παριστᾶν δι᾽ ἃς μὴ πείϑοιτο. 
ταῦτ᾽ ἔλεγε, καὶ ὃ βασιλεὺς κατένευεν, ἐξαγαγών τε τῆς φυλα- 
κῆς τὰς βίβλους εἰς ἀνάγνωσιν παρεῖχεν ἐπὶ σχολῆς. 

15 Τῷ μέντοι γε πατριάρχῃ μέλον ἦν ἐφ᾽ ἑχάστῳ τῶν πρὸς 
βασιλέα ἀποκρίσεων, μειζόνως ἤδη ἐπιτιϑέμενον καί γ᾽ ἠρεμεῖν C 


ei custodia detento considerandas obtulerunt excerptas ab ipsis sacrorum 
librorum sententias quae Latinorum causae faverent. eas ille in manus 
sumptas attente perlegens sensim ad pacem inclinabatur, duabus ad id 
ei suffragantibus dotibus, candore quodam animi fuci expertis et innato 
amore veritatis. quarum ἃ priori assequebatur ot, cum simpliciter ac 
citra praeiudicium suspicionemve fraudis ad cognoscenda quae propone- 
bantur accederet, facile induceretur similitudine veri, passus idem quod 
inediocriter dubitantes selent, qui levi momento in partem inclinantur al- 
teram, εἰ ubi vel paululum imminutas conspicantur ambigendi rationes, 
quibus antea in suspenso tenebantur, continuo causas se nactos idoneas 
rati dubitationis deponendae, tenere se rem ipsam et liquere iam sibi ne- 
qoum prius obscurum existimant. at altero illo sincero studio profiten- 
e veritatis probibitus affirmare quod non erat, cum nondum omnem 
sibi abstersam caliginem sentiret, haud sene simulare sustinuit sibi plane 
esse perspectum d quod apparere ipsi dumtaxat et prima blandiri specie 
coeperat: verum nullo tardatus malo pudore ingenue fatebatur se non ad- 
bue clarissime videre quid penitus in re esset, negabatque satis convictam 
sibi mentem ad ultimum expediendum de controversia tanta iudicium. οἱ 
causam eius cuactationis ex eo repetebat, quod hactenus saecularibus 
plurimum iatentus literis minus otii stediique tribuisset saerae scriptorum 
divisa tractantium eruditioni meditandae. quare cupere sese attentius 
ista cognoscere, librosque ipsos perlegere diligentius, quo ipsa iam peni- 
tus introspecta sententia eraculorum aut certo constitueret nihil exceptio- 
nis idoneae superesse, quo minus plane confideret irrevocabili amplecten- 
dum aseensw id ipsum in quod inclinari iam coeperat, aut si non persua- 
deretur, causas explicaret ob quas bhaereret, eam viri orationem proba- 
vit imperator, et ei continuo e custodia educto libros per otium expen- 
os praebuit. 

Patriarcha interim in acri erat meditatione defixus, disquirens apud 
sese quid probabilis responsi oppoaeret argumentis imperatoris, quem pro 
suscepta palam causa nuac iam vehementer instantem wtique nec in po- 





382 GEORGII PACHYMERIS 


D μὴ ἐῶντα. (16) ταῦϑ᾽ δρῶν ὃ μοναχὸς Ἰὼβ ᾿Ιασίτης, καὶ 
περὶ τὴν γνώμην ὁρρωδήσας τοῦ πατριάρχου, μὴ καϑυφείη τῆς 
ἐνστάσεως ἀπειπών, μηχανᾶταί τι τοιοῦτον ἐπὶ τῷ τὴν γνώμην 
τοῦ πατριάρχου στηρίξαι. ὑποτίϑεται γὰρ γνώμην γράφειν καὶ 
πέμπειν τοῖς ὁπουδήποτε εὐλαβέσιν ἀνδράσιν εἷς πληροφορίαν 6 
δῆϑεν, προστιϑέντα καὶ ügxov ἐφ᾽ ᾧ μὴ κλονοῖντο, ἀλλ᾽ ἀρα- 
θότως ἔχειν, ὡς oU καϑυφείη πιστεύοντας, καὶ οὕτως ἕλξειν 
ἐκείνους πρὸς τὸ εὐμενέστερον, ὥστε καὶ σχιζομένους τὸ πρῶτον 

P 960 δέχεσϑαι. τούτοις τοῖς λύγοις ὁ ἱεράρχης πεισϑεὶς ἐγχωρεῖ οὗ 
ἐκτιϑέναι τὴν γνώμην, καὶ ἐξετίϑετο τὴν ταχίστην. πρὶν δὲ 10 
πεμφϑῆναι, ἔδοξε τῶν ἀρχιερέων ἀποπειρᾶσϑαι, ὡς μάϑοι εἰ 
εἰς τέλος ἀντίσχοιεν. συναχϑέντων τοίνυν ὑπανεγινώσχετο μὲν 
4j γνώμη τοῦ πατριάρχου, ἠρωτῶντο δὲ εἴ γε καὶ αὐτοὶ ἐμμένειν 
ἔχοιεν κατὰ ταύτην. καὶ ὡμολόγουν αὐτίχα, καὶ τὴν γνώμην 
ἕχαστος ἰδίᾳ ὑπογραφῇ, πλὴν τῶν προνοεστέρων, ἐβεβαίου τε 15 
καὶ κατησφαλίζετο. ὡς yovv ἐπέμφϑη μὲν ἡ γνώμη, ἐν ἀφύ- 

B χτοις δ᾽ ἦν ὃ πατριάρχης τοῦ μηδ᾽ εἴ τι καὶ γένοιτο μεταβάλλειν 
(τοῖς γὰρ ὅρκοις συνείληπτο), δῆλος ἦν καὶ πρὸς βασιλέα λέγων 
ὡς οὐ ποιήσων οὐδὲ καταπραξάμενος τὴν ἐγχείρησιν. ὃ μέντοι γε 


2. παρὰ P. 


*& 


sterum quieturum satis apparebat. (16) in ea conflictantem meditatione 
patriarcham conspicatus monachus Tobus lIasita, et non sine causa veritus 
ut par ad extremum foret eluctandae contrariarum rationum et molitio- 
num instantiae, tale quidpiam macbinatus est ad firmandum in resistendi 
constantia patriarchae animum. suggerit illi consilium scribendae mitten- 
daeque pastoralis ad universos curae suae subditos fideles epistolae, qua 
et illos admoneret quid tenendum in his esset, et quo efficacius iis per- ' 
suaderet in commendatis constantiam , iuramento palam interposito spon- 
deret nunquam se deflexurum a rigore semel fixae sententiae, aut eo de- 
&censüurum, quantumvis a quovis traheretur, ut a quibus iure se suosque 
abscissos bactenus putasset, eos in communionem acciperet. his lobi 
suggestionibus acquiescens patriarcha ei commisit ipsi negotium formandae 
in eam sententiam circularis epistolae. qua statim composita, priusquam 
emitteretur, visum patriarchae est experimentum capiendum iudicii de 
his rebus episcoporum, ut inde perspiceret ecquid sic animati apparerent, 
ut recte confidi posset eos usque ad finem inflexibiliter iu recusandi con- 
stantia mansuros. congregatis ergo ipsis lecta est perscripta, ut dixi, & 
lobo monacho patriarchae sententia. moxque interrogati singuli sunt an 
idem et ipsi sentirent, et num certo decrevissent in eo perseverare. 
omnes statim assenserunt, et cunctorum praeter providentiores paucos 
propriis firmata subscriptionibus epistola missa quoquoversum est. ea vul- 
gata, constrictoque patriarcha insolubili nexu, ne in ullam circa haec 
mutationem sese posset relaxare, quippe cui iam non esset integrum ἃ 
sententia tam publica professione declarata resilire, iurisiurandi utique, 
religione devincto, is sane prae se ferebat se negaturum imperatori quod 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 383 


βασιλεὺς ἀπογνοὺς olo» ἐντεῦϑεν τῆς ἐκείνου κατανεύσεως 
(δεινοὶ γὺρ οἵ 6gxos κωλύειν) ἐν δεινῷ μὲν τὸ συμβὲν ἡγεῖται 
(ἐπ᾿ ἴσης yàp ἦν αὐτῷ βουλητὸν τὸ προβῆναι τὴν πρᾶξιν εἰς τέ- 
Aog τῷ μετὰ τοῦ πατριάρχυυ προβῆναι), ὅμως δ᾽ ἀποχρουσϑεὶς 

s ἐχείνου τοὺς ἀρχιερεῖς προσήρχετο ἐμβριϑέστερον. ἐν τούτῳ δὲ C 
καὶ ὃ Βέκχος ἐνσχολάσας ταῖς βίβλοις, xui συνορῶν πολλὴν dv- 
τεῦϑεν ἐπὶ τῇ πράξει βοήϑειαν, ὡς μηδὲν πλέον τολμησάντων 
τῶν Ἰταλῶν ἴσως ἢ τὸ ἐπὶ τῷ συμβόλῳ προσϑεῖναι, καὶ τὴν τοῦ 
ϑαυμαστοῦ Κυρίλλου λέξιν παρῆγεν, ἡμᾶς τε κἀκείνους κατὰ 

10 1à ἐγχωροῦν συμβιβάζουσαν, τὴν “τὸ ἐξ ἀμφοῖν οὐσιωδῶς ὑπάρ- 
yov», τουτέστιν ἐκ πατρὸς δι᾽ vioD," ὡς ἐχείνων μὲν ἐχόντων 
τὴν ἔκ, ἡμῶν δὲ τὴν διά, καὶ ἀμφοῖν τούτων ἐκεῖνον συμβιβα- D 
στὴν γίνεσϑαι. ταῦτα καὶ πολλὰ τῶν τοιούτων ἰδών, καὶ πρὸς 
τούτοις τὸν μέγαν Ἰάξιμον εὑρὼν μαρτυροῦντα, ἐν μιᾷ τῶν 

16 ἐπιστολῶν πρὸς 'Ῥουφῖνον μετὰ πολλὰ οὕτω λέγοντα ““ξ ὧν οὐκ 
αἰτίαν σφᾶς τὸν μονογενῆ τοῦ πνεύματος ἀπέδειξαν λέγειν, ἀλλ᾽ 
ἵνα τὸ δε αὐτοῦ προϊέναι δηλώσωσι καὶ ταύτῃ τὸ συναφὲς καὶ 
ἀπαράλλακτον τῆς οὐσίας παραστήσωσιν͵,᾽ ἀδύνατον δ᾽ εἶναι, 
καὶ τοῦ μεγάλου z19avaclov κατήχουεν, ἐν τῇ τῆς τριάδος τάξει E 


12. τὴν alterum deerat. 


petebat , €t Bunquam consensurum in concordiam ecclesiarum quae tracta- 
tur. quare desperato imperator assensu patriarchae propter iuramenti 
obstaculum ineluctabile, aestuabat animo, difficilem inde fore negotii exi- 
tum providens, nam utrumque ex aequo imperator optabat, et iniri con- 
cerdiam et in eam consentire patriarcham. tamen inde repulsus ad ur- 
gendos episcopos vehementius incubuit. inter haec Veccus lectis libris, 
cum in iis observasset multa quae conventionem ecclesiarum multo quam 
putarat expeditiorem ostenderent, quippe cum inde constaret summam de- 
mum peccati Latinorum in additamento verbi unius ad symbolum consi- 
Stere, et quod dogma ipsum attinebat, extaret Sancti Cyrilli testimonium, 
quod nos et illos in hoc quidem capite conciliabat, illud nimirum quo 
sanctus ille doctor ait spiritum sanctum substantialiter ex duobus exi- 
stere, hoc est ex patre per filium; ut iam tota controversia in praepo- 
sitiunculam redigeretor, nempe ambobus aeque agnoscentibus filii cum 
patre in spiratione consortium , cum hoc solo discrimine quod Latini ex 

lio, Graeci per filium procedere spiritum dicerent; quae parva erat et 
nullius momenti differentia, nibil probibens quo minus in summa dogmatis 
consentire ecclesiae viderentur. his, inquam, et multis eiusmodi conside- 
ratis Veccus insuper invenit aliud ad eam rem palmare testimonium 8. 
Maximi in epistola ad Rufinum, ubi post multa sic scribit *ex quibus non 
principium se unigenitum spiritus ostenderunt dicere, sed ut per ipsum 
procedere significarent, et ea ratione cohaesionem inseparabilis substan- 
tiae constituerent." suadebat idem auctoritas magni Athanasii diserte 
affrmantis fieri non posse ut in trinitatis ordine spiritus agnosceretur, 


384 GEORGII PACHYMERIS 


τὸ πνεῦμα γινώσχεσϑαι μὴ προοδιχῶς ὃν ἐκ ϑεοῦ δι᾽ υἱοῦ, ἀλλὰ 
ποιητικῶς, ὡς λέγουσι. τούτοις τε καὶ τοῖς τοιούτοις OvyxQo- 
τηϑεὶς οἷον ὃ Βέκκος ἐφ᾽ ᾧ τὴν ἰδίαν ϑεραπεῦσαι συνείδησιν, 
ὑπεχλίνετο πρὸς εἰρήνην. καὶ ὃ βασιλεὺς πολλὴν ἐντεῦϑεν ἐλάμ-- 
βανε τὴν ῥοπήν, πολέμους δὲ τοὺς ἐφεστῶτας καὶ αἵματα ἐχχυ- 5 
ϑησόμενα προβαλλόμενος, ὅμως δὲ ἐν ἀσφαλεῖ μένειν πράξαντα 
παρὰ τῶν ἀμφ᾽ αὑτὸν λογίων λαμβάνων. ὅϑεν καὶ τοῖς ἀρ- 

P 961 χιερεῦσι πολὺς ἦν ἐμπίπτων καὶ καταναγχάζων τὴν πρᾶξιν, ἐγ- 
χρονιζόντων καὶ μᾶλλον τῶν πρέσβεων. 

17. Ὡς γοῦν καὶ ἔτι ἀνήρτηντο τὰ τοῦ πράγματος, καὶ 10 
ἦν ἀνάγκη πρέσβεις πέμπεσϑαι ἐφ᾽ ᾧ παρ᾽ ἐκείνων τὸ ἀσφαλὲς 
γενέσϑαι, ὡς ἐντεῦϑεν μὴ ὑποπτεύειν τὸν χίνδυνον ὑποταγέντας 
τῇ τῶν ἐκκλησιῶν πρωτίστῃ καὶ ἤδη γνησίους ἐκείνης νομιζομέ-- 
ψους, ἐξελέγοντο μὲν οἱ πρέσβεις, οἱ δ᾽ ἦσαν ὃ προπατριαρχεύ-- 

B cag Γερμανὸς καὶ ὃ Νικαίας Θεοφάνης, καὶ τῶν συγχλητιχῶν 015 
μέγας λογοθέτης ᾿“κροπολίτης, 0 προχαϑήμενος τοῦ βεστιαρίου 
Ilavágerog, καὶ ὃ μέγας διερμηνευτὴς Βερροιώτης. οἵ δὴ καὶ 
ἀνὰ μίαν τριήρη, ἐντεῦϑεν μὲν οἱ τῆς ἐκχλησίας, ἐχεῖϑεν δὲ 
πλὴν τοῦ μεγάλου λογοθϑέτου οἱ ἐχ τοῦ βασιλέως, λαβόντες ἀνή- 


16. ὁ deerat. 


quin ex deo per filium non progressive sed efficienter, ut loquuntur, exi- 
steret. his tandem et borum similibus attente perpensis Veccus, omni 
jam exempto conscientiae scrupulo, totus ad pacem propendebat. quae 
res magno incitamento imperatori fuit ad inceptum urgendum. ergo eo 
jam fidentius illas sibi solitas formidines allegabat, bellerum videlicet, ni 
concordia iniretur, impendentium eruorisque fundendi, addens nullam esse 
causam tam necessariae praecautionis omittendae, cum quod ad praever- 
tenda tanta mala petebatur, securum innoxiumque quiddam esset iudicio 
praestantium theologorum, et ab omui erroris aut culpae periculo remo- 
tum. quare multus erat. in jnstando episcopis, iisque omni conatu per- 
urgendis ad negotium conficiendum , expectantibus 1d ipsum qui aderant 
& Romano pontifice legatis, et reditum differentium spe tandem obtinendi 
quod petebant, 

17. Hic erat tunc status negotii pendentis. quo articulo rerum iam 
maturum atque adeo necessarium visum est legatos ad papam mutuos 
mittere, quo videlicet tanto securius formidata Latinorum expeditio sus- 
penderetur, praetextu iam dempto Carolo Graecos oppugnandi ot schisma- 
ticos, quorum esset in Italia legatio Romanam ecclesiam principem 
ecclesiarum agnoscentium, ei obsequium profitentium, ac ut suam rite 
venerantium dominam et matrem. electi ergo in legatos hi sunt, Ger- 
mamus qui patriarcha fuerat, et episcopus Nicaease Theophanes, praeterea 
ex senatoriis magnus logotheta Acropolita, praeses vestiarii Psnaretus, 
et magnus interpres Berrhoeota. his triremes ab imperatore datae sent 
duae: unam qui ex ecclesia erant simul conscenderunt, altera regii vehe- 
baatur excepte maguo logotheta. extulerunt autem secum multa et pre- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 385 


yorso, ἐπιφερόμενοι καὶ πολλὰ τῶν ἱερῶν ϑώρων, στολὰς λέγω 
καὶ κατάχρυσα εἰκονίσματα καὶ σύνϑετα πολύτιμα ϑυμιάματα, 
πρὸς δὲ καὶ τὴν τῆς ἐκκλησίας ἐνδυτὴν ἐχ χρυσοπάστου ὀξείας C 
διὰ μαργάρων, ἣν ὁ βασιλεὺς προσενεγχῶν τῷ ϑείῳ τεμένει δῶ- 
δρον ὄντως ἔπαξιον, συγχωρούμενος, ἐπεὶ οὐκ ἔφϑασεν ἑτέραν 
εὐτρεπισϑῆναι τῷ μεγάλῳ τῶν κορυφαίων ναῷ, ἀνταλλαγὴν τοῦ 
γινομένου πρὸς τὸ ὃν οἷον ποιούμενος, λαβὼν ἀπέστελλε καὶ ad- 
τήν. οἱ μὲν οὖν οὕτως ἀναχϑέντες ἀπέπλεον" ὃ δὲ βασιλεὺς 
- ἐπεὶ οὐκ εἶχε Qüov ἀποσχέσϑαι τοῦ πατριάρχου ( ἀντείχετο γὰρ D 
10 ὡς λεπὰς πέτρας ἐκείνου διά τὸ τὴν ἀπ᾽ ἐχείνου συγχώρησιν. καὶ 
τὴν πρὸς ἐκεῖνον πληροφορίαν, ὡς ὑπ᾽ αὐτῷ σωϑθϑησόμενος), 
συνθήκος ποιεῖται μετὰ τοῦ πατριάρχου (οἱ γὰρ ἀρχιερεῖς καὶ P 969 
μόγις καϑυπεκλέϑησαν) οὕτως ἐχούσας, αὐτὸν μὲν ἐξελϑόντα 
τοῦ πατριαῤρχείου ἐν τῇ τῆς περιβλέττου καϑῆσϑαι μονῇ, σωΐζο- 
15 μένων τῶν προνομίων αὐτῷ καί γε μνημονενομένου κατὰ τὸ σύνη- 
ϑες, ἀπελθόντων δὲ τῶν πρέσβεων εἰ μὲν 7) πρᾶξις ὁπωσδήποτε 
διαχωλυϑείη, αὐτὸν καὶ πάλιν εἶναι τὸν πατριάρχην εἷς τὸ πα- 
τριαρχεῖον ἀνελθόντα, καί γε μετὰ τῶν ἀρχιερέων εἰρηνεύειν, 
μηδὲν τῶν συμβάντων ὑπολογιζόμενον" εἰ δὲ προβαίη καὶ εὖο- B , 
90 δοῖτο εἷς τέλος τὸ προτεϑέν, αὐτὸν μὲν ἐντεῦϑεν ἀργῆσαι πάμ.. 
παν, ἄλλον δὲ ἀντ᾽ αὐτοῦ ἐπιστῆσαι τῇ ἐκκλησίᾳ, ὡς μὴ χω- 


tiosa supellectilis saerae dons, stolas, inquam, οὐ aureas effigies, tum 
cemposita ex variis speciebus aromatum ingentis pretii thymiamata. ad 
haec et maioris endyten sive tapetem altaris, rosei coloris, auro 
illusum, vonionibus insertis, hunc imperator, quando est anathemate so- 
lutus, divino templo sacraverat, donum revera tali persona et tali cere- 
monia dignum. receperat autem illum apud se animo curandi ut similis 
formae alius f&eret, ἃ se magno principum Apostolorum templo dicandus. 
occasione porro invitatus bac proficlscentium Romam legatorum eum ipsis 
tradidit, compessaturum se abunde recipiens quidquid ecclesiae, subtra- 
cto isto ei dudnm parto donario, ire videretur. et illi quidem id: 
hooc modam solverunt kaliam versus. at imperator avelli se a patriar- 
cha haud facile ferebat: ei enim haerebat ut lepas petrae, vel sensu be- 
neficii, quod ab eo se meminisset anathemate solutum, vel antiquo usu 
et ex eo nata fiducia salutis per eum assequendae. quare illum quoque 
modo segregare a causa schismatis studens (alios enim pes in suam 
tandem sententiam pertraxerat) convenit in haec cum illo, ot patriar- 
chali palatio egressus diversaretur in Periblepti monasterio, salvis ei pro- 
ventibus et honore consueto commemorationis in sacro. quodsi quae res 
obstaret ne profecti Romam legati negotium conficerent, rediret ille in 
patriarchales aedes et suae ut prius dignitatis usurparet munia, tumque 
in communionem reciperet episcopos, nihil illis succensens quod in pacem La 
cum Latinis t sin coepta ex voto peragerentur, fixo ipso 
manente in rsiectione pacis, quippe coi acquiescere fas sibi non putaret 
eb juramentum, tüm sane absisteret honore, locumque alteri ecclesiae 
Georgius Pachymeres I. 25 


386 GEORGII PACHYMERIS 


ροῦν ἐκεῖνον εἶναι, τοῖς ὅρκοις προκατειλημμένον. ταῦτα πρὸς 
ἀλλήλους συνθεμένων ὃ μὲν πατριάρχης κατελθὼν εἰς τὴν τῆς 
περιβλέπτου μονὴν προσχαϑίζει, ἑνδεκάτῃ μηνὸς “Ἑκατομβαιῶ- 
voc, δευτέρας ἐπινεμήσεως τοῦ cuni! ἔτους, κατέχων καὶ τὰ 

C αὐτοῦ προνόμια ἀναφαίρετα᾽ τὰ δὲ τῆς ἐχκλησίας ἔτι ἐν γαλήνη ὁ 
ἦσαν, πλὴν τῶν τῆς ἐκκλησίας τεταγμένων εἰς ἄρχοντας. 

D 18. 'Exelvoi γὰρ xoà Ma» ὑπόπτως ὃ κρατῶν εἶχεν ὥς οὗ 
συνϑησομένοις ῥᾳδίως, καὶ μᾶλλον πολλάκις αὐτοῖς τοῦ Βέκκου 
διαλεγομένου καὶ προβαλλομένου τὰ τῶν ἁγίων ῥητὰ μὴ πειϑομές- 
ψοις πάμπαν, ἀλλὰ δήλοις οὖσι μὴ καταδεξομένοις, εἰ προβαέη, 10 
τὴν πρᾶξιν. ὅϑεν καὶ αἰτίας σφίσιν ὁ κρατῶν ἐπλάττετο ὡς 
πρὸς τὴν πρὸς αὐτὸν δουλείαν ἀφηνιάζουσι, καὶ ὡς ὀνειδίζουσε 

E μὲν ἀρχιερεῦσιν ὑποχλιϑεῖσι, καταρωμένοις δὲ βασιλεῖ τοιαῦτ᾽ ἀ- 

,ψαγκάζοντε γίνεσϑαι. ἀμέλεε τοι καὶ πρῶτον σφᾶς ϑωπείαις ὕπελ.- 
ϑεῖν ἔγνω, καὶ προσεκαλεῖτο, καὶ τιμητικῶς προσεφέρετο κύχλῳ 15 
καϑίσας καὶ τὰ συνήϑη προβαλλόμενος. μηδὲ γὰρ χάριν ἄλλου 
πραγματεύεσθαι τὴν εἰρήνην ἢ τοῦ δεινοὺς πολέμους ἀνακοπῆναι 
καὶ Ῥωμαίων αἵματα περιποιηϑῆναι ἐκχυϑήσεσϑαι κινδυνεύοντα. 
μένειν δὲ καὶ πάλιν τὴν ἐκκλησίαν ἀχαινοτόμητον, μηδὲ τοῦ τυ- 

P 963 χόντος παροφϑησομένου. τρισὶ δὲ χεφαλαίοις καὶ μόνοις τὸ πρὸς 90 

τὴν τῶν Ῥωμαίων ἐκκλησίαν πραττόμενον περιστήσεσϑαι, πρω- 
vioe ipsius preefclendo concederet, his imter ipsos conventis patriarcha 
in Pied monastertum migravit die 11 —** —* —— — 
anni 6782, fruens ibi reditibus suis annuis sine diminutione, sic eccle- 
siae iden corpus in quadam tramquillitate erat, non item qui ei prae- 
eran 

18. Hos enim valde suspectos habebat imperator, haud facile assen- 
suros awtumans, utique cum disserenti plerumque apud eos Vecco, et 
testimonia sanctorum patrum, quibus fuerat ipse convictus, proponenti, 
mon acquieverant, sed in sententia perstabant, prae se ferentes non acce- 
pturos omnino concordiam, si conventum de illa foret, hinc irritatus 
princeps comminiscebatur quae ipsis impingeret crimina; quasi subiecti 
nem ipsi debitam detrectarent, exprobrarentque episcopis pacem proban- 
tibus, imperaterique maledicerent, quod eos in suam sententiam traxisset. 
prius tamea quam haec persequeretur infestius, blandis eos experiundos 
suasionibus vit, si posset delinitos adducere. convocatis igitur iis et 
exceptis onorifice medius considens solita illa sibi et saepius ante al- 
legata memoravit, non alia se moveri causa ad tractandam pacem profi- 
tens quam necessaria praecautione imminentium inevitabiliter , nisi de illa 
conveniret, bellorum atrocium, et pia parsimonia Romani sanguinis, quem 
aliter immanissime fundendum periculum praesens esset. ne porro dubi- 
tarent quin pu istam quoque pacem mansura in statu pristino, citra el- 
lam momenti maioris immutationem, foret ecclesia. cordi hoc sibi foreg 


mec quidquam in ea cura neglecturum sese certo confiderent. tribus de- 
mam solis capitulis totum hoc concordiae cum ecclesia Romana negotium 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 887 
τεέρ ἐχκλήτῳ xal μνημοσύνῳ » ὧν ἕκαστον εἶ τις ἀκριβῶς σχο- 


ποίη, κενὸν εἶναι ἀνάγκη. “ bd γὰρ xal παρουσιάσας ὃ πά- 
zac προχκαϑίσει τῶν ἄλλων; πότε δέ τισι καὶ ἐπέλϑοι δίκην ἔχουσι 
ϑάλασσαν τοσαύτην ταμέσϑαι καὶ τόσον ἀναμετρῆσαι πέλαγος, 
5l9' ᾧ τῶν νομιζομένων πρωτείων τυχεῖν; τὸ δ᾽ ἐπὶ τῇ ἡμετέρᾳ 
καὶ μόνῃ ἐχχλησίᾳ, καὶ δευτέρᾳ τῇ xa9^ ὑμᾶς καὶ μεγάλῃ, τὸν Β 
πάπαν μνημονεύεσϑαι τοῦ πατριάρχου λειτουργοῦντος, τί ἂν τῇ 
ὀρϑῷ προσσταέῃ; πόσαις οἰκονομίαις οἱ πατέρες πρὸς ὃ τι γενέ- 
σϑαι συμφέρον ἐχρήσαντο; καὶ αὐτὸ δὲ τὸ τὸν ϑεὸν γενέσϑαι 
10 ἄνϑρωπον καὶ σταυρὸν ὑπομεῖναι καὶ ϑάνατον καταδέξασϑαι, 
ἄλλως ὄντα ϑεῷ ἀπρεπῆ, εἰ μὴν καὶ ϑεῷ συνειλημμένῳ σώματι, 
ἀλλ᾽ οὖν κατ᾽ οἰχονομίαν τὴν ἀνωτάτω γέγονε, καὶ τῶν μὴ πρε- 
πόντων ϑεῷ σαρχοφόρῳ γενομένων πᾶσα 3 οἰκουμένη σέσωσται. C 
οὕτω χρῆμα ϑαυμαστὸν ἡ οἰκονομία. xad γ᾽ ἡμεῖς εἴπερ. οἶχο-- 
16 νομικῶς τὸν ἐπηρτημένον κίνδυνον φύγοιμεν, οὐχ ὅπως εἷς ápap- 
τίαν λογισϑήσεται, ἀλλὰ καὶ προσαποδέξονται οἱ γνώσεως ἀρί- 
στης ἐπήβολοι. ὑμεῖς δέ, ἀλλ᾽ ὡς ἀκούω, καὶ ἀρχιερεῖς εἰς 
τοῦτο συγκατανεύσαντας ἀποσερέφεσϑε, καὶ τὴν ἐκκλησίαν πει-- 
ρᾶσϑε σχίζειν, καὶ ἡμῖν, ὡς ἤκουσται, καταρᾶσϑε. τὰ μὲν 
40 οὖν περὶ τούτων ἔστι καιρὸς εὐθετεῖν καὶ πληροφορεῖν καὶ ἀνὰ 
μέρος πληροφορεῖσϑαι" οὔτε γὰρ ἡμῖν εὐπρεπὲς τοιαῦτ᾽ ἀκούειν, Ὁ 


si quis recte consideret, in vanom abiturom ap t. quando enim ven- 
turus Constantinopolim primatus istius sui ac praesidentiae praesens 
sit possessionem aditarus? quem autem putarent causam hic dicentem 
rovocatarum Romam, et tanto intervalio vasti maris, lite illuc sequenda 
ex provocatione cognoscendi asserturum Romano pontifici memorari 
ien pepam in nostro primario et pa — templo in altero item 
vestro magno, sa operante patriarcha, quid utique a recto exor- 
bitans videri ter aestimantibus queat ? an latet n entes rerom 
queam josis accommodationibus consueverint patres ter redimere 
peblices tes? exemplo utique ipsius dei, non indignum maiestate 
89a rati accommodare sese nobis usque ad susceptionem humanae natarae, 
—— ——— re perpessionem crucis et 
mortis. supremae vinitatis s carne indutae ad nostras 


—— qui uj tam me adducti causis nobiscum sentiunt, aversamini, 
ut et ecclesiam comamini scindere: immo nmobis, ut fertur, male 
inl, his providendi nunc tempus est, et ante omnia explorandi ad 
liauidum quid vere ia re sit, ut et vobis quid aos velimus, et nobis quid 
vos aut cogketis aut egeritis, mutuo plenaque latim ex- 
plicatum notitia constet, neque enim vel nobis audire est 





388 GEORGII PACHYMERIS 


οὔϑ᾽ ὑμῖν ἀσφαλὲς τοιαῦτα λέγειν καὶ φόβον ἐμβάλλειν πολλοῖς 
ὡς οὐ στησόμεϑα ἡμεῖς ἐπὶ τούτοις, ἀλλὰ προσβιασόμεϑα ἐφ᾽ ᾧ 
xal ἤϑη ἀλλάττειν καὶ ὁμολογεῖν ὡς ἐχεῖνοε λέγουσι. ταῦτα πλη- 
᾿φοφορεῖν ἔστι καιρός, καὶ πληροφορήσομεν. τὸ δὲ νῦν xal βου- 
λῆς τῆς ἐξ ὑμῶν χρήζομεν, xol λεγέτω ἕχαστος ὃ oi δοχοίη" 5 
μόνον μὴ τῷ οἰχείῳ στοιχείτω ϑελήματε αὐταρεσκῶν ἄντιχρυς, 
E ἀλλ᾽ ἐκκλησιαστικὸς ὧν ἐχχλησιαστιχῶς καὶ Aeyéro, τὸ γὰρ xa- 
τεπεῖγον ἕν ἔστι, τὸ φυγεῖν κίνδυνον ἀναγκαῖον εἰ ταῦτα πράτ- 
τοιμὲν. ὗπόσον δὲ τοῦτο, καϑ᾽ αὑτὸν ἕχαστος ἐννοῶν οὕτω 
προφερέτῳ τὴν γνώμην, ὡς ἄνευ ἐκείνου οὔϑ᾽ ἡμῖν κινητέα ταῦτα 10 
καὶ ὑμῖν τὸ περὶ τούτων ὅλως σχοπεῖν ἀνόνητον." τούτοις καὶ 
τοιούτοις ἑτέροις τοῦ βασιλέως καταδημαγωγοῦντος τοὺς τῆς ἐκ- 
κλησίας προέχοντας, ἐκεῖνοε καὶ ἀπρεπὲς σφίσι καταρᾶσϑαι τῷ 
βασιλεῖ καὶ ἄλλως κινδυνῶδες ἡγοῦντο, καὶ πάμπαν ἔξ αὐτῆς 
P 264 ἀπηρνοῦντο. καί γε σφᾶς πρὸς τιμωρίας ἑτοίμως ἐδίδοσαν, εἰ 15 
ἀληϑῶς ἐλέγχοιντο. τὸ δὲ πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς διαφέρεσϑαι μὴ 
εἶναι τῶν ἀπεικότων ἔλεγον" δωσταμένους γὰρ ταῖς πράξεσι τοὺς 
λόγους ἐναντίους ποιεῖσϑαι τῶν λίαν ἀχολούϑων εἶναι. πλὴν οὗ 
κακολογοῦντας, ὡς αὐτοί φασι, καὶ τὴν κατάνευσιν ὀνειδίζον-- 
τας σφίσι. γνώμης γὰρ ἰδίας ἕκαστον εἶναι κύριον, καὶ ὃ σή- 30 


vel vobis securum loqui, et falsum incutere populo metum, quasi nos ut 
terius quam praeferimus simus in hoc pacis negotio processuri, et ia 
animo babeamus mores etiam et ritus nostros commutare cum Latinis ac 
per omnia idem cum illis profiteri. haec ad liquidum, vti dixi, 
randi nunc tempus est; usque operam ut de iis plane constet. in 
Praesens consilo vestro egemus; quare dicat annequi&que quod ei vide- 
itur. tantum ne nimis indulgeat proprio aífectui, sibi mnice placena, 
sed cum sit ecclesiasticus, ecclesiastice loquatur; qued enim nos urget, 
unuu est, effugere periculum, inevitabile ni haec facimus. quantum au- 
tem id periculum sit, quisque apud se cogitans aestimet prudentec d s 
et sic quid opus facto iudicet dicat. «certe nos, absque isto periculo fo- 
ret, ista non moveremus. inutile autem fuerit vestrum quempiam tota 
ista de re deliberandi, ques iam integra, iudicium sumere. his aet buius 
sententiae verbis cum delinire sategisset imperator praecellentes in eccle- 
sia, illi ante omnia crimen diluere curarunt quo erant insimulati maledi- 
xisse principi: id enim valde ipsis indecorum, nec minus aliunde perlcu- 
losom arbitrabantur. quare id comfestim infitiati suntj et se ad quaevis 
subeunda paratos epp icia obtulerunt, si vere de hoc convincerentur. 
dissidere autem sese Cpiseopis, qui contrariam amplexi sententiam es- 
sent, ultro sunt fassi: id non esse inconveniens dixerunt, cum valde 
esset, consequens contrarios eorum esse sensus et sermones, quoruur essent. 
facta contraria. caeterum in hoc dissidio versatos citra maledicentiam in 
adversarios, quidquid ipsi falso quererentnr, et citra exprobrationem ul- 
lam mutatae sententiae. iudicii enim proprii quemque arbitrum esse; et 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 389 


μέρον οὐ δοχεῖ τινέ, αὔριον ἴσως στέρξειν καὶ ἀχαπήσειν, οὐ πα- Β 
λέμβολόν τινα ὄντα καὶ κατὰ τὸ τυχὸν ἐχτρεπόμενον, ἀλλὰ λο- 
γισμοῖς δουλεύοντα, ἐκείνων μετακλινομένων ἐς ὃ τι καὶ δύξοι 
συμφέρον καὶ αὐτοὺς πράττειν. καὶ τοῦτο εἶναι τὸ μὴ παρὰ 
δ συνείδησιν, ὡς πιστεύομεν. τὸ δὲ περὶ τῶν προχειμένων ἡμᾶς 
ἐρωτᾶσϑαι, πρῶτον μὲν ὡς οὐ μετὸν ἡμῖν τῆς περὶ τούτων σχέ- 
Ψεως ἐκ κανόνων, ὑπ᾽ ἀρχιερεῖ τελοῦσι καὶ ὀφείλουσιν ἕπεσθαι, 

τί χρὴ καὶ λέγειν; πλὴν ἀλλ᾽ ἕκαστος ἰδίᾳ καϑ' αὑτὸν ἐρωτά- C 
cJu, καὶ ἴσως φόβος οὐδεὶς τῆς σῆς βασιλείας εἷς βουλὴν προ- 
10τιϑείσης τὸ προχείμενον, λέγειν τὸ παριστάμενον. τότε τοίγυν 
ἐρωτωμένων ὃ μὲν ἀπέλεγε καὶ τὰ τρία" μηδὲ γὰρ τούτων κατα-. 
λαβεῖν ὕλως τὴν ἐκχλησίαν ἑνὶ χρησαμένην καὶ μόνῳ, χρῆναι δὲ 
διατηρεῖν καὶ τοῖς ὀψὲ γενησομένοις ὃ δὴ σφεῖς ἐκ τῶν προτέρων 
παρέλαβον. εἰ δ᾽ ἐπισείεται κίνδυνος, αὐτοὺς μὲν μὴ χρεὼν 

16 φροντίζειν πλὴν μὴν τοῦ εὔχεσϑαι, τὸν δέ γε κρατοῦντα μὴ ἀνιέ- D 
vat μηδὲν τῶν εἷς μέριμναν ἠχήντων, ἐφ᾽ ᾧ ἀκινδύνως τὸν xl»- 
ὄννον ἄλλως ἐχφύγοιμεν. ἦσαν δ᾽ οἵ καὶ πρωτεῖον μόνον ἐδί- 


12, γρησομένην Ῥ. 11. ἦσαν δ᾽ οὗ] o? δ᾽ ἦσαν P. 


quod quis bedie nen.prebaverit, cras forte praeferet atque amplectetur, 
mon iaconstantia vel fortuita levitate sese versans, sed momenta rationum 
sequens, credere sese illos antistites, qui sententiam mutassent, aliquid 
vidisse quo moverentur ad propendendum in partem alteram, fecisseque 
in eo ipsos quod sibi exp lodicaspent Deque censere ista in re ab 
ipsis contra conscientiam tum. qhod vero imperator ipsorum de bis 
sententiam rogaret, ad id sic responderunt , primum sibi sacros ca- 
nones non licere deliberare de talibus, qui patriarchae su t, eius- 
que sequi iudicium et praeceptis obtemperare deberent. quare non ba- 
bere se quod in commune dicerent. posse autem quemque privatim in- 
terrogeri. sic enim metus scilicet nullus tardabit singillatim rrogatos 
ἃ majestate tua, ne, quid ipsis in mentem venerit, proferant super iis 
quae proponentur. fecit hoc statim imperator; et eorum quos privatim 
audivit, alius tria ex aequo cuncta capitula reiecit, nullum eorum accipi 
ab ecclesia posse contendens, quae uni supremo capiti patriarchae suo 
parere didicisaet: oportere autem tenere et transmittere ad posteros, quod 
a patribus accepissent. pericola porro quae impendere dicerentur, sui 
privati museris non esse alio modo praevertere quam orationibus pro eo- 
rum amoliüone deo fundendis. principis vero id solum postulare officium, 
wt is nihil politicae bellicseque solicitudinis omittat, quae praecavenóis 
malis et reipublicae ab iis incolumi servandae profutura videatur. erant 
nonoulli qui duo priora capita, primatum et provocationem, sine magno 
damno relaxari posse dicerent, quippe quorum neutrum ultra nomen et. 
speciem ad factum procederet, sub obtentu vano subiectionis osten- 
latae, non exhibitae re ipsa, integram nec ullo interruptam usu Graecis 
servaret juris. hactenus usurpati possessionem. longe ab his diversum vi- 


3900 GEORGII PACHYMERIS 


dov» καὶ ἔκκλητον, ὡς αὐτῶν γε καὶ μόνων οἵων τ΄ ὄντων ὕπο-- 
κριϑήσεσϑαι καὶ σχῆμ᾽ ἕξειν καὶ ὄνομα πλὴν τοῦ πράττεσθαι" 
μνημόσυνον δὲ μετεῖναι τῷ πάπᾳ δοκοῦντι διαφέρεσϑαι, ἐπὶ συμ- 

E βόλῳ καὶ ταῦτα πίστεως, μὴ καὶ τῶν λίαν ἀπειρημένων ἧ. ὃ δὲ 
Ἐιφιλῖνος μέγας οἰχονόμος ὧν τῷ τότε, τῷ γήρᾳ τε καὶ τῇ πρὸς 5 
τὸν βασιλέα συνηϑείᾳ πιστεύων, καὶ προσελιπάρει σταϑεὶς καί 
γε τῶν γονάτων τοῦ βασιλέως ἁπτόμενος, μὴ ζητῶν ἀναχαιτίζειν 
ἀλλότριον πόλεμον, ἴδιον xa9^ ἡμᾶς αὐτοὺς προσεπινοεῖν" μηδὲ 

γὰρ εἰρηνεύσειν πάντας, xü» ἡμεῖς, φησίν, εἰρηνεύσαιμεν. 

P 265 19. Ἐν τούτοις τῆς ἡμέρας τελεσϑείσης ἐκείνης, ἐπισχὼν 10 
ἐφ᾽ ἡμέραις ὃ βασιλεύς, καὶ μαϑὼν ὡς ἐν κλύδωνι τὰ τῆς ἐχ- 
κλησίας εἰσὶ καὶ εἷς τὸν ἕνα οὗ παραδέχεται ὃ δῆϑεν ἀνένδοτος 
τὸν ὑποκλιϑέντα, πρῶτον μὲν σχεδιάσας τόμον σχοπὸν τὴν πρὸς 
βασιλέα εὔνοιαν ἔχοντα ἐχέλευεν ὑπογράφειν, οὐκ οἶδ᾽ ἐπὶ ποίαν 
χρείαν πλὴν τοῦ δόξαι σχεῖν τῶν τῆς ἐχκλησίας ὑποσημάνσεις, 15 

B κἂν αἱ ὑποθέσεις τὸ διάφορον εἶχον. κἀκεῖνοι προϑύμως ὑπέ- 
γραφον τὸ πρὸς τὸν Αβραὰμ τοῦ ϑεοῦ, “οἱ εὐλογοῦντές σε εὖ- 


8, δοκοῦντι] δοκεῖν τι P. 4. ἦν P. 8. προσεπινοῇ 


deri abire tertium de commemoratione papae im sacro. id enim in- 
dud ius in usum, et verba facto sanciri: tum enimvero id concedi quod 
tam obnixis hactenus studiis recusatum ἃ nostris semper est, ut scili 
pelam in nostram communionem admittantur ii quos constat in scripturam 

ublicam , ét eam quidem ipsam qua fidei regula traditur, nempe ia sym- 

lum, ausu intolerabili peccasse, at Xiphilinos magni tunc oeconomi 
officium exercens, ea fiducia quam ei auctoritas senectutis et multa cum 
imperatore familiaritas dabat, eum orare stans aggressus mox etium pro- 
cidit coram ad pedes, et genua principis amplexus bis eum obtestabatur : 
*vide etiam atque etiam, domine, ne satagens nimis anxie avertere a 
nobis externum bellum intestino difficiliori nos implices, cum eoque pa- 
cem pariter utramque, ecclesiasticam et civilem, rone. Deque enim 
vei δὲ nos in hanc pacem convenerimus , in pace illi scilicet cuncti per- 
stabunt. " 

19. In his illa consumpta die, per aliquot inde consecutas nibil 
novi Augustus movit. tandem videns tumultum jn ecclesia increbrescere 
factionibus commissis, dum unns alium in communionem non recipit, et 
qui fixus in antiquo sensu perstat, eum qui novis propositionibus assensit 
ut profanum aversatur, gliscenti obviam ire malo decrevit in hunc mo- 
dum. ante omnia scriptum concinnavit quo solum id agere videbatur ut 
fidem et obsequium imperatori ἃ subditis debitum sibi firmaret. subecri- 
bere illi jussit unumquemque, haud scio quem ad usum, nisi forte ut 
subscriptiones ecclesiasticorum expressisse tandem ipsum fama vulgante, 
multi putarent ipsos ad omnia assensos, qui scilicet ignorarent nibil ec— 


clesiasticum eo scripto contineri. promptos se passim ad isti subscriben- 
dum formulae ecclesiastici praebebant 


, prolixe imperatori bene n 
verbis illis dei ad Abrahamum **qui benedixerint Gbi, sint ipsi beaedictà x 





DE MICHAELE PALAEOLOGO 1, V. 391 


λογημένοι, xal oí καταρώμενοί ot κεκατήρανται. ἔπειτα πέμ- 

«pac τοὺς ἰδίους οἰκίαν ἑκάστου κατεψηλάφα, ὃς τ᾽ αἴτιος ὃς τε 

καὶ οὐχί. καὶ ἢ πρόφασις, ὡς αὐτὸν μὲν εἶγαι τὸν κατασχόντα 

τὴν πόλιν, καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ καὶ μόνου καὶ τὰς οἰκίας 

δεῖγαι, ἀποχαρίζεσϑαι δὲ ταύτας τοῖς εὐνοοῦσι, τοῖς δὲ κατά τι C 

ἀφηνιάζουσι καὶ τὴν χάριν ἀνατρέπειν, δίχαιον δ᾽ εἶναι καὶ τὰ 

τῶν ὄπισϑεν χρόνων ἀγαζητεῖν τοὺς ἐνοικοῦντας ἐποίχια. ἀἄνεκε- 

φαλαιοῦντο παραντίχα κόσμιά τε παντοῖα καὶ ἔπιπλα καὶ πᾶν ὅτι 

τις εἶχε, καὶ τὸ μεῖζον ἐκρίνοντο καὶ εἷς καϑοσίωσιν. ἡτοιμά- 
Δοζοντο δὲ καὶ φορτείδες τοῦ ἐξορίζεσθαι τοὺς ἤδη καταχρίτους δο- 

κοῦντας. οὐ μὴν δὲ καὶ μέχρις ἐλπισμῶν τὰ δεινὰ ἦσαν, ἀλλὰ 

καὶ πείρᾳ τινὲς τῶν δεινῶν μετεῖχον, ὡς τοὺς μὲν elc “Ἰἔῆμνον D 

τοὺς δ᾽ ἐς Σχῦρον, ἄλλους δ᾽ ἐς Κέω καὶ ἄλλους ἐς Νικαίας πό- 

λὲν περιορίζεσϑαι, ἄλλους δ᾽ αὖϑις τῆς πόλεως τοὺς μὲν dxov- 
1δσίως τοὺς δ᾽ ἑκόντας ἐξορίζεσϑθαι, ἄλλους δὲ μέχρι Σηλυβρίας P 966 

καὶ Ῥαιδεστοῦ, τινὰς δὲ καὶ ἐντὸς τοῦ κατὰ τὸν Φάρον λιμένος 

γνωσιμαχήσαντας ὑποχλῖναί τε καὶ ὑποσερέψαι. 

20. Τούτοις προσκείσϑω καὶ τὸ κατὰ τὸν ῥήτορα διή- 

γῆμα, φοβερὸν ὃν ἰδεῖν φοβερὸν δὲ καὶ παϑεῖν, πλὴν οὐκ ἐπὶ 

Φοτούτου τοῦ καιροῦ γεγονὸς ἀλλὰ πρότερον. συνάπτομεν δὲ τοῖς 


maledixerint Gbi, maledictjomi subiacant." post haeo immisit satel- 
swom passim in domos scrutatum et contrectatum odiose intima, 
sine discrimine innocentis aut oulpeci. allegabat , ex quo ipse urbem ex 


mine ablata fami 

sut pretiosse rei cives in aedibus habebent. maves etiam parabantur 

quae ios, qui lam satis elus eriminis eomperti damnetique videreator, 

Im veria cxli deportarent nec iam im minis aut sola tione mala. 
experimentum 


exilio praefinito, nonnollis citra qui ad Pbarum est; quorum multi 
malo ad asseasum tracti, —— se paci acquiescere, postlimini 


etiam spectantibus, multo is patienti. quamquam beec quidem res 
Bon hoc tempore contigit, peule ante. referemus antem boc loco, 


302 GEORGII PACHYMERIS 


δεινοῖς τὰ δεινὰ εἷς τὴν τῆς τότε βίας παράστασιν. at ot ὅει καὶ 
τοσαῦτα παϑόντες τοῖς ὕστερον ἐλϑοῦσι μηδὲ φανεῖσι, μὴ λέ- 
ξασι, μὴ παϑοῦσι, μόνον δ᾽ ἀφανείᾳ κρυβεῖσι καὶ τοῦ μηδεμιᾶς 

B ἀξιοῦσϑαι φροντίδος χάριν, ἀπηνῶς ἐκρινόμεϑα, εἴπω δὲ καὶ 
κρινόμεϑα. ὑμεῖς, ὦ οὗτοι, τοὺς τῆς ἐχκλησίας; ποῦ στάντες 5 
$ ποῦ βάντες ἢ τί καὶ χρήσιμον ἐνδειξάμενοι; ἀλλ᾽ οὐχ ὑμῖν, 
τοῖς δὲ δεξαμένοις 4$ μέμψις, καὶ μᾶλλον ὅτι κἀκείνοις ἐπιτιϑεμέ- 
νοις ἐχρώμεϑα. ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ τούτων ἅλις, ἡμῖν δὲ καιρὸς 
τὸ καινὸν διηγεῖσϑαι διήγημα. 

Ἡμέρα ἦν ἐν τοῖς ἱεροῖς ἀνακτόροις συνάξεως, καὶ ἡ σύνα- 10 

C E ἑερά, καὶ ὅσον ἐν ἱερομονάχοις καὶ ἄλλως ἱερωμένοις καὶ 
μοναχοῖς πάνδημος. παρῆν δὲ καὶ πατριάρχης καὶ ἅπασα σύνο- 
dog. ἡ δὲ σκέψις περὶ τῆς κινουμένης εἰρήνης ἐχείνης. τότε 
γοῦν καϑεσϑέντων, τιμηϑέντων δ᾽ ἐπὶ καϑέδρᾳ καὶ ἀμφοῖν τού- 
τοῖν ὡς συναγωνιζομένοιν τῷ βασιλεῖ, τοῦ τε ἀρχιδιακόνου Μῖε- 15 
λιτηνιώτου καὶ τοῦ πρωταποστολαρίου Κυπρίου, ὃ ῥήτωρ 'Olo- 

Ὁ βωλος ἵστατο, προσδοχῶν τὴν ἀπὸ βασιλέως ἐχχώρησιν. ὡς 
δ᾽ οὐχ ὡρίζετο ἐπὶ καϑέδρας καὶ αὐτὸν ἔζεσϑαι, ἐξελϑὼν καϑῆ- 
στο. ἐπεὶ δὲ λόγων κινουμένων καὶ ὃ ῥήτωρ ἐζητεῖτο καὶ χρή- 


simila similibus, gravia gravibus, in specimen exercitae 

tunc violentiae. heu, heu miseros nos, quod tanta passi eb his qui 
Sterius venerunt, quorum in hoc toto negotio nec facies visa nec audita 
vox est; qui quod nihil i sunt, obscnritati suae vilitatique debue- 
runt, utique non tanti habiti, ut curare de ipsis aut omaino cogitare 
tur qui baec movebant. ab his, inquam, nos iudicmbamur. et 
vid dico iudicabamur? nunc quoque ludicamur. vos allequor, o eccle- 
ci, ubi stantes, sut quo progressi, aut quid omnino in communem 
utilitatem operati? sed vestra haec cwlpa nop est. illi sunt reprehen- 
dendi qui ista acceperunt. quamquam est aliud maius quod iis succen- 
seamus. nom enim tolerasse vel approbasse contenti quod alii agebant, 
in partem ipsi iniuriae venerunt; ipsi in. nos infesti ruerunt, ipsorum au- 
xiliarem operam nostris oppreesoribus navantium experti vim sumus. sed 
querelarum satis. id petius quod us agemus: nam rei movae 

inopinataeque referendae hoc tempus elegimus. 

Dies erat ecclesiastici conventus in secro palatio. in sacrum eom 
coetum cellectam faerat quantum erat tum in sacerdotum et mona- 
chorum. aderat et patriarcha cum universa dodo. deliberationis argu- 
mentam erat p tum, pax ecclesiarum de qua iastituta tractatio 
fuerat. consi bus iam cunctis, et dignatis honore catbedrae ἃ prae- 
'senti Augusto duobus illis, quibus ad id negotium adiutoribus fidis ute- 
batur, archidiacono Meliteniota et protoapostolario » rhetor Holo- 
bolus stabat expectans ut imperator ipsum quoque i assidere. sed 
cum id diu frustra expectasset, exiens is in proximo consedit, disputa- 
tone mox inchoata requisitus est rhetor, cuius opera praesentis profutura 


DE MICHAELE PALAROLOGO L. V. 393 


σιμος ἐδόχει ἡ παρουσία ἐκείνου, ἀνεζητεῖτό ve καὶ παρίστατο, P 267 
o? μὴν δὲ ὥστε δοκεῖν εὐμενὴς τὰ πρὸς βασιλέα διὰ τὸ ὡς δῆϑεν 
τῆς ἀτιμίας ἐκείνης ὑπόγυον. ὅϑεν καὶ ἐρωτώμενος οὐκ ἀπεκρί- 
γετο, καὶ ἐλπιζόμενος τὰ πρὸς χάριν λέγειν, ἐχεῖνος παλινῳδίαν 
50lo» πρὸς τὰ πρότερον ποιησάμενος, τὴν ἐναντίαν τῷ βασιλεῖ 
δῆλος ἦν βαδίζων ὡς μὴ συνοίσοντος οὐδαμοῦ τοῦ εἰς ζήτησιν 
προκειμένου. καὶ εὐθὺς αἴρεται μὲν τῷ βασιλεῖ 0 ϑυμός, καὶ 
βοὴ ἦν, καὶ ὡς δύσνους ἀεὶ καὶ τῷ φρονήματι ἀλλοπρόσαλλος, 
καὶ ὅτι οὐ παρ᾽ ἄλλην αἰτίαν ἀλλ᾽ αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀεὶ δυσνοεῖν καὶ B 
10 τὸ ἐπὶ τῆς ῥινὸς πέπονθεν, αἰνιττομένης τῆς ποινῆς ἐντεῦϑεν. 
ὃ δὲ ἀκράτῳ πάϑει φιλοτιμίας καὶ δόξῃ καταφρονήσεως ϑυμὸν 
ἄκαιρον μίξας τὴν τῆς ποινῆς αἰτίαν ἐπαρρησίαζεν. ἡ δ᾽ ἦν, 
ὡς ἐκεῖνον λέγειν, 5j πρὸς τὸν παῖδα Ἰωάννην καὶ βασιλέα εὔ- 
φοια. καὶ ὃ μὲν εἶπεν, οἱ δὲ περὶ τὸν βασιλέα ὡς δῆϑεν εὐνοοῦν- 
151eg elc χάριν ἄλλος ἄλλοθέν ποϑὲν ἐχπηδήσαντες διασπᾶν ὧρ- 
pv. ᾿ ἀλλ᾽ ὃ βασιλιὺς ὡς δῇϑεν φιλανϑρωπευόμενος διεχώλυε, Ὁ 
καιρὸν εἰς ἐχδίκησιν ϑείς, ὡς ἔδειξεν ὕστερον. ὁ μὲν οὖν ῥήτωρ 
τὴν τοῦ κρατοῦντος ὀργὴν ὑποπτεύων τῇ ἐκχλησίᾳ προστρέχει, 
καὶ παρ᾽ αὐτῆς ἤλπιζε σώζεσϑαι. ὁ δὲ λαβὼν ἐχεῖϑεν περιορίζει 


6. ἦν] ὧν Ῥ. 


videbatur. ille accitus adstitit, sed implacido in principem animo, ἃ quo 

se spretum omissa delatione sessionis penitus indignabatur. ergo interro- 

&atus primo praeter opinionem siluit. urgente vero imperatore, qui eum . 

confidebat in suam, ut antea, sententiam locuturum, ille non dissimulans 

poeuitere se prius actorum, et contrarias imperatori partes deinceps se- 

cmturum prae se ferens, libere affirmavit negotium quod proponebatar 

bawdquaquam fore utile videri. perculses inopinatissimo dicto imperator 

excanduit, increpavitque hominem magnis clamoribus: nempe illum veci- 

ferans exprobrabat non nunc primur sibi infensum, ambiguum iamdudum 

«& in centraria versstilem, non alia magis causa per oppos:ta circumagi 

quam malevola libidine sibi obstandi, quem pessime odisset, ferre illum 

istius suae malignitatis stigmata jn naso, illi videlicet olim abscisso in 

poenam aversi animi ἃ principe. ea rhetor audieus elatus inconsulta ira, 

quam ambitio impotens opinione contemptus irritata ultra fas propulit, 

veram istius quae sibl aumc exprobraretur poenae causam est Eberrime 
refessus, clare dicens se naso multatum, quod loanni puero, legitimo 
peratori, fidem et benevolentiam debitam praestaret. haec eum locu- 

tam, qui cirea imperatorem erant, alii aliunde erumpentes, quod sic ei 

graficari se putareut, quasi discerpturi petierunt. verum eos imperator 

affectata moderationis specie prohibuit, poenam non condonans, sed in 

sliud tempus differeas, dt postea apparuit. rhetor autem iram imperato- 

ris veritus ad ecclesiam confugit, sacro se asylo ad salutem usurum spe- 

rans. at imperator blandis inde illum éuasionibus extractum, perpulit οἱ 

quasi animi gratia in monasterium Hyacinthi se conferret, vi- 


394 . GEORGII PACHYMERIS 


slg Νίκαιαν, ὡς in^ εὐμενείᾳ δῆϑεν εἷς τὴν τοῦ “γακίνϑου ἀπο- 
στέλλων μονήν. οὕπω χρόνος τετέλεσται," καὶ κινουμένων τότε 
τῶν ἡμετέρων, ἐπεὶ κἀχεῖνον ἤχουε τῶν δεδογμένων ἀποστατεῖν, 

Ὁ διξάμενος καὶ κατηγορίας μὴ προσηχούσας ἐκείνῳ μηδ᾽ ὁπωσοῦν, 
ἄλλοϑεν καιρὸν νομίσας κἀκεῖνον μὲν τιμωρῆσαι ἡμᾶς δὲ δεδίξα- 5 
σϑαι ἐχεῖνον εἶναι τὸν πρέποντα, πέμπων ὑπὸ δεσμοῖς ἄγει, καὶ 
πρῶτον μὲν ἀπηνῶς προστάσσεε καὶ ἀπανθρώπως αἰκίζισϑαι, 
ἔπειτα δὲ τὸν καινὸν ἐκεῖνον ϑρίαμβον ἀπεργάζεται. σχοίνῳ γὰρ 
μαχρᾷ τῶν τραχήλων κελεύσας ἐχδῆσαι ἐκεῖνόν τε πρῶτον καὶ 
τὸν ἸἸασίτην Πελίαν δεύτερον καὶ ἑξῆς ἄλλον, ἕως καὶ ἐς δέχα 10 

E τοῦ ἀριϑμοῦ τῶν ἀνδρῶν ποσωϑέντος, ὕστατον δὲ καὶ τὴν ἐκεί- 
vov ἀνεψιὰν elg τὴν τῶν μαγειῶν δῆϑεν ἔνδειξιν, τοὺς μὲν δύο 
τοὺς πρώτους ὡς καὶ ἐπὶ τῇ ὑποϑέσει μὴ κατανεύοντας καὶ ἐγκά-- 
τοις προβάτων ἐπιφορτίζει σὺν αὐτοῖς τοῖς ἐκείνων διαχωρήμασι, 
τὸν ῥήτορα δὲ διαφερόντως καὶ ἥπασι προβάτων κατὰ στόμα κε- 15 
λεύει τύπτεσθαι συνεχέστερον, καὶ οὕτως ἀνὰ τὴν πόλιν ἅπασαν 
ϑριαμβευομένους κύκλῳ τῆς ἐκκλησίας περιαγαγεῖν, ἀτιμοῦντας 
ἐκεῖσε πλέον εἷς φόβου καὶ ἀπειλῆς τοῖς κληρικοῖς ἔνδειξιν. 

Ῥ 968 Ἐπράττετο μὲν οὖν ταῦτα Ἐλαφηβολιῶνος ἕχτῃ μηνὸς τοῦ 
ἐπιόντος ἕτοις, τοῦ πατριάρχου “Ἱρσενίου πρότερον ἢ ταῦτα γί- 20 


delicet diversorium ; quo facto hominem humane consulendi specie relega- 
wit Nicaeam, ubi erat id inonasterium situm. nondum annus effluxerat, 
cum inter hasce nostras de concordia ecclesiarum motas ardentius con- 
troversias, certis oomperto nuntiis imperator Holobolum e priori quod 
alias estenderat judicio pacis istius consilium probante palam iam resi- 
lisse, perindigne id ferens aures facile praebuit calumniatoribus indigna 
quaedam et a tali viro aliena de Holobolo deferentibus. quare occasio- 
nem eam commodam ratus simul invisi capitis ulciscendi, simul deduceadi 
nos ab opinione, quam de eius ut viri praestantis auctoritate doctrinaque 
raeclaram babebamus, adduci cum vinctum in urbem iubet. hic rimum 
llum crudeliter immauiterque concidi flagris imperat, deinde novi huius 
spectaculi per civium ora pampam traducit. longum de collo trahentes 
fsnem primum Holobolus, secundo loco Iasites Melias, tum alii contioua 
serie virorum decadem explentes, adiuncta undecima muliere, Holoboli 
eiusdem nepte, osténtui tracta velut maga, per universam urbem et pe- 
culiariter circa ecclesiam foedo triumpho ducti sunt. et duo quidem prio- 
res, quasi videlicet obiecta sibi et satis probata crimina pertinaciter ne- 
garent, intestinis ovium ipso adbuc fimo refertis impliciti onustique pro- 
cedebant, sddito in singularem Holoboli dehonestationem, ut per totam 
viam iecinoribus earumdem ovium e ventre recens extractis in facie con- 
tinenter caederetur. quae sic acta sunt non inagis ad ignominiam infe- 
licis illius quam ad deterrendos perstantes adhuc jn pacis reiectione cle- 
ricos, quibus hoc exemplo luculenter ostentabatur quantum ipsis in tali 
proposito perstantibus impenderet mali. 
Haec gesta sunt ineunte anno die sexta Octobris, patriarcha Arsenio 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 395 


ψεσϑαι ἡμερῶν ἕξ κατὰ τὴν νῆσον μεταλλάξαντος, εἴτ᾽ οὖν τρια- 
κοστῇ Γαμηλιῶνος μηνός. οἱ δὲ τοῦ κλήρου τὸν κίνδυνον σφί- 
σιν αἰωρούμενον βλέποντες καϑικέξευον τὸν χρατοῦντα ἀνεῖναι 
αὐτοὺς τῆς ὀργῆς ἐφ᾽ ᾧ ἡσύχως καϑῆσϑαι, μέχρι ἂν οἱ no&- 


5 σβεις ix ἹΡώμης ἐπαναζεύξωσιν" ἀλλ᾽ οὐ πεῖϑον πολλὰ λιπαροῦν- B 


τες, ἀλλ᾽ ἄγτιχρυς ἐχρίνοντο τῆς πρὸς βασιλέα καϑοσιώσεως, 
ἣν μή γε τὰ τῆς ὑπογραφῆς τελοῖεν. ὡς ὁέ τινες εἷς φόβον xa- 
τέφευγον τοῦ μή τι καὶ πλέον προσβιασϑῆναι, ὁ βασιλεὺς αὐτίκα 
προστάσσει, καὶ λόγος ἐχτίϑεται χρυσοβούλλειος, πλήρης μὲν 
10 φρικωδεστάτων ἀρῶν πλήρης δὲ καὶ ὅὄρχων παλαμναιοτάτων, 
μὴν μὴ ἰκβιάσασϑαι πλέον, μὴ διαπράξασϑαι, μὴ παρεγχειρῆ- 
σαι μηδ᾽ εἷς νοῦν βαλεῖν μέχρε καὶ ἐς κεραίαν μίαν καὶ ἰῶτα τοῦ 
συμβόλου παραγαγεῖν, μὴ πλέον τῶν τριῶν κεφαλαίων, πρω- 
τείου καὶ ἐχχλήτου xal μνημοσύνου, καὶ τούτων ἐπὶ ψιλοῖς ὀνό- 
15 μασι κατ᾽ οἰχονομίαν, ζητῆσαι, εἰ δ᾽ οὖν, ἐξώλη τε καὶ προώλη 


jc 


γενέσϑαι καὶ τὰ φοβερώτερα ὑποσχεῖν. ταῦτα γράψας καὶ 9no- D 


γράψας, προσέτι δὲ καὶ βούλλῃ χρυσῇ κατασφαλισάμενος, πέμ-- 
πεὶ τῇ ἐκκλησία διὰ τοῦ πρωτασηχρῆτις Νεοκαισαρειώτου Mia- 
χαήλ. ᾧ δὴ καὶ βιβαιωθέντες ὑπογράφουσιν, ἄνευ καὶ τότε τι- 


sex pries diebus quam ea fierent in insula mortuo: suprema enim iii 
dies fuit trigesima mensis Septembris. porro clerici tali edito specimine 
irae imperatoris, proprii haud vana imagine periculi territi, rogaront im- 
perstorem breves inducias, et ne in ipsos aut decerneret aliquid gravius 
aut omnino urgeret, quoad qui Romam missi fuerant inde legati rediis- 
sent. sed nihil impetrarunt, quwantwmvis ardenter orarent. quin eis se- 
vere denuntiatum est inexorabiliter damnandum laesae maiestatis, quicum- 
que ipsorum non statim subscriberet capitalis concordiae quae tractaba- 
tur. quarum terror minarum cum quosdam in fugam egísset, veritos ne 
vi maiori cogerentur facere quod aversabantur, iussu imperatoris volga- 
tum statim diploma est, aurea munitum bulla, quo sub imprecatio- 
nibos dirissimis et iuramentis bhorrificis contestabatur haud in animo sibi 
esse, ac ne prima quidem cogitatione tenus venisse in mentem, adigere 
ulterius quemquam aut urgere inducereve ad adimittendam vel unius iota 
minutissimique apicis adiectionem ad symbolum. contentum se omnino 
fore sssensu cunctorum in tria dumtaxat capitula primatus provocatienis 
et commemorationis, quae et ipsa nomine solum tenus, necessaria qui 

ac securitati publicae accommodatione, concedi coperet. in baec ni ob- 
temperatent, perniciosissima sibi quaeque ac prorsus exitialia mox ἃ se 
ipsis eventura certum haberent. quas minas quam exaggeratissime atque 
asseverantissime incolcans intentabat in illo diplomate, quod et 
subecriptum , et aurea praeterea munitum balla, mittit ecclesiae per pri- 
mum ἃ secretis Neocaesariensem Michatlem. eo plerique persuasi secu- 
rique effecti subscripsere, quibusdam tamen adbuc tonc quoque id facere 
recusantibus; qui propterea in exilium missi, post aliquod tempus resi- 





396 GEORGII PACHYMERIS 


vüv , οἵ δὴ xal ἐξορισϑέντες, μετὰ καιρὸν συγκαταϑέμενοι, κα- 
τάγονται καὶ ἑνοῦνται τῇ ἐκκλησίᾳ , οὐδενὸς τῶν toU κλήρου ἐλ- 
λεέψαντος. 

P 269 21. ᾿Αλλὰ ῥητέον xal τὰ τῶν πρέσβεων. . ἐκεῖνοι γὰρ 
παρὰ καιρὸν πλεύσαντες ( Κρονίου γὰρ ἀρχομένου μηνὸς ταῖς 5 
ψαυσὶν ἐμβάντες ἀπέπλεον) πρὸς αὐτῷ τῷ ἹΜαλέᾳ, ὃν καὶ ξυλο- 
φάγον καλεῖν εἰώϑασι, λήγοντος τοῦ μηνὸς γίνονται, καὶ τῇ ἔνι- 
σταμένῃ τότε μεγάλῃ πέμπτῃ ἑσπέρας ναυαγίῳ χρῶνται δεινῷ. 
αὐτίκα γὰρ ὥδινε μὲν ἡ ϑάλασσα, καὶ κατέβαινεν Ἑλλησποντίας 
λαμπρός, σὺν δὲ νεφέεσι γαῖαν ὁμοῦ καὶ πόντον χάλυψε. καὶ 10 

B νὺξ μὲν οὐκ οὐρανόϑεν ὀρώρει, ἀλλ᾽ ἦν ταῖς ἀληϑείαις νὺξ ἣ 
σκιὰ γῆς καὶ συνήϑης, πλὴν ἀσέληνός τε καὶ ἀλαμπὴς ἐξ ἀστέ. 
ρων. 7 Bà τοῦ ἀέρος ἀκαταστασία καὶ σύγχυσις τὸ δεινὸν ἐπηύ-- 
Lave τῆς ϑαλάσσης, καὶ δεινὸς ἐφῆπται τοῖς πλέουσι κίνδυνος. 
πρῶτον μὲν οὖν διέσχεν ὃ κλύδων τὰς ναῦς ἀπ᾿ ἀλλήλων, καὶ οἱ 15 
ἐν αὐταῖς οὐχ εἶχον εἰδέναι ποῦ προΐασιν ἄρα ἑκάτεροι" ἐνέδο- 

C cav γὰρ τῷ κύματι σφοδρῶς πλημμυροῦντι ὅπου προσαράσσων 
ἀγρίως καὶ φέροι. ὅϑεν καὶ οἱ περὶ τὸν Γερμανὸν καὶ τὸν μέγαν 
λογοϑέτην ἀνώϑουν τε πρὸς πέλαγος τὴν τριήρη καὶ ἐξουρίαζον, 
τῷ πελάγει πιστεύσαντες σοφώτερον ἢ κατὼ τοὺς λοιπούς. ἐκεῖ- 90 


piscentes, assensu dato revocati sunt et ecclesiae coniuncti, nemine iam 
ex clero residuo, qui non consentiret in pacem ecclesiarum ad votum 
imperatoris. 

21. Sed dicendum de legatis. illi enim alieno navigare orsi tem- 
pore, sub initium videlicet Martii nave conscensa, ad Maleam, quem 
vulgo lignivorum ob crebras illic navium submersiones vocant, extrema 
mensis eiu$ decade petvenerunt. ibi quinta die maioris hebdomadae sub 
vesperam naufragium miserabile fecere. subito enim aequor intumuit, et 
validus ab Hellesponto ventus ingruens terram pariter et pontum aterri- 
mis obduxit nubibus. nondum quidem prorsus condito in occasum sole 
commissa nox erat: verum opacabat lote cuncta nox alia quaedam nihilo 
fetra mimus quam illa naturalis, ex umbra terrei globi solita induci, eo 
etiun tristior, quod nullus eam lunae astrorumve temperabat e coelo 
splendor. violentissumi vero motos procellosi aéris conflictusque colliden- 
tium sese ventorum horribili fragore tumultum vehementer maris auge- 
baat, gravissimo inde imminente navigantibus periculo. ac primum vis 
tempestatis distrexit ab invicem, tamque longe abduxit. triremes duas, ut 
neutrius harum vectores scirent quid sociis actum, quove aliam navem vis 
coeli salique propelleret, hoc tantum aeque utrisque sentientibus, cedere 
se necessario ineluctabili vi aestuantis vehementissime pelagi, nec quo 
impetu tanto impingerentur exploratum habentibus. in hoc incerto tamen 
rectores triremis qua Germanus cum collegis, et magno logotheta fere- 
bantur, sapientius consuluerunt, trudentes in altum navim et totis acci- 
pientes velis abigentem & terra ventum , quod tali tempore Lon a littore 
quam a lato aequore metuendum recte docerent, in quo alios ratio fe- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 307 


vot ydo μικροψυχήσαντες διὰ τὸν κίνδυνον, xal τῇ ξηρᾷ ἐγγὺς 
οὔσῃ ἐλπίζοντες σωϑήσεσθαι εἰ λιμένε ἐντύχοιεν, τὴν γῆν μὲν 
ἐφυλάσσοντο τὸν ἀπὸ ταύτης δεδιότες κίνδυνον, πλὴν δ᾽ ἀλλ᾽ οὐ- 
δὲ πάλιν τῷ πελάγεϊ ἐπίστευον. ὅϑεν καὶ κατὰ μιχρὸν τῆς φορᾶς D 
ὁτῶν κυμάτων ἡττωμένου τοῦ κυβερνήτου ἀφανῶς ταῖς ἀκταῖς 
προσπαίουσι, καὶ οὕτως αὐτόνεῳ καταδύονται, δῶρα ἐκεῖνα βα- 
σιλικὰ καὶ τὴν τῆς ἐκκλησίας πολύτιμον ἐνδυτὴν αὐτοῖς ἀνδράσι 
συγχαταδύσαντες; ἑνὸς καὶ μόνου διασωθέντος, ὃς δὴ καὶ ἂγ-- 
γελος ἐγεγόνει τῆς συμφορᾶς. καὶ οὕτω μὲν oí ἀμφὶ τοὺς ἄρχον-- 
10 zd; ἐξαπολωλότες ἡγγέλλοντο" οἱ δὲ περὶ τοὺς τῆς ἐχκλησίας xal E 
τὸν μέγαν λογοθέτην τὴν νύχτα πᾶσαν πρός τε κῦμα πρός τε 9d- 
λασσαν διαναυμαχοῦντες, καὶ πολλάχις ἐγγὺς ἐλϑόντες τοῦ κατα-- 
δῦναι, μόλις καὶ σὺν πολλῇ βίᾳ ὑπαυγαζούσης ἡμέρας πρὸς Me- 
ϑώνην γίνονται, μόγις ἀποδράντες παρ᾽ ἐλπίδα πᾶσαν τὸν ἐφε- 
15 στῶτα κίνδυνον. ἐχεῖσε δ᾽ ἀνέσαντες ἡμέρας πλείους ἐφ᾽ ᾧ μα- 
ϑεῖν τὰ τῆς ἄλλης τριήρεως εἴ nov τοῦ κλύδωνος διαγένοιτο, ἐν P 970 
εἰδήσει γίνονται τῆς πικρᾶς ἀγγελίας μετ᾽ οὐ πολύ, οἵ δὴ καὶ 
μόνοι λειφϑέντες, ἐπεὶ οὐκ ἦν ὑποστρέφειν, τοῖς πρόσω ἐπιβαλ.-- 
λόμενοι πρὸς τὴν Ρώμην ἀπέπλεον. χαὶ δι᾽ ὀλίγων ἡμερῶν κα- 
φοταλαβόντες τὸν πάπαν τὰ τῆς πρεσβείας ἐπλήρουν, ἀσμένως 
ὑποδεξαμένου τοῦ πάπα τοὺς πρέσβεις, ὥστε καὶ τιμῆσαι σφᾶς 


19. δ᾽ ὀλίγον Ῥ. 


fellit stulta pusillanititate pelagus vitantes, terrae viciniam affectantes, 
quasi spes inde salotis ostenderetur, portu, si legere oram pergerent, 
facile inveniendo, quo tutus receptus foret. at quamquam interim illi . 
quidem satis, ut sibi videbantur, ab impingendo in procurrentia littora 
cavebant, nave sustinenda, ne propius aequo terrae admoveretur, ad ex- 
tremum tamen arte ipsorum omhi conatuque victis, validissimo impulsu 
ruentium in littus fluctuum impact ripae navem fregerunt, demersique 
cum illa perierunt omaes uno excepto, qui nuntius calamitatis enatavit, 
e quo casus ille tristis ut evenerit est pestea cognitum. 60 naufragio 
preeter homtáes mare absorpsit regia illa, de quibus diximus, dona, et 

his insignem illam ac pretiosissimam endyten sive pallium alteris ec- 
clesiae maioris. at episcopi cum magno logotheta noctem totam cum fla- 
ctu marique omni nautarum industria luctati, ac saepe in extremum de- 
mersionis admoti discrimen, aegre summa vi sub auroram Methonem te- 
nuerunt, elapsi praeter omnem spem periculo praesentissimo. ibi quieve- 
runt diebus aliquot, exspectantes indicim de eo quod comitibus evenis- 
set, si quo forte tempestas similiter salvam appulisset sociam triremim, 
verut non multo post tristis eos elus naofragii nuntius perculit. unde 
intellecto sibi ism solis haud amplius collegas expectandos, nec caosam 
esse cur re infecta reverteren^br , versus Romam solverunt, et paucis 
diebus pervenientes ad papam legatione functi sua sunt, perbumaniter 


398 GEORGII PACHYMERIS 


B τιάραις τε καὶ μίτραις καὶ QaxzvAloig , ὡς ἡ ἐκείνων ἔχει ἐπ᾽ do- 
χιερεῦσι συνήϑεια, ἔαρ οὖν καὶ ϑέρος ἐκεῖσε διαγαγόντες, καὶ 
τὰ εἰκότα φιλοφρονηϑέντες παρὰ τοῦ πάπα, τὰ τῆς πρεσβείας 
διευϑετοῦσι. καὶ φϑινοπώρου λήγοντος συνάμα πρέσβεσι τὴν 
πόλιν καταλαμβάνουσιν. 5 

C Q9. Ἦν ob» ἀπεντεῦϑεν ἀργῆσαι μὲν τὸν πατριάρχην 
κατὰ τὰ συγκείμενα τέλεον, μνημονεύεσθαι δὲ τὸν πάπαν, καὶ 
εἶθ᾽ οὕτως καὶ τὸν εἰς πατριάρχην ἀνάγεσϑαε μέλλοντα ψηφίζε- 
σϑαί τε xol καϑιστῶν. τὸ μὲν οὖν τὸν πατριάρχην παρακινεῖ- 
σϑαι ἐργῶδες ἦν, ἐπεὶ οὐχ αὐτόϑεν ἐκεῖνος παρῃτεῖτο τὴν προ-- 10 
στασίαν. ὡς γοῦν οὐκ ἦν παραιτεῖαϑαι, μάρτυρας τῶν πρὸς 
βασιλέα λόγων ἐκείνου ὡς ἦν παραστήσαντες (οἱ δ᾽ ἦσαν οἱ περὶ 

Ὁ τὸν δικαιοφύλαχα Σκουταριώτην) ὡς ὑπισχνουμένου δῆϑεν τοῦ 
πατριάρχου τὴν ἑκουσίαν ἐκχώρησιν εἰ εὐοδοῖτο τὸ ἔργον, ταύτην 
τὴν φωνὴν ὡς παραίτησιν τελείαν, προσέτι δὲ καὶ τὸν ὄρχον ἔκρι- 15 
vov οἱ ἀρχιερεῖς, τὴν μὲν ὡς ὑπόσχεσιν τὸν δὲ ὡς κωλύμην ἄντι- 

E χρυς. τὸ γὰρ ἔνϑεν μὲν μὴ καταδέχεσϑαι τὴν πρᾶξιν ὀμνύοντα, 
ἐχεῖϑεν δὲ γεγονυίας ἐκγωρεῖν ὑπισχνούμενον, δηλοῦντος ἦν πάν- 


fllos excipiente papa, adeo ut eos honoraverit tiaris mitris et annulis, 
quibus insipnibus episcopos ornari mos illic obtinet. vere igitur et inse- 
quenti aestate ibi exactis, omnibus culti a papa benevolentiae indiciis, 
transegerunt quae in mandatis habebant. tum extremo autumno mutuos 
ipsis adiunctos ἃ papa legatos Constantinopolim perduxerunt. 

22. Wx hoc legatorum adventu pacem factam referentium duo con- 
secuta sunt, vi prius conventorum, exauctoratio patriarchae, et pepse 
in sacro commemoratio publica; quinetiam ad electionem successuri ia 
patriarchatum palam vocati quibus in id ius est suffragii. ac quod pri- 
mum quidem borqm attinet, nounullios negotii res fuit deponi e sede 
patriarcham, ipso dignitatem eam ultro non abdicante, nec sperari si- 
nente abdicaturum. (interrogare autem eum an paratus esset sponte oe- 
dere, et rem aleae committere non explorati responsi, haud tutum est 
visum. expeditius iudicatum est ioterpretari voluntariam eius abdicatio- 
nem velut iam factam, ex iis quae pactus cum imperatore fuerat. auditi 
ergo testes sunt idonei, princepsque in iis Dicaeophylax Scutariotes; 
confirmarent promisisse hum, si legati Romae negotium concor 
transigerent, patriarchatu se ceseurum; bumdemque iuratum asseverasse 
se consensurum nu in istam pacem. his compertis congregati seper 
hoc episcopi concordibus votis statuerunt videri hoc ipso patriarchatem & 
Josepho iam nuoc ultro depositum, utique conditione, ex qua ille suam 
liberam abdicationem suspenderat, iam clare impleta, ipsoque manifeste 
deinceps inhabili, propter iusiurandum quo se obstrinxerat, ad eam ge- 
rendam dignitatem. nec istem longe quaesitam interpretationem censeri 
posee veram expressionem certae voluntatis, quae ex conditionata 

absolutam eventu ipso rei per conditiÓnem expressae transierit, prae- 
sertim cum qui fidem ad id suam etiam religione irrevocabili iuramentd 


DE MICHAELE PALAEOLOGO 1, V. 390 


τως προχωρούσης τῆς πράξεως τὴν ἰδίαν παραίτησιν" ἐπὶ sí γὰρ 
καὶ ἐπὶ τῶν τῆς ἐκκλησίας πραγμάτων εἶναι τῆς πράξεως ἀποβά- 
σης, ἧς χάριν καὶ ὅρκους ἐτίϑει τοῦ ᾿μὴ δέξασϑαι καὶ ὑποσχέ- : 
σεις τοῦ ἐχχωρεῖν αὐτίκα προβάσης; διά τοι ταῦτα καὶ ἀργίαν 
s ἐκείνου καταψηφίζονται, καί γε μηνὸς “Ἑκατομβαιῶνος ἐννάτῃ 

παύεται τὸ τούτου μνημόσυνον, καὶ πρὸς τὴν κατὰ τὸν "Ἵνά- P 571 
πλοῦν “Ἰαύραν ix τῆς περιβλέπτου μεταφοιτᾷ. τοῦ δ᾽ αὐτοῦ 
μηνὸς ἕκτῃ καὶ δεκάτῃ, τοῦ Χαλκηδόνος Νικολάου ἱερουργοῦν.- 
τος κατὰ τὰ ἀνάχτορα, ἀναγινώσκεται μὲν διττῶς, τῶν πρέ- 

10 σβεων συνάμα τῷ βασιλεῖ ἰχεῖσε παρόντων, ὃ ἀπόστολος εἴτ᾽ οὖν 
ἡ περικοπὴ τῆς τῶν πράξεων βίβλου ( Πέτρου γὰρ τοῦ κορυφαίου 
τῶν ἀποστόλων ἤγετο ἑορτή, ἣν ἑορτάζει ἡ ἐκκλησία ἐπὶ τῇ κα-- 
ταϑέσει τῶν ϑείων ἁλύσεων), ἀναγινώσκεται δὲ ὡσαύτως καὶ τὸ B 
ϑεῖον εὐαγγέλιον Γραικιχῶς τε ὁμοῦ καὶ Ῥωμαϊκῶς, καὶ οὕτω 

16 κατὰ τόπον οἰκεῖον καὶ ὃ πάπας παρὰ τοῦ διακόνου ἐμνημο- 
νούετο. ὃ δ᾽ ἦν ὁ Γρηγόριος ἄκρος ἀρχιερεὺς τῆς ἀποστολικῆς 
ἐκκλησίας καὶ οἰχουμενικὸς πάπας μνημονευόμενος. 

Q3. ᾿ἘἘντεῦϑεν τὰ τῆς ἐχκλησίας ἐνόσει, καὶ δεεστέλλοντο C 

ἀπ᾽ ἀλλήλων ἄνθρωποι, καὶ 0 μὲν ἐκοινώνει τῷδε τῶν ϑείων 

Φοσυνάξεων, οἱ δὲ “μὴ ἅψῃ μὴ ϑίγῃς᾽᾽ μέχρι καὶ ἐχπωμάτων 
αὐτῶν καὶ προσφωνημάτων ἀπαχριβούμενοι. ἤρετο δὲ μεῖζον τὸ 
σχίσμα, καὶ ὃ χϑὲς ἐπὶ τῷδε πληροφορούμενος σήμερον ἀπεστρέ- 


ebligaverit, omnem sibi ad inde resiliendum occluserit exitum, nec inte- 
grem sibi amplus reliquerit, conclusa iam ecclesiarum concordia, in em 
sede perstare, in qua se non perstiturum, si de ista pace convenireptar, 
deo palam teste pollicitus sit. his de causis concordi suffragio patrum 
vacare sedes Constantinopolitana iudicata est. itaque mensis lanuarii un- 
decima die primum sacra fieri coepta sunt sine consueta losephi ut pa- 
i mentione; et ipse ad Lauram prope Anaplum sitam ex Peri- 
blepti monasterio migravit. eiusdem porro mensis die sexta decima, Ni- 
colao Chalcedonensi sacris operante in palatii sacra aede, daplici lingua 
ütiata est, quam vocant, epistola: foit ea sectio ex libro actorum: 
etri enim principis Apostolorum festum eo die agebatur illud, quod con- 
suevit ecclesia celebrare titulo depositionis sacrorum vinculorum. sacrum 
quoque evangeliom simili differentia linguarum Graece pariter et Latine 
recitatum. est. et sic loco proprio papae etiam per diaconum solemnis 
maentio est facta, et Gregorius summus pontifex Apostolicae ecclesiae ac 
eecumenicus pepa proclamatus. 

23. Hinc res ecclesiae laborabant, et disiungebantur ab invicem ho- 
máines, dum akerius alter communionem admittit, alii odiosas illas divor- 
tii formulas, usurpant, **cave adire, cave tangere," superstitiosam istam 
contaminationis ex promiscuo usu formidinem e ad vitandum poculo- 
yum etiam contactum, usque-ad compellationes nesquo omittendas 


400 GEORGII PACHYMERIS 


φετο. καὶ ὥσπερ εἴ τις καχοσπλάγχνως ἔχων ἐπισυμβάντος xol 
ἄλλου νοσήματος διπλοῦν ἔχει τὸ ἄλγος, καὶ τὸ πρότερον αὔξε- 

D ται τῇ τοῦ ἐπιγενομένου προσχρούσει, ἐκεῖνα δ᾽ αὖϑις πρὸς ἄλ-- 
ληλα διαφέρετον ὥστε τὸ εἷς ϑεραπείαν τούτου καὶ συστολὴν εἰς 
αὔξην ϑατέρου γίνεσϑαι καὶ ἀπαγορεύειν τὸν χάμνοντα, τὸν αὐ- 5 
τὸν τρόπον καὶ τότε τῇ τοῦ ϑεοῦ ἐκκλησίᾳ συνέβαινε. προόντος 
γὰρ ἀποχρώντως τοῦ κατὰ τὸν “Ἀρσένιον σχίσματος, ἐπισυμπίπτει 
καὶ δεύτερον ἐόδε, ὥστ᾽ εἶναι μὲν καὶ ἄμφω τὰ μέγιστα ἀρρω- 

. στήματα καὶ τὸ μέγα τῆς ἐχκλησίας σῶμα καὶ ἀστασίαστον οἷά 
τε διαλυμαίνεσϑαι, χκαϑ᾽ αὑτὰ δὲ καὶ λίαν ἀξύμβατα, αὐτοὺς 10 
δ᾽ αὖϑις τοὺς ἑκατέρας μερέδος πρὸς ἀλλήλους διαφωνεῖν, καὶ 

P 272 τοὺς μὲν οὕτως τοὺς δ᾽ ἄλλως, xal τοὺς μὲν ἁπλῶς τοὲς δ᾽ d- 
κριβέστερον διακεῖσϑαι ἐπὶ τῷ σχίσματι. τίς ἂν τὰ τότε ἀξίως 
ϑρηνήσοι, ὅπου γε χαὶ πᾶν καὶ τῶν ἀπειρημένων πλημμέλημα 
οὐδὲν ἐδόχει καὶ εἰς συγκρίσεως λόγον τοῦ χοινωνεῖν ἀνεχτότερον ; 15 
οὐδὲ γὰρ ὅσον καὶ πέπρακτο ἐπὶ τοῖς ἔξω διεφημίζετο, ἀλλὰ 
προσετίϑουν πλείω καὶ χείριστα. ἐπιδαψιλευόμενοι τοῖς καχίστοις, 

B ὡς ἄν ὑπαγάγοιεν καὶ τὸν ποσῶς ἡσυχάζοντα. τό γε γὰρ τῶν 


18. τεῦ 


extendentes. augescebatque in dies schisma, ita ut qui heri non dubi- 
tasset consuetudine uti cuiuspiam, eumdem hodie aversaretur. ac veluti 
si cui iam male interius affecto novus aliunde insuper morbus accesserit, 
duplicatur misero dolor, et prius malum a superveniente languore gravi- 
tatis ac molestiae augmentum accipit, quinetiam ipsi ambo morbi pugnant 
inter sese in perniciem aegroti, cuius ad incommodum miseriamque redun- 
dat quod quae remedia levando forte languorum alteri utilia admoventur, 
eadem simul alteri vires accumulent, sic dei ecclesiae tunc contigit, cui 
cum iam antea abunde malorum esset ex Arseniano schismate, 
hoc supervenit, grave utrumque per sese vulnus, sed quodvis eorum ex 
mutua societate importenius ac tetrius, magno ecclesiae corpore, utcum- 
que tum ab ha seditionibus libero, per hos quosdam infestos invi- 
cem assultus compugnantium intra eius viscera pestium desrum "varie 
diecerpto misereque lacerato. in quo illud etiam inopinatum cernebatur, 
ut qui unam in partem consensisse videbantur, rursus inter se contende- 
rent, ea de quibus convenerant, quibusdam hoc, nonnullis alio modo in- 
ferpretantibus, his caput controversiae simpliciter accipere contentis, illis 
subtilius enucleantibus velut arcanos eius sensus; et dum obnixe ia sua 
quique placita incumbunt, scissuram propagantibus, quis haec pro digni- 
tate deploraverit! ubi totum demum scelus assentiri renuentium, si quis 
ex vero censeret, nihil esse deprehenderetur, ac certe comperatum cum 
incommodis ex promiscua cum prius abscissis communione orientibus tole- 
rabilius reperiretur, neque enim quantum intus in eo est actum, fideli 
famae indicio feris enotuit. addebant scilicet palam ostensis abstrusa 
plura, easdemque pessima, liberales isti extrusores mercium pestilentissi- 
marum, quibus scilicet addictius sibi adiungerent, quos natura vel usu 


. DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 401 


λεγόντων κακοῦργον xal τῶν ἀκουόντων ἰδιωτικόν τε xal ἀγροῖκον 
ἐπῆγε πίστιν τοῖς λεγομένοις. σῶφρον μὲνιοῦν τὸν ἀγροῖκον μὴ 
πολυπραγμονεῖν, ἀλλ᾽ ἀπραγμόνως ἐᾶσϑαι σώζεσϑαι. ἢν δέ 
τις χινοίη καὶ διεγείροι πρὸς τὸ δῆϑεν ἀσφαλίζεσϑαι τὰ εἷς πίστιν, 
59tU τῆς κορύζης ὁπόση. ὅ τι δ᾽ ἄν τις ἐκεῖνον καὶ πείσειε λέγων, 
μετριάζειν πρὸς ταῦτα ὡς μηδὲν πλέον εἰδότα μακέλλης τε καὶ 
σκαπάνης καὶ βιοτῆς ἀπράγμονος. τοιούτους πολλοὶ τοὺς πολ- C 
λοὺς εὑρόντες (οὐδὲ γὰρ πάντων ὃ λόγος ἅπτεται) οἷς δὴ καὶ 
λόγος τῆς διαφορᾶς προειστήκει καὶ ἱστορίας μέλημα ἦν καὶ γρα- 
10gaig προσεῖχον καὶ τὸ τῆς αἰτιάσεως ὅπόσον ἦν ἐγίνωσκον, xal 
οὐχ ἧττον μετρίως ἢ ἀσφαλῶς ἐχρῶντο τοῖς πράγμασι, μεῖζον 
ἐποίουν ἢ ὅσον ἔδει τὸ σχίσμα. ἐχρῆν γὰρ ἴσως ὁπόσον ἦν χϑὲς 
τὸ πρὸς τοὺς Ἰταλοὺς ἐκείνοις διάφορον, τοσοῖτον καὶ πρὸς τοὺς 
ἰδίους ἔχειν, ὅπου γέ τινες καὶ αὐτοῖς δὴ τότε κατὰ χρείαν xoi- 
1δνωνοῦντες xa9^ ὃ τι τις ἐἴπειε, τῶν ἰδίων ἀδελφῶν ὡς ἔναγε-- D 
στάτων διίσταντος ἀλλὰ τὰ μὲν ἐχείνων οὕτω, καὶ ὃ λόγος 
παρενήνεκται τοῦ εἰχότος, τοῦ πάϑους κινήσαντος. οὐδὲ γὰρ 


11. ἢ] τί Ρ. 


remissiores non satis babebant utcomque acquiescere videri, quando hinc 
fraus artificiosa dicentium, inde audientium incaute simplex rusticeque in- 
docta simplicitas, conspirabant in concilianda dictis fide. atqui sobriae 
moderationis officium fuerat temperare ab inquietando curiosis allegatio- 
nibus crasso captu idiotarum; et si quid quisquam ipsorum dubii move- 
ret , ac praetextu scilicet firmandi se in fide recta quaestionis interpone- 
ret, non ut isti, heu quam putide! faciebant, effundendae eruditionis in- 
tempestivae occasionem sumere, obruendis oblimandisque non intelligendo- 
rum ingestione rudium mentibus, sed monere ipsos ut in mediocritate isti 
statul accommodata se tenerent, neu ultra marram et ligonem vitamque 
tranquillam affectarent de his sapere. verum haud sic agebant qui multi 
multos tales repererunt. non enim omnes haec mea reprehendit oratio, 
sed solob eos qui perspectum et propositum oculis habentes discriminis 
articulum et controversiae tunc agitatae verum statum, quippe qui nec in 
historia peregrini essent, et scripturis attenderent, et quantum,in se in- 
vicem dissidentes ecclesiae culparent plane cognoscerent, eo tamen quod 
eam in hoc negotio haud adhibuere moderationem , quae ad pacem publi- 
cam securitatemque optanda fuerat, maius longe quam oportuerat schisma 
fecerunt. satis enim et plusquam satis, opinor, fuerat non abhorrere nos 
fastidiosius a nostris qui modo conciliati Latinis sint, quam Graeci La- 
tinique prius a se invicem abhorruissent: nunc quosdam Graecos vidimus, 
qui cum antea ne ipsos quidem ita essent Latinos aversati ut non aliqua 
saltem eos humani usus ac civilis commercii communione dignarentur, 
quos postea intelligerent pacem ecclesiarum 'amplexos, fratres licet suos 
abominarentur ut detestabiles. sed de his hactenus: iam enim sentio 
exire me fluxu sermonis ultra officii cancellos, dum efferor affectu, , im- 
memor non accusandi, sed narrandi suscepisse me provinciam. qub in 
Georgius Pachymeres I. 26 E 





402 — GEORGII PACHYMERIS 


ἐγκαλεῖν ἀλλ᾽ ἱστορεῖν προεϑέμεϑα. ὅϑεν xai ὃ μὲν λόγος ψιλὰ 
τὰ πραχϑέντα τίϑησιν, ἐξέσται δὲ κρίνειν τῷ βουλομένῳ. 

Ρ 973 Q4. Ὑύότε τοίνυν τοῦ μὲν Ἰωσὴφ ἀργήσαντος, ὡς προ- 
λέλεκται, τῆς δ᾽ ἐχχλησίας ζητούσης τὸν προστησόμενον, πολ- 
λοὶ ἐνεκρίνοντο τῶν δοκούντων ἀπό tt τῶν μοναχῶν καὶ τῶν ἂλ- 5 
Auc ἱερωμένων, ἔρρεπε δὲ πλέον 7) ψῆφος τῷ Πρίγκιπι, ἀνδρὶ 
εὐγενεῖ μὲν τὰ ἐς γένος, ἐκ Πριγκίπων δὲ τῶν κατὰ Πελοπόύννη- 
σον κατάγοντι τὸ ἀνέκαϑεν, ὁπόϑεν νέος ξενιτεύσας χατ᾽ ἀρετῆς 

B λόγους καὶ πολιτείας ἀχριβεστάτης ἕν τινι τῶν κατὰ τὴν ἀνατο-- 
λὴν μονῶν τοῦ IMéAavog ὄρους, ὅπου γε καὶ τὸν ἀπὸ πατριαρχῶν 10 
Γερμανὸν ἀσκεῖν ἐλέγομεν, φέρων ἑαυτὸν ἐγχλείει. ἐχεῖϑεν δὲ 
μετὰ χρόνους τῷ βασιλεῖ προσχωρεῖ, καὶ τὴν τοῦ Παντοχράτορος 
μιονὴν πιστευϑείς, καταστὰς εἰς ἀρχιμανδρίτην, εἶτα καὶ τὰ 
πρὸς τοὺς ἀνατολικοὺς Τοχάρους διαπρεσβεύσας, τὴν νόϑον 

C Magíay τοῦ βασιλέως εἰς νύμφην ἀγαγὼν ἐκεῖσε τῷ ᾿“παγᾷ, πρός 15 
τινε κελλίῳ τῆς τῶν Ὁδηγῶν μονῆς ἐπανελϑὼν ἡσύχαζεν. ὕστε- 
ρον δὲ κἀν τῇ τῆς ᾿Αντιοχείας ἐκκλησίᾳ εἰς πατριάρχην καϑίστα- 
ται, τότε δὲ καϑ᾽ αὑτὸν ὄντι xal ἡσυχάζοντι ἡ ψῆφος ἔρρεπε 
τῶν λοιπῶν πλέον ἐς ὃ τῆς κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐχχλη- 
σίας προστήσεσϑαι. — xü» ἐγεγόνεε τοῦτο, ἢν μή γέ τινες τῶν 20 
ἀρχιερέων εὐδόκουν ἐπὶ τῷ Βέκκῳ, ἅμα μὲν χαρτοφύλακι ὄντι 

D ἅμα δὲ xol μεγάλῳ σκευοφύλακι, καὶ κλέος ἔχοντι μέγιστον. 


orbem iam nunc redeat oratio, res nude ut gestae sint proponens iudica- 
turis pro arbitrio lectoribus. 

24. 'Tunc igitur, vacante, ut dictum est, per depositionem Iosephi, 
patriarchali sede, et ei qui succederet in sui curam ecclesia poscente, 
multi quidem idonei ad hoc visi designabantur, qua ex monachis, qua ex 
alterius instituti sacerdotibus. plurium tamen in Principem suffragia pro- 

endebant. erat is genere nobilissimus , e veteri prosapia Principum Pe- 
oponneso imperitantium; unde iuvenis profectus vitae perfectioris profi- 
tendae gratia in quoddam Orientalis tractus monasterium monüs nigri, 
ubi et expatriarcham Germanum monasticam exercuisse vitam diximus, 
eo sese inclusit. inde multo post tempore ad imperatorem accedens, 
commisso sibi Pantocratoris monasterio archimaadritae potestate praefuit, 
deinde legatione functus ad Orientales Tocharos, et Maria imperatoris 
filia notha in sponsam eo ducta coniunctaque Apagae, reversus in qua- 
dam cellula monasterii Hodegorum tranquillae vitae ac contemplationi se 
reddidit. insecutis temporibus vacanti pastore Antiochenae ecclesiae pa- 
triarcha est praepositus. hunc tum apud se agentem tranquilleque re- 
ligioni operantem plurium, ut dixi, calculi ad Coustantinopolitanae sedis 
. regimen' vocabant. pervicissentque quod volebant, nisi non parvo anti- 
stitaum numero potior ad eam rem Veccus fuisset visus, qui et in officiis 
momenti maximi, cbartophylacis supremique custodis supellectilis sacrae, 
fidem atque industriam nunc cum maxime probaret, et summa in existi- 


AA 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 403 


ἀνατεϑέντων δ᾽ ἐπὶ τῷ βασιλεῖ τῶν κατὰ τὰς ψήφους, ὃ Béxxoc 
ἐδέδεκτο ἀξιώτερος τὰ τε ἄλλα xal ὅτι λόγιος ὃ ἀνὴρ καὶ xava- 
στέλλειν ἔχεε τὸ σχίσμα τῇ ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας πολυχρονίῳ πείρᾳ 
καὶ λογιότητι. ὅϑεν καὶ συναχϑέντες οἱ ἀρχιερεῖς ἐν ταὐτῷ ἐπὶ 
5100 ϑείου καὶ μεγάλου τεμένους ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν καὶ πρῶτον 
καὶ δεύτερον ψηφίζονταί τε καὶ τρίτον, καὶ ὁ Béxxoc εἰκοστῇ 
μὲν καὶ ἕκτῃ Πυανεψιῶνος μηνὸς κατὰ τὴν ἑορτὴν τῶν ἁγίων Ε 
πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ πατριάρχης. προβέβληται, δευτέρᾳ δὲ 
ἹΜαιμαχτηριῶνος, τῇ ἐπιούσῃ κυριακῇ, ἐν ἐπισήμῳ ἡμέρᾳ τοῦ 
Ἰοπνεύματος, τὰ τοῦ πνεύματος δέχεται καὶ τελειοῦται ἀρχιερεύς. 
6 μέντοι γε βασιλεὺς ἐπ᾿ ἐχείνγῳ μικρὸν σχολάσας τὸν νοῦν, ὡς 
ἄν γε κατασταίῃ πρὸς τὴν πνευματιχὴν ἐκείνην ἀρχήν, τὸ λοιπὸν Ῥ 974 
κοσμικαῖς ἐδίδου φροντίσιν, εἰδὼς ἱκανὸν ἐκεῖνον ὄντα τὰ τῆς 
ἐχχλησίας ἰϑύνειν μετ᾽ αὐτάρχους πείρας καὶ τῆς περὶ ταῦτα 
15 παμπόλλης συνέσεως. παρεῖχε δέ οἱ ἕτοιμον ἑαυτὸν συλλήψε- 
σθαι ἐς ὃ τι καὶ δέοιτο, ἐλπίζων παρ᾽ ἐκείνου καὶ αὐτὸς τὰ 
ὅμοια πάσχειν. ἐδίδου δέ οἱ καὶ παρρησίας χώραν ἐντυγχάνειν 
ὑπὲρ ἀνθρώπων τὰ πρέποντα, xal γε ἀνύτειν, ὡς οὐ παρὰ τὸ 


2. ἐδέδοχτο 


matione apud omnes esset. ea suffragiorum differentia cum delata ad 
Augustum esset et eius voluntati compromisso permissa, ille haud cuncta- 
tus Veccum praetulit cum aliis praestantem dotibus tum maxime doctrina, 
postremo quod is vir tam longo usu ecclesiasticarum rerum, tanta fama 
sapientiae &uctoritateque praeditus unus utique omnium eptissimus vide- 
retur ad comprimendum schisma, negotiumque concordiae eatenus pro- 
motum fine optato coronandum. ergo rite congregati apud templum inaius 
episcopi, praerogativam imperatoris sequentes, magno consensu studioque 
primis secondis tertiisque suffragiis Veccum eumdem unum patriarcham 
declararunt. Veccus igitur sexta' et vigesima mensis Maii, festo sancto- 
rum Nicaeensium patrum, patriarcha creatus est: secunda vero Iunii, 
dominica proxime secuta, illostri die spiritus sancti spiritus eiusdem per 
sacram ordinationem particeps factus, rite inauguratus in patriarcham est. 
imperator sab haec initia per tempus non longum studio et solicitudine 
jmmoratus in stabiliendo tali bomini isto spirituali principatu, securam 
deinde mentem imperii negotiis advertit, solutos omni metu de ecclesia, 
utique cuius regimen ei commendatum sciret, qui et experientiae satis 
et prudentiae plurimum habens nullo deficeret eorum quae ad res eccle- 
siasticas recte salubriterque regendas possent desiderari. exhibuit autem 
se novo patriarchae paratum ad eum adiuvandum quacumque in re opus 
haberet, sperans vicissim ab illo in occasione similia. dedit eidem et fi- 
duciae locum, quo auderet suscipere agereque secum causas hominum 

tium gratia principis, non frustra se id facturum sperans: confide- 
bat enim nibil eum nisi quod fas esset concedi petiturum. porro Veccus 
bas interveniendi pro miseris partes toto animo capessens, partitos habe- 
bat in deo genera quos isto misericordiae officio iuvaret: prias erat ca- 


404 GEORGII PACHYMERIS 


δέον ἐντευξόμενον. διέγεμε γὰρ ἑξαντὸν δίχα τοῖς τε δεομένοις ἐξ 
Β ἐλέους εὖ πάσχειν τοῖς τε φερομένοις καί τι πρὸς ἀποφυγὴν τῶν 
ἐγκλημάτων δικαίωμα. καὶ τοῖς μὲν τὰς ἐφ᾽ ἑαυτοῦ προσωπο- 
ποιῶν λιτάς τε ῥυσσάς τε παραβλῶπάς τ᾽ ὀφϑαλμώ, ἐϑήρα τὸν 
ἐκ τοῦ βασιλέως ἔλεον, ὁμολογῶν μὲν αὐτὸς ὑπὲρ ἐχείνου τὸ 
πταῖσμα, δεόμενος δὲ ἀφεθῆναι τοῦ προστιμωμένου τῷ πταί- 
σματι" τῶν δὲ καὶ ϑαρραλεώτερον ὑπερμαχῶν τῷ χρατοῦντι ὡς 
ἀδικουμένων ἐζήτει τὴν λύσιν. οὐ γὰρ ἑρμηνέως ἔχρῃζεν ἐς ὃ τι 
C μάϑοι τὰ τοῦ δεομένου πῶς ἂν ἔχοιεν, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἀκούων, μό- 
νον ἀξιῶν ἀληϑεύειν τὸν λέγοντα ὡς ἀνυσθησομένων τῶν λόγων, 10 
τῷ βασιλεῖ αὐτὸς διαχρίνων τὰς ἀναδοχὰς ἐποιεῖτο xard τὰς χρί-- 
σεις. ἕποντο δὲ καὶ οἷ πρὸς τὸν κρατοῦντα λόγοι κατὰ τὰς ἀνα- 
δοχάς. προφκονόμει γὰρ πρὸς τὸ χρήσιμον καὶ τὰς περὶ ἑκάστου 
ἀναφοράς, ὡς τὴν μὲν προτάττεσϑαι τὴν δ᾽ ὑποτάττεσϑαι, καὶ 
τὴν μὲν πρωτολογησομένην τὴν δ᾽ ὑστερήσασαν, ὥστε καὶ πολ- 15 
Ὁ λάχις μετεγγράφεσϑαι τὸ τῆς ἀναφορᾶς γραμμάτιον συμβεβήκει, 
ὡς δευτέρου ἢ καὶ τρίτου ἢ καὶ ὑστάτου τεϑησομένονυ τοῦ παρα- 
ξυσμὸν ἐκ τῶν εἰκότων κινῆσαι βασιλέως ὑφορωμένου, πρῶτον 


$—* c 


δέ ye τοῦ ἢ ῥᾳδίως ἀνυσθησομένου ἢ xai εἷς χαριεντισμόν τινα 


οἱ 


19. ἢ καὶ] εἰ καὶ Ρ. 


rentium necessariis, quorum esset egestati largitione consulendum, alte- 
rum delatis criminibus periclitantium , quibus vel ad depulsionem obiecto- 
rum falso patroni efficacis opera vel ad delicti convicti veniam impetran- 
dam auctoritas deprecatoris optaretur. ac horum quidem eo studio cau- 
sas amplectebatur, ut officiosas illas hominum generi noxae medicatrices 
Litas, quas Homerus claudas rugosas distortis oculis inducit, ipso corpo- 
ris habitu agens repraesentaret, tali captans specie miserationem princi- 
pis susceptis suis necessariam, confitens quidem ipse eorum nomine pec- 
catum, remitti autem poenitentibus poenam rogans. pro alio miserorum 
genere culpa vacantium interveniebat confidentius, obnixe contendens et 
rincipem urgens, ut penuria laborantibus opem iure quodam ipsorum de- 
itam ne indulgere cunctaretur, velocissimus ad intelligendas necessitates 
indigentium, et eis exponendi eas fusius seu laborem seu verecundiam 
lucrifaciens, perspicacitate benigni animi auditu statim primo cuncta com- 
prehendentis, sine mora operave diligentioris interpretis. abundabatque 
troni caritas ad omnem falsi suspicionem abolendam plenamque conci- 
iandam clientulis fidem, dum suas angustias narrabant. occurrebat quin- 
etiam diffidentiae supplicum , et impetrabilia petere ipsos asserens ultro 
addebat timide agentibus animos audendi, suggerebatque ad persuaden- 
dum aptas, pro genere ac statu causae, postulati evincendi rationes; 
easdemque digerebat accommodato ad finem optatum ordine, perite diiu- 
dicans quae illarum proponi prior, quae subiici alteri, quae postremo 
subiungi loco deberet. unde contingebat saepe refingi rescribique libellum 
supplicem, etiam iam oblatum principi, usque interdum ad principis eius- 





ΨΜΒΒῊΤ t - tT 75 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. | 405 


δόξοντος. ἐπ᾽ αὐτῷ yàg xal τῶν πολλῶν ἐϑάρσουν ai τόλμαι 
ὡς μέχρι βασιλέως ἀναχϑησόμεναε, καὶ ἔνδοξος ἦν ὃ τολμῶν αὖ-- 
τίχα περὶ τῶν σφετέρων δικαίων λέγειν, ὡς ἀληϑῆῇ δόξαν Myuy 
δι᾿ ἐκείνου πρὸς τὸν κρατοῦντα. οὕτως ἦν πρὸς τὰς ἀναδοχὰς E 
5 ty ἀνθρώπων 0 ἀνὴρ δοκιμώτατος, ὥστε καὶ προλαβεῖν οὐ χεῖ-- 
ρόν τινα τῶν αὐτοῦ elg δεῖγμ᾽ ἀχριβοῦς παρρησίας καὶ τῆς περὶ 
τὸ δίκαιον ἀντιλήψεως. ϑέρους ἦν ἀχμή, καὶ ὃ χρατῶν περὶ 
τὸ τῆς μεσημβρίας σταϑερώτατον, μετὰ τὸν μετ᾽ ἄριστον ὕπνον, 
κατὰ τὰ ὠάτου μέσα καϑήμενος ἐναιϑρίαζε. συνεδριάζων δ᾽ ἦν 
10 ἐκείνῳ καὶ πατριάρχης ἐγγύθεν ἐκ τῆς χώρας ἔχων, τηνίχα καὶ 
βασιλεὺς ἐξ ὕπνου ἀνέγροιτο, ἐκ τοῦ ῥάστου παραγίνεσϑαι. 
ἐνετύγχανε τοίνυν, καὶ ἡ ἐντυχία ἀξίωσις ὑπὲρ ἀνθρώπου ἦν ὃν Ῥ᾽ 515 
ἠδικῆσϑαι μὲν ὃ ἱερεὺς διεγίνωσκεν, οὐ Χαλῶς δ᾽ ἔχων ὃ βασι- 
λεὺς περὶ ἐκεῖνον οὐ χατένευε σώζεσϑαι. καὶ ἡ ἔνστασις ἀμφο- 
15 τέρωϑεν ἱκανὴ ἦν ϑορυβῆσαι καὶ τὸν ἀκούοντα. τοῖς δ᾽ οὐκ 
ἔληγεν ἔτι, ἀλλὰ τῷ μὲν ὡς ὑπὲρ δικαίου λέγοντι 6 ζῆλος ἀνέζει 
xai παρρησιαστικώτερον ἔπληττε, βασιλεῖ δὲ τὸ ἐπὶ τῷ διαπρε- 


10. ἡνίκα 2 


dem offensionem ; cui et stomachum et suspiciones nonnunquam movebat, 
quod iterum et tertio interpolatus una de re ipsi libellus inculcaretur, ut 
jam qui primam propositionem acceperat placidus vultuque benigno spem 
fecerat, ad toties replicatas instantias corrugaret frontem , metuens ne 
suae iam facilitati illuderetur , praesertim increbrescente confidentia mul- 
torum, qui freti conciliatore admissionis et eodem supplicationis suffraga- 
tore patriarcha, audientiis sine fine captandis producendisque aures im- 
peratoris obtundebant et videlicet irritabilis natura fortunaque hominis 
fatigabant patientiam, eo ipso gratiam ad populum patriarchae cumulante, 
quod eum, ut consuleret miseris, videret ne favoris quidem apud princi- 
pem proprii cavere dispendium. tam effusum efficaxque in novo patriar- 
cha eminebat sublevandorum inopum studium. cuius hic singulare aliquod 
exemplum haud inutile fuerit referre, unde specimen prudens lector ca- 
piat liberae fiduciae viri istius fortisque in iustitia propugnanda constan- 
tiae. aestas erat summa, εἰ imperator altissimo stante sub medium 
diem sole recens a pomeridiano somno in medio coenaculo frigus capta- 
bat. obsidebat autem fores audientiam expectans patriarcha e vicino ad 
hoc profectus et ibi considens, ut ad primam ab experrecto imperatore 
paratus admissionem staret. admissus tandem causam agere coepit homi- 
nis, ut ei compertum erat, iniuste damnati. caeterum odio quodam in 
hunc hominem praeoccupatus imperator, salutem miseri quam petebat 
patriarcha non annuit. hinc praesule ad instantius deprecandum incum- 
ente, principe vero in negandi proposito perstente, certamen ortum est 
utrinque sic accensum ut, audientes conturbarentur, cum finem patriarcha 
urgeodi, Augustus renuendi non faceret. ad extremum conscius patriar- 
cha se pro iustitia pugnare, in zelum exarsit, et liberioribus imperatorem 
pupugit verbis. ille odium quo flagrabat in reum, in nimis vehementem, 





406 ' GEORGII PACHYMERIS 


σβευομένῳ ἔχϑος πρὸς τὴν κατὰ τοῦ πρεσβεύοντος βαρύτητα τρέ- 
B ψαντι συνέβαινε παροξύνεσϑαι. καὶ ὃ μὲν ἐδέετο, ὃ δ᾽ ἀνέ- 
γευεν. ὃ μὲν καὶ δραστικώτερον ἠντιβόλει, 0 δ᾽ ἠγρίαινε. sé 
Aog ἀλλ᾽ ἀδικεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον ἔλεγεν, ὃ δ᾽ οὐχ ἐφρόντιζεν. 
ὡς δὲ καὶ δῆλος ἦν πράξων παραβολώτερον, ἣν μή γ᾽ ἀκούοι, 5 
6 δ᾽ ἀλλ᾽ οὐκ ἐδίδου τὸ παράπαν τὴν λύσιν, κἂν ὃ τι καὶ πρά- 
ἔοι. καὶ εὐθὺς ζῆλος εἰσέδυ τὸν ἱερέα, καὶ ““τί δὲἾ φησί, 
** xal ἀπὸ τίνων ἀρχιερεῖς εἶναι ἄξιον ἢ μαγείρους καὶ στράτωρας, 
οὗς ὑποκλέίνειν ἀνάγκη κἂν ὃ τι ϑέλοιτε;" ταῦτά τε εἰπεῖν καὶ 
C ἀϑρόον τὸ τῆς πατριαρχίας σύμβολον ῥῖψαι τὴν βαχτηρίαν, τὴν 10 
δ᾽ ἐπιροιζῆσαι πρὸ ποδῶν τῷ βασιλεῖ πεσοῦσαν, τὸν δ᾽ ἅμ᾽ ἀ- 
γαστάντα, ἧ ποδῶν εἶχεν, ἔξω χωρεῖν. καὶ τὸν μὲν βασιλέα ἐν 
αἰσχύνῃ ποιοῦντα τὸ πρᾶγμα ἐνεὸν ἀνίστασϑαι, ἐκεῖνον δέ, πολ- 
λῶν ἐπεχόντων xal γε τῶν ἐκ βασιλέως συχνῶν πεμπομένων καὶ 
ὑποστρέψαι παρακαλούντων ὡς elg λύπην τῷ βασιλεῖ γενησομέ- 15 
D νῆς τῆς ἐχχωρήσεως, τὸν δὲ μηδ᾽ ὅλως ἀχοῦσαι, ἀλλὰ πεζῇ διελ- 
ϑεῖν χαὶ τὴν μονὴν τῆς χώρας καταλαβεῖν, ἔργῳ δείξαντα τὴν 
τοῦ ζήλου φύσιν ὁποία, καὶ ὡς οὗ λαμβάνει πρόσωπον ἂν κατὰ 
ϑεὸν γίνηται. ἄλλοτε δὴ πάλιν (προτρέχει γὰρ καὶ τοῦτο ῥη- 
ϑῆναι) ὑπὲρ ἀνθρώπου δέησις ἦν δοχοῦντος ἔχειν τὸ δίχαιον 90 


2. συνέφαινε P. 


ut putabat, eius patronum vertens, asperius et ipse responsavit. proces- 
serat paene in iurgium lis, poscente hoc, abnuente illo, efficacius hoc de- 
precante, contra illo excandescente. tandem contestante praesule iniu- 
riam homini fieri, principe nihil id se curare ostendente, praesule se ad- 
huc fortius acturum, ni audiretur, prae se ferente, principe contra osten- 
tante, quidquid faceret aut diceret, nihil impetraturum, ne tum quidem 
patriarcha victus abscessit aut susceptum suum deserere susnuit, sed 
aestu elatus effervescentis intus zeli: *quid igitur?" inquit, ^an censes 
aequum episcopos apud vos nihilo pluris esse quam coquos aut stratores, 
quibus omnia vobis obsequi et nutum servire necesse est" — simul 
; dicens pastoralem baculum, patriarchalis insigne diguitatis, ante 
imperatoris pedes abiicit: ipse impetu exurgens velocissimo passu se fo- 
ras eiicit. id videns imperator et ad ignominiam pertinere suam repu- 
tans, solicitus assurgit, multis digredientem tenere patriarcham conanti- 
bus, et aliis super alios ab imperatore missis eius nomine rogantibus ut 
rediret. δὰ vocantem Augustum et discessum hunc eius molestissime feren- 
tem. ile ad omnia surdus cursum tenuit, quoad in vicinum, ubi diver- 
sabatur, monasterium pedes pervenit, re ipsa ostendens quae indoles zeli 
sit, quamque ille, cum deum habet auctorem , reverentia quantaevis etiam 
praesentis personae non retardetur. alias rursus (nam et huc impetu se- 
mel digrediendi capto prono lapsu procurrat oratio) alias, inquam, rur- 
sus orabat patriarcha pro homine, cui iustum censebat ab imperatore id 
indulgeri quo egebat, sed replicata saepius nibil proficiebat oratio; οἱ 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 407 


ἐφ᾽ οἷς xal βασιλέως δέεται. ἀλλὰ πολλάχις εἰπὼν οὐκ ἠκούσθη, 
xai ὑπερήμερος ἐφαίνετο 7j βοήϑεια. δράττεται τοίνυν ὃ πρε- 
σβεύων καιροῦ, xol ὃ καιρὸς ἑορτὴ ἦν τοῦ ἐν μάρτυσι περιφανοῦς E 
Γεωργίου καὶ σύναξις ἀνδρῶν οὐκ ὀλίγων ἀνὰ τὴν τῶν Mayyávov 
ὁ μογήν. καὶ ὃ μὲν ἱερεὺς τὴν ἀναίμακτον ἐτέλει ϑυσίαν, ὃ δὲ 
βασιλεὺς ἱστάμενος ἐτελεῖτο. ἐπεὶ δ᾽ ἐτελεύτα 7] τῶν δώρων ἀνα- 
φορὰ καὶ ἔδει τὸν βασιλέα νειψάμενον προεισελϑεῖν ἐφ᾽ ᾧ τε με- 
τασχεῖν ἀντιδώρου καὶ εὐλογίαν παρὰ τοῦ λειτουργήσαντος δέξα- 
σϑαι, ἀνοίγνυνται τὰ πρόσϑεν τῶν ἀδύτων ϑύρια, ἐμφανίζεται 
106 τὴν εὐχὴν τελέσων τῷ βασιλεῖ, πρόσεισι βασιλεύς, ἐχτείνει τὰς 
χεῖρας τοῦ ϑείου ἄρτου ληψόμενος, ἐπέχει τὴν δεξιὰν ὃ ἱερεὺς τὸ 
τοῦ ἱεροῦ ἄρτου κλάσμα κατέχουσαν. καὶ οὕτω τῶν μὲν χειρῶν P 276 
ἐχτεταμένων τῷ βασιλεῖ, τῆς δὲ δεξιᾶς τῷ ἱερεῖ ἀτρεμούσης, rj 
γλῶσσα φέρει τὴν ἱχεσίαν καὶ τῷ λυπουμένῳ ζητεῖ τὴν λύσιν. εἷ- 
15 δὲς ἂν τότε γενναῖον παράστημα ψυχῆς, τοῦ μὲν ἱκετεύοντος δοῦ- 
vat τὴν λύσιν, καὶ τοῦ μὲν elg καιρὸν ἀναρτῶντος ὡς μὴ ὄντος 
ἐκείνου καιροῦ λύσεως, τοῦ δὲ καὶ μᾶλλον ὡς ὄντος ἐξαναχρά- 
ζοντος ἅμα μὲν ἁγιασμοῦ 2x ϑεοῦ ἅμα δὲ καὶ συμπαϑείας πρὸς B 


15. 3 Ixszevorrog haec fere exciderunt: ζητοῦντορ τὸ κλάσμα, 
τοῦ δὲ, 


iam longa adeoque infinita videbatur saepe frustra rogati auxilii mora. 
arripit igitur occasionem intercessor, quam a religione fore putavit effica- 
cem. festum agebatur perillustris inter martyras Georgii, et conventus 
erat non modicae multitudinis apud aedem sacram monasterii Manganorum, 
incruentum ibi sacrificium offerente patriarcha. imperator sacris adstabat. 
ubi vero perfecta oblatione donorum tempus adfuit quo ex more lotus 
imperator accedere debebat ad perceptionem panis benedicti, quem anti- 
dorum vocant, et eulogiam & celebrante accipere, recluduntur anteriores 
adytorum fores, et prodit qui bene precaturus imperatori iuxta morem 
erat. praesto est Augustus, et manus porrigit sacrum sumpturus panem. 
cobibet dexteram sacerdos, qua fragmentum sacri panis tenebat, et sic 
extensis imperatoris palmis, manu vero patriarchae rigide suspensa, lin- 
gua eius toties antea reiectam supplicationem iteravit, et homini aegre 
babenti, ut ab imperatore quod optabat, contingeret precata est. vide- 
res hic utrinque obnixam in proposito constantiam duorum invicti rigoris 
animo?um. nhil enim de sententia dimotus imperator fragmentum pete- 
bat, patríarcha vicissim veniam orabat pauperi atque imperatori excu- 
santi non esse id aptum veniae isti concedendae tempus, et differrl ne- 
gotium poscenti, patriarcha contra reponebat optime coniungi cum bon 
ceptione gratiae ex deo indulgentiam in hominem veniae; tum assevéra- 
bat nunquam se tributurum sacrum panem , nisi quod petebe:ur largiretur 
imperator. finem certamen non habebat, quoad tandem intentiori supphi- 
catione institit Augustus ut sibi panis daretur, non tam ad usum iru- 
«umve, ut ajebat, proprium quam ad offensionem spectantis populi vi- 
tandam, apud quem existimationis jacturam subiret, si vacuus et sacri 


408 GEORGII PACHYMERIS 


ἄνθρωπον. τέλος ἀντιβολεῖ βασιλεὺς τὸ κλάσμα λαμβάνειν, οὐ 

κατὰ χρείαν μᾶλλον, ὡς ἔδειξεν, ἢ εἶγε κενὸς ἀποστρέψει τὸν 

λαὸν αἰσχυνόμενος. ὡς δ᾽ οὐκ ἐδίδου, tic χρῖμα λέγων λαμβά- 

γειν, εἰ μὴ λύει τῷ διακενῆς λυπουμένῳ τὴν λύπην, μεταβαλεῖν 

τε τὸν βασιλέα τὸ ἱλαρὺν εἰς ὀργήν, καὶ μηδὲν προσϑέντα τοῦ 5 
᾿ς C “ἐἰἀνέορτα᾽ εἰπεῖν ““ ἑορτάσαμεν᾽ χωρῆσαι πρὸς τὸ παλάτιον. 

P 277 Q5. Ἐπὶ τούτοις ὃ βασιλεὺς αἰδεσϑεὶς τὸν ἄνδρα, ὠρέ- 
yevo. μὲν ἔκποϑεν αἰτίαν σχεδιασϑῆναι τοῦ ὅπως ταπεινωϑ είη τὸ 
τοῦ ἀνδρὸς ἀκατάπληχτον, τῷ δέ γε τέως τοῖς περὶ αὐτὸν ἀπο- 
λογούμενος ὅπως πολλάκις ἀντιβαίνει καὶ οὐ πείϑεται μεσιτεύον-- 10 
τος, τὴν συνεχῆ προσεδρείαν ἠτιᾶτο τῆς ἀπειϑείας, καὶ ὡς συνε- 
χῶς ἐνοχλούμενος ταὐτόν τι πάσχει τοῖς ἁψικόροις πολλῶν παρα- 

B τιϑεμένων βρωμάτων" ὀργίζεσϑαι γὰρ ἐκείνους, ἢν μή τις ἀπο- 
σκευάζηται τὰ τεϑέντα, καὶ αὐτὸν πολλῶν καϑ᾽ ἑκάστην ἐπαν- 
τλουμένων τῶν ὑποϑέσεων, καὶ ταῦτ᾽ οὐχ ἐκ μηνυμάτων ἀλλ᾽ αὖ- 15 
τοπροσώπως,, ὅπότε καὶ ἣ ἀντιλογία καιρὸν ἔχει πρὸς ἕκαστον, 

: διὰ τὸ ἀξίωμα ἀγανακτεῖν καὶ δυσκολαίνειν πρὸς τὴν κατάνευσιν, 

C πολλῶν ἐπεισρεόντων ἄλλοθεν ἄλλων καὶ μεϑελκόντων ἑχάστου 
πρὸς ἑαυτὸ τὸν νοῦν τὸν βασίλειον. καὶ τὸν μαϑεῖν καὶ ζητῆσαι 


19, τὸν u«8.] τὸ μαϑ. P. 


expers ferculi ab ara reverteretur. verum ex adverso patriarcha magis 
tinendam cavendamque studiosius indicans dei offensionem , **acciperes in 
iudicium, Auguste," inquit, **hunc sacrum cibum, quoad certum fixum- 
ue tibi erit bomini iniuste vexato solatium negare." tunc vero caperata 
ronte imperator, et priori placiditate vultus in manifesta irae indicia 
mutata, cum surgens dixisset '*ergo festum infestum egimus," nullo 
praeterea verbo addito in palatium recessit. 

25. His experimentis veritus imperator tam acrem in urgendo vi- 
rum, cupiebat alicunde aliquem expediri rationem commodam intrepidae 
eius et inflexibilis retundendae veheimentiae. de qua cum apud suos fa- 
miliares sese purgans ageret, accusare contumacis pertinaciae solebat ir- 
revocabilem illam patriarchae perseverantiam in usque et usque instando 
ad impetrandum id quod iterum, et saepius petitum, idoneis causis ne- 
gatum fuisset, addebat fatigatum se molestis hisce obtrusionibus petitio- 
num frequenter reiectarum , ldem pati quod nauseantes solent ingestis ci- 
bis magna copia, quibus iram commovet importunites reponere non desi- 
stentium fastiditam cramben. multa quotidie sibi negotia eius generis in- 
geri assiduitate insatiabili, neque id per literas aut nuntios, sed coram 
ab ipte adstante per seque agente patriarcha; unde fieret ut quoties 
quod concedi non expediret peteretur, grave sibi et permolestum esset 
renuere propter verecundiam viri tantae auctoritatis praesentia incussam. 
id per se incommodom intolerabilius reddi concursu et gravitate principa- 
lium curarum et occupationum, vndecunque ingruentium ac videlicet ne- 
cessario attentione varia mentem principis in diversa trahentium. bis αἱ 
modum adhiberet, constituit certam praescribendam patriarchae congres- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO 1, V. 409 


καιρὸν ἐγτυχίας ἴδιον, μιᾶς ἡμέρας εἷς τοῦτο τῶν ἑπτὰ ἐκλεγεί- 
σης. καὶ ἐκλεγῆναι τὴν τρίτην, ὡς εἶναι μόνην ταύτην τῆς ἐβ- 
δομάδος ἁπάσης καιρὸν ἐντυχίας ὑπὲρ ἀνθρώπων τοῦ πατριάρ- 
gov πρὸς βασιλέα, ταχϑῆναί τε καὶ γραμματικὸν ἴδιον τὸν Ei- 

5 φιλῖνον ἸΠιχαὴλ ἐφ᾽ d τὰς λύσεις τῶν ἀναφορῶν ἀναδεχόμενον D 
γράφειν, οὕτως ἦν 5j τρίτη ἀφωρισμένη ϑεῷ ἐλέους καὶ παρα- 
κλήσεως. ὡς ἂν δὲ μὴ ἀφαιροῖτο ἡ ἡμέρα τοῦ προνομίου, ἀσχο-- 
ληϑέντος ἐπ᾽ ἄλλοις κατ᾿ ἀνάγχην τοῦ ἄναχτος, τόπος ἀναπαύ- 
σέως τοῖς περὶ τὸν πατριάρχην 7) τῆς χώρας ἐτάχϑη μονή, εἰς 

107» καὶ ὑποστρέφων ἐνίοτε, ἤν τι πρωΐαϑεν μὴ ἀνύσειεν ἐξ ἀναγ. E 
καίας ἀσχολίας ἐπεισπεσούσης τῷ βασιλεῖ, ἢ δείλη ὀψία μέχρι 
καὶ ἐς ὀψὲ τῶν νυκτῶν ἀνεπλήρου τὸ ἐλλειφϑέν. καὶ πολλῶν κα- 
λῶν ἐκ τῆς περὶ ταῦτα τοῦ πατριάρχου σπουδῆς ἀπώναντο ἄν- 
ϑρωποι. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐς τοσοῦτον, ἃ δὴ καὶ xaO" εἱρμὸν 

15 προσλαβὼν ὃ λόγος ὑπέμνησεν. | 

96. Ὁ μώνοι γε βασιλεὺς πρέσβεις εὐτρεπίσας ἀποστέλ- P 278 
λεε πρὸς πάπαν, ἅμα μὲν δηλώσοντας τὸν τῆς πράξεως ἐπιτε- 
λεσμόν, ἅμα δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν Κάρουλον μαϑησείοντας, εἶ 
xajvgijxe τῆς ὁρμῆς ἐχείνης καὶ πρὸς τὸ ταπεινότερον ὑπεχλίϑη. 


9. τοῖς] τῆς P. 


sibus diem, onam e septem orbem hebdomadarium conflantibus, extra 
quam ab audiendo patriarcha, patrocinio reorum aut egentium fungente, 
vacatio principi certa constaret. idonea ad id visa feria tertia patriar- 
chae admissioni tales causas acturi adsignata propria est; ordiatusque 
notarius in id officii proprius Xiphilinus Michaél, qui et causas tali au- 
dientia relatas et responsa imperatoris ad singulas in commentarium re- 
ferret. sic deo et solatiis afflictorum consecrata dies hebdomadis tertia 
est. ne vero interverti talis in id temporis usuram, superveniente forte 
principi alio necessario negotio, unquam contingeret, diversorium in eam 
diem patriarchae provisum est in monasterio viciniae; in quod is subinde 
recedens, si qua inevitabili avocatione imperatoris averteretur attentio, 
immineret e propinquo in occasionem resuinendae opportune tractationis, 
ita ut quod mane perfici non potuisset absolveretur vesperi, excurrente 
nonnunquam in aliquot commissae iam noctis hores et antistitis diligentia 
et patientia imperatoris. non facile dixerim quam multa commoda ex hoc 
tam assiduo benevoloque patriarchae studio in homines solatio egentes 
redundare contigerit. sed de his hactenus, quae variis transacta tempo- 
ribus unam in seriem, ordinis et memoriae compendio, oratio nostra com- 
plexa est. 

26. Caeterum imperator expeditos instructosque legatos mittit ad 
papam, simul sigoificaturos perpetratum iam negotium et executioni con- 
venta mandata, simul clam sciscitaturos quid rerum inoliretur Carolus, 
et ecquid adbuc demisisset animum, (ero illo quo in Graecos antea inci- 


410 GEORGII PACHYMERIS 


oí dà παραγενόμενοι τὰ μὲν τῆς εἰρήνης δηλώσαντες ἀπεδέχϑη- 
σαν, καταλαμβάνουσι δ᾽ ἐκεῖσε τὸν Κάρουλον ϑυμοῦ πνέοντα 
B καὶ λιπαρῶς τῷ πάπᾳ προσκείμενον καὶ προσλιπαροῦντα ἐφεῖναε 
τούτῳ τὴν ἐπὶ τὴν πόλιν ἐπέλευσιν. ἑώρων οὖν ἐκεῖνον ὅσημέραι 
τῶν ποδῶν τοῦ πάπα προκυλινδούμενον, καὶ ἐς τοσοῦτον ταῖς 5 
μανίαις συνισχημένον ὥστε καὶ τὸ ἀνὰ χεῖρας σκῆπτρον, ὃ σύνη- 
Ote κρατεῖν τοῖς τῶν Ἰταλῶν μεγιστᾶσιν, ὀδοῦσιν ἐκ μανίας κα- 
C ταφαγεῖν, ἐπειδὴ λιτανείων xal τὴν πρὸς ἀπαρτισμὸν ἔξοδον 
προβαλλόμενος καὶ προτείνων τὰ αὐτοῦ δίκαια οὐδ᾽ ὅλως τὸν πά- 
παν ἔπειϑεν ἀπολύειν, ἀλλ᾽ ἦν παρὰ κωφῷ λέγων. ἀντεπῆγε10 
γὰρ καὶ ὃ πάπας τὰ ὑπὲρ τῶν Γραικῶν δίκαια, ὡς ἐκείνων οὖσα 
7 μεγαλόπολις ἐκείνοις πάλιν καὶ προσεγένετο, καὶ ὅτι νόμος ἀν- 
ϑρώποις ταῦτα, καὶ δῶρα πολέμου καὶ πόλεις καὶ χρήματα, τὸ 
δὲ μεῖζον τῆς ἐχκλησίας υἱοὶ καὶ Χριστιανοί. Χριστιανοῖς δὲ 
D xarà Χριστιανῶν ἐφεῖναι, μὴ καὶ elg παροργισμὸν τοῦ ϑείου 15 
, 
πράττοιμεν. 

27. Οὕτως ἀναχαιτιζομένου τοῦ Καρούλου, ὃ βασιλεὺς 
τῶν ἐξ ἐκείνου φροντίδων ἀπολυϑεὶς ἐπεβάλλετο τοῖς ἐγγὺς χρα-- 
ταιότερον. καὶ Ἰκάριον προσχωρήσαντα δέχεται, ἄνδρα πολλὴν 
μὲν τὴν ἐς μάχας πεῖραν ἔχοντα, τατάρχοντα δὲ καὶ νήσου με- 30 

P 279 γίστης, ἣν “νεμοπύλας ἔϑος τοῖς ἐκεῖ λέγειν, συμβάματι δὲ τύ- 


tabatur impetu remisso. legati appulsi nuntiarunt consummatam pacem, 
et excepti perbenevole sunt. invenerunt autem ibi Carolum minas spi- 
rantem , et omni contentione precum incumbentem ad exorandum papam 
ut sibi permitteret expeditionem in urbem Constantinopolim. videbant 
igitur quotidie advolventem se papae pedibus, et eo subinde furoris in- 
quietissimi: prorumpentem, ut quod manibus more Jtalicorum principum 
gestabat sceptrum, commorderet rabiose aduotis dentibus, indignans sibi 
negari, quam instantissime petebat, facultatem exequendi quod constitue- 
rat, paratum scilicet exercitum adversus imperatorem educendi; iuribus 
ad id frustra commemoratis suis, haud persuaso ut id bellum approbaret 
et surdo ad preces omnes tales persistente papa. qui vicissim allegabat 
Carolo Graecorum iura, placide admonens possessam ab illis dudum Con- 
stantinopolim , iterum ad antiquos dominos fortuna revolutam. eas esse 
rerum humanarum vices: et urbes et opes demum caeteras praemia esse 
belli. eique legi acquiescendum, praesertim cum Graeci quoque eccle- 
siae filii Christianique essent: **neque," aiebat, *'possumus Christianos 
cum Christianis committere, ne iram in nos dei provocemus. " 

27. Sic represso impetu Caroli, imperator ista cura levatus eo ani- 
mosius incubuit in res suas quam optime constituendas ex praesenti usu, 
uando ad se confagientem benigne Icarium excipit, virum multa prae- 
liorum experientia militarem scientiam adeptum. princeps is fuerat insu- 
lae maximae, quam qui illic degunt Anemopylas, hoc est ventorum por- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 411 


χης ἐκεῖϑεν φυγόντα. τὴν γοῦν νῆσον προσχυροῖ βασιλεῖ, καὶ 
αὐτὸς τοῖς τοῦ βασιλέως οἰκείοις ἐγγράφεται. βασιλεὺς δ᾽ ἀπο- 
βαλὼν μὲν πρὸ ὀλίγου σεβαστοχράτορα, ἀποβαλὼν δὲ καὶ δεσπό-- 
την, τοὺς αὐταδέλφους, ἔτι δὲ πρὸ τούτων καὶ ἄλλον σεβαστο- 

5 κράτορα καὶ Καίσαρα καὶ πρωτοβεστιάριον καὶ μέγαν δούκαν καὶ 
ἁπλῶς τοὺς ἐν τοῖς μεγίστοις ἀξιώμασιν, ἄλλους ἀνάγχην εἶχεν 
ἱστάναι. καὶ δὴ τοῦτον μὲν τὸν Ἰκάριον καὶ ἔτι ἐν ἰδιώταις εἶχε, 
xal ἅμα δυνάμεσι πεζικαῖς ἐμβιβάσας ναυσὶν ἐκεῖνον ἐπ᾿ Εὐρίπου B 
πέμπει. τῷ μεγάλῳ κυρίῳ Ἰωάννῃ συμμίξοντα. καὶ δὴ ἐπεὶ στρα- 

10 züc τῶν νεῶν ἀπέβαινε περί nov τοὺς Σωρεούς, ὃ Ἰωάννης πυ- 
ϑόμενος τὴν ἐκείνων ἀπόβασιν, καί γ᾽ ὡς εἶχε ποδαλγὸς ὧν τῆς 
πρὸς ἐκείνους οὐκ ἀπέσχετο μάχης, ἀλλ᾽ αὐτόϑεν συνταξάμενος 
καὶ τὸ “Τατινικὸν εὐτρεπίσας εὐθὺ τῶν ἀκουσϑέντων ἤϊε. καὶ 
μάχην χρατερὰν συμμίξας ἀκοντισϑεὶς πίπτει" τὸ γὰρ τῶν ποδῶν C 

16 ἄλγημα οὐ παρεῖχε στερρῶς ἀντιβαίνειν ταῖς ἐφ᾽ ἑκάτερα τῆς 
ἐφεστρίδος κλίμαξιν, ἀλλ᾽ ἅμ᾽ ἠχοντίζετο καὶ παρευϑὺς ἔπιπτε 
καὶ ἡλίσχετο. καὶ σὺν αὐτῷ ἄλλοι τε πολλοὶ συμποδίζονται, καὶ 
δὴ xal ὃ τοῦ Ἰχαρίου αὐτάδελφος. ἐν τούτῳ δὲ καὶ στρατὸς 
ἀπὸ ξηρᾶς εἰσβάλλει, oUg ἦγεν ὃ μέγας στρατοπεδάρχης Συνα- 


20 δηνὸς Ἰωάννης καὶ ὃ μέγας κονοσταῦλος ὃ Καβαλλάριος Μιχαήλ. 
14, ἀκοντιασϑεὶρ Ῥ. 


tss, vocare consueverunt, inde autem casu et conversione quadam sortis 
ad imperatorem fugere compulsus ius in eam insulam suum ei cessit, ipse 
in domesticorum Augusti censum adscriptus. imperator autem amisso 
paulo ante sebastocratore, amisso item despota fratribus suis, et ante hos 
morte pariter sublatis alio sebastocratore, praeterea Caesare, tom pro- 
tovestiario ac magno duce, et ut verbo complectar uno, plerisque illo- 
rum qui dignitatum maximarum titulos gerebant, cum deberet sufficere 
alios in eorum loca, bunc quidem Icarium adhuc in privatorum ordine 
tenuit: caeterum eumdem cum pedestribus copiis impositum navibus in 
Euripum mittit, cum magno domino Joanne dimicaturum. expositis hisce 
in terram copiis et usque circa Soreos progressis, audito earum excensu 
Ioannes, etsi aeger , praelium non detrectavit, sed subito instru- 
ctam Latinorum aciem eo recta ducens ubi versari hostes audierat, acri 
commissa pugna telo ictus concidit. pedum enim dolor haud passus eum 
librare se firmiter in equo et scalis equestribus utrinque pendentibus ro- 
buste insistere, vim ademit sustnendi se post ictum, effecitque ut primo 
statim teli quo percussus est impulsu sella excussus corruerit captusque 
subito fuerit, et cum eo alii multi casu eodem implicati, quippe neces- 
saria subveniendi duci laboranti cura a fuga maturanda probibiti, com- 
rehensi pariter in custodiam sint dati. in his fuit ipsius Icarii frater. 
interim et exercitus a terra irrupit, quem ductabat magnus stcatopedarcha 
Michael hi cum 


Syaadenus Ioannes et magnus conostaulus Caballarius 


412 GEORGII PACHYMERIS 


xai δὴ ὁρμήσαντες ἐπὶ Φάρσαλα φρούριον, ὃ Φϑίαν ὃ παλαιὸς 
D ἔχει λόγος, ἐφ᾽ ᾧ σιταρχοῖεν τοὺς ἐν τῷ φρουρίῳ, προσπίπτουσι 
τῷ ἐκ νοϑείας ᾿Ιωάννῃ, ὃς δὴ καὶ σφίσι συρράξας πόλεμον γεν-- 
ναῖον καὶ ἀνδρικὸν αἱρεῖ μὲν καὶ τὸν Συναδηνὸν xal μέγαν στρα- 
τοπεδάρχην, τὸν μέντοι γε μέγαν κονοσταῦλον ὃ ὕπ᾽ ἐχείνγῳ λαὸς 5 
Ἰταλὸς διώχων καταλαβεῖν οὐκ ἴσχυσεν, ἀλλ᾽ ὅλαις ἡνίαις ἐχεῖ- 
γος ἐνδοὺς εἷς φυγὴν ἤλαυνε, xal τοὺς μὲν διώχοντας πολὺ προ- 
ϑέων ἐξήλυξε, τὸ δέ γε μοιρίδιον ἀλύξαι οὐκ ἦν ἐκείνῳ, κἂν 
E πάντ᾽ ἔπραττεν. ἀταχτότερον γὰρ ἐλαύνων τὸν ἵππον, τοὺς 
ὄπισϑεν οἰόμενος φϑάνειν xal πρὸς ἐχείνοις μόνοις ἔχων τὸν νοῦν 10 
ὅπως ἐχφύγοι, προσπταΐίει δένδρῳ μεϑ᾽ ὅλης τῆς τοῦ ὕππον φο- 
ρᾶς, καὶ κατὰ στῆϑος συνϑλᾶται. μόλις δέ τινες τὸν ἵππον 
στήσαντες (οὐ γὰρ ἦν ἐχείνῳ μέλον τοῦ ἵππου, ἀλλά γε τῆς 
πληγῆς τε καὶ τοῦ ϑανάτου) ἡμιϑνῆτα καταβιβάζουσι, καὶ ὡς 
εἶχον πρὸς Θεσσαλονίχην ἀπαγαγόντες ἐχεῖ ϑάπτουσι τελευτή- 15 
P 280 σαντα. τοῖς δὲ περὶ τὸν Ἰωάννην ἀνέδην ἦν κτείνειν τὸν προστυ- 
χόντα καὶ πολέμου γέρα σκυλεύειν, ἔγνωσαν δὲ καὶ τότε Ῥω- 
paio: λειφϑέντες μάχῃ τοῦ Ἰωάννου" οὐ γὰρ ἐξ ἐμφανοῦς ὥρμα 
παραταξάμενος, ἀλλ᾽ ἐκ λόχου προσβαλών, οἷος ἐκεῖνος τὰ τοι- 
αὔτα, κατέπληξε ϑεαϑείς, καὶ λαὸν ἔχχριτον καὶ ἐπιεικῶς μα» 20 


4. μὲν] à) P. 


Pharsala teaderent (arx ea est, cui nomen antiquum Phthia fuit) animo 
commeatum importandi praesidio, incidunt in Ioannem nothum, qui sta- 
tim eos acri praelio adortus non minus fortiter quam feliciter rem gessit, 
captis cum aliis plurimis, tum ipso Synadeno magno stratopedarcha. 
iagnum conostaulum Itali milites Ioannis diu persecuti assequi nequivere. 
ille quippe totis habenis effusus in fugam longum insequentibus praece- 
perst spatium, ut iam periculo defunctus videretur. sed fstalem horam 
ne ista quidem contentione conatuque summo frustrari aut differre infelix 
potuit: dum enim incautius equum impellit securus anteriorum, 8 tergo 
solum ingruere periculum existimans eoque solicite respectans, in obviam 
erborem toto equi currentis impetu jmpactus dirupto pectore concidit, 
equo libero abeunte: neque enim equiti, diro casu et letali vulnere affli- 
cto, vacabat de equo cogitare. hunc tamen aegre aliqui morati, semi- 
necem ei Synadenuin impositum 'Thessalenicam cum deportassent, mox ibi 
mortuum sepelierunt. loannes interim cum suis multa impune facta no- 
strorum caede, spolia plurima pretiosamque praedam victoriae praemium 
tolerunt. hoc altero iam eventu Romanos tristis experientia docuit quis 
et quantus bello esset loannes hic nothus, vir omnium callidissimus ad 
insidias struendas, tum ubi ex iis in plures cum paucis erumperet, im- 
perterriti dux animi roborisque perrupturi quidvis oppositum. ergo is 
nunc quoque nom palam occurrens ex adverso, sed ex latibulis improviso 
irruens, inopinatissima illa specie copias alioqui bonas et satis exercita- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 413 


χῶν ἔμπειρον τῷ παρ᾽ ἐλπίδα πταίσματι ἀνδρικῶς καταγωνισά-- 
μενος ϑόξαν εὐχλείας ἀποφέρεται τῆς μεγίστης. τὸ δέ γε ναυτι- 
κὸν καὶ ὅσον ἐν αὐταῖς ναυσὶν ἦν ἀζήμιοι διατηρηϑέντες, ἢ μᾶλ- B 
λον καὶ γέρα μάχης ἐπενεγχάμενγοι τοὺς περὶ τὸν μέγαν κύριον 

δ᾽ Ἰωάννην, εὐθύμῳ καρδίᾳ πρὸς τὸν κρατοῖντα γίγνονται. καὶ οἱ 
μὲν ἀμφὶ τὸν μέγαν κύριον ὑπὸ δεσμοῖς φρουρᾷ δίδονται, τιμᾶ.- 
ται δὲ ὃ Ἰκάριος ἀντίποινα τῶν ἀγώνων τῷ τοῦ μεγάλου xovo- 
σταύλου ἀξιώματι. ὃ μέντοι γε τῶν Θηβῶν λαὸς τὸν ἀδελφὸν 
Ἰωάννου Γουλέελμον μέγαν κύριον ἀντικαϑιστᾶσιν. ἐχεῖνον CC 

10 δ᾽ ἀγήλας ὃ βασιλεὺς καὶ δοκιμάσας λαμβάνειν γαμβρὸν ὑφ᾽ ὅρ- 
κοις ἀσφαλέσιν ἀπέλυε. μετέωροι δ᾽ ἦσαν οἱ γάμοι xaJ? óno- 
σχέσεις καὶ μόνας. ἀλλ᾽ ἐκεῖνος Gu? ἐπιβὰς τῇς πατρίδος, νόσῳ 
περιπεσὼν τελευτᾷ. διαδέχεταε δὲ ὃ ἀδελφὸς ἐχείνου Γουλίελ- 
μος, ὃν καὶ γαμβρὸν Ἰωάννου ὃ λόγος παρίστα, ὁλοτελῶς τὴν 

Ἰδτοῦ τεϑνηχότος κυριότητα. xoi ἦν πρὸς Ῥωμαίους ἀντιφερόμε-- D 
voc , εἶ καὶ κατ᾽ ἔτος ὃ στόλος ἐχεῖσε προσβάλλων ἐχάχου τἀκεί- 
του καὶ οὐδὲν εἴα ἀνύειν, περιζωσαμένου τὴν τοῦ μεγάλου δου- 
κὸς ἀξίαν τοῦ Ἱκκαρέου καὶ τὸν στόλον ἄγοντος. 


28. Τοῦ Ἰωσὴφ δὲ καϑημένου ἐν τῇ κατὰ τὸν “ἀνάπλουν E 
Φομονῇ, νόσος ἐπεισπίπτει τῷ Ἰωάννῃ πατριαρχοῦντι δεινή" ἦν 
δ᾽ αὐτὸς ὁ Βέχχος ὁ xol πρότερον χαρτοφύλαξ. καὶ δὴ πολλὰ 


tas primo perculit, mox impressione vehementi disiecit stravitque, gloriam 
suo nomini maximam tali facinore adeptus. at navalis exercitus universus 
incolumis, quippe incruenta victoria potitus, insuper spoliis dives, Ioan- 
nem cum suis bello captum ducens, gaudio et gratulatione ingenti ad im- 
peratorem rediit. at loannes quidem cum sociis vincti custodiae tradun- 
tur: Icario vero merces operae bello feliciter navatae repraesentata est 
magni conostauli attributa dignitate. sub haec populus Thebarum fratrem 
loannis Gulielnum magnum dominum pro eo constituit, verum loannem 
ipsam imperator honorifice tractatum, propria ei filia in coniugem pro- 
missa, post firmatum iureiurando foedus liberum dimisit, nutante adbuc 
coniugii spe, quippe non ultra pacta, et sponsalia progressi. caeterum 
destinatus sponsus simul patriam attigit, morbo correptus obiit, successo- 
Tem principatus in solidum universi relinquens Gulielmum fratrem, quem 
superius diximus Toannis nothi filiam duxisse, quique ideo soceri partibus 
addictus infensus Romanis mansit: quare classis in eius terram quotannis 
jnvecta eam vastabat, damnis aíficiens ingentibus; nec Gulielmo spatium 
prospere quidquam agendi ac ne respirandi quidem dabat bostis ei oppo- 
. Situs impiger lcarius, magni iam ducis potestate classem ductans. 


28. Diversante porro, ut dictum est, losephe in monasterio ad 
Anaplum sito, morbo corripitur gravi Ioannes patriarcha , Veccus nimi- 
rwm, idem qui ehartophylax prius fueret. per eum'languorém cum multa 


414 GEORGII PACHYMERIS 


παϑὼν καὶ ῥαΐσας, τοῖς Ἰατροῖς δόξαν lv σχολῆς τόπῳ μετατε- 
ϑέντα τὸν ἀρρωστοῦντα κατ᾽ ἰδίαν ϑεραπεύεσϑαι, μὴ καὶ ἢ 
ἀσχολέα τριβὴν ἐμποιῇ τῇ νόσῳ, ἐπεὶ καὶ ῥαΐσας πρὸς τῷ καὶ 
P 981 πόμα καϑαρτικὸν προσφέρεσθαι ἦν, ὃ τῆς «Ταύρας πρὸς ταῦτα 
τόπος ἐχρίνετο χρήσιμος. καὶ ὃ μὲν βασιλεὺς διὰ ταῦτα μετα- 5 
ϑεῖναι τὸν Ἰωσὴφ ἐβούλετο, ὡς οὐκ εὐπρεπὲς ἄλλως ὃν ἐν μιᾷ 
“μονῇ διατρίβειν τόν τε ἀργὸν ἐκ πατριαρχίας καὶ τὸν ἤδη πατριαρ- 
χεύοντα. ἀλλ᾽ ὃ Ἰωάννης ἅμα μὲν εἰδὼς τὸ τοῦ Ἰωσὴφ ἱλαρόν, 
καὶ ὡς αὐτοῦ σχεδὸν ψηφισαμένου ἐκεῖνος τὰ πηδάλια τῆς ἐκκλη- 
σίας ἐλάμβανε (καὶ γὰρ τὴν ἀπ᾿ ἐκείνου βουλὴν ϑέλων 0 χρατῶν 10 
Β λαμβάνειν περὶ προσώπου διεπυνϑάνετο, κἀκεῖνος τοῦτον παρὰ 
τοὺς πολλοὺς ἐξελέγετο ὡς ἄλλως λόγιον καὶ ἐπὶ τοῖς πράγμασι 
τρίβωνα), ἅμα μὲν οὖν διὰ ταῦτα, ἅμα δὲ καὶ τῷ τῆς σφετέ- 
puc γνώμης πιστεύων εἰρηνικῷ, διεκώλυσε μὲν τὸν Ἰωσὴφ μετα- 
τίϑεσϑαι, οὕτω δ᾽ ὄντος ἐχεῖσε xal αὐτὸς τῇ μονῇ ἐνδημεῖ, καὶ 15 
ἦν τὸ ἀπὸ τοῦδε καὶ προσαποστέλλων πρὸς Ἰωσήφ, καὶ τὰς ἀπ᾿ 
' ἐκείνου ἀποχρίσεις φιλοφρόνως καὶ μετὰ προσηνείας πάσης δεχό- 
μενος. ἦν γὰρ ὃ ἀνὴρ ἐκεῖνος εἰρηνικός τε καὶ ἱλαρός, καὶ το- 
C σοῦτον τῇ τῆς ἐκκλησίας πράξει ἀπήχϑετο ὥστε μηδ᾽ αἰσχύνε- 


1. μεταϑέντα P. 


vel a malo jpso vel ἃ remediis passus meliuscule iam habere videretur, 
medicis visum transferri aegrum oportere in seductum ἃ turba negotio- 
rum locum, ubi curari per otium posset, nulla interpellante molestia 
quotidianarum occupationum. decreverant autem in ista ei quiete propi- 
nare purgantia quaedam pbarmaca, morbi videlicet reliquias et noxios 
humores eius causas funditus exhaustura. secessus porro ad eam rem 
aptissimus Laura putabatur eadem illa ubi degebat qui patriarcha fuerat 
losephus, quem ideo imperator alibi collocare statuerat, baud consenta- 
neum existimans eodem hospitari domicilio decessorem successoremque 
patriarchatus, verum loannes simul compertam habens comem hilarem- 
ue losephi indolem, simul conscius ipso tantum non clare palamque suí- 
ragante sese nuper ad ecclesiae fuisse gubernacula promotum (etenim 
Iosephi sententiam de successore volens imperator explorare, consuluerat 
eum de persona quam ei muneri aptam iudicaret; et losephus Veccum 
prae multis ad id elegerat ut et alioqui disertum ac doctum, praeterea 
negotiorum s&dministratione tritum, denique praeter caetera, quod eius 
tranquillo et studioso pacis ingenio confideret) haec, inquam, Ioannes re- 
putans obstitit quo minus inde losephus amoveretur. illo igitur ibidem 
permanente, eodem et ipse divertit, missitans subinde officiosas ad euni 
salutationes, et mutuas ab ipso comitatis humanissimae significationes re- 
cipiens. erat enim Iosephus adeo pacificae placidaeque naturae, ut eo 
quod hactenus ecclesia egerat δὰ pacem oblatam disturbandam offendere- 
tur, nec veritus fuisset fateri saepius se, nisi praeoccupatus iuramenti ἃ 
se palam edid religione fuisset, &d omnia fuisse assensurum: nec enim 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 415 


σθαι πολλάχις ὁμολογεῖν τὸν Opxov γενέσϑαι χωλύμην τοῦ xal 
αὐτὸν ἐν τούτοις εἶναι, ἐπεὶ πλέον οὐκ ἦν γενέσϑαι τῶν πρα- 
χϑώντων, ὡς ὑπελάμβανεν. ἐν τούτοις διάγων 0 Ἰωάννης πολλὰ 
μὲν γραμμάτια εἷς χεῖρας εἶχε λαμβάνων, ἃ δὴ xal οἱ σχιζόμενοε 
σἐξετίϑουν, δεικνύντες τὴν πρᾶξιν ὡς σφαλερὰν xal ϑεοῦ πόρρῳ 
βάλλουσαν, ἅμα δὲ καὶ τοὺς Ἰταλοὺς ἐνόχους αἱρέσεσιν οὐ συνε- 
σκιασμέναις ἄλλως xal ἀμφιβόλοις ἀλλ᾽ ἐμφανέσι τε καὶ λαμ-- 
πραῖς. εἶχον δὲ καὶ ἀπὸ γραφῶν ὡς δῆϑεν τὰς ὑποδείξεις, ἃς 
xal κατεστρώννυον συνεχέστερον, κἄν πού τι καὶ ἁγίοις ἐρρήϑη 
10 ϑεληματιχόν, εἴποε τις, καὶ τὸ χατὰ σφᾶς παριστὰν ἰδίως, ὡς 
περὶ εἰρήνης οἷον ὡς εἰρηνευτέον μὲν ὅπου μὴ ϑεὸν ζημιούμεϑα, 
καὶ πολεμητέον αὖϑις ὅπου ζημιοῦσϑαι ϑεὸν κινδυνεύομεν, ταῦτ᾽ 
ἐχεῖνοι πρὸς τὸ καϑολικώτερον μεταφέροντες, καὶ ἄλλα πλεῖστα 
τοιαῦτα παρενείροντες ταῖς σφῶν συγγραφαῖς, παρίστων τὴν 
15 πρᾶξιν ὡς σφαλεράν. ἦν δὲ τὸ ἑπόμενον ἐξ ἀνάγκης γράφειν 
κἀχεῖνον xal ἀπολογεῖσϑαι ἐφ᾽ ἑκάστῳ τῶν λεγομένων. ἀλλ᾽ εἰ- 
δὼς αἱρόμενα σκάνδαλα ὡς λόγων λόγοις μαχομένων, ἐξ ὧν οὐκ 
ἔστε διαδιδράσκειν ἢ οὖσαν ἢ δοκοῦσαν κατηγορίαν ἐπὶ παρα- 


lam suspicabatur quod antea timuerat, rem ulterius processuram quam 
quo esset hactenus promota. eo igitur hospitio Ioannes utens, multos in 
manus sumpsit legitque libellos ab iis compositos qui perseverabant in 
schismate; quorum erat scopus ostendere suspectum hoc totum pacis ne- 
fotum esse, longeque ἃ deo ac vera religione nos abducens; praeterea 
talos haereseon teneri reos, earumque non occultarum aut uilo modo 
dubiarum , sed evidentium et meridiana claritate compertarum. talium 
assertorum documenta se habere scilicet aiebant manifesta planeque con- 
vincentia testimonia scriptorum authenticorum, quae et ambitiose con- 
texentes proferebant. ac si quod sanctorum assertum in contrarium op- 
poneretur, primum excipiebant arbitrarium, ut quis dixerit, id esse, hoc 
est pro sola voluntate paci studentium ad concordiae oblatae comproba- 
tionem accommodari. deinde concedebant faciendam sane pacem, 

tunc tantum, quando non exigeretur consensus in id quo deum offendi 
constaret: neque enim dei iactura bene tranquillitatem emi; satiusque 
multo esse decertare, ubi ne a deo veraque religione excidamus prae- 
&ens periculum sit. talia illi in maxime catholicam conformantes speciem 
acribebant disserebantque, multa in eam sententiam accuratis lucubratio- 
nibus plausibiliter congerentes, quibus appareret anceps istud totum ac 
periculi plenum videri debere negotium. ea ille legens, necessitatem 
subire videbatur manifestam scriptis ista contrariis refellendi responden- 
dique singillatim ad singula. sed idem providens ex isto aientium et ne- 
gantium conflictu scriptorum eruptura scandala , raris lectoribus ea luce 
animi vigentibus, αἱ blandientem utrinque in commissis invicem argumen- 
tis altercantium verisimilitudinis speciem sano iudicio discernerent, nec fa- 
cile scriptori quamvis cauto fore eam in tali tractando argumento mode- 
ra&onem tenere, ut satis sese subtraheret plerorumque reprehensionibus, 


416 GEORGII PACHYMERIS 


βάσει τῶν μειζόνων τὸν γράφοντα, ἔμενεν ἠρεμῶν. καί ye τῷ 
Ἐιφιλίνῳ, ἀνδρὶ γεραρῷ καὶ μεγάλῳ οἰχονόμῳ τῆς ἐκκλησίας 
P 982 ὄντι, καϑυπισχνεῖτο μὴ ἂν καὶ γράψαι ποτὲ εἰς ἀντίρρησιν δῆ- 
ϑεν, “μὴ δόξωμεν᾽ φησὶ “τοῖς κειμένοις παρεγχειροῦντες κἂν ὃ 

τι λέγοιμεν. ἐκείνοις μὲν δοχοῦσι νεωτερισμῶ τινὶ ἐπὶ τοῖς ἐχ- 5 
κλησιαστικοῖς ὁμόσε χωρεῖν καὶ ἀνέχειν πειρᾶσϑαι, χἄν εἴ τι 
φαῖεν, κἂν φανερῶς καὶ τοῖς κειμένοις προσκρούοιεν δόγμασιν, 
αὐτάρκης ἀποφυγὴ τὸ ὑπὲρ τῆς ἐχκλησίας δῆϑεν ἵστασθαι, καὶ 
τὴν τῆς ἐργολαβίας πεῖραν ῥᾷον ἐκκλίνοιεν ἄν. ἡμῖν δέ, κἂν τὰ 

B φανύτατα λέγοιμεν, ἀγαπητὸν εἶ μὴ προσεχοίμεϑα μόνον, ἀλλὰ 10 
μὴ καὶ περὶ τροπῆς τῶν κειμένων φεύγοιμεν. ταῦτ᾽ ἔλεγεν 
ἐκεῖνος τότε, τὰς τῶν σχιζομένων λαμβάνων ἀνὰ χεῖρας γραφάς, 
αἷς πολὺ τὸ σαϑρὸν ἐχούσαις ἐπὶ πολὺ οἷς ἔλεγον ἐβούλετο μὲν 
ἀντιλέγειν, ἐπείχετο δέ, χἂν τέλος τὴν πεῖραν οὐ διέδρα, ὅϑεν 

δὴ καὶ πολλοῖς περιπεπτώχει τοῖς χαλεποῖς. τότε δ᾽ ἐφ᾽ ἡμέραις 15 
τῇ “ἀ“αύρᾳ προσκαρτερήσας καὶ καϑαρῶς ὑγιάνας εἰς Κωνστωντι- 
C νούπολιν ἐπανέστρεφε, τῷ Ἰωσὴφ μεϑ᾽ ἱλαρότητος συνταξάμενος. 


verum οἷ aut apparens praevaricationis in rebus maximis crimen impa- 
cturis, sustinebat se a scribendo quietusque perstabat. quin et Xiphi- 
lino viro gravi, magno tunc oeconomo ecclesiae, confirmavit se haudqua- 
quam commentariis eius generis elucubrandis operam unquam daturum; 
ne videamur, iuquiebat, semel constituta rursus in dubium vocare, quasi 
quae semel fixa tenere decrevimus, eo ipso in concertationis aleam de 
novo iaciamus, quod cum iis qui contraria palam sentiunt quosque pro 
novatoribus in rebus ecclesiasticis habemus, ultro descendamus in certa- 
men, a&udire cognoscereque sustinentes quid illi pro se allegent. cum 
enim manifestum sit eos semel statuta rataque habita conari convellere 
dogmata, unum nobis idemque sufficiens adversus instantias eorum omnes, 
in contrario palamque pro nobis stante ecclesiae consensu, patet effu- 
gium, quo abunde securis, nullo fine miscendarum litium ac iurgiorum, 
licet nobis compendium facere disceptatione declinanda, qua utcumque 
pro nostra parte clarissima argumenta proferamus, vix sperare possumus 
assecuturos nos ut quae allegaverimus attente cognoscantur; multo autem 
verisimilius timere possumus ne nobis imputetur refictio revocatioque in 
dubium semel omni firmitate constitutorum dogmatum; quod odiosius, et 
nobis fugiendum vel maxime crimen est. ea tunc ille dicebat, quoties in 
manus sumeret haerentium adhuc schismati commentarios auctorum ; quos 
tamen cum deinde legeret, animadvertens inultam eorum labem fraudem- 
que, impetum interdum capiebat refutandi splendide quae mendaciter af- 
firmabantur, et fucatis ratiocinationibus detrahendi larvam. sed teneba- 
tur, ne id faceret, ea quam dixi ratione; qua tamen excussus ad extre- 
inum est, venire coactus ad experimentum scripto disputandi adversus 
contra sentientes; unde in fnultas et graves contigit eum angustias inci- 
dere. tunc autem sat multis diebus diversatus apud Lauram, et iam 
plene restitutus valetudini, Constantinopolim revertit, salutato in di- 
gressu humaniseime Iosepho. 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 417 


29. Οὐκ ἦν δέ τινας ἠρεμεῖν ἐντεῦθεν, ὥστε xol τὸν D 
Ἰωσὴφ ἐκεῖσε καϑήμενον ἀναπαύεσϑαι, ἀλλ᾽ ὁσημέραι προσφοι-- 
τῶντες ἠνώχλουν τὸν ἄνδρα καὶ συχναῖς περιέβαλλον ἀσχολίαις, 
τὸν αὐτοῦ ζῆλον (καὶ γὰρ κατ᾽ ὀλίγον κατέψυκτο τῇ τῶν τρόπων 
56 ἁπλότητι) ἀναζωπυροῦντες οἷον καὶ πρὸς τὸν ϑερμότερον διεγεί-. P. 283 

ροντες. ἦν γὰρ ὁ ἀνὴρ ἐπὶ τρσοῦτον ἱλαρὸς καὶ μέτριος, ὥστε 
καὶ εἴπερ χρεία γεγόνει τινὰς τῶν τῇ ἐκκλησίᾳ κοινωνούντων προσ-- 
φοιτᾶν ἐχείνῳ, οἱ δ᾽ ἤϑελον εὐλογεῖσϑαει, μόνον ἦν ἐκείνους 
σιροσπίπτειν καὶ τὴν εὐλογίαν ἐπιζητεῖν, καὶ αὐτὸν εὐθέως κοι- 

10 νωνεῖν ἐκείνοις τῶν χαρισμάτων τοῦ πνεύματος". 0 καὶ τοῖς περὶ 
ἐχεῖνον καὶ λοιποῖς ἄλλοις οὐκ οἱστὸν ἦν. διὰ τοῦτο καὶ ὅσημέ- 
Qut προσφοιτῶντες ἀνεθάρρυνον πλέον πρὸς τὸ τελέως σχίζεσϑθαι. 
τοῦτ᾽ ἀκουσϑὲν τῷ χρατοῦντι, ὃ δὲ πληροφορίαν τὴν εἰς ἐκεῖνον B 
ἐκείνην ἀφείς, καὶ τὸ ἐπὶ πολλοῖς συγκεχωρηκὸς ix προϑέσεως 

1509 πάνυ μετρίας, ὡς οὐ δίκαια πάσχων κατεμέμφετο, εἶ αὐτὸς 
μὲν συνήδεταί οἱ ταῖς ἀναπαύσεσιν ὡς εἰχὸς προσαποδεχόμενος, 
ἐκεῖνος δ᾽ ἀνδράσε προσφέρεται εὐμενῶς καὶ οἰκείως πάνυ πολὺ 
τὸ πρὸς αὐτὸν διεστηκὸς ἔχουσιν, ὥστε καὶ τὸ σῶμα κατατέμνειν 
τῆς ἐκκλησίας. χρῆναι δ᾽ ἐχείνους αὐτῷ, καὶ μὴ αὐτὸν σφίσιν 

90 ἕπεσϑαι, ἐχϑροῖς ἀριδήλως οὖσι καὶ ἐπὶ τοῖς μεγίστοις διαφερο-- 


29. De reliquo haud poterant quidam vel ipsi quiescere vel quiesce- 
re sinere fruentem isto secessu losephum, sed quetidiania hominem tur- 
babant congressibus , multum ei negotii facessentes, dum eius ] 
tem, ut querebantur, nimias morum simplicitate zelum excitare ac quasi 
subiectis facibus accendere tentabant. erat autem is tam remissae ac co- 
mis naturae vir, ut si cui eorum qui cum ecclesia communicabant causa 
incidisset adeundi elus, et qui accedebat, vellet benedictionis ipsius par- 
ceps fieri, non opus alio haberet quam procidere et benedictionem pe- 
tere: statim enim quemcumque ad communionem admissum prolixe imper- 
tiebat gretia sancti spiritus; quod et lis qui circa ipsum erant et reliquis 
alis videbatur intolerabile, quare ipsum quotidie adeuntes etiam a 
etiam urgebant, ut plane se &c palam abscinderet ab omni consuetudine 
partem contrariam sectantium. id vero sibi nuntistum imperator gravius 
accepit quam pro caetera sua in eum hactenus demonstrata benevolentia 
et fide, culpans in eo quod nimis se facilem praeberet studiis factiosorum ; 
in quo eius cum prudentiam constantiamque requirebat, tum praeterea 
querebatur iniuste ab eo secum agi, qui ei tam liberam tra uillamque, 
quod ea ipsum gaudere arbitraretur , quietem ac securitatem : ipse 
autem non dubitaret nec cessaret in intimam etiam familiaritatem admit- 
tere homines, a quibus longe alia sentientibus et in contrariam (oto nisu 
factionem incumbentibus corpus ecclesiae laceraretur, cum potius opor- 
tuisset ipsum pro auctoritate sua dare operam ut illi sese ipsi acosmmo- 
darent acquiescendo publice decretis et tranquille vivendo, non autem 
committere ut exemplo eorum turbulentsque conailis abripi ipsum οἱ par- 

Georgius Pachymeres 1. 27 








418 GEORGII PACHYMERIS 


C μένοις. προύπεμπε τοίνυν τοὺς ἀπεροῦντας μὴ δέχεσϑαι σφᾶς, 
ἢν μέλοι oí τοῦ καϑ᾽ ἡσυχίαν καϑῆσϑαι. Ἰωσὴφ δ᾽ ἀπεχρίνατο, 
ἢν αὐτόν τε περιορίζειν ϑέλοι καὶ τοὺς ἀμφ᾽ αὐτόν, οὕτω καὶ 
ἀναγκαίως τοὺς προσιόντας μὴ ϑέχεσϑαι, πρότερον δ᾽ οὐ καλῶς 
ἔχειν κατηγορεῖσϑαι, ἦν τινας προσιόντας xol δέχοιτο" ἀνάγκην 5 
γὰρ εἶναε προσφοιτᾶν σφίσι καὶ τῶν ἀγνώτων, μὴ ὅτι γε τῶν 
γνωρίμων συχνοὺς elg παράκλησιν. ἢ γοῦν περιορίζειν, εἰ 9C 

Ὁ λοι, ἢ ἄνετον ἀφέντα ἀκαταιτίατον μὴ μέμφεσθαι. ταῦτα μὲν 
Ἰωσὴφ ἀπεχρίνατο, οὐ τῷ πλέον εἰς καχουχίανο τῶν παρόντων 
ἐθέλειν, ἀλλὰ πιστεύων τῇ διαϑέσει, ἅμα κιρνὰς τοῖς λόγοις καὶ 10 
τῆς βαρύτητος οὐχ ὀλίγον, εἰ τῆς τιμῆς ἐξοστρακίσας ποιεῖν ἐϑέλεε 7 
καὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων παραχλήσεως ἔρημον. ὃ δὲ βασι- 
λεὺς οἷον ἐκ τῶν λόγων λαβὼν τό οἱ συνοῖσον, καὶ ὅτι κατῆρξεν 
ὃ πεισόμενος λέγων οὗ αὐτὸς βουλόμενος ἴσως ποιεῖν κατὰ τὴν 

E πρὸς ἐκεῖνον δυσωπίαν ἀπέσχετο, εὐπρόσωπον οἷον ἐντεῦϑεν 15 
τὸν περιορισμὸν ἐχείνου ϑέμενος ὡς ἐχείνου πρώτως μνησϑέντος, 


tes palam sequi hostium manifestorum, in rebus maximis ab ecclesia re- 
que publica irrevocabiliter dissidentium, appareret. misit ergo ad lose- 
phum imperator certos homines, qui suo nomine vetarent ne talium dein- 
ceps hominum convictum congressumque admitteret, si quietis, qua gau- 
deret, certam sibi vellet constare possessionem. respondit Iosephus unam 
rej quam iuberet exequendae rationem esse, si se ac eos qui secum es- 
sent in exilium amandaret imperator: relegatis enim facultatem defore 
istos quorum familiaritate interdiceretur alloquendi. quamdiu vero 60 
loco degeret, haud se iure culpari quod adeuntes ad se aliquos non ex- 
cluderet: nam nisi humano solstio carere omni in isto secessu vellet, 
necesse sibi esse officia non aspernari ultro ad se ventitantium etiam 
ignotorum, multo autem magis admittere notissimos sibi olim et familiares 
plurimos, aut igitur exilio me mulctet imperator, aut libere me frui si- 
nat hoc quod indulget otio; nec colloquiis, sine quibus vita hic quidem 
vitalis non sit, criminis quo carent notam appingat. baec fuit ad missos 
ab imperatore oratio losephi, non illius quidem eiüci volentis, aut a 
suburbani secessus, quo libenter utebatur, quiete divelli, sed magnopere 
fidentis olim in se perspecto affectu imperatoris; quem nunquam eo ven- 
tmrum sperans ut tam carum sibi caput amandare sustineret, de industria 
in ea quam fecit exilii mentione verbis est usus acerbitatis non parom 
sono ipso praeferentibus , cum sic exaggerans diceret **exterminet sane 
nos , postquam honore deiecit; et si omni bumano privatos solatio vult, 
in feram aliquam eiiciet solitudinem ," tali scilicet commemoratione confi- 
dens commoturum se aliquam in animo principis sibi devinctissimi aut 
misericordiam aut verecundiam sui. at longe opinione falsus est sua: 
quippe imperator, cuius in animo tener ille vetus ac filialis in Iosephum 
amor refrixerat non parum, hoc illius responso plausibilem nec sibi negli- 
gendam offerri excusationem apud vulgus credidit sententiae durioris, 
ma invidiae partem detractum iri recte ratus decreto in Iosephum 

io, si, quod egit, studiose divalgaret id ultro sibi conscivisse popo- 
scisseque ipsum; se in eo tantum voluntati eius apertis verbis indicatae 





w- AO 09 τὸ -- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO 1, V. 419 


πέμψας ἐξάγει τε τῆς Δαύρας, xà» τῇ Χηλῇ (φρούριον δ᾽ αὕτη 
ἐπινησίδιον πρὸς τοῖς ἄχροις τῆς Εὐξείνου ϑαλάσσης) περιορίζει, 

᾿ εὐχερεῖ μὲν ἐνεαρίζειν, δυσχερεῖ δὲ πάμπαν διαχειμάζειν, ὡς 
κατὰ στόμ᾽ ἀπαντῶντος τῇ νήσῳ βορέου καὶ τὴν πικρίαν ἐκχ-- 

δπνέοντος τῆς ψυχρότητος. τινὰς δὲ καὶ τῶν μοναχῶν, οἵ δὴ 
χἀχείνῳ προσέχειντο, ἄλλον μὲν ἀλλαχοῦ ἐξορίζει καὶ νήσοις τοῖς P 284 
κατ᾽ «Αϊγαῖον περιορίζεει, τὸν δέ γε μοναχὸν Ἰασίτην Ἰὼβ i» 
Καβαίᾳ (φρούριον δ᾽ αὕτη πρὸς τῷ Σαγγάρει κείμενον ποταμῷ) 
ὑπ᾽ ἀσφαλείαις πέμψας περιορίζει. 

10 80. Τότε μὲν οὖν καὶ ὃ βασιλεὺς ἐκστρατεύειν ἐπ᾿ Ὄρε- B 
στιάδος παρασκευαζόμενος, τοὺς Γιενουΐτας παρακινουμέγους 25 
ἀναιδείας ταπεινοῦν ἐβούλετο, πρότερον μὲν γὰρ πολλῷ προεῖ- 
χον σφῶν Βενετικοὶ καὶ τὸ κατὰ σφᾶς συνέδριον πλούτῳ τε καὶ 
ἅρμασι καὶ παρασκεταῖς ἁπάσαις, ἅτε καὶ τῇ ϑαλάσσῃ προσχρω- 

15 μένους πλέον ἐχείνων, καὶ μαχραῖς ναυσὶ τὰ πελάγη διαπε- 
ραιουμένους, καὶ προσκτᾶσϑαι πλείονα κέρδη συνέβαινεν ὧν C 
οἱ Γενουΐται προσεχτῶντο πραγματειῶν μετακομίσεσε καὶ κινήσε- 
σιν. ἐξ ὕτου δὲ τοῦ Εὐξείνου πελάγους ἐγκρατεῖς ἐγένοντο Γε- 
νουῖται βασιλέως διδόντος xai ἐν ἐλευϑερίᾳ πάσῃ καὶ ἀτελείᾳ, καὶ 

Φοχατετόλμων αὐτοῦ καὶ μέσου χειμῶνος ἐν συστελλομέναις κατὰ 
μῆκος ναυσίν, ἃς ἐκεῖνοι ταρίτας λέγουσι, πλέοντες, μὴ μόνον 


9. ἀσφαλείας Ῥ. 14. ἅτε} τούτους ydo Gras? an οὔρ ye? 


annuisse. ergo illum educit Laura, et deportari curat Cbhelam. arx ea 
est iasolaris in extremo Euxino mari, habitatio iucunda verno tempore, 
hieme aspera nec fere tolerabilis, quippe illam Septentrioni obversam in- 
sulam saevo totis faucibus Borea perflante et frigus inhalante rigidissi- 
mum. quosdam vero monachorum, qui ei adhaerebant, alium alio exula- 

. tum misit, varie in Aegaei relegans insulas. at monachum Jasiten Iobum 
Chabaeam, quae arx est ad Sangarem amnem sita, fida ibi custodia te- 
nendum misit. 

30. Circa hoo tempus imperator expeditionem in Orestiadem ador- 
nans, Genuensium sese insolenter efferentium fastum deprimere consti- 
tmit. bis antea quidem Veneti baud dubie praecelluerant opibus caetero- 

ue splendore, ita ut horum proceres, unde concilium publicum et gen- 
tis senatus constat, divitiis arinis et reliquo apparatu omnis generis Ge- 
meensibus longe copiosiores apparerent. causa erat differentiae, quod 
Veneti plus mari uterentur, et navibus longis assidue ultro citroque com- 
meantes quaestuosissimis commerciis vim pecuniae congererent, haud 
peulo maiorem quam quantam lucrari contingeret Genuensibus intra fines 
angustiores et quasi timidius negotiantibus. ex quo autem Koxini poten- 
tes maris, concedente imperatore, fuere Genuenses cum plena libertate 
atque immunitate portoriorum et vectigalium quorumvis, tanta et atten- 
tione et assiduitate in rem incobuere, ut ne media quidem hieme dubi- 


420 GEORGII: PACHYMERIS 


D “Ῥωμαίοις ἀπέκλεισαν τὰς κατὰ ϑάλασσαν κελεύϑους καὶ ngayua- 
τείας, ἀλλὰ καὶ τῶν Βενετιχῶν πλούτῳ τε καὶ παρασχεναῖς 
ὑπερέσχον. διὰ τοῦτο ξυνέβαινε σφίσι καὶ καταλαζονεύεσϑαι 
μὴ μόνον τῶν τοῦ γένους ἐκείνων ἀλλὰ καὶ Ῥωμαίων αὐτῶν. 
προσπεφιλοτίμηται μὲν οὖν βασιλεὺς ἰδίως καί τινε εὐγεγεῖ Γε- 5 
νουΐτῃ, ἸΠανουὴλ λεγομένῳ τοῦ Ζαχαρίου, τὰ τῆς κατ᾿ ἀνατο- 

P 485 λὴν Φωκαίας ὄρεινά, μέταλλον στύψεως ἔχοντα, ἐφ᾽ ὧν δὴ xa- 
τοικήσας σύναμα τῷ ἰδίῳ λαῷ εἰργάζετο. καὶ πολλὰ τῆς ἐργα- 
σίας ἀπονάμενος καὶ πλέον ἤϑελεν ἔχειν ἐχ τῆς τοῦ χρατοῦντος 
πρὸς ἐκεῖνον εὐμεμείας xal διαϑέσεως. ἠξίου γοῦν μὴ ἀνεῖσθαι 10 
Γενουΐταις ἐκ τῶν ἄνω μερῶν διὰ ϑαλάσσης Εὐξείνου κατάγειν 
στυπεηρίας μέταλλον, ἐπεὶ πολλῇ τινὶ χρῶνται ταύτῃ τὰ ἐξ 
ἐρίων ὑφάσματα μιαίνοντες χρώμασι διαφόροις, ὡς ὁρᾶν ἔξεστι. 
xal ὃ βασιλεὺς κατανεύων ἐπέταττεν. οἱ μὲν οὖν ἐν τῇ πόλει 

B Γενουῖται, ἅμα μὲν αἰδούμενοι τὴν βασιλικὴν πρόσταξιν, ἅμα 15 
δὲ καὶ ὡς τὴν πόλιν τὴν. ἐσχάτην. ἀπόβασιν ἔχοντες, ἔμενον ἐπὶ 
τρόπου τοῦ τὰ ἐπεσταλμένα πληροῦν. ἄλλοι δέ τινες ἐκ Γενούας 


6. τῷ 7 


terent Pontum transfretare, utentes ad id non penitus rotundis sed con- 
tractae longitudinis navibus, quas ipsi Taritas vocant. hac illi strenuita- 
te ae dili non modo Homanis maritimae negotiationis vias omnes 
interclusere, fructumque ac lucrum ad se traxere navalis universi com- 
mercii: verum etiam id consecuti sunt, ut numero pecuniae, et quod 
inde plerumque consequitur, cultu ac luxu ornatus varii pompaque dome- 
stica speciosae pretiosaeque supellectilis Venetos iam ipsos post se relin- 
querent. hinc more ingenii humani contigit ipsis efferre «ese arrogantius 
et insolescere, nom aliis mode Latinis prae se sperneadis, sed Romanis 
etiam in Oriente deminantibes. attribuerat autem liberali privilegio im- 
tor cuidam Genuensi nobili , cui Manuéli nomen erat, Zachariae fi- 

» Phocaeae montana quae Orientem spectant, quibus insunt aluminis 
fodinse. ibi ille habitans cum sibi subiecta operarum moltitudine inde- 
fesse laborabat eruenda distrahendaque ista merce; ac cum inde plari- 
mum congessisset lucri, gustu, ut fit, quaestus in amplius ditescendi 
sitim accensus voti se huius fore compotem speravi£, si besignitate impe- 
ratoris, quem sibi faventem erat expertus, ulterius uti pergeret. cum 
igitur exposuisset promo ad illi gratificandum Auguste accommodatissimem 
&ui compendii ratienes fore, si negaret deinceps aliis Gennensibus ſo- 
cultatem importandi alumen e superioribus per Pontum Euxinum partibus, 
inde siquidem vim inferre magnam illi consueverant istius mercis vendibi- 
lis in primis, quoniam plurimus, prout hodieque cernitur, eius usus est 
in pennis e lana texta colore vario fucandis, impetravit qued voluit; οἱ 
edicto Áugust rite signato interdictum ea megotiatione Genuensibus est, 
isti decreto, ubi enotnit, ea quidem Genuensium pars, quae domicilium 
Constantinopoli babebat et sede, fortunarum jam illic co ta non alium 
uspiam receptum se sentiebat, agari auctoritati prineipis, 

in cuius ditione viveret, non ausa, talis deinceps invectieae morcimenil 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 421 


παρ᾽ οὐδὲν τὴν πρόσταξιν ϑέμενοι, ναυπηγησάμενοε μείζω φορ- 
τίδα στρογγύλην τῶν βαρυφορτηγουσῶν ἐξέπλεον τῆς σφετέρας, 
καὶ δὴ τῷ Θραᾳκικῷ προσοκείλαντες Βοσπόρῳ διέπλεον τὰ στενὰ 
τοῦ Πόντου, ἀφροντίστως ἔχοντες καὶ βασιλέως καὶ τοῦ χατὰ 
σφᾶς συνήϑους᾽ μηδὲ γὰρ εἶναι τὸν προσίσχοντρι τοῖς ἐνταυϑοῖ C 
lx Γενούας, πρὶν ἂν πρὸς ταῖς Βλαχέρναις γενόμενον βασιλέα τε 
εὐφημεῖν τὰ elxóra καὶ προσκυνεῖν, ἑτέρωθι" τρέπεσϑαι. τότε 
τοίνυν ἐκεῖνοι καὶ αὐτῶν συνϑεσιῶν τῶν κατὰ σφᾶς ἀμελήσαντες, 
οὐρίῳ χρησάμενοι τῷ ἐκ νότου πνεύματι ἀνήγοντο ἀφροντίστως, 
10 xa] τὸ στόμα διεχβάντες τοῦ Πόντου πρὸς τοῖς βορείοις τῆς ϑα- 
λάσσης λιμέσιν ἐνώρμων. κἀκχεῖνοι μὲν τὰ πολλὰ ἐπὶ χρόνον πει- 
ρατεύοντες διετέλουν. ὕστερον καὶ φορταγωγοῦσαν ληϊσάμενοι D 
ψαῦν, οὐκ ὀλίγον μέρος τοῦ φόρτου καὶ στυπτηρίαν ἔχουσαν, 
ἐν ταύτῃ τὰ πάντα νηησάμενοε κατ᾿ ἀσφάλειαν ϑαρροῦντες κα- 
15 τέπλεον. βασιλεὺς δὲ πυϑόμενος τὴν διάβασιν ἐν δεινῷ τὴν κα- 
ταφρόνησιν ἐποιεῖτο, καὶ ἐπὶ λογισμῶν ἔστρεφε πῶς ἂν ἐγγένοιτο 
ἐν χερσὶ τοὺς καταφρονήσαντας περισχεῖν. ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐκείνοις 
ἠγνόητο τὸ παράπαν ἢ τοῦ βασιλέως ϑέλησις. ἀμέλει τοι καὶ 
διὰ φροντίδος ἐποιοῦντο τῆς οὐ τυχούσης τὸν πλοῦν εὐοδῆσαι E 
80 σφίσι καὶ αὐτοὺς διαδρᾶναι τὸν κίνδυνον, ὃν ἐπυνθάνοντο ἐπηρ- 


abstinuit obnoxie, mandatis imperatoris obtemperans. verum alii quidam 
ex ea gente domicilia Genuae babentes , praescripto imperatoris nibili ha- 
bito , fabricati navem ingentem rotundae formae onerariam, "e proprio 
solvemtes portu et in Thracium evecti Bosporem per Ponti fauces in Euxi- 
mom penetrarunt, mulla cura aut ratione habita vel imperatoris vel anti- 
quae consuetudinis ipsorum , qua seliti eatenus faerant, ubi primum com- 
perebant in his partibus, adire recta palatium Blaohernarum, mec qua 
Quam antea rerum genere aut quoquam divertere, quam ibi soum 

quium imperatori 'professi solemni acelamatione ac veneratione fuissent. 
tune igitur iis illi omnibus contemptis, ac cunctis officii modestiseque 
tationibus susque deque habitis, austro inflante "vela valido secure tra- 
jecerunt per angustias Bospori, et in Septentrionales Ponti pertus invecti 
non sua solum illic per otium negotia tractarunt,' sed Ὁ agendis et 
piratica toto: illo mari facienda non parum temporis triverunt. tandem in 
onerariam jncurrentes am et pretiosis gravem mercibus, quarum 
pars erat non exigua pondus ingens aluminis, ea expugnata praedaque 
Umiversa in su&m navem condita retro proram in patriam verterunt, 
traensitori denuo securíssime praeter urbem ac pertum Constantinopolis, 
sine ullo cuiusquam metu, per summum Romanee potentiae eontemptum. 
eius audaciae. superbiseque certlor factus imperator indigniseime , ut. par 
erat, iniuriam tulit; decrevitque non committere ut se impune tantum 
ausos gloriari Genuensibus liceret. disquirebat autem modum quo istos 
sub manum ac potestatem suam redigere contem posset, at neque 
bis ignotum erat votum studiumque imperatoris (itaque-eurem ac diligen- 
tiam non vulgarem adhibebant im expediendo eursu explieandoque eso ab 





422 GEORGII PACHYMERIS 


τῇσϑαι τούτοις παρὰ βασιλέως. ὡς γοῦν ἐκεῖϑεν πλέουσι τὰ τῆς 
ἀνατολῆς κατεφαίνοντο ὅρη καὶ ἦν μὲν αὐτοῖς ποτὲ ἐξ οὐρίων 
πλέειν, ποτὲ δὲ καὶ λεχρίους πρὸς τὸν ἐμπίπτοντα ἄνεμον, ὅπως 
ἂν σφίσι ῥέποι τὸ πνεῦμα, ἐν ἄλλοις μὲν αὔταρκες ἦν τὸ τοιοῦ- 
vo» καὶ σφίσι ἀποχρώντως εἶχε πρὸς εὔπλοιαν, τῇ Φάρῳ δὲ5 
προσίσχουσιν ἕν καὶ μόνον ἐδοκιμάζετο πνεῦμα χρησιμεῦσον τὸ 
P 286 τοῦ βορρᾶ, πλὴν οὐκ ἀνειμένον καὶ κατερραϑυμημένως ἄον ὡς 
καὶ εἰς νηνεμίαν ἀμφιβάλλεσθϑαι τὸ τοῦ ἀέρος κατάστημα ἐκ τοῦ 
τὰ λαίφη καὶ μόνον ψαίρειν, ἀλλ᾽ ὃν ἄρα καὶ Ταναΐτην ὀνομά-- 
σειέ τις τῶν ναυτικῶν" τούτῳ γὰρ καὶ μόνῳ εἶχον ἰσχυρίζεσϑαε, 10 
ἀπηλπιχότες τῶν ἄλλων, πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ βασιλέως λόχον ταῖς 
πορείαις αὐτῶν ἐφιζάνοντα, “χαί γ᾽ ἐφ᾽ ἡμέραις προσδοκῶσιν 
ἀσμένοις σφίσιν ἐπέστη xal λαμπρὸς ἔπνει, καὶ ἐξ οὐρίων τὸ 
πνεῦμα ἵστατο τῇ νηΐ. ᾧ δὴ ϑαρρήσαντες τὰς τόλμας ἐϑάρρυ- 

B voy τὰς ἰδίας, καὶ τοὺς φώσσωνας αὐτίκα διαπετάσαντες ὅλους 15 
κατὰ ῥοῦν ἐφέροντο, πίσυνοι μὲν καὶ τῇ τοῦ πνεύματος σφοδρό- 
τητι, 0U μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰ πλευρὰ τῆς νηὸς βόαις αὕαις ἐξήρ- 
τυον καὶ ὅπλοις κατεχκοσμοῦντο, ὡς ἀποχρώντως ἀνϑεξούσης 
μὲν πρὸς πῦρ καὶ πᾶν τὸ βαλλόμενον τῆς νεώς, πολεμησόντων δὲ 
καὶ αὐτῶν εἴ τινες ἐκ βασιλέως ἐπίϑοιντο. τὰ μὲν οὖν περὶ τού- 20 
των ὃ βασιλεὺς πυϑόμενος ἀποστέλλων προσέταττε τοῖς κατὰ 


insidiis Romanarum navium, querum rectoribus sciebant ab imperatore 
mandatum uot observare ipsos in transitu ac omni ratione comprehendere 
conarentur. «vt igitur ipsis e Ponto patriam versus cursum tenentibus 
montes Orientis apparuerunt , facile usi sunt, ope artis nauticae, vento, 
qualiscumque tunc spirabat, non plane adversus, illum nunc recta op- 
pansis velis nunc obliquatis capientes , prout opus erat ad flectenda pro- 
montoria; ad quod sufficiebat aura modica. ergo sic progressi continen- 
ter sunt ad Pharum usque, ubi subductis rationibus instituti. cursus et 
periculorum impendentium, statuerunt deinceps non quemcumque sibi a 
tentrione ventum satis fore. qui enim tunc flabat lenis erat, molliter 
solum stringens, non pleno impetu impellens vela, ut malaciae propior 
coeli status videretur. egere se autem ad eluctandos quos providebant 
occursuros obices vehementi Borea; qualis est ille quem 'Tanaitem nautae 
vocant. huic, inquam, confidere uni se statuerunt posse; qui nisi con- 
tingeret, plane desperabant insidias se Romanarum posse navium effu- 
gere ecce autem postquam aliquot ibi dies substitere, commodum ille 
e optatus ventus spirare ab arcto vebemens coepit; nec cunctati vide- 
cet illi sunt totos illi libentissime pandere linteorum sinus, audacterque 
invecti spe optima ferebantur, evolaturos sese rati vi aurae tam proaspe- 
rae trans quamlibet infestos insidiantium conatus. navis latera quinetiam 
siccis boum coriis munierunt, ut ab igne forte iniecto aut alia quavis ab 
hostibus eiaculata peste tuta forent, arma ipsi expedierunt, vim repel- 
lere parati quaecumque ab imperatoris inferretur. his imperator com- 





τς — «ὦ . NEN 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 423 ᾿ 


περαίαν Γενουΐταις πέμπειν τοὺς κωλύσοντας, of καὶ συχνοὺς C 
πέμποντες τοὺς ἀπεροῦντας μὴ πλεῖν προσωτέρω οὐκ εἶχον πεί-- 
Su». οἱ δ᾽ ἀπεστεύγουν μὲν πρὸς τὴν ἔνστασιν, ὅμως τὸ ἐφ᾽ 
ἑαυτῶν προορώμενοι μόνον εἴς τε τὸ πρὸς βασιλέως εὔνουν καὶ εἷς 
513» πρὸς τὸ γένος ἐπιστροφήν, ἠφίουν τὸ πᾶν ἐπ᾿ ἐκείνῳ. ὃ μέν- 
τοι γε βασιλεὺς ἐσχάτην περιφρόνησιν ἡγησάμενος, καί γ᾽ εἰς 
ἀτιμίας μείζονος λόγον, εἰ χαϑυφεικότος ἐχπλεύσειαν, ἐπαγείρει 
μὲν τὰς κατὰ τὴν πόλιν εὑρεσείσας ὁλχάδας, περισυνάγει δὲ καὶ 

καϑώς τις ἐπακτὴρ κύνας τὸ ἀνὰ τὴν πόλιν Γασμουλικόν, dqu- D 
οστῷ δὲ τούτοις τὸν βεστιάριον ᾿“λέξιον τὸν “Μλυάτην. κἀκεῖνος 
ἅμα τοῖς περὶ αὐτὸν τὸν Βόσπορον ὡς εἶχε διαπεραιωϑεὶς δεινὰ 
ἐποίεε προστάσσων" καὶ εἰ μὴ τούτους καταγωνίσονται, ἴσον 
ἐτίϑει καὶ τῷ τῆς ἀρχῆς στέρεσϑαι. συνταξάμενοι τοιγαροῦν οὗ 
ἐπὶ τῶν νηῶν, οἱ δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ αἰγιαλοῦ παραταξάμενοι, τὴν 
15 φορτηγὸν κατιοῦσαν ἐδέχοντο. καὶ οἵ μὲν προσπίπτοντες καί γε 

κύκλῳ περιπτυσσόμενοι μαχητῶν ἔργον ἐπλήρουν, ἀλλ᾽ οὐκ ἤνυον E 
τὸ παράπαν᾽ ἥ τε γὰρ ἐξ οὐρέας δρμὴ καὶ τὸ ὑπερανεστηχὸς τῆς 
νηὸς ἐκείνοις ἐς ὅτι μάλιστα ἐβοήϑει, καὶ μάταιος τοῖς ἀνϑιστα-- 
μένοις ἦν 7 σπουδή. καὶ οἱ μὲν ἐπεῖχον δὁρμῶντες ἐφέξειν, οἱ 


10. βεστιαρίου P. 


perti imperavit Genuensibus Peraeae degentibus mittere qui sisterent 
os populares suos, et iis suaderent non sic insalutato imperatore prae- 
terire. feceront id illi studiose: sed nibil profecerunt, perstantibus aliis 
in proposito et monita convicio repellentibus. quare illi, ne sibi fraudi 
esset aliena contumacia, retulerunt imperatori se quod suarum erat par- 
tiem sedulo egisse, dolere autem quod bi sui cives sibi morigeri non 
fuerint: coérceret eos ipse pro sua potentia, nec peccantium culpam im- 
putaret insontibus, aut gentis universae proprium esse duceret paucorum 
crimen, his imperator swditis summae sibi fore ignominiae reputans tam 
proterve se contemni sibique illudi sinere, immittit jn eos repente quan- 
tum expeditsrum io navalibus et portubus repertum est navium. hae 
emnes. universis o Gasmulica navali militia, qui tum Constantinopoli 
fuerunt, plenae, canum instar irritatorum coortae in transeuntes Genuen- 
ses sunt undique, vehementissime instantes. impositus ad hoc dux i 
fuerat vestiarius Alexius Alyattes, qui cum suis confestim traiecto 
ro nihil sibi reliqui ad omnem oonteptionem faciebat, mandans atque 
. instigans, sicque in animum inducens, si non expugnaret tali loco teme- 
rarios piratas, nihilo sibi minus id fore dedecus quam si praefectura 
ignomimiose privaretur. ordinati ergo hinc quidem in foris navium, hinc 
e terra in littore milites, pro se quique eiaculando impetebant onerariam. 
sed cum nihil minus quam quantum ab optimis expectari militibus poterat 
tali tempore facerent, frostra erant tamen, utique adversus onerariam 
extantibus alte, iisque munitis, lateribus , et valido ἃ puppi 
impulsam vento, sicque prorsum irrevocabili reentem cursu, sirepitos 


424 GEORGII PACHYMERIS 


δ᾽ ἐπὶ τῆς νηὸς κατημέλουν ὡς μηδὲν ἀνυσόντων" συχνῶν γὰρ 
ὀϊστευόντων τοὺς φώσσωνας καὶ πολυοποὺς ποιούντων τὸ στερρὸν 
ἐνίκα τοῦ πνεύματος, καὶ προσεχώρει μεῖζον ἢ ὥστ᾽ ἐπισχεϑῆναι 
P 287 τοῖς κάτωθεν ἐμποδίζουσι, καὶ κατ᾽ ὀλίγον διολισϑαίνουσα διε-- 
φύγγανε τοὺς ἐπιτιϑεμένους κύκλῳ, πολλοὺς πρὸς ὀλίγους ὄντας. 5 
ὃ δὲ βασιλεὺς ἔξω που καϑήμενος ἔσφυζε τὰς ὑρμὰς ἐνορῶν τὰς 
ἀποφυγάς, καὶ συχνοὺς ἔπεμπεν, ἄλλους ἐπεϑάρρυνεν, ἄλλους 
κελεύων xal προσαπειλούμενος. ai σπουδαὶ δ᾽ ἦσαν ἀνόνητοι, 
καὶ τῶν σπευδόντων τὰς χεῖρας τῷ οὐρίῳ τοῦ πνεύματος 7 ναῦς 
ἀπεδίδρασκεν. ὧς γοῦν ἐκεῖνοι μὲν ἐν ἀπόροις ἦσαν, ὃ βασε- 10 
λεὺς δ᾽ ἐν ἀϑυμίᾳ δεινῇ, χλεύην τὸ πρᾶγμα οἱόμενος καὶ ἄντι-- 
B xovc γέλωτα, elodyn τις τῶν ἀμφ᾽ αὐτὸν βουλὴν δοχοῦσαν συν- 
οίσειν. ἣ δ᾽ ἦν χρησαμένους παρὰ Καταλάνων τῇ σφῶν vri, 
μεγίστῃ τῶν ἄλλων οὔσῃ, ἐπιβῆναι τοὺς αὐτάρκεις πολεμάρχους, 
καὶ οὕτως ἐπεμβαλόντας τοὺς ἐκείνης φώσσωνας τῷ προσαράσ-- 15 
σοντι πνεύματε ὡς πρώτως μετέχοντας τοὺς τέως ὠργυιωμένους 
ἐπιτειχίσαι, ὥστε καὶ ἀπνοεῖν, καὶ οὕτω τῆς δρμῆς καϑυφεῖσαν 
ἐπ᾿ ἐχείνην δρμᾶν τοὺς ἐπὶ ϑατέρας ὄντας. τοῦτο γοῦν βουλευ- 
C ϑὲν ἅμα τῷ λόγῳ τὸ ἔργον ἠνύετο, καὶ δὴ τὴν ταχίστην ἐμβαᾶν- 
τες ἐκ πρύμνης γίνονται τῆς καταγομένης᾽" ἔτυχε γὰρ καὶ ἡ ναῦς 30 
ἐγγύς, καὶ εὐχερὴς ἦν μετενεχϑῆναε πρὸς τὰ προηγούμενα. 


6. τῇς ἀποφυγῆς 7. ἐπιϑαρρύνων 7 


vani circam tumulteantium egregle securam. ridebant igitar eius vectores 
conatus hostium inanes; et cum distenta vento carbasa crebris undecun- 
que sagittis perforarentur, iis utcunque pertasis pedem nibilo secius fa- 
cere pergebant, abundante vi aurae propitiae; qua longius ante a tergo 
sequentes efferebantur, quam ut esset periculum ne ἃ quoquam eorum 
[ror adiri, nedum capi aut teneri possent. quae vero naves a lateri- 

incurrerent, eas utpote humiliores et minores ludibunde repellebat 
ingens mole et plenis velis oneraria pervolans. cernebat haec imperator 
ex edito longe intuens, alios missitans super alios, adhortans, iubens, 
minans. sed et ipsius iubentis οἵ parentium cunctorum aeque inanis ef- 
fectuque cassa studia erant, evolante inter manus navi beneficio venti 
prosperi. cum ergo milites quidem quo se verterent ignari, imperator 
autem sui contempta ludibrioque tanto in iram irritatus maximam, varie 
sed inutiliter aestuarent, fuit qui Augusto consilium e re nata aon im- 
probabile suggereret. id erat ut in quandam, quae magna et praevalida 
orte illic stabat, Catelanorum navem commodato a dominis acceptam, 
inductis repente quot ea posset capere militibus, iuberet illam continuo 
expansis ei vento totis velis in puppim fugientis invehi, et sic in- 
fracta vi aurae viaque Boreae obstructa, velocitatem imminuere ruentis 
eursumque retardare. dictum in opus confertur. momento se admovet ἃ 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. V. 425 


χἀκεένης πεσούσης πρόσϑεν ai τῆς δευτέρας πνοαὶ ἐμπαίουσι τῇ 
προτέρᾳ, καὶ τὸ πολὺ φύσημα τῶν φωσσώνων τῆς πολεμίας εἷς 
ὀλίγον περιστὰν αὐτίκα ἀχίγητον τὴν ναῦν ἐνειργάζετο. ἐμπι- 
πτουσῶν τοιγαροῦν ἀμφοῖν ἐκ ϑατέρας ἐχϑοροῦντες εἷς ἐχείνην, 

5 xal τῶν κάτωθεν προσβοηϑουσῶν, μεγίσταις προϑυμίαις ἔβαλον. D 
xal οὕτως ἐπ᾽ αὐτοῖς ἄλλοι καὶ ἐπ᾿ ἐκείνοις ἕτεροι ἐπεμβαίνοντες, 
τοῦ βασιλέως παραϑαρρύνοντος ἔξωϑεν, χρατερᾷ μάχῃ ἐπὶ πολὺ 
τῆς ϑαλάσσης προελϑοῦσαν αἱροῦσι τὴν ναῦν, καὶ ταύτην μὲν 
πρὸς τῷ βασιλικῷ νεωρίῳ ἱστᾶσι κατάξαντες, αὐτοὺς δὲ ταῖς 

10 ἀξίαις δίκαις ὑποβαλόντες ἐτιμώρουν. πολλοῖς δ᾽ ἐκείνων καὶ 
τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξώρυττον τοῖς προστυχοῦσι πασσάλοις, ἀντί- 
ποινα τῆς πρὸς τὸν βασιλέα καταφρονήσεως. παρεοικὸς τούτῳ E 
ξυμπίπτει καὶ ἄλλο τι, xal τοῖς Γενουΐταις προστρίβεται ἔγκλη- 
μα. τινὸς γὰρ ἐκείνων ὑπερηφανευσαμένου προσελῶντι, καὶ εἶ- 

15 πόντος ὡς ἥ πόλις καὶ πάλιν ἔσται τοῖς ἡμετέροις, ζηλώσας ἐκεῖ- 
γος βάλλει xard χόρρης καὶ τὸν ὀφθαλμὸν ἀχρεῖοι τῷ “Ιατίνῳ, 
καὶ εὐθὺς τῷ πλήξαντι ὃ διὰ μαχαίρας ἐσχεδιάζετο ϑάνατος. 
τοῦτο μαϑὼν βασιλεὺς δεινὰ ἐποίει, καὶ τὸν ἴδιον προσερέτην 
οὐκ ἀνίει ζητῶν. ὡς δ᾽ οὐκ ἐδέδουν (οὐδὲ γὰρ ἦν) εὐθὺς ϑυμὸς P $88 
40 αἴρεται xaT^ ἐκείνων, καὶ τῷ ἸΜουζάλωνι ἸΠανουὴλ αὐτίκα 


8. nautis P. ibid. εἰργάζετο. συμπκιπεουσῶν 7 13. ἄλλο 
sa P. 


tergo inumbrans et ventum intercipiens oneraria, latitudine vaste patea- 
tium alarum obicem opponens vento propellenti Genuensem navem; quae 
sic destituta constitit, otiumque admotis hostibus dedit in eem insiliendi, 
adiuvabat id agentes e Catelano paris altitudinis navigio varius et vehe- 
mens undique conatus humiliorum undique navium omni ex parte ado- 
rlentium, nec obsisti diutius potuit. alii super alios irrumpentes perru- 
perunt tandem aditum; et post longam atrocemque pugnam, adbortante 
suos e loco conspicuo praesente imperatore, capta tandem oneraria in 
urbis navale deducta est, vectores autem eius meritis subiecti poenis. 
multis enim eorum effossi sunt oculi sudibus forte repertis sub miserorum 
pelpebras infixis, debito, ut exprobrabant, supplicio, despectui habere 
Don veritis Augustam maiestatem. contigit et quiddam alias buic non ab- 
simile, unde gravis in eosdem Genuenses et invidia publica et indignatio 
principis exarsit. cum enim quidam ipsorum iactabunde Proselonti dixis- 
set '"iterum a nostris urbs obtinebitur,"" indignans ille infregit colaphum 
tam valide Latino ut oculi ei usum ademerit, non impune: nam statim 
percussor gladio confossus interiit. quadam eius rei fama spersa cemmo- 
fus imperator hanc certo factum explorandi rationem init. suum reddi 
sibi remigem ἃ Genuensibus poscit, graviter id urgens, et ni faciant mi- 
nans, ut autem illi non reddebant (nec sane poterant eum repraesentare 
qui nusquam iam esset), pro convictis hoc ipeo patratae caedis eos ha- 
bens, nec ferendum id facinus ratus , Manuéli Muszaloni subito imperat, 


426 GEORGII PACHYMERIS 


προστάσσει τὸ γένος ἐξαναστατοῦν ἅπαν μηδὲν μελλήσαντα. 
συνῆκτο τοίνυν ἐν ἀκαρεῖ τὸ στρατιωτικόν, ὅσον ἦν ἐν τῇ πόλεε 
καὶ ὅσον ἔξωϑεν προσεγένετο. καὶ ἅμα φοβεροὶ μὲν ἰδεῖν φοβε- 
ρώτεροε δ᾽ ἐπιϑέσϑαι τὰς ἁπάντων οἰκίας κυχλοῦσι, καὶ πρὸς 
τῷ ἐγχειρεῖν ἦσαν, τὴν ἀπὸ τοῦ βασιλέως ἀναμένοντες κέλευσιν. 5 

B οἱ δὲ τῷ φοβερῷ ἐκπλαγέντες, xal καϑ᾽ ὅσον οἷον τε συστείλαν-- 
τες τὸ ἔμφυτον τοῦ ϑυμοῦ, ἀπηνεοῦντο πρὸς τὰ πραττόμενα, 
καὶ τῆς κατὰ σφᾶς ἰσχύος ἀμείνους τῇ ὑποκλίσει καὶ τῷ ταπεινῷ 
σχήματι κατεφάνησαν, καὶ δὴ πρὸς ἱκεσίας ἐτράποντο, καὶ 
προσελιπάρουν τῶν ἰδίων τραχήλων ἐχδήσαντες ἑαυτοὺς ἐς ὃ τι 10 
καὶ βούλεται ὃ κρατῶν χρήσασϑαι,᾽ ὁμολογοῦντες ἥττους εἶναι 

C τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, καὶ ὃ τι προστάσσοι εὐπειϑεῖν ὑπισχνού- 
μένοι, μηδ᾽ ἀναφυγὴν εἶναι σφίσι πλὴν τὴν ἀπὸ τοῦ βασιλέως 
συμπάϑειαν. οὕτω ταπεινωθϑέντες τῷ φόβῳ πλῆϑος ἄϑρουν 
πρὸς τὸ κελευόμενον ἐνεδίδουν, καὶ πολλῷ χρυσίῳ προστιμηϑέντες 15 
τὴν βασιλικὴν ὀργὴν μόλις καταμαλάττουσι, πολλῷ τῆς σφῶν κορύ- 

D ζης ἐκείνην ἀνυσιμωτέραν γνωρίσαντες. καὶ ταῦτα μὲν ἐν τούτοις. 

15. προτιμηϑέντες P. 


exterminet sine mora genus universum Genuensium. ille momento, quan- 
tum erat in urbe, quantum in suburbana vicinia militum, cogit. adsta- 
bat acies visu ipso terribilis, minis et procinctu saeviendi formidolosior 
multo, iis utique quibus praesens pernicies intentabatur.  circumeunt 
extemplo cunctorum domos, ferventes impetu proximo diri adoriendi ne- 
gotii, ad quod nutum modo imperatoris expectabant. fregit baec species 
quantumvis audaces alias animos, et tumentes licet intus innatae, offen- 
sione nova irritatae ferociae compressit spiritus. cum enim sedatiori mente 
reputarent quam in praecipiti res eorum salusque penderet, facile vide- 
runt non esse id tempus experiendarum virium, quas male comparato 
certamine succubituras, si cum imperatoris potentia committerentur, haud 
esset dubium. ira ergo propria in potestate habita, ad alienam, unde 
metuerent, exarmandam efficacissimum delinimentum adhibuere supplicis 
demissionis, siquidem humili provoluti habitu ad pedes principis, et funi- 
bus in suas ipsi cervices iniectis apparentes, misericordiam implorabant, 
obnoxios se ferentes, paratosque ad quidvis subeundum quod rneret 
Augustus, cuius potestate se inferiores agnoscerent et maiestati obse- 
uuturos ad nutum sancte pollicerentur. unum sibi tutum in clementia 
us à clade imminente videre perfugium: in id se confugere, ac ne illo 
excludantur etiam atque etiam orare. sic metu in modestiam subacta 
conferta illa plebs pertinacism remisit prius ostensam, prompte quod 
mandabatur exequens. indictum enim multae nomine magnum auri pon- 
dus exolverunt, lucro non parvo imputantes vel sic placare atque a pro- 
priis capitibus quantovis fortunarum damno avertere potuisse imperatoris 
, €am iam tandem agnoscentes efficaciorem ad vindicandum scelus 
quam esset ipsorum ad audendum perpetrandumque proiecta temeritas. 
et haec quidem sic se habuere. 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 427 


Z. 


Bas δὲ καὶ αὖϑις φροντίδων ἦρξε τὰ κατὰ τὸν "fiov κινού- P. 292 
μενα. αἷ γὰρ συνϑεσίαι τοῦ Κωνσταντίγου καὶ ἐπὶ τῷ κήδει 
σπονδαὶ συνεχέοντο ἤδη, τῆς Maglag κινοίσης τὸν ἄνδρα πρὸς 
ἔχϑραν ἐφ᾽ οἷς καὶ παιδοποιησαμένων τὸν ΠΠ]ιχαὴλ ἐν ἀναβολαῖς 
στὰ περὶ τὴν ΜΠεσέμβρειαν ἦσαν, καὶ δῆλος ἦν βασιλεὺς ἐκείνοις 
πλαττόμενος ἀφορμὰς τοῦ μὴ διδόναι ἃ καὶ χαϑάπαξ διδόναι οὐκ 
ἦν βουλομένῳ ἐκείνῳ. ἀνερρίπιζε δὲ τὸ μῖσος xal fj πρὸς βασι- B 
λέως τῆς μητρὸς ἐκείνης Εὐλογίας παρόρασις. τὸ δ᾽ αἴτιον 
3j περὶ τῶν γεγονότων τῇ ἐχκλησίᾳ διαφορά, ὡς εἰς ἐχϑρὰν λογί- 
1ο0ζεσϑαι τῷ κρατοῦντι μὴ ὅπως αὐτὴν σχιζομένην τῆς πρὸς τὴν 
ἐχκλησίαν κοινωνίας, ἀλλὰ xal πολλοὺς τῶν σχιζομένων περι-- 
ποιοῦσαν xal περιϑάλπουσαν. ταῦϑ᾽ 5 Ἰαρία πυνϑανομένη 
τῶν ὁσημέραι παρ᾽ αὐτὴν φοιτώντων (ἦσαν γὰρ καὶ τῶν μοναχῶν 
οὐκ ὀλίγοι τὴν εἷς ἐκείνην στέρξαντες ἱχετείαν) δεινὰ ἐμελέτα κατὰ C 
15 τοῦ ϑείου, στυγοῦσα μὲν καὶ τὴν πρᾶξιν, ὡς πρὸς τοὺς ἱκετεύον- 
τας ἔλεγεν, ἐν δεινῷ δὲ ποιουμένη καὶ τὴν τῆς μητρὸς πρὸς βα- 


γι... 


(μετα imperatori novarum initium curarum attulerunt res apud Hae- 
mum iterum turbatae. nam conventiones Constantini et illa foedera, 
nuptiali utcunque necessitudine firmata, iam confundebantur, Maria virum 
in hostile adversus Romanos odium movente eo efficacius, quo pluris ea 
esse apud ipsum coeperat edito ei filio, qui Michaél est dictus, cessante 
interim imperialium promissorum fide. nam cum pactis sponsalibus rece- 
pisset imperator Mesembream Constantino se cessurum, nondum esm tra- 
diderat; et satis apparebat deliberatum esse ipsi nullo unquam fine com- 
minisci praetextus non dandi quod amitteret invitissimus. subiecit iam 
Pe se ardenti offensioni flammam nova iniuria neglectae spretaeque ab 
peratore Eulogiae, quae mater erat uxoris Constantini. causa nter 
eos dissidii foit Éulogiae declarata propensio in eas quae minus impera- 
tori probabantar factionum ecclesiasticarum partes, quam ille odio sororis 
in se cuidam imputabat. sane matronae huius in ea re ita eminebat stu- 
dium , ut non contenta se ipsam ἃ communione consentientium fratri Au- 
gusto segregare, plerosque etiam auctores participesque schismatis con- 
ciliare demerendo sibi fovereque patrocinio palam affectaret. baec Maria 
qnotidanis audiens nuntiis (cursitabant enim inter matrem filiamque nun- 
inandis in causam schismatis muliebribus suffragiis intenti monachi non 
pauci) gravia in avunculum machinari orsa est, invita ipsa quidem et 
abhorrens ab impio in speciem facto, ut dicere solebat implorantibus eius 
opem quos dixi monachis, tamen excusans, sinere inultam se non poese 





428 GEORGII PACHYMERIS 


σιλέως ἀπέχϑειαν. ὅϑεν καὶ πρὸς ἴσα δεικνῦσα τὸ ἔχϑος πειρᾶ- 
ται πράττειν xol μεῖζον ἢ κατὰ γυναῖχα" τὸν γὰρ Ἰωσὴφ σὺν 
ἄλλοις, ὃν δὴ καὶ Καϑαρὸν ὠνόμαζον, πέμπει πρὸς Παλαιστί- 
Ὁ »g» ἅμα μὲν τῷ τῆς [lag πατριάρχῃ τὰ πραχϑέντα διασαφή- 
σοντα, ἅμα δὲ καὶ τὸν σουλτὰν κατὰ βασιλέως ὡς ἐνὸν ἐκείνῳ 5 
παρακινήσοντα, ὥσϑ᾽ ἅμα ἐκεῖνον μὲν ἔνϑεν Βουλγάρους δ᾽ ἐν- 
τεῦϑεν συνελϑόντας τὴν χώραν τοῦ βασιλέως καχοῦν" εἶναι γὰρ 
καὶ τῷ ϑείῳ ἀπηχϑημένον τὸν βασιλέα ὡς παραβάντα τὴν πρὸς 
ἐχεῖνον ϑρησκείαν, οὐδὲν δ᾽ ἄλλο εἶναι τὸ κινοῦν ϑεὸν ἐπ᾿ ἀν-- 
ϑρώπους ἢ τὸ παραβῆναι σφᾶς τὴν πρὸς ἐκεῖνον νομιζομένην 10 
E δόξαν ἀρχῆϑεν. τῷ μὲν οὖν πατριάρχῃ oi παρὰ τῆς ἸΠαρίας 
πεμφϑέντες πιστὰ λέγειν ἐδόκουν, καὶ παρ᾽ ἄλλων μαϑόντι τὰ 
γεγονότα" ὅϑεν xal παρὰ μόνον τὸ μεγεθϑύνειν προστιϑέντας τὸ 
πρᾶγμα ἀληϑινοὺς πρέσβεις εἶχε, καὶ οὐκ ἐπολυπραγμόνει τὸν 
πέμψαντα, ἐπίστευε δὲ τοὺς περὶ τὸν ““λεξανδρείας ᾿ϑανάσιον 15 
καί γε τὸν "Ἀντιοχείας Εὐθύμιον ἐχεῖνο πράττειν ὃ καὶ μόνος 
P 293 ἠξιοῦτο ποιεῖν, τῷ δέ γε σουλτὰν παρ᾽ ἐλπισμὸν ἦν πάντα ἡ 
ἐκείνων πρεσβεία ὡς μηδέ ποτ᾽ ἄλλοτε γενομένη τοῖς πρὸ αὐτοῦ 
τῆς «Αϊγύπτου ἄρχουσι" προσέτι δὲ καὶ τὸ ἔϑνος τῶν Βουλγάρων 
μὴ περιφανὲς ὃν ὥστε καὶ elg ἀρχὴν ἀνάγεσθαι, ἐν ὑπονοίαις τὴν 90 


aversionem & matre sua quam prae se ferebat imperator; cui proinde 
parem odii mensuram rependere aggressa, plus nocere conata est quam 
verisimiliter potuerat a muliere timeri, siquidem Iosephum quemdam 
cognomento Catharum cum aliis in Palaestinam misit, partim ut Aeliae 
atriarchae marífestarent quae acta fuerant, partim ut huius opera, col- 
rantes eodem et'ipsi pro virili, Sultanem flic dominantem in impera- 
torem concitarent; quo illo inde, Bulgaris ex parte alia irrumpentibus, 
imperatori subiectae Jrorinciae ancipiti utrinque malo vexarentur. nam 
exosum esse utique deo imperatorem ob ea quae contra ritus patrios in 
religione immutasset: una re autem maxime moveri et concitari deum ad- 
versus homines, si eos videat olim sancita ecclesiasticae doctrinae dogma- 
ta legitimumque usum sacrorum corrumpere intrusa novitate non vereri. 
ac patriarchae quidem missi a Maria facile persuaserunt quae narrarunt, 
utpote ipsi iam ab aliis audita; itaque cum ἢ novi cognitarum antea re- 
rum nuntii nihil nisi exaggerarent indignitatem fama iam celebrium acto- 
rum, pro veris eos et sincere agentibus legatis habuit, nihil coriose in- 
circa mentem eius a quo mittebantur, aut inquirendum suspiciose 
ducens de toto istius legationis consilio, eoquid arcani quidpiam artificii 
. et politicarum privatarumve-rationum specioso zeli pro religione obtentu 
eelaret, itaque tanto studio in negotium incubuit, ut vel si contingeret 
Alexandrinum Athanasium et Antiochenum Euthymium imperatori assen- 
. iri, profiteretur solum se non dubitaturum obsistere. ltanem quod 
, inexpectatissima haec ei accidit legatio, quippe em nu 
unquam fando esset auditum decessores suos Aegypti princjpes accepisse. 
offendebat etiam obscuritas Bulgaricae gentis parum hactenus celebris, 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 429 


πρεσβείαν ἐποίει, καὶ σιγηλῶς ἀπέπεμπε. τὸ μέντοι ya δοκοῦν 
τῷ τῆς "flag πατριαρχεύοντι Γρηγορίῳ καὶ λίαν ἀληϑινὸν ἦν. 
ὁ γὰρ ᾿Αντιοχείας καὶ προεπεδήμησε τῇ Κωνσταντίνου, ῥυσϑεὶς B 
τῶν τοῦ ῥηγὸς “Αρμενίας χειρῶν. ἐχεῖνος γὰρ ἔχϑος τῷ πατριάρ-- 
5xp τηρῶν καὶ ϑέλων ἐχποδὼν ποιῆσαι, ἐπεὶ ἀνὰ χεῖρας εἶχε τὸν 
ἄνδρα, ἐκδίδωσι τοῖς ἀπάξουσιν ἢ δὴ καὶ ἀπολῖναι ἐκ τοῦ παρα- 
χρῆμα ξυμβαίη. καὶ οἱ λαβόντες ἀμφιάλῳ κατεπίστευον πέτρᾳ, 
ἐρήμῳ οὔσῃ καὶ ἀπανϑρώπῳ τὰ dg παράκλησιν. ἀλλ᾽ ἐκεῖνος 
ῥυσϑείς, ὡς ἔλεγε, ταῖς τοῦ ϑαυματουργοῦ Νικολάου ἐπιστα-- 
τοσίαις, βασιλεῖ προστρέχει καταχϑεὶς εἰς πόλιν, ὃ δέ γε “Ἅλεξαν»- C 
δρείας, καὶ αὐτὸς ὕστερος τῶν πραχϑένεων γεγονώς, ἀναλύειν 
μὲν οὐκ εἶχε τὸ γεγονός, ὅμως δ᾽ εἰρήνευεν, ἐμποδὼν ἔχων τὴν 
ξενιτείαν τοῦ ταῦτα ζητεῖν. οὐ γὰρ προσχέχλητο ἐπὶ τούτῳ, 
ἀλλ᾽ αὐτὸς κατὰ παραμυϑίαν ὧν ἔπασχεν λυπηρῶν ἐν τοῖς ἀϑέοις 
16 διάγων ὡς ἐπὶ λιμένα τὸν βασιλέα χατέφευγε, καὶ ἐπιτετελεσμέ- 
ψοις ἐπιστὰς ἔχρινε δεῖν ἡσυχάζειν, τοῦ μὲν συμπρᾶξαι παντελῶς 
ἀπέχων, τὸ δ᾽ ἀνωκιγεῖν καϑεστῶτα ἡγούμενος ἄκαιρον. D 
2. Ἢ μώντοι ye Mooía ἸΠιχαὴλ τὸν παῖδα καὶ παρὰ τὴν P 294 
ἡλικίαν στέψασα βααιλικῶς ἔτρεφε καὶ ἀνῆγε, τὴν εὐφημίαν μετὰ 
6. ἀπολέσθαι 7 9. τοῦ deerat. 
nec multum judicatae; quare ab i tota res pro suspecta con- 
ta est, —8 ue silentio dimissi. caeterum Aeliad patriarcham sua 
minime fefellit opinio Gregorium, in iis quae de aliis duobus patriarchis 
&utumaverat. nam Antiochenus quidem iam tum Constantiaopolim adve- 
neret, liberatus e manibus regis Armeniae. hio enkm rex ei patriarchae 
infensus, et amovere de medio ipsum cupiens, forte incidentem in suas 
menus tradiderat certis hominibus abducendum eo ubi perire illum brevi 
necesse esset, et illi acceptum rupi desertae mari circumfluae commise- 
rant ad certam exitium, omni quippe humani subsidii comimerciique de- 
stitutae facultate. verum ille liberatus inde, ut aiebat, coelesti auxilio 
thaumaturgi Nicolai, ad imperatorem confugit, Constantiaopolim se con- 
ferews. Alexandrinus autem, post ista quae de religione nuper sancita 
quidam improbabapt evectus in thronum, retexere prius acía non cura- 
vit; quare quietus permanebat, eo securius quod prepter locerem ubi 
degebat longinquitatem a Constantinopoli minime aspergendum sese con- 
fideret qualicumque invidia rerum illic transactarum, praesertim ad qua- 
rum ipse comsilia vecatus non fuisset. accedebat quod multis, ubi erat, 
inter barberos verae hostes vivens, adversia conflictatns, ob- 
struere sibi quem unum at ad confugium paratum portum gratiae 
imperatoris e re sua nom putabat. Xaque obnoxium se illia quo solatium 
expectaret praebuit, nihil succensens ab eo constitutis, sed quietem am- 
pleotens, abstinens tamen diserte comprebatiene iam aciorum, verum iis 
qeomodocumque semel statutis intempestivum nunc quidem existimans 8 se 
controversiam moveri. 
2. Interim Maria Michaslem filium aetete immatura coronari cure- 
vit, regieque inde alebat educabatque, in acclamationibus publicis lecum 


430 " GEORGII PACHYMERIS 


πατέρας τῷ παιδὶ παρέχουσα. ὑπόπτως δὲ τῷ Σφεντισϑλάβῳ 
καὶ λίαν ἔχουσα, δεσπότῃ γε ὄντι, ὑποποιεῖται δὲ δολίως ἐκεῖ-- 
γον" τὰ γὰρ τοῦ Κωνσταντίνου ἀσϑενῶς ἔχοντος ἐποίει τοιαῦτα 
κατασκευάζειν περὶ τῷ παιδὶ δειλιῶσαν. πέμψασα γοῦν, ὅρκοις 
B μὴ ἐπιβουλεῦσαί οἷ, πείϑει παραγενέσϑαι τὸν Σφεντίσϑλαβον 5 
παρ᾽ αὐτήν. ὃ δὲ τοῖς ὅρκοις ϑαρρήσας εἰς Τέρνοβον ἧκε, καὶ 
ἤδη παρηβηκότα υἱοποιεῖσϑαι ἠξίοις καὶ δὴ ἐπ᾽ ἐκκλησίας περι- 
φανῶς τῇ Magía ἐκεῖνος υἱοπεποίητο" μετὰ γὰρ τὰς τοῦ ἱερέως 
ἐντεύξεις xal τὰ ἐπ᾿ αὐταῖς φῶτα, διασχοῦσα τὸν ἐπενδύτην 
ἄμφω Μιχαὴλ καὶ Σφεντίσϑλαβον παρ᾽ ἑχάτερα τῶν αὐτῆς ἀγκα- 10 
λῶν ἐτίϑει, καὶ συνϑεσιῶν γενομένων ἀπελύετο ἐπ᾿ οἴκου υἱὸς 
C κεκλημένος τῆς τῶν Βουλγάρων δεσποίνης μετὰ ἹΠιχαὴλ ὃ Σφεν--: 
τίσϑλαβος. οὔπω πολὺς χρόνος τὴν υἱοποιέαν παρεμέτρει, xal 
δολιευσαμένη κτείνεε ἡ δῆϑεν μήτηρ τὸν υἱοποιεῖσϑαι πιστεύς--: 
σαντα. ἀλλ᾽ ἡ Δίκη οὐχ ὥσπερ ἔϑος αὐτῇ τὰ πολλὰ κατημέλει, 15 
ἀλλ᾽ ἀνιστᾷ τὸν ἐκζητήσοντα τὸ αἷμα τοῦ ἀδίχως πεφονευμένου. 
D καὶ ὃ λόγος ἄνωϑεν βούλεται μετελϑεῖν τὰ τῆς διηγήσεως. 
Ε 8. Ἦν ἀγρότης ἐκεῖσε μισϑοῦ βόσκων χοίρους, Κορδό- 
χουβας κεκλημένος" τὸ δ᾽ ὄνομα ἡ “Ἑλλήνων γλῶσσα tlg λάχανον 


οἱ post parentes tribuens, sed his illam intentam conturbabat ἃ Sphen- 
tisthlabo molesta suspicio, ius utique non inverisimile ad Bulgariae prin- 
cipatum habenti, nec contemnenda δὰ id tuendum potentia subnixo, 
quippe qui despota iam esset; quare optimum putavit dolis illum aggredi, 
raetextu fraudis indidem sumpto unde causa ipsi pro puero timendi ma- 
jor erat, e morbo videlicet regis et viri sui Constantini sine spe de- 
cumbentis. mittit ergo certos homines ad Sphentisthlabum , qui post- 
quam iuramentis ei quam religiosissimis sincerae in ipsum Mariae bene- 
volentiae fidem plenissimam fecissent, quam blandissime rogarent venire 
ad ipsam ne gravaretur. persuasus ille ac fretus religione iurisiurandi, 
Ternobum se confert. nec ibi aspernatus senex annosus est ridiculam a 
tanto iuniori femina oblatam adoptionem, quae fratrem illum, et quidem 
minorem, faceret pueruli lactentis. res palam in ecclesia celebrata sic 
est. post adhibitos à sacerdote solemnes in talibus occursus benedictio- 
nes et ritus caeteros, magno allucente funalium numero, Maria i 
diducens palliam ambos hinc atque inde ulnis admovit, Micha&lem pusio- 
nem ac senem Sphentisthlabum ; e quibus hic in bunc modum foedere 
sancito, domum retulit novum titulum filii dominae Bulgarorum a Mi- 
chaéle puero secundi. non multum ab hac adoptione tempus processerat, 
cum circumventum insidiis, eo facilius quod-« sibi cavendo fiducia eum 
Dovae contractae necessitudinis averterat, egregia mater adoptatum occi- 
dit. at divina iustitia non qua solet in plerisque patientia sceleris huius 
poenam distulit, statim excitavit qui sa lapie caesi requireret. 
cuius eventus narratio paulo altius repetenda est. 
8. Erat in iis partibus rusticus quidam mercede porcos pascens, 
Cordocubas 9 cui cum quaedam inesset usu populáris illic 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 431 


ἐχλαμβάνει,, xal “αχανᾶς ἐντεῦϑεν φημίζεται, οὗτος τῶν 
χοίρων ἐπιμελῶς ἔχων ἑαυτοῦ κατημέλει, οὔτ᾽ ἐπὶ τροφαῖς 
οὔτ᾽ ἐπ᾽ ἐνδύμασιν ἀσχολούμενος, μόνῳ δ᾽ ἄρτῳ ἀποζῶν καὶ P 295 
ἀγρίοις λαχάνοις ἀπερίττως εἶχε καὶ ἀφελῶς, καὶ πρὸς τοὺς ἑταί- 
5povc καὶ αὐτοὺς κατ᾽ ἐκεῖνον ὄντας οἷς διεξήει πολλάχις, δῆλος 
ἦν μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ φανταζόμενος. οἱ δὲ οὐχ ἧττον κατεγέ- 
λων ἢ μὴν ἐπίστευον. ἐντεῖϑεν ἐκεῖνος τοιαύταις οὐκ οἷδ᾽ ónó- 
ϑεν ἐλπίσι μετεωρίσας τὸν νοῦν ἑαυτῷ προσεῖχε, καὶ εὐχὰς ἀπε- 
δίδου ϑεῷ ὡς ἔχων ἔτυχε" ποῦ γὰρ ἐχείνῳ μετὸν καὶ ϑείων λο- 
1ογίων κἂν ἐπὶ νοῦν, ἐν τοῖς ἀγροῖς ἴσα καὶ τοῖς παρ᾽ αὐτοῦ βοσχο- 
μένοις χοίροις τὸ παράπαν ἐχδεδιῃτημένῳ καὶ ἀφελῶς ἔχοντι; B 
σύννους οὖν τὰ πολλὰ διάγων, καὶ οὐδὲν προύργον τιϑέμενος 
τῆς πρὸς ἀρχήν τινα καταστάσεως, πολλάκις τὰ αὐτὰ διεξήει 
τοῖς ἀγρόταις ἐκεῖνοις καὶ συφορβοῖς, ἁγίων τινὰς ἐντυχίας λέ- 
15 γων καὶ παρακινήσεις τὰς παρ᾽ ἐκείνων elg ὃ κινηϑῆναι καὶ ἔϑνους 
ἄρξαι. ταῦτα πολλάχις διεξιὼν ἐπιστεύετος καὶ ἤδη ἄλλως 
προσεῖχον αὐτῷ ἢ ὡς ἐδόκει" τὴν γὰρ προϑεσμίαν ἐγγὺς ἐδήλου C 
τοῦ κινηϑῆναι. μιᾶς οὖν τὸ τῆς ὁρμῆς σύνϑημα λέγων λαβεῖν, 


10. ἴσα] ὅσα Ῥ. 


linguae oleris notio, Graeci qui olus lachanum vocant, istum, ubi coe- 
it innotescere, bominem Lachanae vocabulo celebraverunt. hic ita so- 
licite suibus sibi commendatis attendebat ut sese negligeret, non curans 
quid vestiret sut quo vesceretur, naturali simplicissime defungeus victu, 
solo pane et herbis agrestibus contentus. familiaribus utebatur indolis et. 
educationis similis homunculis; quibus plerumque magna de se quaedam 
olim futura quasi vaticinans iactabat, saepe illis irridentibus, nonnunquam 
etiam non plane detrectantibus credere, his ille nescio unde spebus in- 
flatus, gravitatem affectare coepit insolitam, componereque se in speciem 
sanctimoniae, colligens subinde animum, et deum jnvocans quibus uti 
poterat precibus homo fonditus omnis institutionis rudis, quippe in agri 
Bemper versetus pascendis intentus porcis. apparebat igitur fere cogita- 
bundus, verbis saepe significans voluere se animo nescio quam machina- 
tionem novi constituendi principatus, quem quasi ad scopum acta et me- 
ditamenta cuncta sua dirigeret. habebatque de talibus ad suos illos so- 
dales rusticos et subulcos serios saepe sermones, memorans mira etiam 
visa et quasdam apparitiones sanctorum, a quibus impelli se aiebat ad 
iugum excutiendum et sibi usurpandum gentis imperium. eiusmodi tam 
saepe disseruit, ut quantumvis incredibilium fidem faceret. iamque alio 
ei plerique studio quam prius attendebant, maxime cum ediceret fatale 
tempus decretae sibi divinitus potentiae imminere, moxque se erupturum 
jn eius arripieodae conatum, quem prospero successu fortunandum sciret. 
ad haec arrectis aliquandia subito diem pronuntiavit, qua die proditurus 
esset 6 latebris et maturo jam praeclaro coepto felix auctore deo suspi- 
cium daturus. nemo dubitavit aot renuit. conc'amarunt omnes duceret 
quo vellet; se alacriter ἴω cunctis obsecuturos. nec facta dictis abfuere, 


432 GEORGII PACHYMERIS 


αὐτίχ᾽ ἐκείνους ἐφέλκεται πρὸς τὴν ἑαυτοῦ ϑεραπείαν, κἀκείνῳ 
ἕπονται ὡς μέγα τι ἐλπίζοντες πράξειν. ἀπέρχονται γοῦν εἰς 
χώραν, καὶ τὸ τοῦ συφορβοῦ κηρύττουσιν ὄνομα, ὡς ϑεόϑεν 
ἧκέ οἱ τοῦ ἄρξαι σύνθημα. καὶ ἅμα λέγοντες ἔπειϑον, καὶ 
προσεπετίϑεντο πλείους ἑκάστης. κἀκεῖνος πρὸς τὸ εὐσταλέστε- 6 
ρον μετεβάλλετο, ἀμπεχόνην τ᾽ ἐνεδιδύσκετο xal σπάϑην περιε- 

D ζώννυτο ἵππου τ᾽ ἐπέβαινε, καὶ ἐϑάρρει πρὸς ἔργα μείζω ἢ κατ᾽ 
αὐτόν. τοῦ γοῦν Κωνσταντίνου ἀσϑενῶς τοῦ σώματος ἔχοντος 
(τὸ γὰρ σκέλος κατεαγὸς ἔχων ἀκίνητος ἦν, χἄν nov καὶ ἀπελ- 
ϑεῖν ἔδει, ἐφ᾽ ἁμάξης ἐφέρετο φόρτος κενὸρ) πολλοὶ κατωλιγώ-- 10 
ρουν, καὶ μᾶλλον οἱ πρόσοικοι Τόχαροι, ἐκδρομὰς ἑκάστης 
ποιοῦντες καὶ ἸΠυσῶν ὄντως λείαν τὰ ἸΠυσῶν τιϑέντες. φάλαγγε 
γοῦν Τυχάρων προσχρούσας ὃ «fayavüc ἐμπίπτει σφίσι us9* ὧν 

E ἐπεφέρετο, καὶ κατὰ χράτος νικᾷ, καὶ αὖϑις ἄλλῃ, καὶ οὕτω 
πρὸς τὸ μεγαλειότερον ἐπ᾿ οὐ πολλαῖς ἡμέραις καϑίστατο. χῶραι 15 
τοίνυν προσετίϑεντό οἱ, καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ πολὺν τὸν τοῦ εὖ πράξειν 
ἐλπισμὸν ἀραρότως εἶχον. καὶ ὃ «“αχανᾶς πολὺς ἦν φημιζόμε- 
vog πανταχοῦ" οὐδὲ γὰρ ἡμέρα ἐφίστατο καϑ᾽ ἣν οὐ πλείους 
τῶν προτέρων εἶχε καὶ ἠνδραγάϑει προσβάλλων. τοῦτο ἐϑορύ- 
βησε μὲν καὶ τὸν Κωνσταντῖνον τὰ πλεῖστα, ἀγγελϑὲν δὲ παρὰϑ0 


18. o9] oi P. 


addunt addicuntque ipsi se frequentes, magnis elati spebus. cursant per 
regionem proclamantes subulcum & deo missum, et ad manum iam con- 
flatam ingentem certatim undique accurrentium aggregant numerum, 
crescebat in dies mulütudo, et novus dux ad consentaneum assumptae 
dignitati se fingens habitum , abiectis centonibus honestiorem induit ve- 
stem; enseque succinctus, equo inscenso, ad opera maiora quam eius 
hactenus fortuna caperet, palam se accinctum ostentare ausus est. vale- 
tudine tum, ut dictum est, Constantinus infirma utebatur: nam crure du- 
dum fracto facultatem incessus amiserat, et si quopiam esset necesse 
proficisci, curru pondus iners trahebatur. ea res contemptum illi con- 
ciliavit plurimorum. in his Tochari finitimi, fera gens et assueta rapto 
vivere, nihil a claudo principe timentes liberrimis in Mysiam excursioni- 
bus agebant ferebantque passim cuncta, et veteri celebratas proverbio 
praedas Mysorum impune frequentabant. in horum unam manum incur- 
rens cum suis Lachanas eam internecione delet. alia die deprehensam 
similiter cohortem istorum alteram ut priorem interficit. hinc paucis die- 
bus celebre fit eius nomen, et videlicet non parvis et populi οἱ regio- 
num accessionibus opes eius augescunt, cunctis pro se quoque spem in 
eo summam emendandi publica incommoda collocantibus, famae interim 
ambitioso praeconio Lachanas ubique buccinabatur. nec dies praeteribat 
qua non et eius numero cresceret exercitus, et qua non ipse aliqua se 
insigni de hoste victoria commendaret. conturbarunt haec non parum 
subinde nuntiata Constantinum. ipsum quoque, ubi fides tandem ποὺ 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VT. 433 


δόξαν καὶ αὐτὸν ϑορυβεῖ βασιλέα" τὸ γὰρ οὕτως ἐπελϑὸν παρ᾽ 
ἀξίαν οὐκ ἂν ἐπελθεῖν εἰ μὴ ἐπὶ μεγίστοις τισὶν Qiovro. ὃ μὲν P 296 
οὖν Κωνσταντῖνος μόνον ταράξας τὰ κατὰ τὸν ζυγὸν μετήνεγκε 
τὸν νοῦν πρὸς τὸ ἀπροσδοκήτως φανὲν καὶ dig οὐκ ἂν μὴ ὅτι 
5y^ οὗτος, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἄλλος τις φήϑη ποτέ. ὃ δὲ βασιλεὺς τοῦτο 
μὲν xal τἀκεῖ καταστῆσαι ϑέλων, τοῦτο δὲ xol πρὸς τὰ áxov- 
σϑέντα διαταραχϑείς, προλαβεῖν ἠπείγετο καὶ τὰς ἄχρας xaro- 
χυροῦν. καὶ δὴ ἐξελϑὼν τῆς Ἰωνσταντίνου ἐπ᾿ ᾿Ορεστιάδος 
ἤλαυνεν ὅλῳ ῥυτῆρι. χειμῶνος δ᾽ ἐξελϑὼν καὶ πάγοις ἐπιὼν B 
10 πάσχει τι καὶ τῶν ἀνηκέστων" συμποδίζεται γὰρ ὃ ἵππος ἐπὶ πά- 
yov βαίνων τῷ βασιλεῖ, καὶ συμπεσὼν ἐχείγῳ ὃ ἐποχούμενος 
πτῶμα δεινὸν χεῖράς τε καὶ πρόσωπον δρύπεεται, οὕτω χαλεπῶς 
ὡς μηδ᾽ ἀρκέσαι τὸν τῆς ἐκστρατείας ὅλον χρόνον ἀπαλεῖψαι τὰ 
τραύματα, ἀλλ᾽ ἔτι λείψανα τῶν πληγῶν ἐβριμέγειν ἐπανελϑόντι C 
15 τῷ βασιλεῖ. ἅμα γοῦν ἐπέβη ὃ χρατῶν τῆς ᾿Αδριαγοῦ, καὶ ἅμα 
ἡ σφαγὴ τοῦ Κωνσταντίνου ἀγγέλλεται. ὡς γὰρ αὐξάνετο καϑ᾽. 
ἡμέραν ὃ .iayavüg καὶ πολλοὶ προσεχώρουν ἐκείνῳ κατολιγω- 
ροῦντες τοῦ σφῶν βασιλέως, ἐκποδὼν δ᾽ ἦν ἤδη καὶ ó Σφεν- 
τίσϑλαβος τῶν δόλων ἀπονάμενος τῆς Ἰαρίας, οἱ δέ γε προσῳ- 
5. γ᾽] δ᾽ P. 


creditis primo indiciis famae constantia facta est, ipsum, inquam, quo- 
que inopinatissia novitas vehementet comniovit Inperatoren. hunc sua 
suspectare prudentia cogebat, ne subésset his quidpiam incomperti mali: 
quomodo eni homo tam vilis tam secure prodiret, nisi prodoctus fiducia 
opum non apparentium, et multo maiorun quam quae cernerentur, sibi 
conscius virium ? caeterum in communi admiratione amborum Constanti- 
nus solus, quem pericoli vis propinquior ureret, trepidis raptüm habitis 
toto iugo delectibus, admovendam strenue putavit manum remedio mali 
longe ultra quam quisquam imaginari potuisset inopinatissime nascentis 
crescentisque. porro imperator nondum ille quidem expedivit consilium 
bellandi: tamen sibi proficiscendum versus istum limitem constituit, par- 
tim ut ex propinquo cognosceret certius et, si quid ibi labaret, confir- 
maret; partim ut qui ab illa parte patebant in Romanam ditionem aditus, 
per quos ne Lachanas irrueret audita de illo timere cogebant, praesidiis 
et munitionibus idoneis praeoccuparet. hoo animo dum citatis equis ver- 
sus Orestiadem contendit per concretos rigida hieme gelu campos prope- 
rans, contigit et pati eum et periclitari gravissime. nam equus quo ve- 
hebatur lapsans in glacie, cum sessorem effudit, tum supra ipsum tota 
mole concidens tantum non oppressit, vulneratum in manibus et vultu 
adeo non leviter, uet vix totius eius diuturnae expeditionis spatio persa- 
nari plagae erint, aut effici quin luculentae cicatrices reducem ipsum 
jn urbem adhuc deformarent. caeterum tunc illi eo itinere Adrianopolim 
advenientl occurrit certas de caede Constantini nuntius. cum enim ado- 
lesceret in dies potentia Lechanae, et Belgari passim ἃ rege suo Ipsis 
spreto ad subuleum deficerent, nec qui potuisset obsistere Sphentisthlabus 
Georgius Pachgmerces 1]. 28 


434  . GEORGII PACHYMERIS 


κειωμένοι τῷ Κωνσταντίνῳ iE ἀνθρώπων ἦσαν ταῖς τῆς Maoolac 
κακεντρεχείαις κατειργασμένοει, ὅαοι δὲ καὶ περιῆσαν, οἱ μὲν 
D παρ᾽ ἐκείνων ἐπὶ δυσνοίαις ὑπωπτεύοντο οὗ δὲ καὶ ταῖς ἀληϑείαις 
ἐδυσνόουν, μόνος ἢ μετ᾽ ὀλίγων ἐγχαταλειφϑεὶς Κωνσταντῖνος 
δρμᾷ μετελϑεῖν τὸν ἤδη καὶ αὐτοῦ κατολιγωροῦντα. καὶ δὴ συν- 6 
ταξάμενος τὰς δυνάμεις ἐφέρετο μὲν ἐφ᾽ ἁμάξης. οἱ δὲ οἷς ἐκεῖ- 
νος ἐπίστευε τὰς ὑπὲρ. ἐκείνου δρμὰς κατεκλῶντο. ὃ δὲ /faya- 
γᾶς ὁμόσε χωρήσας ἐκείνῳ, ἅμα φανεὶς ἐπεισπίπτεε xol κατὰ 
E χράτος αἱρεῖ, κἀχεῖνον μηδὲν κατὰ πόλεμον πράξαντα βασιλείας 
ἄξιον δίχην ἱερείου κατασφάττει. «τινὰς δὲ τῶν ἐχείνου χαταγω;- 10 
νισάμενος τοῖς λοιποῖς ὡς σφετέροις ἐχρᾶτο. καὶ ἤδη βεβαίως 
ἐπισχὼν τὴν χώραν καὶ πόλεων ἥπτετο, καί γ᾽ αὐτὰς αἱρῶν oUx 
ἀνίεε ὡς ἄρχων καὶ βασιλεὺς φημιζόμενος. ἀλλὰ τὰ μὲν κατ᾿ 
, ἐκεῖνον οὕτω, καὶ οὕτως ὁσημέραι πλέον ἐμεγαλύνετο καὶ εὐο-. 
δούμενος ἐπεδέδου. 15 
P 297 4. Ὁ δὲ βασιλεὺς τῷ μὲν παρὰ δόξαν συμβάντι ὡς εἰκὸς 
ἐπκαλγήσας, τὰ δὲ καϑ᾽ αὑτὸν ὡς ἐνῆν κατασφαλιζόμενος, ὅσον 
ἀσφαλῶς εἶχεν ἐκ Κωνσταντίνου πεσόντος, ἐπαύξειν ἤϑελε ταῖς 
πρὸς τὸν. “αχανᾶν ἀγχιστείαις. xal πέμψας μὲν ἐπεπειρᾶτο τοῦ 
βαρβάρου, ἐφ᾽ ᾧ καὶ γνῶναι εἰ ἱκανῶς ἔχοι καὶ πρὸς τὸ πρόσωϑ0 


superesset, insidiosis Mariae delinimentis miser lucratus exitium , proce- 
rum vero gentis qui maxime Constantino studuerant, partim sceleratis 
Mariae molitionibus interfecti fuissent, qui vero adhuc vivebant partim 
falso suspectarentur quasi rebellibus faverent, partim revera regnantibus 
offensi penderent in praevalescentem factionem , Constantinus ferme solus 
in medio relictus acri necessitate compulsus est tentare cum paucis opum 
antiquarum reliquiis aleam belli et se Lachanee iam ipsum contemnenti 
obiicere. instructam ergo contra inferens aciem ipse in curru vectus, et 
fidi ei pauci, reprimere impetus impune hactenus grasssntium sunt adorti. 
αἱ Lachanas contra se venientibus occurred, simul vidit, simul admovit, 
simul! vaesano irruens impetu caedit exercitum et plene vincit; ac regem 
ipsum , qui nihil eo praelio fama dignum ac tanti nominis fastigio egisset, 
miserae instar victimae victor obtruncat, reliquos suis adiungit. et iam 
apertae plene regionis potens, ad urbes sibi subiiciendas convertit ani- 
mum, solito successu: nunc enim banc, nunc illam capiebat; nec quietu- 
rus videbatur, quoad rex totius baud dubie Bulgariae ubique acclamare- 
tur. sic se res Lachanae habebant, quotidianis proficientes successibus, 
et ad summam brevi, ut apparebat, potentiam perventurae. 

4. Imperator vero indoluit quidem, ut par erat, inopinato casui: 
caeterum securitati rerum suarum quam fieri optime poterat studens con- 
sulere, conandum existimavit id. quod ex Bulgari ditione olim usurpave- 
ταῦ, uius possessionem firmatam sibi videbat Constantini morte, sibi 

d asserere, quinetiam augere, conciliando ac jungendo sibi per affi- 
nitatem Lachana. misit igitur qui tentarent animum barbari, & eadem 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 435 


χωρεῖν, οὕτως ἀρξάμενος μὲν ἀπερίττως, τὼ uéyira δ᾽ εὐτυ- 
χηκὼς ἐκ τοῦ ῥᾷστα. — xal ye καὶ γαμβρὸν ἐπὶ ϑυγατρὶ διενοεῖτο B 
ποιεῖν, εἰ σφίσι δόξειεν ἐνικανωμένος καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν τῶν 
Βουλγάρων ἀρχήν. ὅμως δ᾽ ἐνορῶν καὶ τὸ τῆς τύχης ἄστατον, 

5 ὡς ἅμα μὲν χαρίζεσϑαε καὶ τὰ μέγιστα ἅμα δὲ καὶ τὰ ἀρχαῖα 
προσαφαιρεῖσϑαε κλίνουσαν τὰ ζυγά, ἀρετῇ δὲ καὶ τὸ προσγενό- 
μενον οἴχεῖον καὶ τὸ ἀπογενόμενον οὐκ ἀνέλπιστον, ὑπώπτευε 
τὰ πολλὰ τὴν τύχην, μὴ δοῦσα μεγάλα ἐξαίφνης τὸ πᾶν ταχέως Ο 
ἀφέληται, καὶ ἀρετῆς μὴ οὔσης μηδὲ βραχὺ καὶ τὸ παρ᾽ ἐκείνης 

10 διδόμενον ἀμαυρῷτο, ὡς μὴ φϑάνειν ἐπιτυγχάνοντα ϑαυμά- 
ζεσϑαι καὶ ἐλεεῖσϑαι ἀποτυγχάνοντα, διὰ τοῦτο καὶ ταῦτα στρέ- 
φων ἐπὶ λογισμῶν, βουλὴν συνέλεγε τοὺς ἀμφ᾽ αὐτὸν συγκαλῶν. 
ἔβλεπε γὰρ τὴν τῶν Βουλγάρων ἀρχὴν τοῦ προστατήσοντος χρή- 
ζουσαν ἐξ ἀνάγκης, παρετίϑει δὲ καὶ τῷ «Ἰαχανᾷ τὸν ἐκ τοῦ 

15 Ἡϊυτζῆ Ἰωάννην, καὶ τῷ μὲν τύχην καὶ ϑράσος καὶ τὸ ἐπὶ τῶν D 
πραγμάτων εἶναι εἷς πρόσβασιν τῆς ἀρχῆς συντελέσοντα ἐγίνωσκε, 


15. τὸ deerat. 


opera dissimulanter explorarent vires opesque eius, ecquid tantae, ac 
caetera eius omnia tali loco essent, ut expectari iure posset eum qui tam 
tenuia initia portentosae felicitatis multiplicatis hactenus successibus cumu- 
laverat, pari deinceps quoque profectuum tenore ad culmen fortunae 
summum perventurum. quodsi horum relatu cognovisset non esse illum 
inideneum regno Bulgariae, nec imparem eius nominis sustinendae utcum- 
que maiestati, haudquaquam abhorrebat a cogitatione generum sibi illum 
asciscendi propria ipsi collocanda filia. tamen reputans attentius cum in- 
censtantiam fortunae simul maxima indulgentiis, simul subita inclinatione 
lancis etiam antiqua eripientis, tum virtutis tanto praestabiliorem condi- 
tionem ac naturam, cui et quae insunt bona vere propria inamissibiliter 
possidentur, et quae desunt verisimiliter s tur, vereri magnopere 
coepit ne cuncta haec sortis beneficia cita eiusdem, mature poenitere do- 
norum solitae, mutatione auferrentur; et vel si perseverarent, tamen 
uod virtatis ne modicum quidem subesset, eadem brevi mora obscurata 
Qbsolescereat seroque intelligeretur non fuisse properandum in nimium 
zürendo consecotum ἰδία, aut eo qui talibus careret misero putando, 
quare is istis alio vertens animum, convocavit viros prudentes 
quos habebat secum, iisque exponens videre se neoessario providendum 
incpem Bulgariae, duos proposuit qui ei praefici posse viderentur, 
m et Mytsae filium Ioannem ; et illi quidem fortunam suffragari, 
inesse animum audendi, magnisque nec improsperis coeptis munitum abunde 
ipsi videri posse iter ad summam c potentiam, loanni tamen ut 
non d dum videatur posse ad optatum succedere conatum istuc 
aspirandi, facere genus ipsius e& caetera ini pso sita bona praesidiaque, 
quibus haud dubie attolleretar ad spem non imprudentem in eo praeva- 
lendi, si tentaret. addidit in hunc magis sese propendere, meliusque 
collocandam in hoc promovendo arbitrari operam. idem plerisque p 
cuit, magnoque assensu probatum imperatoris consilium est asciscendi 


436 GEORGII PACHYMERIS 


Ἰωάννην δὲ và γένος καὶ τὴν ἀφ᾽ αὑτοῦ σύναρσιν κατοχυροῦν εἰς 
ἀρχὴν οἷά τ᾽ ὄντα καὶ μᾶλλον διέκρινε. καὶ πολλοῖς γε ἤρεσχεν 
ἡ βουλή, τὸν τοῦ Ἰυτζῆ υἱὸν elc γαμβρὸν γενέσϑαι τῷ βασιλεῖ, 
καὶ οὕτως ἐπὶ τῇ πρόσϑεν βασιλείᾳ καταστάντα συνεγερϑῆναι xai 


p 298 ἀπ’ αὐτοῦ βασιλέως, ἅμα μὲν διὰ τὸ πρὸς τῷ Iris δίκαιον 5 


καὶ τὸ ἀπὸ τῶν πατέρων αὐτοῦ πρὸς σφᾶς ἱλαρόν, ἅμα δὲ καὶ 
διὰ τὴν τοῦ βασιλέως πρὸς αὐτὸν κηδεμονίαν, ὅσα xui πενϑεροῦ 
πρὸς γαμβρόν. εἰκὸς δὲ καὶ τὸν “αχανᾶν ix τύχης ἐξαίφνης 
φυσηϑέντα, ὑποχαλάραντα τὰς ὁρμὰς φανεισῶν “Ῥωμαϊκῶν 
ἐκεῖσε δυνάμεων ἣ πρὸς δουλείαν ὑποπεσεῖν ἢ μὴν καί που xpv- 10 
B βῆναι φεύγοντα, μὴ ἔχοντα ὅπῃ ἄρα καὶ ἰσχυρίσαιτο. Μαρίαν 
δὲ καὶ παῖδα ταύτης ῥᾷον τοὺς Τερνοβίτας προδοῦναι" τὰ γὰρ 
πρὸς αὐτοὺς ἐκείνης κακὰ οὐ τοσοῦτον μικρὰ ὥστε καὶ λήϑῃ 
διδόναι. 
€ 5. Ταῦϑ᾽ ὃ βασιλεὺς βουλευσάμενος, xol τὴν ἀπὸ τοῦ 15 
πατριάρχου βουλὴν πέμψας ἐν ἀπορρήτοις ἐζήτει, καὶ ὃς τὰ 
πολλὰ πρὸς τὸν Ἰυτζῆν ἔρρεπε, καὶ γράφων τὴν ἐπὶ τῇ βουλῇ 
ῥοπὴν ἐδίδου. τοῦτο καὶ Πρίγκιψ ὃ ἱερομόναχος Θεοδύσιος, 
ἀξιωθεὶς καὶ οὗτος πρὸς συββουλὴν τὴν περὶ τούτων, ἔγραφεν, 
Ioannem in generum, et ius ei genere ac hereditaria ratione competens 
ad istum principatum imperii viribus felcieadi. mec videri dubitandum 
quin eo magis inclinarent Bulgari, ac facile praeferrent barbaro subulco 
iuvenem nobilissimum, tum patris eius Mytsae respectu cui regaum Bul- 
riae debitum fuisse meminissent, tum memoria mitis in ipsos laetique 
imperii maiorum eius caeterorum, tum denique metu palam εἰ foederati 
tamque arto et insolubili pietatis domesticae vinculo irrevocabiliter ad- 
stricti imperatoris, quanta inter socerum et generum intercedit necesai- 
tudo; ex que certi essent totis eum imperii viribus adiuvandum; quod 
videntem Lachanam erat verisimüle remissurum statim multum de audacia, 
et compresso tumore quo aspirantis fortunae aura levem hactenus homi- 
nem inflasset , forere tam licenter desiturum, atque ubi Romanas acies 
in suo sibi solo videret oppositas, aut in servitutem relapsurum pristinam, 
aut matura, damnatis praevaleadi spebus, latebras alicubi captatu- 
rum, Mariam porro filiumque eius facile prodendos a Ternobitis, in quo- 
rum essent uterque potestate, verisimile ex eo esse, quod tantae ac tam 
recentes extarent mulieris eius in ipsos iniuriae, ut earum ipsos ism 
plane oblitos credibile non esset. 

5. Haec cum ἃ condlio dicta esseat, imperator patriarchae super 
ea re sententiam exquirendam putavit, arcanis per viros idoneos missis 
literis. ille ἴα Mytzam sponte dudum sua propensus; celeri rescripto id 
consilium prolixe commendavit, et videlicet praerogativa tantae auctori- 
tatis ultimum in eam partem peadenti deliberaüioni momentum addidit. 
eodem concors accessit iudicium hieromonachi 'Theodosii cognomento Prin- 
dpis: nam ad hunc quoque imperator consilium postulans scripserat , ut- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. Vl. 437 


ἤδη tle ψῆφον ὧν πατριαρχείου" ὃ γὰρ Ἐὐϑύμιος ἐτεϑνήκει τῆς 
Θιουπόλεως. τὸ δ᾽ ὅπως οὐ χεῖρον εἰπεῖν. κεχήρωτο μὲν οὖν ἢ 
τὸ πατριαρχεῖον, καὶ πολλοὶ τῶν τῆς ἀνατολῆς ἐπισχύπων παρῆ- 
σαν, οἱ μὲν ἐκεῖθεν ἰόντες, oi δὲ καὶ ἐνταῦϑα ταῖς ἐχείένου προ-- 

δ τροπαῖς γενόμενοι" ἤρεσχε γὰρ ἐπὶ τούτοις καὶ ἡ τοῦ ᾿ἀναζάρβου 
Θιοδωρήτου βουλή, εἰς νύσον ἤδη κλιϑέντος τοῦ πατριάρχου, 
τοὺς ἱκανοὺς ἐκ προτροπῆς ἐκείνου γίνεσϑαι, ἐφ᾽ ᾧ τὸν μετ᾽ 
ἐκεῖνον προσχληϑησόμενον ἀνεπιλήπτως ὡς ἱκανῶς Ψηφίζοιντο. 
ὡς γοῦν ἐζητεῖτο ὃ χρησιμεύσων, xal οὐδεὶς τοῦ Πρίγχιπος ἀπε- Ὁ 299 

10 yétooxsv , ἦν οὖν εὐθὺς καὶ ψηφίζεσϑαι καὶ προσχαλεῖσϑαι τὸν 
ἄνδρα. ἀλλ᾽ ὁ βασιλεὺς σοφόν τι συνορῶν ἐπὶ τούτοις ὑπώπτευε 
τὴν χλεύην, καὶ τὸν χρεμάμενον ἐκ τῆς ὑποψίας κατάγελων μή- 
πως ὀφλήσῃ προυνόει. τὸν γὰρ Πρέγκιπα μὴ δι᾽ ὅλου τῇ ἐκχλη- 
σίᾳ ἑνούμενον διὰ τὰ συμβάντα οὐδ᾽ ὅλως ἠγνόει, τὸ δὲ συνυ- 

15 ποκλίνεσϑαι κατὰ τιμὴν ὑπερτάτην προτεινομένην ὥετο μέν, οὐκ 
εἶχε δ᾽ ἀραρότως πιστεύειν, εἰ γοῦν ψηφισϑεὶς ἀπερεῖ, εἶναι Β 
μὲν ἐκείνῳ τὴν ὅτι καὶ ἀξιούμενος οὐχ ὑπήχουσεν αὐτάρχη τιμήν, 


pete iuste iorum numero designatum patriarcham in locum Theo- 
politani Euthymii iam mortui. quo de toto negotio non ahs re fuerit di- 
stinctius hic aliquid ponere. vidanta pastore patriarcbali Antiochiae sede 
aderant molti Orientalium aatistitum, quidam ea^cadea ὁ suis ecelesiis 
Constantinopolim profecti , nonnmalli iam antea ἃ degente illic Ruthymio 
voeati: huic enim ex morbo quo decessit decumbenti persuaserat ei assi- 
stens 'Theodoritos episcepus Anszarbi, e sui patriarchetus praesulibus 
idoneum ad sese iam munc evocare nwmerum, qui videlicet, si quid ei 
deinde contigisset humanitus, eies successorem iustis iis 
eligere. inter hos Euthymio ism mertuo de substituendo ei viro loco isto 

disceptemtes satis comstsbat cunctorum iudicio concordi neminem 


caussm, íaata armari auctoritate et. caeterum quia 
eundem illum Principem ita videbat non disshmulssee jaclinationem pro- 
Frrerocabieque vileretur quia speret poseet truesido eios lo pert 
evoca etur 8 i posset eius in pertes eo- 
vtm qui supremi eius honoris voluntaria. éelatione nihll non ab eo me- 
ruissent, necessarium esse credidit huius spei plenos aDtecepere nec rem 
tantam simis periculosae alese committere. quid si enim aliter ille iam 
proeclametus et inaugerates patriarcha quam speratum erat saperet; εἰ 
dignitatis summae, quam ἃ stelte confidentibus iseet, toto pondere 
incumberet in depressienem ipsorum eorumdem qui sio ipsum inexplorato 


438 GEORGII PACHYMERIS 


τοὺς δέ ys καλέσαντας Ἐξ ἀνάγκης ἀποφέρεσϑαι τὸ ἧττον, ὅτι καὶ 
ἀξιοῦντες οὐ προσεδέχϑησαν. γράφει γοῦν καὶ ταῦτα ἐν ἀπορ- 
ρήτοις τῷ πατριάρχῃ, πειρῶν πρότερον, &i9" οὕεω καὶ ἐφιέναι 
ψηφίζεσϑαι. ἢ δὲ πεῖρα ἣν διὰ τοῦ συγγράφοντος τάδε" οὗτος 


γὰρ συνήϑειαν ἔχων εἷς ἐκεῖνον τὴν μεγίστην καὶ ἐπὶ τῇ πείρᾳ 5 
ταύτῃ τῶν ἄλλων προυχρίνετο. τότε γοῦν κατὰ τὰ ἐν ἀκορρή-- 


C τοῖς ἐπεσταλμένα μὲν πρὸς βασιλέα τῷ πατριάρχῃ ἐπεσταλμένα 
δὲ παρὰ πατριάρχου τῷ συγγραφεῖ, φοιτῶν ἐκείνῳ συγχνάκις καὶ 
τὰ περὶ τοῦ πατριαρχείου προτεινόμενος, εἰδὼς μὴ εἰδάτε τὸν 
γοῦν ἐϑηρώμην καὶ τὴν γνώμην ἐνεχύραζον, καίγ᾽ ἐπληροφόρουν 10 
πληροφορούμενος ὡς κληϑεὶς ὑπακούσειε καὶ τὴν εἰς τὸ πατριαρ-- 
χεῖον κλῆσιν προσήσεται. γέγονε ταῦτα, καὶ ὡς ὑποψηφίῳ ἐν-- 
τεῦϑεν προσφερόμενος ὃ κρατῶν τὰ φιλικά τε ἐπέστελλε καί γε 

D τῶν ἀναγκαίων κατὰ βουλὴν κοινωνὸν ἐποίει. τότε τοίνυν τὰς 
αὐτῶν δεξάμενος συμβουλάς, καὶ πρό γε τούτων τὴν τῆς δεσποί- 15 
νης, ἔργῳ τὰ τῆς βουλῆς ἐπλήρου, καὶ πέμψας ἄγει τε εἰς ἑαυ-- 
τὸν τὸν Ἰωάννην ἐκ τῶν κατὰ Σχάμανδρον Τρωϊκῶν (ἐκεῖ γὰρ 
καὶ τὰς διατριβὰς ἐποιεῖτο, αὐτάρχως τῶν εἰς πρόνοιαν ἔχων) 
καὶ μετασχηματίσας γαμβρὸν ἐχάλει καὶ βασιλέα Βουλγάρων. 


promovissent? hie de causis scripsit imperator arcano patriarchae videri 
e re fore, si priusquam destinatae electlonia monachi Prlacipia in patriar- 
indicium emanaret, experimentum caperet ejus animi, et sic tan- 

tum perferri faventia ipsi suffragia permitteret, si qualia vellent et ad 
ecclesiae pacem expediret, facturum eum oerto constitisset. hec porro 
experimentum per seriptorem buius historiae captum est: is enim eX 
longo familiarissumus Principi ad ista exploratione fideliter feliciterque 
fungendum idonews prae cunctis est iudicatus. huic ergo patriarcha iuxta 

' sententiam arcamae imperatoris epistolae arcana scripto ipse quoque man- 
' data cum misisset, ille pro amicitia saepius adiens Principem monacbum, 
' ei subinde, quasi ficta sermonis causa conditione, mentionem patriarcha- 
tus, ignaro quid de se cogitaretur, sciens ipse ita intelit, ut certo ex- 
piscaretar penitissiom eius sensum agimi; qui cum talis easet qualem 
perator et patriarcha Constantinopolitanus optabant, et utrique per- 
cuasus prius ego persuasissem illum, si patriarcha declararetur, secuturum 
non in quo ab Augusto et urbis patriarcha consentientibus vocaretur, 
itum ἃ patribus nullo iam obstante in suffragia est, οἱ conspirantibus le- 
Kiümo numero calculis rite eet electio perlata. his ita gestis imperator 
Jheodosio uti iam electo et designato patriarchae honorem habens, εἰ 
wmice scribere et communicare deliberationem de rebus magni ad rem- 
publicam momenti, in qua versabatur, eiusque super iis consilium exqui- 
rere bonum factu ceneuit. borum tunc porro responsis per omnia coa- 
&ruentibus acceptis, et ipsius in primis, quam item consuluera(, Auge- 
stae, consilium in rem contulit. accersitum enim e Scamandro et Troi- 
cis regionibus loannem, ubi ille prius morabatur, abundante ipei e seis 
ibi praediis ad victum cultumque splendidum proventu, mutate habüu 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 439 


μετετίϑει δὲ καὶ τοῦτον εἷς τὸ τοῦ πάππου Mod» ἀνὰ πᾶσαν τὴν 
περὶ αὐτὸν πληϑὺν ϑριαμβεύων τοὔνομα, καὶ δίκας προστιϑεὶς E 
τὰς ἀξίας τοῖς γε μὴ οὕτως λέγουσι κατά τινα μεμνημένοις χρείαν. 
καὶ τῶν Βουλγάρων τοὺς μὲν προσχωρεῖν ἑτοίμους ἐκάλεε ὡς αὐὖ- 
STíxa εὐεργετήσων, τοὺς δέ τι καὶ προνοοῦντας τοῦ ἀσφαλοῦς 
πέμπων δώροις μὲν ἤγαλλεν, ἀνερρώννυε δὲ ταῖς ἐλπίσιν ὡς εὖ 
πράξοντας εἰ τὸν Ἰωάννην δέξοιντο βασιλέα ἀποστάντες Maglag. 
ταῦτα μὲν οὖν ἐκ τῆς ᾿Αδριανοῦ φᾧκονόμει, καί τινας αὐτίκα πρὸς P 800 
μόνην τὴν φήμην προσχωροῦντας εὖ ἔδρα, xal χατεδημαγώγεε 
10 Βουλγάρους ταῖς ὑποσχέσεσιν. 

6. Ἐπανελϑόντι δ᾽ ἐς πόλιν ἠγγέλλετο xal 7 τοῦ ἈΠιχαὴλ B 
ἐκ τῶν δυσικῶν ὅσον οὐκ ἤδη ἄφιξις. ὃ δ᾽ ἦν ὃ τοῦ Πιχαὴλ 
ϑεσπότου υἱὸς ὕστατος, 4ημήτριος μὲν τὸ κατ᾽ ἀρχὰς λεγόμε- 
γος, ϑανόντος δὲ τοῦ πατρὸς τοὔνομα κατὰ μνήμην ἐχείνου 

16 ἀνταλλαξάμενος. ᾧ δὴ καὶ μοῖρα τῶν τοῦ πατρὸς χωρῶν προσ- 
κεχληρωμένη οὐκ ἀποχρῶσα τῷ μειγέϑει τῆς κατ᾿ αὐτὸν ἀξίας, 
$c παρὰ τοῦ κρατοῦντος ἐτύγχανεν ἤδη γαμβρὸς ὑπεσχημένος γε- 
φέσϑαι, οὐδαμῶς. ἐδόκει. τῷ ται χἀκείνην ἀφεὶς βασιλεῖ προσε- C 
χώρει, πιστρόων γράμμασιν ὅρκοις κατησφαλισμένοις. ἦσαν. 

20,44» οὖν τῷ βασιλεῖ ἑτατέρων τῶν ϑυγατέρων Εἰρήνης ἅμα καὶ 
Avinc (ἡ γὰρ Εὐδοκία μικρὰ ἦν xal ἔτι) al πρὸς τοὺς νυμφίους 


quot in praesens reperti , spe 
statim ἃ se percipiendorum evocavit: alios qui adbuc deliberarent, 


6. Reverso post haec in urbem imperatori numtiatus est Pppulans 
maex futurus adventantis Coastaatinopolim ex Occidwe tractu Michaelis. 
erat hic Michaélis despotae filius natu minimus, Demetrius ἃ cipio 
vocatus, sed patris postea mortoi nomen ad eios memoriam omisso pro- 
prio usurpeverat ; cum quae lure centigerat hereditario paternae di- 
tionis pars sufficere non videretmr magnaitudini sustinendae novae quam 
tum primum imibet dignitatis generi imperatoris (sic enim esse et appel- 
larj iam coeperat Augusti filia ipsi ἃ patre desponss), ea relicta se ad 

torem transtalit, confisus literis eins iureiurando firmatis. etant 

Augusto ambarum filiarum Icenes et Anoae (nam Eudoca parvula 


440 '"  GEORGH PACHYMEBIS 


cvvaguócuc ἐμπρόϑεσμοι" ἀλλ᾽ οἱ τῆς Εἰρήνης γάμαι τῷ ἤδη 
βασιλεῖ φημιζομένῳ Βρυλγάρων ad» ἐτελοῦντο περιφανέστερον. 

D συμβόλοις γὰρ ἐχρῆτο βασιλικοῖς, ἐξ ἐρίων μὲν κατ᾽ ἐφιστρίδας, 
τοῖς δ᾽ ἄλλοις τοῖς αὐτοῖς βασιλεῖ" καὶ συνϑεσίαι ἧσαν, εἰ μὲν 
εὐοδοῖντο ἐπιβαίνειν Τερνόβον συνάμα καὶ ταῖς τοῦ βασιλέως 5 

P 801 δυνάμεσιν, εἶ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ καὶ αὖϑις εἰς δεσπότας τῆς Ρωμαΐ- 
doc σεμνύνεσϑαι. τοῖς μὲν οὖν τετελεσμένοι ἧσαν οἱ γάμοι, xol 
βουλαὶ προυτίϑεντο συνεχεῖς ὅπως ἂν καὶ τὰ πρόσω κατ᾿ εὐμά- 
θειαν προχωροῖεν᾽ τοῖς δὲ τοῦ IMigarA γάμοις καὶ τῆς δευτέρας 
τῶν βασιλέως ϑυγατέρων Ἄννης προσίστατό τι τῶν τῆς ἐκκλησίας 10 
κανόνων, οἷς δὴ Σισένιος πάλαι ϑεὶς ἀφορισμοῖς ἐχράτυνεν ἀσφα-- 

B λέσιν. ἢ μὲν οὖν τοῦ δεσπότου Νικηφόρου Ἄννα τῆς τοῦ βασι- 
λέως ϑυγατρὸς ἔἥγνης αὐτανεψία ἦν, Νικηφόρος δὲ καὶ ᾿Πιχαὴλ 
αὐτάδελφοι πάντως. περιισταμένου γοῦν τοῦ κατ᾽ αὐτοὺς συν- 
οἰκεσίου εἷς ἕκτον βαϑμὸν τὸν ἔνϑεν μὲν ἐκ τεσσάρων ἐχεῖϑεν δ᾽ 16 
ἐκ δύο συγκείμενον, ἔδει συνόδου περὶ τούτων σχεψομένης καὶ 
τῆς παρ᾽ αὐτῆς λύσεως. ἐπεὶ δ᾽ ἐσκέπεοντο, καὶ τὰ τῶν βασι- 

C λέων συναλλάγματα ὡς εἰς εἰρήνην γινόμενα ἐδύκουν πλείω τὴν 
ἄγεσιν ἔχειν ἢ δὴ τὰ τῶν ἄλλων, ἀντισηκοῦσϑαι τὸ ὡς ἀῆϑεν 


adhuc erat) decrefae iem οἱ ἴα procinctm expedito nuptiae. caeterum 
Irenes cup declarato iam palam rege B rum Asane illustriori cele- 
britate mitrimonium peragebatur, rex siqu insignibus utebatur 
regiis , d eolorem quidem solum in phaleris ct 


qnae inde firmanda aperaretur, causam esse iustám aciendae regiis spea- 

gradae obstacnli cadonici, quo eoram coniunctio vetabatur, ma , 
nascitnrum apperebat publicae quietis commodum , abunde praepon- 
Andesentiae, si qua inesset ex canonicis praescriptis in censubio 


DE MICHARLE PALAROLOGO L. VI. 441 


παρὰ κανόνας γινόμενον TQ πρὸς τοὺς δεομένους ἐλέει κοινῶς 
ἐδόχει. καὶ τόνδε τὸν τρόπον τοῦ προσισταμένου λυϑέντος ἐτάτ- 
vero μὲν εἰς δεσπότας ὃ ἩΠιχαήλ, τῇ Avvn δὲ βασιλίδι οὔσῃ γε 
συνεζεύγνυτο. καὶ ἦν ἐντεῦϑεν ὃ μὲν Μιχαὴλ βασιλεῦσι δοῦλος 
δὲν ὅρκοις, ὃ δ᾽ Ἰωάννης ἔνσπονδος δι᾽ ὅλου, εἰ βασιλεύσοι 
Βουλγάρων, “Ῥωμαίοις ἐν ὅρκοις, εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς D 
ὅρκοις πιστῶς δουλεύσων τοῖς βασιλεῦσιν, ὑπὸ τούτοις δεσπότης 
ταττόμενος. 
7. Ἐβούλετο δὲ βασιλεὺς προλαμβάνειν αρίαν, μὴ καὶ E 
1093405 τὰ xa9^ αὑτὴν εὖ ϑεμένη ἁλιώσῃ τε τὴν βασιλέως βου- 
Arv, καὶ κατέσπευδε συχνοὺς ἐπ᾽ ἐχείνην πέμπων, οὐ τόσον 
τἀκεῖ καταστρέψοντας ὅσον ἡμέρως μεταχειριουμένους ἐφ᾽ à 
παραδοῖεν ἩΪαρίαν καὶ τοὺς τοῦ βασιλέως δέχοιντο παῖδας, 


ἡ μέντοι γε Ἰαρία ἐν ἀφύκτοις ἔγνω γενομένη καὶ δυοῖν μέσον 
15 ἐναπειλημμένη κακοῖν' ἔνϑεν μὲν γὰρ τὸ φανὲν ἐκ νέου καχὸν ὁ P 802 
“Ἰαχανᾶς προσχείμενος ἡρήρμου τὴν χώραν καὶ προσεχεᾶτο và 
πέριξ προσβάλλων μόνον, ἐκεῖθεν ὁ᾽ αἱ δυνάμεις τοῦ βασιλέως 
ἐπιοῦσαι πλείους δῆλαι ἦσαν τὸ μὲν ταπεινὸν καὶ ὅσον ἐχτὸς ζη- 
μιοῦντες, τὸ δὲ ἐντὸς καὶ περιφανὲς ἐκ παντὸς τρόπου ὑποποιού-- 
ϑομένοι. ὅϑεν καὶ περὶ ἑαυτῇ ve καὶ τῷ παιδὶ τετρεμαινούσῃ δειναὶ 


persenarum tali prius invicem necessitudine jonexarum. quare suffragiis 
cunctorum indultum principibus quod petebant est, et titulo despotae 
Michael honoratas Annae reginae, quippe imperatoris filiae, rite 1natri4 
monio iwactus est. inde Michaél idem sacramento Augustis in clientelam 
obUgavit fidem. loannes autem Asan iuratos promisit se foedus cum Ro- 
manis societatis servaturum , si Bulgarici sibi regni secura possessio con- 
tiegeret. sin id nom succederet, clienteleri nexu subditum permansurum 
Augustis, gradu sub ipsis inferiori despotae, cnius titulo dignitatis, si 
regni Bulgarici spes non succederent , iusigniendus esset. 

1. Stadebat astem imperator ante omnia capere Mariam, ne ilia 
spatium liberum aibi coonsulendi nacta res suas bene oonstitueret, obicem- 
que impenetrabilem opponeret consiliis et spebus imperatoris. ergo ia 
festinabet alios subinde atque alios eontra ipsam mittere, non tau hosti- 
lter illic grassaturos aut vastaturos regionem, quam blande pellecturos 
Bulgaros ut Mariam dederent εἰ generum filiamque imperatoris in regnum 
loco eius acciperent. haec María intelligens redgctas in artum γι 8 suas 
sentiebat, duobus ip se unam hinc atque inde ingrmentibus malis. hinc 
enim nuper exorta pestis Lachanas victricibus instans copiis regionem 
desolabat , quocumque intenderat- cuncta statim adventu primo capiens, et 
sic plerorumque drea Teraobum locorum iam dominus effectus. ex alteru 
vero copiae ab imperatore plures supervenientes jncrescebant , qua- 
rum ducibus id apparebat esse propositum , ut extra urbem quidqual in- 
firmum et expositum iniwriae iacebat depraedarentur agentes lerenvesiue, 
inira ipsun porro civitatem praecipuos quosque procerum promissis ad de- 


442 GEORGII PACHYMERIS 


φροντίδες ἐτάραττον τὴν ψυχήν, xal πρὸς ἀμφότερα μέρη us) 
σϑένουσα ἵστασϑαι ϑάτερον ἐξημεροῦν ἔγνω, πλὴν ὅσον καὶ ταύ-- 
B την ἀπόνασϑαι τῶν »a9^ ἡμέρωσιν πραχϑέντων τὰ μείζω. τὸ 
μὲν οὖν πρὸς βασιλέα κλίνειν τῶν εἰκότων μὲν ἔκρινε, καὶ ἄλλως 
εὐπρεπὲς ἑαυτῇ σωζούσῃ μὲν τὰ τῆς σωφροσύνης καὶ τὰ πρὸς τὸν 5 
ἀποιχόμενον δίκαια (δίκαια δὲ πάντως μὴ συνοικεῖν τῷ σφαγεῦ), 
ζητούσῃ δὲ παρ᾽ ἐκείνου σώζεσϑαι παρ᾽ οὗ δὴ καὶ τὴν τιμὴν 
ἐκτήσατο. διὰ ταῦτα γοῦν τὸ πρὸς βασιλέα. πέμπειν καὶ ἱκετεύειν 
τῶν δικαίων ἔχρινεν. ὅσον δὲ τὸ καϑ' αὑτὴν συνοῖσον xa9* ὃ 
C ἦν βουλομένη, καὶ λίαν ὀπᾷδον ἐγίνωσκεν" αὐτῇ μὲν γὰρ τὴν 10 
τιμὴν κατοχυροῦν αὐτῇ τε καὶ παιδὶ ΠΠιχαὴλ διὰ σπουδῆς εἶναι, 
βασιλέα δὲ μηδ᾽ ἂν ἐν ὕπνοις ϑελῆσαι ἀφέντα τοὺς παῖδας, οὖς 
δὴ καὶ ἤρξατο χαϑιστᾶν, ἐχείνοις περιποιεῖν τὴν ἀρχήν. οὕτω 
μὲν οὖν τῶν ἀπὸ βασιλέως καὶ μᾶλλον ἱκανῶς ἀπεγίνωσκε, τὸ δὲ 
πρὸς τὸν βάρβαρον πέμπειν καὶ ἀξιοῦν σπενδομένην xa9* αὑτὴν 15 
διατελεῖν τοῦ ἔϑνους ἄρχουσαν, οὔτ᾽ ἔχειν λόγον τὴν ἀξίωσιν 
D ἔκρινε" τὸν γὰρ ἀρχῆς ταύτης ἀντιποιούμενον σπένδεσθαι πρὸς 
τὴν κατέχουσαν ταύτην ἀδύνατον. καὶ τὰ ἀπὸ βασιλέως συν- 


fectionem delinirent. quare illi pro se ac filio solicite trepidae "cerae 
acres animum turbabant. ac cum ambobus simul hostibus o ne- 
quiret, placare si posset alterum decrevit. in quo festimandum iwdicabat, 
ne sibi, dum haec parat, ab altero interim duorum vehementer utrinque 
instantium irreparabiliter oppressae serum deinde talia molieadi consilium 
et conatus irritus evaderet. im hac illi deliberatione dubium non erat 
in ipsam officium et pudor ad imperatorem potius traheret. quo enim 
ecentius, quo honestius quam ad avunculum neptis, ad amicum viri de- 
foncti vidua confugeret? potius utique (cum alterum vitari nom peeset). 
quam interfectori mariti se dederet, et cum summa iniuria defuncti con- 
jugis torum eios prostitneret subsessoria recenti adhuc illius caede cruore 
mananti. prius igitur, ut par fuit, eo propendit, ut ab illo salutem 
quaereret ἃ quo dignitatem acceperat, et ad imperatorem, per quem se 
meminerat in regnum Bulgariae provectam, legatos supplices mittere re- 
ctum et conveniens putavit. sed aequitati bonestatique acris adversaria 
in contrarium incumbens obluctabatur utilitas, alio avertens deditam spe- 
bus avaria& et quaestuosis rationibus defixam mentem mulieris mordicus 
sna-tenentis, et nibil non agere ac pacisci certae pro stata ac regno sibi 
filioque asserendis. ab hoc autem proposito perquam abhorrens consiliom 
erat confugiendi ad imperatorem, cuius menti nullam, ne per somaium 
quidem, obversatoram unquam cogitationem epperebat regni Bulgarici 
Mariae Micha&lique puero servandi, quippe quod regnum íam spe avara 
propriis prensare addicereque filiis coeperat, in id irrevocabiliter incum- 
ens, ut genero illud filiaeque subiiceret. quare id quidem miserae per- 
fogium praeclusit desperatio inde impetrandi quod emptum quovis pretie 
volebat. inde autem repulsa quo se verteret? nam a Lachama per - 
fos poscere ut secum tanquam Bolgariae regina iis comditionibus 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 443 


γοοῦσαν φροντίζειν ἐποίεε" μηδὲ γὰρ ἠρεμεῖν βασιλέα ἅπαξ ὑπὲρ 
παίδων περὶ τῆς ἀρχῆς ἀρξάμενον διαφέρεσϑαι. ἔγνω τοίννν 
παριδεῖν μὲν τὰ τοῦ ἀποιχομένου δίκαια, παριδεῖν δὲ καὶ ἀνθρώ- 
nov νέμεσιν, al τοιαύτη τις οὖσα τοιούτῳ ἑαύτην ἐχδοίη, πρὸς 
μόνον δὲ τὸ δοκοῦν συνοῖσον αὐτῇ τε καὶ παιδὶ συνιδεῖν. τὸ δ᾽ E 
ἦν, ὡς ἐδόκει, ὅλην ἑαυτὴν ἐπιρρῖψαι τῷ συφορβῷ, καὶ ὑπα- 
volta: ϑύρας αὐτῷ βασιλείας καὶ πόλεως, αὐτῷ τε συνεῖναι καὶ 
συνοικεῖν ὡς βασιλεῖ δέσποινα. ταῦτα διανοησαμένη αὐτίκα 
πέμπει (οὐδὲ γὰρ ἠρεμεῖν εἴων oi τοῦ βασιλέως ἀποστολαῆ) τοὺς 
10 διωσαφήσοντας τῷ βαρβάρῳ τὰ τῆς βουλῆς τε καὶ ἀξιώσεως. 
καὶ ὃς ἀχούσας πρῶτον μὲν καϑυπερηφανεύίετο δῆϑεν καὶ τοῖς 
ἀπεσταλμένοις ἀπεσεμνύνετο, διαϑρυπτόμενος οἷον, εἰ ἀρχὴν 
ὅσον οὕπω κτησομένην αὐτῷ σπάϑῃ καὶ δυνάμει κρείττονι ἐκείνη P. 803 
φϑάνοι χαρίζεσθαι. ὅμως καὶ τὰ τοῦ λέχους προσίετο, πονη- 
16 ρῶς ἄγαν καὶ βαϑέως, οὐχ ὥς τις ἂν εἴποι φιλόγυνις καὶ τῆς y9- 
ψαικωνέξιδος ἐραστής" τὸ γὰρ μαλάττεειν τὰ ἤϑη τῶν δεξομένων 
καὶ λίαν ὡς καταφρονησόντων αὐτίχα διεφυλάττετο, ἄλλως δὲ 


οι 


velet, quae integram illi et Michali puero certamque relinquerent pos- 
aessionem principatus, pétitio erat tam ἃ spe omni consecutionis procul 
remota, ut nec proponi dignam Maria ipsa igdiearet: quando enim aut 
quibos in id illectus pactis íretus numero, ferox suocessibus barbarus, 
regnem qued palam affectaret, cuius partem iam teneret, proprium in 
solidum cederet quibus id summa oontentiene tum cum maxime extor- 
quere conabatur? unum ergo restabst, tarpe quidem et probrosum, sed 
nihil non pre regno pacisci paratae necessarium , vale honori ac Ííamae 
dicto, spretis iuribus regiae videitatis, maculata nobilitate imperatori 
sanguinis, prostituere se subulco, vilique ac cruento latrone simul in ci- 
witatem simul in torum adimittendo pudoris et existimationis quantovis 
damno ambitioni litare. tanti ergo arbitrata, ut regina ipsa , ut mates 
designati Bulgarorum regis dici pergeret, Lachanee uxor esee vocari 
cupide ac raptim (nam ab imperatore metos cunctari non sinebat) mittit 
barbarum qui suas illi nuptias cem dotali offerrent regno, ad ea ille 
mum aspermabundo similis talis interpretes foederis superciliose repel- 
et, cavillans ridicule offerri quod maiori ex parte jam teneret , 
imputari reginae quaesitum iam sibi armis victoriisque pe- 
tum. tamem ne durus nimis ferusque videretur, moptias talis foeminae 
admisit, sstate id ipsum tamen, quasi alienae indalgendo volentati, nom 
oprise obsequendo libidini, anmaens in quo erat profondior eius quae- 
am guam ab bomine sic nato sperares prudentia. vitandam enim recte 
——— — ipel perituram spud suos opiniomem uxorii et in vo- 
. ex bellica ferocia emelliri facilis viri. quin et humanitatis fa- 
mam aücupans moveri prae se tulit miseratione fundendi civilis, si qua 
coeperat tenderet, sanguinis. ad extremum ea verboraum vultusque gra- 
vitate qua non accipere ipsum quidquam gratiae sed benefici tri- 
bwere se significaret, quae offerebantur accepit. scribuntar mox con- 


444 GEORGII PACHYMERIS 


κατ᾽ εἰρήνην xal τοῦ μὴ χέεσϑαι ἐμφυλίοις πολέμοις αἵματα xa- 
τεδέχετο, ὡς χάριν διδούς, οὐ λαμβάνων. ὅρχων οὖν γενομέ- 
νων xal συνϑηχῶν ἐξ ἑκατέρων ὑπανοίγνυσί τὸ αὐτῷ τὰς πύλας, 
Β καὶ ἐντὸς δεξαμένη τελεῖ ἑαυτῇ σὸν ἐχείνῳ τοὺς γάμους, καὶ τὰς 
ταινιώσεις τῆς βασιλείας καὶ αὖϑις συνάμα δέχονται, καί γε5 
παρασκευάζει τῷ βασιλεῖ ἀντίπαλον, ὡς ᾧετο, ἱκανόν. τοῦτο 
συμβᾶν τε καὶ ἀκουσϑὲν τὸν βασιλέα αὐτάρχως καὶ ὡς ἐνῆν διε- 
τάραξεν, ὑπεχρένετό τε κἀχεῖνος μὴ ἀϑυμεῖν σφαλλόμενος τῶν 
ἐλπέδων, ἀλλὰ στυγεῖν τῷ παρ᾽ ἀξίαν ἐκείνης πταίσματι, ὥστε 
καὶ τὸ γένος καταισχῦναι καὶ τὴν ἀρχὴν προσαπολλύναι τῷ μῃ- 10 
δενὸς ἀξίῳ κατεγχειρίσασαν" μηδὲ γὰρ ἀνθέξειν ὅλως καὶ ὑπο- 
C σχεῖν ἐχεῖνον ἐπιβρίσασαν ἐκ Τοχάρων δύναμεν, ἣν εἰχὸς ἐπεισηί- 
πτεῖιν, ἅμα μὲν ὡς ἐχϑρὸν προφανῇ, ἅμα δὲ καὶ παρὰ τῶν οἱ- 
κείων καταφρονούμενον. ταῦτα λέγων οὐχ ἀνίει καὶ αὖϑις πέμ- 
πὼν τε δυνάμεις ἀγωνιουμένας καὶ τὰ πρὸς καταβολὴν Μαρίας 15 
κατασχευαζόμενος. ὃ τοίνυν “Ἰαχανᾶς πρὸς τὰς τῆς γυναικὸς 
ϑούψεις καὶ ἀπήχϑετο xal βαρβαρικῶς ἤϑελε διαζῆν, τοὺς ἀμφ᾽ 
αὐτὸν xal λίαν ὑποποιούμενος " ἔγνω γὰρ ἀμφοτέρωθεν ἐξαρτυο- 


ventiones, pacta iureiurando utrinque dato maniunter. nec Maria meram 
fecit aperiendsrum Lachanse portarum 'lernobi, seque ipsi muptiis ius- 
gendi. coronationis inde novorum coniugum ceremonia splendide celebra- 
tur, aeclamata denuo regina Bulgariae Maria novo titule uxoris Lacha- 
mae regis. sic illa se comparasse gravem adversarium imperatori aven- 
cwlo putabat. quo non parvam ei revera nec parom molektam adieeit 
egram. quamqoam ille quidem audita repente rei fama, dissimulatione se 
solita involvens, diligenter cavit ne causam doloris, quo intime urebatur, 
veriorem praecipuamque eret, quod nimirum excidisse se votis et 
iaterversas sibi spes proxime iam ad exitum perductas cerneret. osten- 
tavit autem plausibiliores alias de facto isto dolendi rationes, infamiam 
videlicet quarm illa infelix istis esset flagitiis promerita maximem, generi 
ac familiae probrum foedissimum inurens. simul autem com honore digpi- 
tatem ac nomen regium perditum ivisset; quo ipso mox privanda, sensura 
essct inntiliter se peccasse, dum id scelus spe tuto andi consciverit. 
nam regnum quod homini nulla re nisi mala digno tarpissime- tradidisset, 
ps mox extorquendum a 'Tocharis, quorum potentiae irruptionem ia 

ulgariam parentium nihil posset Lachanas opponere quod per resisteade 
foret. 'l'ocbaros autem, ut movere quamprimum in Lachenam non omit- 
terent , duae causae incitabant: etenim quod eos prior ille lacessivieset 
eorum copias caedens, wiciscendi hostem apertum necessitate ad eam ex- 
peditionem impellebantur ; et rei ad id audendum facilitate incitabentur, 
quod Lachanam esse scirent hominem nihili, exosum et spretum etiam 
suis Bolgaris. talia passim apud familiares imperator disserens, nea ces- 
wabat interim alias super alias ia  Bulgariam copias mittere, omaemqoe 
admovere machinam ad deiiciendam eo regno Mariam. δὲ Lachanas cito 
.pertaesus regii luxus et deliciarum uxoris, lis cum stomacho reiectis, im- 
mundam illautamque barbarici ritus, cui dudum iusueverat, vitae ferinae 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 445 


μένους πολέμόυς xal τὰς βλακείας μηδὲν οἵας τε οὔσας κατευνάώ- D 
Uu» τοὺς ἐκ τῶν πολέμων κινδύνους, ὥστε καὶ πολλάχις πρὸς 
ἐχείνην διαφιλονεικοῦντα ἐντείγειν πληγάς. . αὐτὸς δὲ χρείττω 
πάσης ἀσχολίας τὰ κύχλῳ συνανιστάμενα χρένων ὑπεποιεῖτο τε 
δτοὺς ἄρχοντας τῶν Βουλγάρων, καὶ πρὸς πολέμους ἡτοιμάζετο 
τοὺς κατ᾿ ἄμφω. οὐδὲ γὰρ ἦν οὔτε Τοχάροις διὰ τὰ πραχϑέντω 
σπένδεσθαι οὔτε τοὺς τοῦ βασιλέως ὁπωσοῦν ἀναρτᾶν. διὰ τοῦτο 
καϑ᾽ ὅσον ἴσχυεν ἀντιπαρετάττετο, τὸ μὲν ἑχὼν τὸ δ᾽ ἄχων. e 
ἀρχὴν γὰρ λαβὼν ἣν οὐκ ἤλπιζεν, ἔσπευδε μὴ μόνον ἔχειν ἀλλὰ 
10 καὶ συνιστᾶν. ἐπιτιϑεμένων δ᾽ ἄλλως καὶ τῶν ἔξωϑεν ὁσημέραι 
καὶ ἄκων κατηναγκάζετο μάχεσθαι" ἤδει γὰρ καὶ βάρβαρος ὧν 
πολεμήσοντα ἐξ ἀνάγκης τὸν μὴ ϑέλοντα πολεμεῖν. διὰ ταῦτα 
γοῖν τὰ κατ᾽ ἐχείνου εὐώδει παραβολώτερον συμπλεκόμενα. οὔτε 
γὰρ οἱ ἀνϑιστάμενοι ἴσχυον δρμαῖς ἀταχτούσαις ἀντισχεῖν, καὶ P 804 


rationem usurpabat, hoc ipsum videlicet aestimans utile demerendis sibi 
familiarium suorum affectibus et studiis, quorum alendae augendaeque in 
sese benevolentiae cuncta quae ad jd conferre viderentur sedulo adhibe- 
bat. satis enun intelligebat quantum indigeret eorum opera, utique cum 
sibi duplici ex parte diversa et magna imminere bella cerneret, qua ipsa 
ex causa muliebrem victus cultusque mollitiem exercitam oblatamque ab 
uxore contumaciter adeo reprobabat, moxiam criminans et enRervandae 
tunc maxime necessariae bellicae virtuti accommodatam, ut eo nomine 
Marism non solum plerenque increparet verbis, sed verberibus etiam ae 
plagis miseram contunderet, intentus interea sane, prout res poscebat, 
solicite cunctis per cireuitum parandis ad excipiendos ingruentium utrin- 
que impetus hostium. quam ad rem arte qua poterat maxima delinire ae 
conciliare sibi satagebat primores principesque Bulgarorum , ut eorum ad 
bellum , qued utrinque atrox expectabat, fida strenmaque uti opera pos- 
8€t. non enim ei supererat spes salutis alionde ulla quen ex vi aperta, 
cum esset maaifestum neque cum Tocharis, quos implacabiliter irritatos 
magnis 8 δ6 ἃ is cladibus sciret, peque cum imperatere, quem dome- 
sticae rationes Wwrevocabiliter urgendam generi filiaeque m Bulgarise 
regnum evectionem compellebant, tractationem jniri ullain aut vel tentari 
conventiones foederis posee. quocirca quantum valebat maxime ad forti- 
᾿ tet resistendum se parabat, vellet n eo illum adigente necessitate 
tuendi regsi; quod com capessere susus esset, non inode tenere illud sed 
etium sibi frmere atque ssserere contendebat. cum autem assidue modo 
hac modo illac hostes irrumperent , Lachenes rapum ad omnia occurrens 
praeliari ferme quotidie cogebater. id ipsemque alacriter agebat, qui 
«umentemvis homo berbares, satis iudicii habebat ad intelligendum. quod 
est verissimum, pugneturum eum cwm noa volet, qui son pugnat cem 
potest. ac istam impigram audaciam ad quaevis ultre 
eccurrendi favebat ei plerumque fortwna belli, vehementibus, licet inor- 
dinatis, ruenti iacursibus; quos saepe ineluctabiles experti milites nestri, 
rum iam fidebant disciplinae atque ordini quem observare in acie di- 
rant, ac passim horrebant cum eo congredi, praesertim quod exempla 
credelitetis, quae home feres et immanis in bello ceptis edere solebat, 
late vulgata reírigerarent üunpetus miesorum contra eum militum noséro- 


446 GEORGII PACHYMERIS 


τὸ διευτονοῦν κατωρρώδει τὴν ἀπέντευξιν ὡς μὴ καλῶς χρησομένου 
τοῦ περιγεγονότος. τὸ γὰρ εἰς χεῖρας γενέσϑαε τῷ “Ταχανᾷ ἴσα 
καὶ ϑάνατος ἦν ἀπηνείας ἕνεκα τῆς ἐσχάτης" βάρβαρα γὰρ ἤϑη 
τὰ ἐκ τύχης ἐλεεινὰ μαλάσσειν οὐκ οἶδεν. ὅϑεν καὶ πολλάκις ταῖς 
τόλμαις περιγενόμενοι παραυτίκα τῷ τῶν δεινῶν ἐλπεσμῷ, εἰ δ 
ἁλῷεν, συστελλόμενοι ἀπηντεύχτουν. πολλαῖς μὲν οὖν ταῖς 

B ἀμφὶ τὸν 440à» δυνάμεσε περιεστοιχίζετο᾽ πλὴν οἷ ἐκεῖϑεν ἐνίοτε 
καὶ ἄχοντες ἁλισκόμενοι ἐν καλοῖς ἦσαν διὰ τὸ προσπέπτειν αὖ-- 
τίχα, ὡς δῆϑεν τυράννου μὲν ἀπαλλαγέντες, βασιλεῖ δὲ προσγε- 
ψόμενοι. τοῖς δ᾽ ἐντεῦϑεν ἀπαγομένοις ἐκεῖ οὐκ ἦν ὑπονοηϑῆ- 10 
yat τὸ σῶζον, ἀλλ᾽ ὡς ἐχϑροὶ ἐκολάζοντο. 

Ῥ 805 8. Ἐτρίβοντο μὲν οὖν ἐντεῦϑεν τὰ πράγματα, ἄλλην 
δ᾽ ἀπαλλαγὴν τῶν κακῶν οὐκ ἦν ἐλπίζεσϑαε εἰ μὴν τοῦ βαρβά- 
ρου ἀπαλλαγήν. ἧς καὶ ταχέως ἐξελϑόντος ἐπιστάσης (τὸ γὰρ 
παλίμβολον τῆς τύχης ὅσον οὕπω οὐκ ἦν ἐκφυγεῖν ἐχεῖνον, καὶ 15 
μᾶλλον φυσηϑέντα τὸ πᾶν ἐκ τύχης, ὅϑεν xal Τοχάρων ἥττη- 

. — μένος ἠγγέλλετο) ταῖς ἐκεῖϑεν φήμαις ἐμπίπτει Τερνοβίξαις και- 
B ρὸς ὡρμημένοις πάλαι κατὰ ἸΠαρίας, καὶ ἅμα παιδὶ προδιδόναι 


18. εἰ μὴν] ἢ sj»? 


rum, inde morte peius horrentium manus cum tali hoste conserere, quem 
nulla calamitatum humanarum misericordia mollire& ad sublevandam in- 
dulgentia vel minima eorum sortem, quos in eius potestatem Mars varius 
infelici casu redegisset. huic certe causae imputabatur, quod maiori saepe 
oommissi petentia Lachanam non vincerent, quia nimirum totis suis viri- 
bus non-uterentur, et horrore captivitatis nimio constricti retardarentur 
& connitendo quantum possent. in hoc tum nodo haerebat bellum, cito 
alioqui finiendum. nam et plurimae et florentissimae undecumquwe con- 
clusum Lachanam Asanis coplae tenebant; nec tamen debellabatur, metu 
perculsis Romanis militibus ob nimium diversam conditionem utrinque 
captivorum, nempe qui a nostris bello capiebantur, felices dupliciter 
erant, tum quod saevitiae diri tyranni, cui aervierant, subtracti essent, 
tum quod in lenem atque humanam transissent potestatem clementis prin- 
Gipis: e contrario qui a Lachanae militibus abducebantur, certum habe- 
beat nullam superesse salutis spem; quippe statim , ut. hostes, inexorabili 
feritate trucidabantar, 

8. Extracti per has moras in longius aequo tempus belli Bulgsarici 
mon aliunde a prudeatioribus exitus expectabatur quam a clade Lacha- 
nae; qualem illi brevi superventuram aliquam verisimilis spes esset, quod 
is frequentissime periculosissimeque dimicaret, nec semper superaturum 
appareret propter solitam inconstantiam sortis, praesertim cum inflatus 
successibus multa temere inconsulteque susciperet. id non falso provisum 
haud multo post constitit, fama vera vulgata victi a 'Tocharis praelio 
Lachanae. quo nuntio exciti 'Ternobitae ad captandam dudum optatam 
occasionem excutlendae cervicibus foedae tyrannidis Mariaeque ulciscen- 
dae, in quam antiquis odiis flagrabant, dedere ipsam decreverunt uma 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 447 


ταύτην ἔγνωσαν τοῖς τοῦ βασιλέως, τὸν ad» δὲ δεσπότην ἐδέ- 
χοντο καὶ ὅτι καὶ ἐκ παλαιοῦ προσῆκέ οἱ τὰ Βουλγάρων πρά-- 
γματα. 7j μὲν οὖν IMaoía ἔμφορτος οὖσα τῷ ἀπὸ τοῦ βαρβάρου 
κυήματε, ἅμα παιδὶ Miyar πρὸς βασιλέα (ἐπεδήμει γὰρ τῇ 
δ. Αδριανοῦ τὸ δεύτερον) ἤγετο, καὶ φυλακαῖς ταῖς προσηκούσαις 
ἐδίδοτο" ᾿Ασὰν δὲ καὶ σὺν Εἰρήνῃ, οὐχ ἅμα, ἀλλὰ μετὰ τὸν C 
Ἡσὰν ἐκείνη, βασιλέως πρὸς πόλιν ἐλϑόντος ἀνέδην ἐπέβαινον 
Τερνόβον καὶ βασιλεῖς ἐφημέζοντος ἦν δ᾽ ἐν τοῖς μάλιστα τῶν 
προυχόντων καὶ Τερτερῆς, ᾧ δὴ καὶ μεγάλως τὸ Βουλγαρικὸν 
10 προσεῖχε καὶ παρ᾽ ἐκείνοις ἐμεγαλίζετοις. τοῦτον ἐβούλετο μὲν 
βασιλεὺς τῷ ᾿Ἰσὰν κατὰ γένος συνείρειν καὶ τιμᾶν ἀξιώμασι τὸ 
γὰρ ὑφέρπον ἀπ᾿ ἐκείνου πρὸς βασιλείαν πολὺ ἦν, ἐπεὶ καὶ στρα- 
τηγῶν δῆλος ἦν τοῦ μείζονος ἐφιέμενος. ἐμποδὼν δ᾽ ἦν τοῖς Ὁ 
βουλευομένοις ἡ σύζυγος " τὸ γὰρ ταύτην ἔχοντα τιμᾶσϑαι μηδὲν 
16 τῷ oí» χατὰ γένος συνάπτοντα λαμβάνοντος μᾶλλον ἦν πρὸς 
τὴν τῶν ὑπονοουμένων ἄναψιν πλεῖστον ὅσον ἐμπύρευμα. — did 
τοῦτο xal δεσπότην προτείνει ποιεῖν, εἶ τῆς γυναικὸς ἀποστὰς 
τῇ τοῦ σὰν αὐταδέλφῃ εἰς γάμον συνάπτοιτο. γέγονε ταῦτα, Ri 
καὶ ἢ μὲν τοῦ Τερτερῆ σύζυγος ἀχϑεῖσα πρὸς βασιλέα τῇ κατὰ 
90 Νίχαιαν ἐδίδοτο φυλακῇ σὺν υἱῷ Ὀσφεντισϑλάβῳ, ἡ δὲ τοῦ 


cum filio ducibus exercitus imperatoris, Asanemque in dominum recipere, 
cui ius vetus competebat ex genere ad successionem in regnum Bulgaro- 
rum. Maria igitur uterum gerens ex barbaro Lachana, simul cum Mi- 
chaéle puero, deducta ad imperatorem Adrisnopolim est (in eam enim 
urbem imperator secundo advenerat), ubi custodiae convenienti com- 
missa est. Asan vero non tunc simul cum Irene (illa enim post Asanem 
eo venit imperatore iam Constantinopolim reverso ) m celebritate in- 
vecti sunt Ternobum et reges acclamati. erat porro inter proceres di- 
gnitate in Bulgaria praestantes qoidam Terteres, maximae apud eam 
entem existimationis et gratiae vir, summisque ab iis efferri et honori- 
et laudibus solitus. hunc imperator voluit Asani affinitatis necessita- 
dine iungere et dignitatibus honorare, praeversurum se ratus hoc pacto 
periculum insidiarum imminens novo regi ab bomine quem potens fictio 
suorum clam ad regnum promovebat, et ipsum bellicae peritiae fama in- 
clytum, quique ita militares gessisset praefecturas, ut plus quidpiam 
privato fastigio spectare ἃ penitius intuentibus esset animadversus. cae- 
terum huic imperatoris studio incommode obstabat uxor quam tum babe- 
bat Terteres; cui si in eo primo coniugio perstanti bonores et beneficia 
imperator congereret, nihil Asanem iuvaret, sed potius eius periculum 
augeret potentia eius aemuli novis opum accessionibus corroboranda, et 
quasi accumulando novo fomito, quo facilius exardesceret incendium for- 
mídatum. igitor proponendum 'lerteri curavit imperator se despotam 
eum creaturum, si repudista, quam haberet, coni vellet in novam 
sponsam accipere sororem Asanis. facta haec sunt, cito assentiente 'Ter- 
tere, cuius coniux prior cum filio, Osphenüsthlabo dicto, ad imperatorem 





448 GEORGH PACHYMERIS 


Maüv αὐταδέλφη τῷ Τερτερῇ συνηρμόζετο xal τῷ τῆς δεσποτείας 

P 806 ἀξιώματε ἐσεμνύνοντος. (9) εἶχεν οὖν ἐντεῦϑεν τῷ δοχεῖν τὰ 

μεγάλα πρὸς συνέργέαν ὃ “σάν, καὶ χρόνος ὀλίγος αὐτῷ παρεμέ- 

τρει τὴν τῶν, Βουλγάρων ἀρχήν. ἐπεὶ δὲ ταχέως παραχεκίνηντο 
(πρὸς γὰρ ἀπιστίαν τὸ Βουλγαρικὸν ἕτοιμον, καὶ αὔραις ἔστι δ 

πιστεύειν ἀνέμων μᾶλλον ἢ σφῶν εὐνοίαις), καὶ τὰ τῆς ἀποστα- 

σίας δῆλοι ἦσαν ἐχ πολλῶν ὠδίνοντες, ἀνεζωπύρει δὲ τούτοις 

B τὰς γνώμας καὶ Τερτερῆς χρυφηδὸν βασιλειῶν ἤδη, καὶ τἄλλα 

φανερὸς ὧν εἷς τὴν ὑποψίαν μόνῳ τῷ πρὸς τὸν dod» χήδεε συνε- 
καλύπτετο, ὡς μὴ προδώσων δῆϑεν ᾧ κατὰ γένος συνήπτετο, 10 


[1 


συνιδὼν τὴν παρακίγησιν ὁ Ασάν, καὶ δείσας μὴ προλαβόντες 
ἐχρήξοιεν τὸ δεινὸν καὶ οὐ φευκτὰ ἔσοιτό οἱ τὰ τοῦ κινδύνον, τὴν 
φυγὴν εὐσχημόνως ποιεῖσϑαι προυνόει καὶ μετὰ κέρδους. ὃ δὴ 
καὶ ἐνεχώρει κερδαίνειν" τὰ γὰρ τῆς βασιλείας τῶν Βουλγάρων 
C πράγματα, ἃ δὴ καὶ κάλλιστ᾽ εἶχον ἐκ Ῥωμαίων λαβόντες ἡττη- 15 
μένων τὸ, πάλαι στρατηγοῦντος τοῦ βασιλέως "Iouaxlov, καί 
γ᾽ ἐνέχεινιο τεϑησαυρισμένα κατ᾽ αὔχημα μᾶλλον ἢ κατὰ χρείαν, 
ταῦτα δὴ καὶ ὅσον ἦν ἄλλο φόρτος εὐχόμιστος, ἐν ἀφανεῖ περι- 


12. ἐκρήξειεν P. 


ducta huius iussu custodiae mandata apud Nicaeam est. Asanis vero ger- 
mana 'Terteri nupsit, et novi sponsi titulo despotarom cohonestati sunt. 
(9) haec Terteris affinitas magnam Asani facultatem obtinendi secure 
«uod capessere coeperat regni attulisse videbatur. sed videbatur tantum: 
nam eventa mox ipso apparuit non diuturnam eum eius principatus Bul- 
garorum ionem adiisse. nutare illa cito coepit mobilissimae levi- 
tate gens: Bulgari enim adee ad perfidiam faciles habeatnr, ut aurae 
atque incertissimis flatibus ventorum quam horum benevolentiae confidere 
sit tutius. ac defectienem quidem ab Asane machipari eos ex multis ap- 
perebat: excitabat autem ipsorum in id studia Terteres arcanis melitio- 

bus regnum affecfans. extabant quidem indici non vana quae talis 
henc ambitienis suspectusa merito facerent: sed ea ne animadverterentur 
uwbrabat affinitas eius cum Asane. quis enim facie crederet suo ipsum 
|msidiari gemeri, et predere ac evertere velle hominem cuius haberet in 
matrimonio sororem? tandem tamen erupit res in notitiam minime iam 
dubiam Asanis. quare ille verítus ne opprimeretur improviso quodam 
aseultu nec salvus periculum evaderet, praeoccupare fugsm statuit, ho- 
nestom praetextum obtendens consilio, ut rebatur, Becessario; quod etiam 
quaestuosem facere studmit praeda adiecta: occasionem enim eius rel 
eomwodam sibi nactus videbater habens in potestate thesaurum regium 
Bulgariae, ia quo sepellex speciosissmna et pretioswsima servabatur ex 
Romanis olim parta, quande ducente Isaacio Augusto male ii cum Bulga- 
ris pugweverunt, amissis impedimentis, im quibus fuerunt ipsa insignia 
imperii; quae ex illo tempere condita 'T'ernobi owstodiebaator ad ostenta- 
tionem potius quam ad wsum allum. haec et alia quaecunque elate faci- 
lia reperta tum sunt in regiis apothecis Bulgarorum, clam compilata sac- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VL 449 


σχόντες σάκκοις καὶ τῆς πόλεως ἐκβαλόντες νυχτός, αὐτοὶ τοὺς. 
εἷς ἄνεσιν καὶ τρυφὴν τῶν ἔξω που τῆς πόλεως ἐξιόντας σχημα- 
τισάμενοι ἀνὰ κράτος εὐθὺ τῆς μεγαλοπόλεως ἔφευγον. καὶ πρῶ- 
τον εἰς ᾿Πεσέμβρειαν ὑπὸ βασιλικῷ κόμπῳ καὶ τρυφῇ φϑάσαντες, D 
50g μὴ φωραϑεῖεν φεύγοντες, οὕτω ϑαλάσσῃ χρῶνται καὶ πλῷ 

πρὸς τὴν πόλιν, καὶ δὴ καταχϑέντας τῇ κατὰ τὸν “ἀνάπλουν τοῦ 
ἀρχιστρατήγου μονῇ ἐφ᾽ ἡμέραις ὃ κρατῶν οὐκ ἐδέχετο, ἐν ὀργῇ 
navtoía τὴν ἀποφυγὴν ποιούμενος, καὶ τὸ πᾶν δειλίᾳ καὶ κακαν-- 
δρίᾳ ἐκείνων κρίνων, πολλῶν πόνων καὶ ἐξόδων ἀπώλειαν ἐν βρα-- 

1οχεῖ. ὡς δ᾽ οὐκ ἦν τὸ γεγονὸς ἀναλύεσθαι, ἐκείνοις μὲν ἐκχω- 
ρεῖται τὴν πόλιν εἰσελϑόντας τῷ βασιλεῖ ἐμφανίζεσϑαι, ὃ δέ ye P 307 
Τερτερῆς ἐρήμης βασιλείας, ϑελόντων καὶ τῶν Βουλγάρων, ἐπι-- 
λαμβάνεται. καὶ ἐν ὀλίγῳ ἅμ᾽ ἠκούετο βασιλείας ἐπιβαίνων, 
καὶ ἅμα ταινιούμενος κατὰ βασιλέας ἐγχρατὴς τῶν Βουλγάρων 

15 ἦν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐς τοσοῦτον, τὰ δ᾽ ἐντεῦϑεν ἐσαῦϑις 
ἐροῦμεν. 

10. Ἤδη δὲ χρόνων παρῳχηκότων τεττάρων Ἰωάννῃ τὰ Β 
τῆς πατριαρχείας διαφέροντι, κατὰ μῆνα ““Πηναιῶνα τῆς ἐβδό- 
μῆς ἱνδικτιῶνος δειναὶ κατηγορίαι τούτῳ παρά τινων τοῦ κλήρου 

90 συρράπτονται, ψευδεῖς μὲν καὶ διακενῆς τὸ παράπαν, οὐ μὴν 
δὲ καὶ δυσχερεῖς τῷ χρατοῦντι δέχεσϑαι. ἦν γὰρ ἐκείνῳ διὰ 


e 


eisque indita exportari noctu Asan ex urbe 'Ternobo curavit; ipseque 
mox cum uxore ac comitatu quasi animi gratia ruris amoenitate fruitu- 
rus, egressus indidem summa celeritate Constantinopolim versos iter ac- 
ripuit. ec Mesembream quidem usque regia pompa laxuque speciem se- 
curitatis ostentarunt; quae simulatio necessaria erat ne fuga deprehensa 
sisterentur. caeterum ibi nave conscensa mari Byzantiam feruntur. ex- 
ceptos illic primo exscensu Sancti Archangeli Michaelis monasterio prope 
rtum sito imperator aliquot diebus admissione exclusit, iratus ipsis ve- 
ementer ob fugam quam iudicabat intempestivam ; totumque id consilium 
vanae ignavaeque formidini adscribebat, qua fructus laborum expeditio- 
numque multarum uno momento inconsultae levitatis iacturam irreparabi- 
Jem querebatur factam. denique tamen, cum qued factam quomodocum- 
e fuerat infectam fieri nequiret, permisit lis ingressis civitatem sibi se 
tere. interim 'Terteres vacuum Asanis fuga regni thronum, magna 
Bolgarorum voluntate, palam occupavit, unoque nuntio auditus est et oc- 
cupasse regnum et solemmi ritu coronatus sicque in plena et certa con- 
stitutus possessione Bulgarici principatus. baec tunc in hunc modum se. - 
habuermnt. quae secuta sunt, in tempore reddemus. 

10. Iam autem evolutis annis quatuor ex quo Ioannes patriarchatus 
honore praecellebat , mense Februario septimae indictionis, graves in eum 
accosstiones a quibusdam e clero conflantur, mendaces illae quidem ae 

lane inanes, non tamen eiusmodi quas aegre imperator admitteret. stu- 
flebat enim ille vel maxime nancisci modum hebetandi pk nimii, quo 


Georgius Pachymeres 1. 


450 GEORGII PACHYMERIS 


σπουδῆς πλείστης énoyalüv τὸν τόνον τοῦ ζήλου τῷ πατριάρχῃ, 
Ὁ καὶ μᾶλλον τά οἱ πραχϑέντα ἐξ ὑπογύου ἔχοντα, περὶ ὧν ἀνω- 
τέρω ἐρρέϑη. ταῦτα γὰρ καὶ ἄλλ᾽ ἄττα πλεῖστα ἐπισυμβαίνοντα 
ἀνῆπτε μὲν τὴν βασιλέως ὀργήν, οὐ μὴν δ᾽ εἶχεν ὅπως τῆς óp- 
μῆς ἐπίσχῃ τὸν ἄνδρα καὶ ἄλλως δρμητίαν ὄντα καὶ ϑερμουργόν, 5 
πλὴν οὐ τὰ καϑ᾽ αὑτὸν (τούτων γὰρ καὶ ἀπεριμερίμνως εἶχεν) 
ἀλλὰ τὰ καϑ' ἑτέρους συνοίσοντα. ζητοῦντι γοῦν τρόπον xaJ ὃν 
ὑποκλίνῃ τὸν λέοντα, χρήσιμ᾽ ἦσαν τὼ κατηγορημένα, ἄλλως 
οὐκ ἀληθῆ δοκοῦντα οὐδ᾽ εὐπαράδεκτα. ῥοπῆς γὰρ elg πορνείαν 
Ὁ κἂν Πηλεὺς ὦφλεν ἂν ἢ ἐκεῖνος, ἱεροσυλίας δὲ ἔγχλημ᾽ ἄν ἀπη- 10 
γέγκατο καὶ ὃ ἐπ᾿ ἀνθρώποις ἀδωρότατος “Ἀριστείδης μᾶλλον ἢ 
ἐκείνῳ δικαίως προσήπτετο. τὸ δὲ εἷς βασιλέα ὡς καταρῷτο, 
αὐτόϑεν τὴν συκοφαντίαν προΐσχετο ἀκουόμενον. ἐχεῖνος γὰρ 
πάλαι πρεσβεύων εἰς βασιλέα ὑπέρ τινος τῶν χρῃζόντων ἐλέους 
πολλάκις μὲν κατὰ πεῖραν προύὔτεινε τά οἱ δοκοῦντα συνοίσειν, 15 
τοσαυτάκις δὲ προσβάλλων οὐκ ἤνυτε τὸ παράπαν. τριῶν οἷν 
Ρ 808 ὃ μὲν ἐδέετο συνεχέστερον, ὃ δὲ προσέκειτο καρτερώτερον, βα- 
σιλεὺς δὲ τρίτος ὑπερετίϑετό τε καὶ ἀνεβάλλετο. καὶ ὃ μὲν 
ἐδέετο προσαναφέρειν καὶ πάλιν, ὃ δὲ πείρᾳ γνοὺς οὐκ ἀνύσων 


dudum offendebatur, zeli patriarchae. pupugerant autem eum et exaspe- 
raverant non parum illa quae nuper ausus in ipsum agere ac coram loqui 
libere atque ardenter patriarcha fuerat, prout superius memoravimus, 
ea, inquam, et alia plurima eius generis quae subinde occurrerant, bi- 
lem baud dubie moverant non patientissimo principi; cui tamen ad ma- 
num non erat fraenum aliud ullum quo impetum eius cohiberet, viri na- 
tur& vehementis, et cum ad aggrediendum ardua facilis, tum in urgendo 
coepta irrevocabilis ardoris, verum haec in quorum promotionem sic stu- 
dio prodibat, haud erant cum privatis eius rationibus aut quaestu pro- 
prio implicita. talium enim etiam supra vulgarem modum negligens erat. 
exardescebat autem in iis accurandis quae ad aliorum utilitates specta- 
rent. quaerenti ergo Augusto modum huius quasi cuiusdam leonis exar- 
mandi, utiles hae sese criminationes offerebant, quamlibet alioqui desti- 
tutae veri specie, nec dignae quarum haberetur ratio. nam impudicitiae 
verisimilius insimularetur Peleus quam ille: direptarum vero sacrarum 
rerum plausibilius crimen appingeretur Aristidi, cuius erat in ultro etiam 
oblatis repudiandis donis abstinentia vulgo notissima, male denique pre- 
catum Áugusto Veccum qui dicebat, statim calumniae convincebatur ipsa 
simplici narratione facti, unde occasionem criminsendi delator sumpserat. - 
id tale fuit. aliquando pro more suo Veccus adierat imperatorem cum 
supplice cui erat imploraturus misericordiam Augusti. saepe in conspe- 
ctum producto illius, frustra semper ei propitiare principem studuit, to- 
tes ab eo cum stomacho relectis quae pro suscepto allegabat. tres igitur 
longo tempore suas quisque partes strenue agere perseverarunt , reus de- 
misse supplicandi, patriarcha patrocinandi ardenter urgendo, denique im- 
perator, procrastinandi ac differendae sine fine gratiae. quadam vice 
instabat vehementius apud Veccum cliens, ut pro se iterum imperatorem 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 451 


(ἤδει γὰρ xal παροργίσων, εἰ αὖϑις λέγοι), τὸ καϑ᾽ ἑαυτὸν 
οἷον πρὸς τὸν ἱκέτην ἀπολογούμενος ὡς οὐ καταρραϑυμήσας τῷ 
βασιλεῖ προτείνειν τὰ τούτου δίκαια, ϑεὸν παρεισῆγε τῆς σπου-- 
δῆς μάρτυρα xal ““ϑεὸς ὁρᾷ τὰ περὶ ὧν προβάλλῃ᾽" ἔλεγεν. 
560 δ᾽ ἐκεῖσε παρὼν συχοφαντήσας τὸν λόγον συμπλάττει τὸ ψεῦ-- B 
dog, ὡς ϑεὸν δῆϑεν κατὰ βασιλέως ἐκκαλουμένου τοῦ ἱερέως εἰς 
τὴν τῶν ἀδικουμένων ἐκδίκησιν. τούτοις ὡσπερεί τισιν ἰσχυροῖς 
κατασείσταις ὑποχαλᾶν τὸν πύργον τῆς ἐκείνου ψυχῆς ᾧοντο. 
ἦν δ᾽ ὃ τὰς δρομὰς σφίσιν ὑπανάπτων ὃ τῆς Ἐφέσου Ἰσαάκ, εἰς 
10 πατέρα τεταγμένος τῷ βασιλεῖ, οὐδεμίαν δ᾽ ἔχων αἰτίαν ἀπε- C 
χϑείας τῷ πατριάρχῃ παρόσον τὸ τὰ δοκοῦντα ξυμπράττειν αἷρεῖ- 
σϑαι τῷ βασιλεῖ, ἢ γοῦν τοῦτο μόνον ἢ καὶ δεύτερον τὸ τὰ 
κατ᾽ ἀνατολὴν πατριαρχικὰ ὕφ᾽ αὑτῷ ϑέλειν ποιεῖσϑαι, μηδὲν 
ἀξιῶν πλέον ἔχειν τὸν πατριάρχην εἷς ἐνορέαν ἢ χατὰ μόνην Κων- 
16 σταντινούπολιν περιοριζόμενα, τὰ δ᾽ ἔξω ταύτης ὑπὸ τοὺς ἐπι- 
axónovc γίνεσϑαι, ὧν δήπου καὶ αἷ ἐνορίαι εἰσί, ταῦτ᾽ ἔσπευδε 
καὶ κατώρϑου οὐκ ἄλλῳ τῳ μηχανήματι ἢ τῷ διιστᾶν βασιλέως 
τὸν ἱερέα" ὃ δὴ καὶ ἐποίει τοὺς κατηγοροῦντας δεχόμενος καί ye D 


rogaret, ile autem experientia iam gnarus negationi dilationem obtendi, 
necnon intelligens , si denuo de hoc compellaret imperatorem, in iram se 
ilum concitaturum, ut saltem clienti se purgaret forte suspectaturo ex 
eventu remissius egisse patronum , deum testem adhibuit sinceri sui ea in 
causa studii, alta voce contestans deum utique, quem nl! lateat, videre 
qua fide quoque aífectu eo patrocinio fungeretur. ex hac dei mentione 
calumniae ansam qui praesens forte tunc adfuit delator sumens, multo 
deinde posterius in malignam istam accusationem processit, criminans sci- 
licet patriarcham , dum supplicis causam ageret, diras Augusto impreca- 
tum in ultionem negatae aupplici gratiae. his quasi quibusdam machinis 
aut validissimis arietibus concussuros et deiecturos sese turrim illam in- 
victi animi calumniatores nequissimi putabant. incitabat autem eoa.ac- 
cendens ad rem urgendam Ephesi antistes Isaac, quo spirituali patre at- 
que arbitro conscientiae tunc Augustus utebatur, nom quod ullam ipse 
quidem proprie haberet odii causam adversus patriarcham, sed ut grati- 
caretur imperatori, et in eam quam ille bac arte procuratum ibat retu- 
sionem.confidentiae Vecci, ne deinceps tam libere agere secum auderet, 
efficacem pro virili conferret operam. quamquam non aliena solum cau- 
$8, sed proprii etiam respectu quaestus in hoc motom suspicabaptur 
. quidam, opinati studuisse per hoc ipsum rapta opportune occasione ex 
periculo Vecci, suo iuri subiungere Toca iurisdictioni patriarchae reser- 
vata in cunctis per Orientem dioecesibus, ita ut ea tantum sacra loca 
quae intra unam urbem Constantinopolim sita essent, ordinariae pote- 
stati patriarchae subiecta remanerent; quae extra urbem essent, vorum 
auctoritati subiacerent praesulum qui dioeceses ubi erant illa posita epi- 
scopali auctoritate gubernarent. id ille olim meditatus tunc perfecit, non 
alia efficaciori adhibita machina quam imperatoris ἃ patriarcha vel pro- 
«urando vel promovendo dissidio. quod fecit huius accusatores adiuvans, 


452 GEORGII PACHYMERIS 


P 309 χατὰ τὸ δυνατὸν ὑποϑάλπων. (11) προβαίνει γὰρ νεαρὰ βα-- 
σίλειος ἄλλ᾽ ἄττα πλεῖστα διοριζομένη καὶ τάττουσα, καὶ τὸ τὰ 
ὁπουδηποτοῦν πατριαρχικά, ὅσα ἐν χώραις xol μοναῖς, ὑπὸ τοὺς 
ἐπισκόπους ὧν ai ἐνορίαι τελεῖν. ἔγκλημα γὰρ ἐφαίνετο καὶ παρὰ 
κανόνας τὸ ἐκ παλαιοῦ γινόμενον, ὑπερόριον κεχκτῆσϑαι τὸν Κων»- 5 
σταντινουπόλεως δίκαιον, μηδὲ τοῦτ᾽ εἰδότος τοῦ λέγοντος, ὡς 

B χολούει τῷ πατριάρχῃ τὸ οἰκουμενικόν, ἐντὸς αὐτὸν περιορίζων 
τῆς Κωνσταντίνου, μηδ᾽ ἐνορίαν ὅσα καὶ τοῦ τυχόντος ἐπισκό- 
nov προσνέμων. ἀλλ᾽ ὁ Ἰσαὰχ τότε τὸν καιρὸν τῆς ἀπεχϑείας 
ἁρπάσας ὡς ἕρμαιον, περιεποίει τοῖς ἐπισχόποις αὐτοῦ, ταὐτὸν 10 
δὲ καὶ ἑαυτῷ λέγειν, τὰ τῆς Κωνσταντινουπόλεως δίχαια. τὸν 
μέντοιγε πατριάρχην oix ἀνίει παρ᾽ ὅλους δύο μῆνας ὁ βασιλεὺς 
ποτὲ μὲν εἷς κρίσεις ἐγκαϑιστῶν, ποτὰ δὲ καὶ ὑπὲρ ἐχείνου ἵστά-- 

C μενος καὶ τῶν ἐγχλημάτων ἀπολύων ὡς συκοφαντούντων τῶν κα- 
τηγόρων ἄντικρυς. ἦν δὲ διττὰ στρέφων, τοῖς μὲν κατηγόροις 15 

.xazà πρόσωπον ἐγκαλεῖν ἐφιεὶς καὶ δῆϑεν ἐλέγχειν, ἐκεῖνον δ᾽ αὖ- 
ϑις τὸ μέρος καταψῶν τε καὶ περιποιούμενος τῷ γ᾽ ἐπικρίνειν ὡς 


et tota sua fovens potentia, (11) prodiit enim imperatoria Novella, qua 
cum alia decernebantur quaedam, tum illod in primis, ut quae ubicunque 
vel cuiusquemodi loca vel monasteria patriarchae uni subiecta eatenus 
censebantur, ea deinceps episcopis, quorum illae propriae dioeceses es- 
sent, iure ordinario subiacerent. addebatur decreti ratio, per abusum 
videri et contra sacrorum canonum auctoritatem attentatum id quod ex 
longo hactenus tempore factitatum fuerat, ut nempe patriarchae Con- 
stantinopolitano ultra fines dioecesis propriae ius competeret. quod qui 
dicebat, non intelligebat eripere se patriarchae titulum oecumenici, qui 
quem circumcluderet urbe Constantinopoli, nec saltem ei concederet dioe- 
cesim quanta et qualis cuivis etiam vulgari tribuitur episcopo. verum 
id tum quidem nihil pensi habens Isaac, et in lucri parte numerans ob- 
lat&m occasionem gratificandi quomodocumque amicis suis episcopis, quos 
multos offendebant istae in propriis dioecesibus exceptiones locorum sub- 
tractorum ordinariae ipsorum potestati ac patriarchae auctoritati subie- 
M ctorum, et passim contendebant non plus iuris Constantinopolitano in alie- 
nas dioeceses quam cuique ipsorum in Constantinopolitanam esse, caete- 
rum petriarcham imperator ex suo voto his calumniis egregie exercitum 
per duos totos menses habuit, nune sententiis eum iudicum permittens, 
nunc ei visus suffrageri criminibusque ipsum solvere, mentiri accusatores 
et nibil nisl meras afferre calu asserens. sustinebat autem in hac 
quasi scena personam duplicem, hinc quidem palam accusatoribus 
tens criminari patriarcham et ei dicam in os coram impingere, inde rur- 
sus eundem seorsum conventum deliniens, condolere illi simulans joe 
p calumniam iniustissime vexato. in quo quam male cohaererent dictis 
cta palam erat. si enim tam erat illi perspecta, quam videri volebat, 
innocentia delati, cur delatores tam licenter obstrepere tanto tempore si- 
nebat, quos latebat neminem ne hisoere quidem eusuros, si eis vel se- 
mel declarasset imperator sibi displicere quod illi agerent? sed boc 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VL 453 


πικρῶς συκοφαντοῖεν οἱ λέγοντες, xal εἰ ἤϑελεν οὗτος λέγειν, 
οὐκ ἂν συχοφαντίας ἠνοίγοντο στόματα. ἦν δ᾽ ἐμφανὴς ἐντεῦ- 
ϑὲν προσονειδίζων τῷ πατριάρχῃ τὸ πρὸς ἐκεῖνον φίλερε" ἔριν D 
γὰρ τὸν ζῆλον, καὶ τὸ ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων λέγειν ἐνοχλεῖν 
5 ἔκρινεν. | 
19. Οὐ χεῖρον δὲ καὶ τὸ ἐν ἀρχῇ τῶν κατηγορημάτων P 310 
συμβάν, ὡς χάριεν, ἱστορῆσαι, καὶ δεῖξαι ὁπόσα πονηρία προσ- —— 
λαβοῦσα καιρὸν ἀνύει. ^ σύνηϑες μὲν οὖν ἦν περιφανῶς τελεῖσϑαι 
τῇ ἐχχλησίᾳ τὴν τῆς ὑπαπαντῆς ἑορτήν, ἅτε κατ᾽ ἐκείνην τυ-- 
1οχόντος παρ᾽ Ἰωσὴφ τοῦ κρατοῦντος τῆς συγχωρήσεως" ἦν δὲ καὶ 
ἑφϑῷ σίτῳ συνάμα καρποῖς ὀπωρῶν ποιχιλλομένας τὰς τῶν ἐχ- 
πωμάτων πλατείας elc εὐλογίαν προτίϑεσϑαι, ὧν ὡς ἀπαρχή τις B 
ἡ κρείττων τῷ βασιλεῖ προσήγετο ἐπιδόρπεος. ἐπεὶ δ᾽ εἰχὸς τὰς 
χαλκᾶς ἐκείνας πλατείας ὑποδοκὰς πλείστας οὔσας ἔξωθεν ἐρανί- 
ιὍζεσϑαι, σὺν ταῖς ἄλλαις ἦν μία δοκοῦσα καὶ πρωτεύειν τῷ κάλ- 
λεε καὶ ἀξία τῷ βασιλεῖ προσάγεσϑαι, ἣ δὴ καὶ γράμμασιν Ai- 
γυπτίοις ὡς ποιχίλμασί τισιν ἐνεακεύαστο᾽" εἴϑισται γάρ, ὡς ἐλέ- 
γετο, «Αϊγυπτίοις ἀντ᾽ ἄλλων τινῶν ποικιλμάτων ἔν τε πέπλοις C 
καὶ φωταγωγοῖς xal σκεύεσι παντοίοις τοῖς γράμμασι χρῆσϑαι. 


omnes videbant ab astuto principe ita fieri, ut per se patriarcha intelli- 
geret luere se poenam contentiosae pertinacise qua iurggri cum principe 
non esset veritus. iurgium enim ille ac contentiosam pugnacitatem δρ- 
pellabat religiosum zelum pestrocinandi circumventis calumnia vel alia qua- 
vis iniuria oppressis. 

12. Non abs re foerit et quod initio huius accusationis accidit locu- 
lare ac dictu lepidum referre, ut ex hoc specimine lector aestimet quan- 
tum sibi licere malignitas velit et quid non occasione arrepta perficiat. 
ad coasuetum ubique ac semper celebrem m rumque augustum 
anniversario cultu honorandae solemaitstis Hypapentes aliquid hoo tem- 
pore ceremoniae exquisitioris adbiberi erat solitum, in gratiam atque ho- 
norem imperstoris, quod is, ut dictum est, tali die communioni e 
restitutus et anathemate solutus a losepho feisset. in his autem quae ex ’ 
abendanti addebantur ad passim usitatos eius religionis ritus, illud erat 
ut in lancibus encaustico opere variegatis, piotura fructos fere autumna- 
les exprimente, frumentum tostum patriarchae ad aram facientis benedi- 
ctione sanctificandum offerretur, tum barum lencium eximia una, primi- 
tiarum ritu quodam, epulanti Augusto mensis secsadis inferretur. quoniam 
vero aenearum istiusmodi lancium ad hos usas corrogari ab externis plu- 
rimas necesse erat, inter illas quae boc anno comunodatae a variis fae- 
rant, una forte speciosior visa caeteris, et eo digna prae cunotis quae 
imperatori sisteretur, sepesita δὰ hoc ipsum est. buic porro, praeter 
caeteram inducti eleganter tectorii speciem, Aegyptii quoque inscrip 
characteres inerant. cousuetum quippe, at aiunt, Aegyptiis est in velis 
candelabris vasisque reliquis insigniendis istam e literis ipsorum speciose 
illitis. ornamenti ratiomem aflectare. ferte amem evenit, ut quae hanc 
imperatori destinatam lemoem elementa Aegyptia pingebent, 


454 GEORGII PACHYMERIS 


ἔτυχον δὲ τὰ γράμματα τοῦ καταράτου Mayovutr, ταὐτὸν δ᾽ εἷ- 
πεῖν xal Πωάμεϑ, ὄνομα φέρειν εἷς ἔπαινον. τοῦτο κύχλῳ τῇ 
πλατείᾳ ἐγγεγραμμένον τοὺς κατηγοροῦντας οὐκ ἔλαϑε. καὶ δὴ 
ἔξω κειμένης ἔτι πρὶν ἂν εἰσαχϑείη τῷ βασιλεῖ, οὗτοι πέμψαντες 

D ἀναγγέλλουσιν ὡς οὐκ εἰσιτά γε τὰ τῆς πλατείας εἰς θασιλέα φε- 5 
ρούσης τὸ ἐξάγιστον ὄνομα, καὶ ὡς ὃ πατριάρχης ἐπέτηδες ἐν- 
σχευάσαιτο ἐκείνην πεμφϑῆναι τῷ βασιλεῖ, ἧπερ μὴ μόνον οὐκ 
εὐλογίας μετὸν διὰ τὸ τῆς γραφῆς μυσαρόν, ἀλλὰ καὶ μύσους τὰ 
μέγιστα προσετρίβετο. ταῦτα πυϑόμενος 0 βασιλεύς, πείρᾳ ϑέ- 
λων γνωρίσαι τὰ ἀγγελϑέντα, ἔξ αὐτῆς πέμπει τὸν τοῦ κοιτῶνος 10 
παρακοιμώμενον τὸν Βασιλικὸν Βασίλειον ξυνετὸν ὄντα γραμμά-- 

E των ᾿“γαρηνῶν, καὶ ὃς ἀνεγίνωσκέ τε καὶ τὸ ἀληϑὲς προσεμαρ-- 
τύρει τοῖς ἀπαγγείλασιν. ἥ μὲν οὖν πλατεῖα οὐκ εἰσήγετο διὰ 
τὴν συνείδησιν, τὴν ἀποστολιχὴν παραίνεσιν τοῦ βασιλέως τηρή- 
cavrog* τὸ δὲ τῇ ἑξῆς ὥς ἔγκλημα xal τοῦτο προυτίϑετο μέ- 15 
γιστον. 

Ρ 811 13. Ὡς τοίνυν τὰ κατὰ τὸν πατριάρχην ἐπὶ μησὶ δυοῖν 
ἐτρίβετο καὶ οὐδὲν ἠνύετο μόνον δ᾽ ὕϑλυς καὶ λοιδορία καὶ πᾶν 
ὅ τι κάκιστον ἦν (καὶ τί γάρ, ὅπου καὶ κλίμαχα κατὰ φιάλης 
ἐγσκευασϑεῖσαν τῷ πατριάρχῃ κατά τινα ἄνεσιν δένδρων ἐχεῖσε 20 


15. τὸ] «9? 


Machumetis, seu, quod idem est, Moamethis, honorifice nomen exprime- 
rent. non latuit accusatores circum orbem huius patinae abominandum id 
vocabulum inscriptum. cum ea igitur adhuc in templo seposita , quemad- 
modum est dictum, ut ad imperatorem deferretur, staret, misso hi certo 
homine ei nuntiant lancem ipsi offerendam studiose delectam a patriarcha, 
quae detestabilis esset, nominis adscriptione profanata, ut videlicet pro 
sperata Augusto ex eius sacri apophoreti participatione gratia macula ipsi 
infandi piaculi contagione velut quadam execratae superstitionis allinere- 
tur. haec audiens imperator, quo ad liquidum exploraret an ita habe- 
rent, curriculo mittit August cubiculi praefectum Basilium, peritum Sa- 
racenicarum literarum , qui ubi legisset, rem vere fuisse nuntiatam impe- 
ratori retulit, prandenti ergo mox Augusto cum esset de more lanx al- 
lata, non admissa ab eo est, quasi relipioso metu consciscendae noxae, 
et cura obsequendi Apostolico mandato iubenti eum qui cognoverit cibum 
jpsi appositum oblatum prius idolo fuisse, abstinere illius esu propter 
conscientiam. postridie porro ad crimina patriarchae afficta novum istud 
tamquam omnium maximum invidiosissime adiunctum est. 

18. Cum igitur duobus, ut dixi, mensibus agitata haec patriarchae 
accusatio fuisset, nec quidquam proficeretur, sed ludibrium, contumelia, 
et quidquid dici pessimum potest, in re tota versaretur (quid enim pro 
bono et aequo facturoa speres, qui etiam scalae formam peregrinis literis, 
ludo quodam pictoris inter anaglypha ümplexarum arborum amoenae va- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VL 455 


καταφυτευϑέντων παντοίων, ὕλην εἶχον xal ταύτην τῆς κατ᾽ d- 
κείνου συκοφαντίας, παρ᾽ ἣν αἴτίαν καὶ μόνον ἀκούσας κατὰ B 
πᾶν ἐκέλευε καί γ᾽ ἀφανίζειν τέλεον ;)ὺ ὡς γοῦν οὐδὲν ἄλλο ἢ λοι- 
δορία ἠνύετο, σκοπὸς δ᾽ ἦν ἐκεῖνον ἀπειρηκότα πρὸς τὰς ἐπιφο-- 
5ρὰς τῶν ἔβρεων παραιτεῖσϑαι τὸν ϑρόνον, μηνὸς Κρονίου, με- 
σούσης νηστείας, λίβελλον γράφειν τῷ συγγραφεῖ παραιτήσεως ἡ 
ἐπιτάττει, καί γ᾽ ἐπιδοὺς βασιλεῖ προσποιουμένῳ μὴ δέχεσϑαε 
ἀπηλλάττετο, καὶ φέρων τῇ τῆς Παναχράντου μονῇ ἑαυτὸν δί- 
δωσιν. ἦν οὖν ἢ ἐχχλησία ποιμένος κεχηρωμένη, μήτ᾽ ἐκείνου € 
Ἰοπαρόντος, καὶ ἄλλον ἀντεισάγεσϑαι οὐκ ἦν ὅλως τῷ βασιλεῖ 9ε- 
λητόν᾽ ἐν τῷ μεταξὺ γὰρ πέμπων καὶ αὐτὸν δὴ τὸν υἱὸν αὐτοῦ 
τὸν βασιλέα ᾿νδρόνικον ἐπειρᾶτο μαλάττειν. 
14. Ἔν τοσούτῳ δὲ xal πρέσβεις ἐκ Ῥώμης παρὰ τοῦ D 
πάπα ἐφίστανται ἔξω που πόλεως τῆς “δριανοῦ ἐπανήκοντι fa- 
16 σιλεῖ. καὶ ὃς ϑέλων συσχιάζειν σφίσι τὰ χατὰ τὸν πατριάρχην, 
ἐχείνοις μὲν αἰτίας πλαττόμενος ὡς ἀπειρηκὼς ἔλεγε πρὸς τοὺς 
πόνους ὃ πατριάρχης, καὶ ἀνεθῆναι ϑέλων ἐπὶ πολύ, ἐκχωρεῖ 
πρὸς καιρὸν τοῦ πατριαρχείου, καί γε μέλλειν ἐντυχεῖν σφᾶς P 312 
ἐχείνῳ παρά τισι τῶν κατὰ τὴν πόλιν μονῶν" ἐκεῖνον δὲ πέμψας 


rietatis per phialam conscribillatae, in atrocem calumniam traxerint quasi 
piaculi nefandi, cuius ad solam mentionem conclamandum exterminium 
esset ultimum ei quicumque jnsimularetur tam horrendi videlicet sacrile- 
gil), cum, inquam, iudicium id nibil nisi petulans convicium et jgnomi- 
niosa traductio patriarchae nominis et existimationis esset, facileque ap- 
pareret unum illud spectare auctores fautoresve tumultuosae huius crimi- 
nationis, ut qui ea licentissime incomitiabatur, ferendae impar istiusmodi 
vexationi atque infamiae sedem honoremque detrectaret, id loannes intel- 
ligens, mense Martio circa medium quadragenarii ieiunii, me huius histo- 
riae scriptorem jussit libellum abdicationis suae conscribere; quem cum 
imperatori obtulisset, illo simulante se non accipere, continuo recedens 
in Panachrantae monasterium se abdidit. erat ergo ecclesia pastore vi- 
duata, hoc quidem non comparente, et alium in eius locum subrogare no- 
Jente omnino imperatore. nam inter alios quos ad patriarcham ex isto 
recessu revocandum et ut publico ac suo muneri se redderet orandum per 
id tempus allegavit, ipsum etiam filium proprium et imperii collegam An- 
dronicum conferre se ad illum et conari exorare iussit; 

14. Dum baec geruntur, legati Roma ἃ papa missi occurrunt impe. 
ratori revertenti Adrianopolim et illam civitatem nondum ingresso. hi 
ille in primis studuit quae circa patriarcham nuper evenerant in speciem. 
quam minimum invidiosam fucare, ac quod dissimulari nequibat factum, 
jnumbrare comminiscendis causis, cum diceret praegravatum patriarcham 
Jaboribus functionis istius, quo ab iis respiraret otiosius seseque reficeret, 
e patriarchali ad tempos excessisse palatio, futurum tamen ipsis praeste 
cum eo congressuris apud quaedam urbis monasteria. ipsum autem Vec- 
cum per certos ἃ se missos rogavit, deponeret mitatem omnem; 


456 GEORGII PACHYMERIS 


ἠξίου ἀποϑέσϑαι μὲν τὰ τῆς μικροψυχίας ὡς ὄντος καιροῦ μῆλ-- 
λον ἢ βουλήσεως, ἀπελϑεῖν δὲ πρὸς τὴν μονὴν τῶν ἸΠαγγάνων, 
χἀκεῖ τοῖς πρέσβεσιν ἐντυχεῖν παραγεγονόσι, μηδὲν τῶν προτέ- 
ρων σημήναντα. οὕτως ἔλεγε, καὶ ἅμ᾽ ἐχείνοις τὴν πόλιν εἰσήρ-- 
χετο. πρὶν δ᾽ ἐντυχεῖν ἐκείνους συνόδῳ καὶ πατριάρχῃ, ὃ βα- 5 
B σιλεὺς γνοὺς τὸ τῆς πρεσβείας κεφάλαιον — τὸ δ᾽ ἦν μὴ λόγοις 
εἶναι τὴν τῶν ἐκκλησιῶν εἰρήνην καὶ μόνοις, ἀλλ᾽ ἔργῳ δεικνύν-- 
τῶν τῷ καὶ σφᾶς κατ᾽ ἐχείνους τὴν πίστιν ὁμολογεῖν, xai οὕτω 
πληροφορεῖν τὴν ἕνωσιν. παρωτρύνοντο γὰρ κἂν τοῦτο καὶ παρὰ 
τῶν ἡμετέρων, ὡς ἔλεγον, σχιζομένων, οἵ δὴ καὶ πολλοῖς τῶν 10 
ἐν ἐκείνοις φρερίων μιγνύντες χλεύην ἔλεγον τὴν εἰρήνην εἶναι, 
.. € καὶ δεῖν δοκιμάζειν εἰ καὶ αὐτοὶ τὸ σύμβολον οὕτω λέγοιεν, olo- 
μένων ἐντεῦϑεν εἰς μερίμνας ἄγειν τὸν βασιλέα, ὡς δυοῖν ἐξ 
ἀνάγκης γενέσϑαι ϑάτερον, ἢ μὴ καϑυποκλιϑέντος τὴν εἰρήνην 
συγχέεσϑαι. ἢ καί τι τῶν χειμένων παραβάντα μειζόνως ἅμαρ- 15 
τεῖν, καὶ σφᾶς ἰσχυρίζεσϑαι φεύγειν ἔτι δικαίως τὴν ἕνωσιν ὡς 
ἄντικρυς παραβάντων. γνοὺς ταῦτα τοίνυν ὃ βασιλεύς, καὶ εἰ-- 


, 


9, κῶν eig? 19. δεῖ P. 


quae acta essent imputaret tempori potius quam voluntati suae; conferre 
se ne gravaretur in monasterium Manganorum congressurüs cum legatis 
illuc occursuris, quibus orabat ne significaret quidquam eorum quae nu- 
per contigissent. sic praemunito patriarcha ingressus urbem est cum le- 
gas imperator; et quorsum ea legatio spectaret intelligens, dedit operam 
ne illi cum synodo cumque patriarcha prius agerent, quam ipse quae ad 
rem putabat opportuna praevertisset, quod praecipuum in mandatis le- 
gati babebant hoc erat, serio denuntiare Graecis pacem ecclesiarum non 
meris verbis contineri, sed factis. probare ipsos et praestare rebus ipsis 
oportere quae dictis ostentassent, $e nimirum in unius eiusdemque con- 
fessione fidei convenire cum Latinis. sic eos demum persuasuros pacem 
inter ecclesias concordiamque yere coalitam. atque in hoc, ut continuo 
fieret, vehementer insistere iussi erant, argumento necessitatis ducto ἃ 
schismate quod aiebant inter nostros esse, aliis alios aversantibus, prout 
scilicet admitterent aut reilicerent pacem de qua conventum videbatur. 
et revera quidam etiam nostrorum, P'reriis sese multis iis admiscentibus 
assensi, paria cum his et ipsi loquebantur, affirmantes pacem quae velut 
firmata iactaretur, nihil hactenus nisi ludibrium videri. unde tanto iam 
speciosius legati contenderent veniendum ad explorationem, et certum ex- 
erimentum capiendum fidel ac sententiae Graecorum. eius porro pignus 
idoneum fore, si et ipsi symbolum sicut Latini pronuntiarent. bis llli 
postulendis in artum se coacturos imperatorem arbitrabantur, utique ne- 
cessario ex his secuturo duorum altero, aut ut eo non annuente quod pe- 
tebant pax rescinderetur, aut ut eodem transgressionis conventorum pa- 
lam convicto, ac per hoc criminis maioris manifeste reo, plausibilior iam 
ipsis causa suppeteret constanter abnuendi communionem. cwm eo velut 
adhaerente transgressoribus pactorum manifestis. talia ,vereare animo le- 
, Gatos cum praesensisset imperator, et inde intelligeret Graeoos, qui ea- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 457 


δὼς ἐξαπιναίως ἀχούσαντας ϑορυβηϑησρομένους καὶ τοὺς τέως 
εἰρήνην ἄγοντας, πέμψας μετακαλεῖεαι καὶ ἀρχιερεῖς καὶ κλῆρον D 
ἅπαντα, καὶ σφᾶς κατ᾽ ἰδίαν λαβὼν (κοσμικοῖς γὰρ ἀπείρητο 
μὴ παρεῖναι), (15) “τὰ μὲν τῶν παρόντων εἶπεν, “ὅπως P 818 

5 καὶ κατεπράχϑη καὶ μεϑ᾽ ὅσης τῆς δυσχερείας ἠνύσϑη, οἴδατε 
πάντως, ἐπεὶ οὐδ᾽ ἐμοὶ τόαον ἀναλγήτως ἔχοντι τάδ᾽ ἐφῆπται. 
οἶδα γὰρ xal πατριάρχην ἐντιῦϑεν παριδών, τὸν ᾿Ιωσὴφ λέγω, 
ὃν δὴ ἴσα καὶ τὸν γεννησάμενον ἔστεργον, μᾶλλον δὲ καὶ ἔτι 
πλέον, ἐπεὶ ἐκεῖνος μὲν τῆς εἷς σφᾶς προόδου, οὗτος δὲ τῆς εἰς 

10 τὸ χρεῖττον ἐπανελεύσεως αἴτιος γέγονεν. οἶδα καὶ πολλοὺς βια- B 
σάμενας καὶ τοὺς φίλους σκανδαλίσας, πρὸς δὲ καὶ τοὺς ἡμετέ. 
ρους λυπήσας. καὶ μαρτυρήσουσιν οἱ ἐν φυλαχαῖς προσγενεῖς, 
οἷς παρ᾽ οὐδὲν ἄλλο ἢ τὸ πρὸς Ἰταλοὺς πραγματευϑὲν καὶ μόνον 

4j τε πρὸς ἡμᾶς ὀλιγωρία ξυνέβη καὶ ἡ ἀφ᾽ ἡμῶν αὖϑις ὀργὴ 

15 σφίσιν. εἶχον μὲν οὖν ἐπὶ λογισμῶν ἀνύσαι τὸ πᾶν ἐντεῦϑεν, 
ὡς μηδὲν πλέον ζητησόντων τῶν Ἰταλῶν" οὕτω γὰρ καὶ πρὸς 
ὑμᾶς ἐποιούμην τὰς συνϑεσίας, καὶ ὁ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ χρυσοβούλ- C — 
λειος λόγος τοῖς λόγοις που μαρτυρήσει. ἐπεὶ δὲ τῶν ἡμετέρων 
τινές, ὡς πέπυσμαι, καὶ μᾶλλον οἷς ἀνδάνει τὰ σχίζεσϑαι, οὐκ 

20 oid" 0 τι παϑόντες, εἰ μή τις πεῖράν 9^ ἡμῶν ταῦτ᾽ εἴποι καὶ 


tenus actis utcumque iam acquiescebant, eiusmodi andita oratione lege- 
torum statim tumultuaturos, missis quoquoversum certis hominibus ad se 
convocavit episcopos et clerum woiversum, illisque seersom adhibitus (nara 
saeculares. adesso vetuit) in haec verba locutus est. (15) '*quae in statu 
pracsena ecclesiae cernuntur, quemadmodum acta aint et quanta cum dif- 
cultate perfecta, scitis omnino; neque mibi adeo hebes ad molesta sen- 
sus est, ut tam cito memoria evolaverint eas quorum eventus acri meo 
dolore redemptus est. recolo enim me ne tenerrünis quidem affectibus, 
ut ea conficerem, pepercisse. unum, ut scitis, babui cui nibil minus 
ietatis οἵ amoris quam genitori tribuerem: immo aliquasto plos ei me 
ebere rebar, quoniam cum pater in hanc me lucem eduxerint, hic mihi 
exorti sacramentorum religionis usuram et communionem ecclesiae resti- 
tuit, quod beneficium arbitror maius. Iosephum tamen carissimum mibi 
caput bac causa despicere sustinui. multis praeterea vim feci, securus 
eusionis amicorum. e vestro quoque corpore nen paucos baud leviter 
vexavi testes sint qui e nostris quoque propinquis in custodiis squallent; 
quibus ista cum Italis conventio causa fuit unica et obsistendi nostrae 
voluntati et irae vicissim nostrae subeundae. sic autem cum illa 
utabam, constiturum intra hos terminos negetium, mec plus ad eius per- 
ectionem Italos quaesituros. ita enim promisi dudum vobis, et extat in 
ecclesia nostrae buius persussionis illustre documentum, diploma ia hano 
sententiam disertum cum appesitione bollae awreae. quoniam vero mo- 
strorum quidam, quibus —e discidium cordi est, nescio qua moti 
causa (nisi quis dixerit ad probationem haec nostram et angerum eumu- 


458 GEORGII PACHYMERIS 


μεριμνῶν ἐπανάστασιν, φρερίοις ἐντυχόντες κατά mov τὴν nt- 
ραίαν χλεύην τὴν εἰρήνην εἶπον καὶ ἀπάτην εἶναι, καὶ προυβίβα- 
D ca» ζητεῖν σφᾶς τὸ πλέον κατά τινα δοκιμήν, καὶ τοῦτό ἔστι τὸ 
τῆς ἐπιστάσης πρεσβείας κεφάλαιον, βούλομαι προλαβὼν μικρὰ 
πρὸς ὑμᾶς εἰπεῖν καὶ πληροφορῆσαι, ὡς ἂν μὴ ἐξαπιναίως ἀκού- 5 
σαντες ταραχϑείητε, μηδέ τι πάλιν ἡμῶν τὸ πρὸς σφᾶς χυβερ-- 
γητικὸν ἰδόντες ὑποψίαις ταῖς οὐ καλαῖς περὶ ἡμῶν βληϑείητε. 
ἐγὼ γάρ, κἂν συνίστωρ εἴη ϑεός, ὑπὲρ τοῦ μή τι παραλυϑῆναι 
τῶν ἡμετέρων μέχρι καὶ αὐτῆς κεραίας ἢ μὴν ἰῶτα, αὐτὸς ἐγὼ 
E καϑυπισχνοῦμαι αὐτὸ τὸ ϑεῖον σύμβολον τῶν πατέρων ἐνθεῖναι 10 
σημαίᾳ, καὶ πολεμῆσαι μὴ ὅτε γε Ἰταλοῖς ἀλλὰ καὶ παντὶ ἔϑνει 
ὑπὲρ τούτων ἀμφισβητοῦντι. καὶ αὕτη μέν ἐστιν ἢ πληροφορία, 
ἣν δίδωμι πρὸς ὑμᾶς" ἄλλως δὲ χυβερνῆσαι καὶ μετ᾽ εἰρήνης 
P 314 ἀποπέμψαι τοὺς πρέσβεις οὔτ᾽ ἐμοὶ νέμεσις πάντως οὔϑ᾽ ὑμῖν 
ἀδικία τὸ σύνολον. ἀξιῶ οὖν καὶ προσπτύσσεσϑαι σφᾶς φιλι- 15 
κῶς καὶ ἀσπάζεσϑαι εὐμενῶς, μήπως καὶ τὴν ϑήραν, ὃ δή φα- 
σιν, ἀνασοβήσωμεν, καὶ μᾶλλον πάπα γεγονότος νέου, καὶ οὐ 
. κατὰ τὸν Γρηγόριον ὄντος εὐμενοῦς οὕτω τοῖς ἡμετέροις πρά- 
γμασι. τὸ δ᾽ ἐντεῦϑεν ἐμοὶ μελήσει, μηδὲ διωρίαν λαβόντι βου- 


2, τὴν deerat. 


Jum contingere) cum Freriis apud Peraeam congressi dixerunt nibil nisi 
ludibrium et fraudem hanc pacem esse, et hoc imprudenti dicto Latinis 
eccasionem praebuerunt exquirendi plus aliquid, ut experimento satis certo 
constet serio ac vere rem peractam, unde haec, qoam audituri mox su- 
mus, legatio nata est, cuius scopum praecipuum esse comperi boc quod 
modo dixi ἃ nobis exigere, volo paucis praeoccupare 80 praemunire vos, 
ne ubi quae illi loquentur audietis, subito conturbemini, neve in vestros 
animos luspicioni de nobis sinistrae ulli pateat aditus, utique postquam 
clare perspexeritis quam sincera quamque constanti ratione in tota huius 
cum Latinis gubernatione negotii versemur. ego enim sancte polliceor, 
et ut conscium habeo deum, ita testem invoco eundem irrevocabilis pro- 
positi : profiteor, inquam, et verissime promitto rigorem inflexibilem us- 
que ad exclusionem vel iotae vel apicis unius. confirmoque me neuti- 

uam passurum addi symbolo patrum vel minimam notulam; et si opus 
sit, ea causa bellum suscepturum, non solum cum Italis sed cum qua- 
vis omnino :'gente ad id nos adigere volente. de hoc certi estote, in quod 
do vobis fidem plenissimam. cum eo tamen deprecor ne placide rem ad- 
ministrare ac pacifice dimittere legatos vel mihi ad reprehensionem im- 
putetur, aut ad damnum ullum vestrum iniuriamve pertinere omnino cen- 
seatur. volo igitur et amplecti eos amice et. salutare benevole, ne forte, 
quod dicitur, feris intempestive terrendis venationis fructum perdamus. 
quae magis nunc necessaria est cautio, cum papa novus sit, isque haud 
p&ri hc Gregorius favore in res nostras instinctus. meae de caetero cu- 
rae fuerit ita illis respondendo satisfacere, ut a fixa in statuto iam con- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 459 


λῆς, τῆς πρὸς αὐτοὺς ἀποχρίσεως.᾽ ταῦτα τοῦ βασιλέως d- 
πόντος ὃ μὲν πατριάρχης ἐφίσταται τῇ τῶν Mayyávov μονῇ, B 
καὶ οὕτω τὰ xa9^ αὑτὸν διασκευάζεται ὡς μηδὲ τῶν εἷς αὐτὸν 
πραχϑέντων γνῶσίν τινα παρασχεῖν σφίσι" τῶν δ᾽ ἀρχιερέων τε 

5xal τῶν ἐκκρίτων τοῦ κλήρου ἀμφ᾽ αὐτὸν συναχϑέντων παραγί- 
γονται xal'oi πρέσβεις. καὶ τὰ τῆς πρεσβείας κινοῦντες, δῆλοι 
ἦσαν ἐχεῖνα προτείνοντες ἃ δὴ φϑάσας ó βασιλεὺς προεδήλου" C 
παρ᾽ ἣν αἰτίαν καὶ προενηχηϑέντες εὐμενῶς ἤκουον, à δὴ μὴ 
προμαϑόντες καὶ λίαν δυσχερῶς ἂν ἠνωτίζοντο. 

10 16. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ βασιλεὺς ὡς οὐ χλεύην εἶναι τὴν εἰ- D 
ρήνην πληροφορῶν, τὸν Ἐφέσου Ἰσαὰκ σὺν πρέσβεσιν ἀποστεί- 
λας καϑειργμένους ἐδείχνυ προσγενεῖς ἐν ταῖς φυλακαῖς. oi δ᾽ ἦ- 
σαν ὃ πρωτοστράτωρ Παλαιολόγος ᾿Ανδρόνικος, ὃ πιγκέρνης 
Ῥαοὺλ ἸΠανουήλ, ὃ ἀδελφὸς αὐτοῦ Ἰσαάχιος, καὶ τέταρτος ὃ 

15 τοῦ πρωτοστράτορος αὐτανέψιος Παλαιολόγος Ἰωάννης" oi δὴ 
καὶ τέτραχα κοσμηϑέντες, εἴποι τις ποιητής, βαρείαις ἁλύσεσι E 
φυλακῆς τετραγώνου γωνίαν ἐπεῖχεν ἕχαστος. τότε καὶ ὃ πιγ-- 
χέρνης Ῥαοὺλ ἰδὼν τὸν Ἐφέσου, καὶ οἷον ὑπερπαϑήσας εἰ αὐτὸς 
μὲν ἐν ἀνέσει ζῇ, ἐκεῖνοι δὲ προσταλαιπωροῦνται τῇ φυλαχῇ, 

90 ὑπὲρ ὧν ἐκεῖνον μᾶλλον ἢ αὐτοὺς ἔδει μάχεσθαι, συνάγει τε λε- 


16. τραχακοσμηϑέντες P. 


silio constantia ne minimum quidem deflectamus." talia locuto impera- 
tore, patriarcha quidem in Manganorum monasterium se contulit, et ita 
se gessit ut nulla eorum quae in eum acta fuerant notitia per eum ad 
legatos emanaret. congregatis porro ibi ad eum episcopis ac primoribus 
cri adfuerunt et legati, et videlicet palam et libere illa ipsa protule- 
runt quae postulaturos ipsos i&m imperator praemonuerat. in quo eius 
providentiae fructus is constitit, ut tantae offensionis verba placide ac 
Sine tumultu audierint, irritabiles alioqui homines, quos, nisi prudenti 
fuissent admonitione praeparati, certo certius est in acre iurgium prima 
. illa mentione prorupturos. 

16. Excogitavit et aliud imperator perefficax futurum ad persua- 
dendum legatis non esse ludibrium pacem iam factam. misit videlicet 
Ephesi episcopum Isascum cum legatis in custodias publicas, iubens ipsis 
ilic osténdi cognatos ipsos ac necessarios suos ibi detentos, quod paci 
non consensissent. hi erant protostrator Palaeologus Andronicus, pincerna 
Raül Manuél, frater huius Isaacius, et quartus protostratoris ex fratre 
nepos Palaeologus Ioannes; qui sane in aspero ornatu, ut poéta quispiam 
diceret, quadrati unius carceris singulos singuli angulos tenebant, gravi- 
bus vincti catenis. tunc pincerna Raül Ephesinum videns, et scilicet in- 
dignans eum quidem libere in remissione ac deliciis vivere, se autem cum 
sociis conflictari tetri carceris aerumnis ecclesiasticam ob causam, pro 
qua ipsum nimirum, utpote antistitem, certare ac dura subire fuerat ae- 
quius, collegit clam in manum e pendentiun, quibus ligebatur, tractu 


460 GEORGII PACHYMERIS 
ληϑότως τὴν ἅλυσιν ἣν ἐφόρει, προάγων ὅσον ἦν ἐγγυτέρω, καὶ 


σφάκελλον ποιήσας τὸ πτύγμα κατ᾽ ἐκείνου ῥίπτει ὡς πλήξων, 
κἂν ἀπετύγχανεν εἷς ἑαυτὸν τοῦ τραχήλου τὴν ἅλυσιν ἕλχοντος. 

P 315 17. ᾿Αλλ᾽ ὃ βασιλεὺς ἐς πίστιν ἐντεῦϑεν τοῦ ἀληϑῇ 
πράττειν τοῖς πρέσβεσιν ἀφοσιωσάμενος, προύργου παντὸς τέ- 5 
ϑεται τὸ xal αὖϑις τὸν πατριάρχην ἀναγαγεῖν. οὔτε γὰρ ἐν πα- 
υαδοχῇ τὰ τῆς παραιτήσεως τοῖς ἀρχιερεῦσι, κἂν ὃ βασιλεὺς ἐδέ- 
χετο ταύτην" ἀλλ᾽ οὖν οὐ προΐσχετο ὅλως αὕτη τῶν ἱερῶν πρα- 
γμάτων ἀνάξιον, μόνον δὲ ϑόρυβον παρά των καὶ ταραχὴν ἄλο- 
γον, xal ὅτι πληχϑέντων ἐπὶ τούτοις τὰς συγειδήσεις τινῶν οὐκ0 

B ἔκρινε δεῖν προσμένειν, μή πως, φησί, τισὶ παρὰ συνείδησιν ἢ 
τὸ προσέρχεσϑαι. τοῦτο δὲ τί ἂν παραιτήσεως ἔχοι; εἰ μὴ καὶ 
μᾶλλον ἐλέγχου τοῖς τὴν κακίαν οἵοις τ᾽ οὖσι κωλύειν. ὅϑεν καὶ 
κοινῇ σκέψει ἀξιοῦσιν ἀρχῆϑεν τὸν ἄνδρα τὴν προστασίαν δέχε- 
σϑαι. ὃ δ᾽ οὐχ ὑπήκουε, ζητῶν τὴν ἐπὶ τοῖς συχοφάνταις ἐκδί- 15 
χησι»ν. τὸ δ᾽ ἦν καὶ ἕν τῶν ἀδυνάτων τῷ βασιλεῖ, προΐσχο- 


catenarum volumen grave, et observato tempore quo episcopus tam prope 
&d ipsum accesserat ut contiguus intra iactum videretur, ferreum in eum 
intorsit fascem, ferire studens; etsi aberravit ille quidem , catenis , ipso 
collum retrahente unde pendebant, ad ipsum intacto antistite redeuntibus. 

17. Caeterum imperator hoc quasi primo officio defunctus demon- 
strandi legatis serio rem a ae actam, qui non dubitasset tantae dignitatis 
viros ea de causa tetro carceri addicere, operae pretium se praeterea 
facturum existimavit, si patriarcham liberae suae potestatis functioni re- 
sütueret. rem eam sui arbitrii putabat esse, quippe non alia corroga- 
tione suffragiorum aut repetitione electionis egentem. haud enim vere 
vacasse unquam Constantinopolitanam sedem Vecci abdicatione, quam ut- 
cunque imperatori significatam et oblatam episcopi nec admisissent nec 
probassent. sed neque is ipse libellus recusationis sedis, quem, impera- 
tori ἃ Ioanne datum diximus, iis erat formatus verbis, quae veras ca- 
nonicasque legitimae depositionis causas exprimerent, etenim haud in eo 
quidquam allegabatur quo appareret Ioannem ut indignum eo loco et ad- 
winistrationi ecclesiae ineptum aut imparem inde submoveri. causabatur 
ibi tantum ipse Veccus tumultuari contra se quosdam, a quibus etsi pa- 
teretur iniustam vexationem ipse innoxius, tamen vereri sese offensionem 
infirmorum , qui forte vulgatis in se calumniis moti ad dubitandum ecquid 
citra noxam et piaculi contagionem possent tam diffamati hominis uti con- 
suetudine, oblatis deinde occasionibus cum eo agendi aestuarent animo, 
et forte contra officii praescriptum ex errore natum operarentur. ea de 
causa ducere satius renuntiare dignitati, et eo loco cedere ubi se non- 
nisi cum aliquo scandalo aut saltem periculo teneras pusillorum consciea- 
tias laedendi baerere non posse iudicaret. in bis autem quae vola quod- 
que vestigium abdicationis appareret? ubi potius tacita querela augilla- 
rentur ili qui cum poluissent improborum malitiae obsistere, auxiliari 
circumventae innocentiae omisissent. his cum ab imperatore tum ἃ 
synodo consideratis . communi omnibus consensu visum est restituendum 
loannem in 


exercitium nunquam abrogatae ablataeve potesta- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 461 


μένῳ συνήϑειαν ἄλογον τῶν χρατούντων, καϑ᾽ ἣν τὴν μὲν σο- 
κοφαντίαν ἰᾶσϑαι καὶ τὸν συχοφαντούμενον ῥύεσθαι τοῦ κινδύ- Ὁ 
vov, συχοφάντην δὲ μηδ᾽ ὁπωσοῦν τιμωρεῖσθαι, κἂν συχοφαν- 
τοίη τὰ ἔσχατα, τέτακται" μηδὲ γὰρ εἶναι τὸ ἀληϑὲς τῷ βασιλεῖ 
5 μανϑάνειν, ὅπου τῷ μὴ ἀποδείξοντι κίνδυνον ἐφῆφϑαι ξυμβαί- 
γοι. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ μὴ ἀνύων, καὶ μᾶλλον ἀφιέναι τὸ πταῖ- 
σμα παρακαλούμενος, μίμησιν φέροντα τοῦ Χριστοῦ, τὴν πρό- 
κλησιν δέχεται, καὶ ἕχτη Ποσειδεῶνος ὑπὸ λαμπρᾷ τῇ δορυφο- 
pla. συγκλητικῶν τε ἅμα καὶ ἐκκλησιαστικῶν, τῆς αὐτῆς ἱνδικτιῶ- D 
10vog, ἀνάγεται. τότε συμπλασάμενοι γράμμα τῆς πρὸς τὸν ná- 
παν ἀπολογίας ( Οὐρβανὸς δὲ τότε ἦν) πολλαῖς μὲν ὑπογραφαῖς 
μήτ᾽ ὄντων ἐπισκόπων μήτ᾽ ἐπισκοπῶν οὐσῶν, μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ 
χειρὶ τοῦ γραφέως, ὡς δῆϑεν πολλῶν ἱερῶν ἀνδρῶν καὶ μεγά- 
λων κατησφαλίζοντο, εἰ μὲν καὶ πατριάρχῃ δοχοῦν, οὐκ οἶδα, 
15 τέως δέ γε καὶ λέαν τῷ βασιλεῖ, φέρειν πίστεις προνοουμέγῳ ἐπὶ 
τῇ τῶν ἐκχλησιῶν συμβάσει παρὰ δοκούντων πολλῶν καὶ κατ᾽ ἐ- 


tis. ad quod cum idem consequenter vocaretur, renuebat obsequi, po- 
stulans prius affici poenis meritis, qui se calumniose criminando traduxis- 
sent. verum id posse impetrari ab imperatore sperandum non erat: cau- 
sabatur enim ille se id facere nequire. tenebat videlicet mordicus inve- 
terstom in aulis morem delationes cuiusquemodi inter principatus instru- 
menta censendi, et sic calumniae medendi, cum regnantibus expedit aut 
libet, ut eximatur quidem periculo male culpatus insons, impune autem 
omnino ferat iniquus accusator quantumvis falsae atque impudentis crimi- 
nationis scelus. cui flagitioso abusui hanc solent causam obtendere, 
quod omnis spes ac facultas principi eriperetur cognoscendi quidquam de 
machinationibus occultis, quae contra ipsum aut rempublicam iniri con- 
tingeret, si gravi periculo deterrerentur ab audenda denuntiatione qua- 
lescumque delatores. ergo imperator certus convictos licet calumniatores 
non ulcisci, egit ipse cum Yecco, rogans etiam atque etiam, condonaret 
iis noxam exemplo Christi. nec ille ad extremum abnuit; et assensus iam 
studiis cunctorum die sexta mensis Augusti eiusdem indictionis, splendido 
deductus comitatu senatorum et ecclesiae procerum, in palatium patriar- 
οἶος iterum solemni ritu invectus est. binc iam data est opera concin- 
nando scripto quo papae (is tunc erat Urbanus) super mandatis per le- 
gatos renuntiatis satisfieret. hunc libellum studuerunt ambitiosa subscri- 
ptionum pompa commendare; in quo multos pro episcopis obtrusere qui 
nec ordinati unquam fuerant in istum gradum, nec a quibus denomina- 
bantur loca, episcopatus titulum aliunde habuerant quam a librarii, qui 
scriptum hoc formavit, manu; quae etiam varia peritia chirographos ef- 
fingendi de suo addidit nomina plerorumque illic subscriptorom tamquam 
ab ipsis videlicet posita, eum quoque in numerum congerens multos e sa- 
cris hominibus fama illustres, ut tanto certius persuaderetur quod obta- 
bant. baec an conscio patriarcha sic acta sint, haud equidem habeo 
compertum. imperatoris aemulationem in hoc quandam video, ambitiose 


conati exaequare cum Latinis res ecclesiae Graecorum. cum enim ín in- 


4. GEORGII PACHYMERIS 


κείνους ἐπισκόπων. καὶ γὰρ σφίσιν οὕτω τὰ τῶν ἐπισκόπων ἐπε-- 
P 316 πύκνωτο ὡς καὶ εἷς ἑκατοστύας ἀριϑμεῖσϑαι πλείστας τὴν παρ᾽ ἐ- 
κείνοις σύνοδον. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ τὰ ἡμέτερα ἐξισάζειν ϑέλων ἐχεί- 
γοις ταῦτ᾽ ἔπραττε. πολλαῖς δ᾽ ἑτέραις γραφαῖς τῶν ἡμετέρων 
πατέρων, ταῖς ἐκ τοῦ υἱοῦ δηλαδὴ προχεῖσϑαι χορηγεῖσϑαι δί- 5 
δοσϑαι ἐκλάμπειν ἐχφαίνεσϑαι, καὶ ταῖς ὁμοίαις, τὴν τοῦ ἐχπο- 
ρεύεσϑαι λέξιν ἐπείλυον, δηλοῦντες καὶ τοῦτο, ὡς καὶ μὴ τοὺς 
πειϑομένους εἰρηνείειν ταῖς ἀξίαις δίκαις χαϑυποβάλλομεν. τὸ 
B δ᾽ ἄρ᾽ ἣν ὄνειρος, καὶ ἐπὶ ψεύδεσιν ἐγκληϑέντες ἀπολογούμενοι 
οὐ διαλύειν ἀλλὰ συνιστῶν τὸ ἔγχλημα τοῖς εἰδόσι διεγινώσκοντο. 10 
ἔμελλε δὲ καὶ τοῦτο τοῖς ταλαιπώροις τῆς ἐκκλησίας ἐσύστερον 
πρόσκομμ᾽ εἶναι, ἐγκαλουμένοις ὡς ἐξεκηρύχϑησαν οἱ ὀρθόδοξοι, 
καὶ αἷ πρὸς τὸν πάπαν γραφαί, φασί, μάρτυροι σοφώτατοι. τὸ 
δ᾽, ὡς ἐμὲ γοῦν εἰδέναι, ἄλλως εἶχεν, εἰ καὶ πρὸς τὸν πάπαν 
κατά τινα ϑωπείαν οὕτως ἐγράφετο. ὅτι δὲ κἀχείνοις μάταια 15 
C ἦσαν τὰ τῆς ϑωπείας, ΜΠελέτιός τε καὶ Ἰγνάτιος ἔδειξαν, 
P 317 (18) σχιζόμενοι μὲν τῆς ἐκκλησίας περιφανῶς, δίκην δὲ πρὸς 


strumentis allatis Roma sancitae illic cum Graecis concordiae densissima 
subscribentium iis episcoporum nomina vidisset ( crebri enim adeo in illis 
partibus episcopatus sunt, ut eorum synodi plurimis saepe centuriis epi- 
scoporum constent), imperator vel ad fidem tanto pleniorem faciendam, 
vel, ut dixi, ad ostentationem quasi cuiusdam in hoc quoque aequalitatis 
Orientalis ecclesiae cum Occidua, istam tum adhibuit multiplicationem 
speciosam nostratium praesulum. illud etiam in eodem scripto curatam 
est, ut in expressione dogmatis de Spiritus Sancti processione numero 
ingenti congererentuar variae undecumque corrasae patrum nostrorum locu- 
tiones, aientium 8. Spiritum ex filio profundi, praeberi, dari, explende- 
scere, micare aut ostendi, similesque, quibus accumulandis id clam age- 
bant, ut quasi obruerent procedendi usitatum Latinis verbum , et cum id 
aliorum istorum obtentu tegeretur, tacite abrogarent, eius assertoribus 
ista prolatorum a nostris in speciem aequipollentium specie aversis ἃ re- 
quirendo quidquam ulterius a nobis. addebator in scripto ad extremum, 
* si qui huic pacis conventioni non obtemperabunt, eos dignis poenis af- 
ficiendos decernimus." quae vana erant cuncta, nec ultra inanem quasi 
somnii speciem solida, eo quidem affectata, ut obiectum mendacii ac 
transacti non bona fide huius negotii crimen diluerent, sed revera, si 
quis introspiceret penitus et rem ad liquidum pernosceret, talia quae 
istius eiusdem criminis reos peragerent eos ipsos qui illud tanta cura de- 
pellebant. caeterum haec in futurum quondam criminationum argumen- 
tum et vexationis occasionem miseris ecclesiasticis cessura erant, olim 
accusandis quasi orthodoxis anathema dixissent; cuius rei velut testes 
certissimi hae tunc δὰ papam scriptae literae allegandae erant. quam- 
quani illae meo quidem iudicio non eo revera scriptae sensu sunt, quem 
vel in speciem praeferebant vel persuasum tunc Latini habuerunt, fuca- 
tae siquidem per assentationem ad papam fuerant in speciem illic placi- 
turam. nec vicissim non ipsi Latini assentati nobis in hoc negotio quae- 
dam sunt, prout in Meletii et Ignatii causa apparuit (18) hi quod 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. : 463 


βασιλέως ὑποσχόντες ἀπαχϑῆναι πρὸς πάπαν ὧς τὰ xal τὰ πει- 
σόμενοι. καὶ παρεδίδοντο πρέσβεσι xal ἀπήγοντο. τῷ δὲ τοσοῦ-- 
Toy κολάζειν ἐμέλησεν, ὥστε καὶ ἐποικτίζεσϑαι εἰ ἐκκλησιῶν us- 
γάλων εἰρήνῃ ἐμποδὼν ἵστανται. καὶ μεϑ᾽ ἱλαρότητος πάσης 
51Q βασιλεῖ ἀντεπέμποντο, ἀξιοῦντος τοῦ πάπα καὶ βασιλέα àv- 
ϑρώποις δοκοῦσι τοῦ ἀσφαλοῦς ἀντέχεσϑαι κατ᾽ εὐλάβειαν ἷλα-- 
ρῶς καὶ αὐτὸν προσφέρεσϑαι. ἦν οὖν ὁμοίως καὶ τὰ τῶν γραμ- 
μάτων ἐχείνων ϑωπευτικά, ἄλλως προβάσης ὡς πολλοὺς εἰδέναι 
τῆς ἐκχηρύξεως. ἐπειδὴ γάρ τινὲς τῶν περιττῶν καὶ εὐχύλων, 
10 οἷς οὐδ᾽ ἦν τὸ παράπαν εἰδέναι τὰ τῆς ἐκκλησίας τῶν Ἰταλῶν, 
οὔτε μὴν καὶ ἀξιοῦσι ξυνιέναι, ὡς πάλαε ποτὲ ἦσαν ἐν πρώτοις 
ἡνωμένοι τῶν ἄλλων πλέον, χἄν τι συμπεσὸν παρέλυσε τὸν δε- 
σμόν, ὅμως δὲ πάλιν ἀπαράϑραυστα μένουσιν ἡμῖν τε κἀκείνοις 
τὰ τοῦ χριστιανισμοῦ μυστήρια, ὡς μηδὲν παρεγχειρεῖν τολμᾶν 
15 τινὰς ἐπί τε τελεσμῷ βαπτίσματος καὶ ἱερωσύνῃ καὶ γάμῳ καὶ 
μοναχιχῇ καταστάσει καὶ τοῖς λοιποῖς οἷς ἄρα καὶ ἡ καϑολικὴ καὶ 

. μέα ἐκκλησία τοὺς αὐτῆς ἐπιτελεῖ τροφίμους, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἂν ἐκ 
δρυὸς ἢ ἀπὸ πέτρης ἀρχῆϑεν ἦσαν, μηδὲν τῶν τοῖς Χριστιανοῖς 


plane ac palam se abscissos ab ecclesia ferebant, damnati ab imperatore 
ac dediti papae sunt, gravibus ab eo videlicet multandi poenis; ad idque 
revertentibus Romam traditi legatis, eo demum perducti. verum tantum 
abfuit ut eis pontifex ullum supplicium decerneret, ut ultro miseratus 
ipsos sit, quod invidiosa suspicione gravarentur, quasi obstare vellent ne 
inter magnas ecclesias pax stabiliretur. itaque cum omni significatione 
benevolentiae remissi imperatorem, etiam commenóatitjas ἃ papa ei 
reddiderunt, quibus ille rogabatur ut homines sine causa suspectos, et 
qui viderentur rectam et securam religionis viam insistere, blande ipse 
quoque ac humaniter exciperet apud seque baberet. ut haec porro as- 
sentatorie agebantur et scribebantur ex parte Latinorum, sic erant et 
illae, quas dixi, a nostris ad papam datae literae non expertes adulatorii 
fuci, profitentes videlicct nec ullum iam agnosci qui Latinos aut iis ad- 
haerentes pro excommunicatis haberet, et si quis in posterum id audere 
/detegeretur, haud impune laturum, cum tamen multis notum esset non 
deesse qui ita sentirent et palam anathema dicerent amplectentibus pa- 
cem. erant hi supervacanee morosi quidam et delicatis superstitiosi fa- 
stidiis, qui cum et funditus ignorarent et discere non curarent res eccle- 
siae Latnorum, ut videlicet cum iis olim in dogmatibus mysteriisque 
praecipuis vel omninm intime coniuncti Graecis fuissent, etsi nescio quid 
deinde incidens illud antiquae concordiae vinculum paulisper relaxasse vi- 
sum esset, tamen etiam postea inviolata permanserit utrinque consensio in 
fide ac usu capitalium Christianismi sacramentorum, ita ot neutrubé quid- 
quam temere attentatum publico consilio fuerit circa ritum baptismatis, 
sacerdotium , matrimonium, monasticum statum, et reliqua mysteria qui- 
bus una et catholica ecclesia suos alumnos initiare consuevit. cum,. in- 
quam, hi non magis horum quidquam quaé in Christianorum jam olim 


464 GEORGII PACHYMERIS 
D ἀνηκόντων εἰδότες καὶ διὰ ταῦτα ἐκείνους ἐκτόπως ἀποστρεφό-. 


μένοι, καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἡμετέροις ἐβδελύσσοντο ἅγια καὶ κρη-- 
μνοῖς καὶ ποταμοῖς καὶ ὄρεσιν ἐδίδουν ὡς μηδὲν ὄντα τίμια, xàv- 
τεῦϑεν ἐκώλυον τὰ τῆς πίστεως, ἀναλαμβάνει ζῆλον ὃ βασιλεύς, 
καὶ πάντας ἐπισκόπους προσκαλεῖται καὶ μοναχούς, ἔστι δ᾽ οὗ 5 
καί τινας τῶν σχιζομένων, πλὴν ἐπ᾿ ἀσφαλείᾳ περιφανεῖς, ὧν 
E εἷς ἦν καὶ ὃ ἐν φρυγανοῖς Zxáxioc καὶ ὃ μαϑητὴς αὐτοῦ Γερμα-- 
vóc καὶ λοιποὶ τιλεῖστοι, καὶ μέσον αὐτῶν ἵσταταε, xal καϑικε- 
τεύει ἐκ τῶν ἰχνηλάτου παραβολικῶν, τοῦ μὴ προλαβεῖν τοὺς 
ἐπιτιϑεμένους ἀργούντων, ὡς καὶ πολλοὺς μνημονεύειν, κατὰ τὸ 10 
πρόσφορον προοιμιασάμενος, μὴ παριδεῖν κινδυνεύουσαν τὴν 
ϑρησκείαν, μηδὲ σχήματι εὐσεβείας προδιδόμενα τὰ τίμια 
παρ᾽ οὐδὲν τίϑεσϑαι, ἀλλ᾽ ἀμύνειν παντὶ τρόπῳ τοῖς τῆς ἐκ- 
P 318 χλησίας ϑεσμοῖς. εἶναι γὰρ μεγάλην ἀνίαν, ἣν διά τι παρεισ-.- 
φρῆσαν κατ᾽ οἰκονομίαν τῶν μὴ συνήϑων, ἀνάγκης παραπεσού- 15 
σης, αὐτοὶ τῆς ἐκκλησίας ἀποστατοῦντες οὐχ ὅπως τὸ μὴ δοκοῦν 
φυλάττοιντο σφίσι καϑ᾽ αὑτούς, ἀλλὰ καὶ νόμους ἐκκλησίας na- 
ραλύειν τολμῷεν, ὧν τοῖς τολμήμασιν ἕν μόνον κακὸν λείπει, τὸ 


republica versabantur notum haberent, quam si quercel stipites aut lapi- 
deae moles essent, ea ipsa ignorantia in superciliosum elati contemptom 
cum Latinos ipsos impotentissime aversabantur, tum nostra ipsorum sacra 
post sancitam pacem, quasi admissione consortioque Latinorum profa- 
nata pollutaque, non verebantur execrari, devovere diris, et (quae erant 
blasphemae ipsorum voces) praecipitiis ac fluviis praeruptorumque tesquis 
inviis montium abiicienda abolendaque, tanquam πα] πὶ iam priscae reli- 
gionis decus servantia, dicere. haec cum in gravem ac perniciosam Chri- 
stianae fidel grassari perturbationem imperator cerneret, zelo pro indigni- 
tate rei assumpto, omnes ad se cum episcopos tum monachos convocat, 
et in his quosdam in parte schismaticorum illustres, data ipsis ad hoc 
securitate. horum unus erat Acacius Phryganorum, alter eius discipulus 
Germanus, cumque bis alii quoque plurimi. istorum in consessu cuncto- 
rum medius imperator oravit ex Ichnelatae Parabolicis, cuius libri et loci 
δὰ hoc tempus opportuni plerosque ipsorum recordari confidebat, ne po- 
tus mallent ruere imitatione praefestinantium  impatienter in negotiis, 
quam adhibere cunctatricem cessationem dantium spatium percoquendae 
maturitati coeptorum lente proficientium in successus seros. sic sermo- 
nem ingressus, obsecravit cunctos qui aderant, ne religionem despicerent 
periclitantem, neve otiosi absque auxiliandi cura videre sustiaerent, dum 
specie pietatis sanctissima quaeque proderentur. cui enim recte erga ec- 

esiam affecto non gravem moerorem afferat certorum hominum temera- 
ria protervia, qui non ferentes induci quidpiam in usum praeter solitum, 
quathquam ea et summae rei nihil nocens, necessariis incidentibus causis 
per prudentem accommodationem facta innovatio fuerit, erumpunt in feros 
motus, rebellantes in ecclesiam; et neque fizstum furorem ferre saltem ta- 
citum a€ conceptum animo citra hominum consciehtiam tegere volentes, 
palm ecelesine leges effringere non'dubitant, quorum audaciae unum 





DE MICHAELE PALAROLOGO L. VI. 465 


μὴ χριστιανίζειν ὁμολογεῖν. ὥστε παρόντος τούτου ἰσχὺν τοὺς 
ἀναχαιτίσοντας ἔχειν τῷ ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας δεσμῷ, ἐφ᾽ ᾧ ἢ καὶ Β 
αὐτοὶ δέει ληφϑέντες ἀπόσχοιντο τοῦ κατὰ τῶν ἰδίων σπλάγχνων 
τὸ ξέφος ὠϑεῖν, ἢ μὴν ἀποναρχᾶν εἴη οὖς μέλλουσι πείϑειν πράτ-- 
5r&» ἀνόσια. ταῦτ᾽ ἦν τότε τὰ τῷ βασιλεῖ προβαλλόμενα, μὴ 
ἀνθρώπους ἐκκηρύττειν ἀσφαλιζομένους, οὔμενουν, ἀλλὰ xaxíay 
ἀναστέλλειν παρὼ τὸ εἰχὸς προβαίνουσαν, ἐπεὶ πολλοί γε τῶν τὴν 
εἰρήνην ἐκείνην δυσχεραινόντων παρῆσαν ἐκεῖ καὶ συγκατεψηφί- C 
ζοντο τὴν κατάραν τοῖς τὰ τίμια καϑυβρίζουσι. μαρτύριον τῶν 
10 λεγομένων τὸ πολλῶν καὶ μεγάλων ὄντων καὶ συμηληρούντων ἐκεῖ 
σύλλογον μηδένα διστάσαι, μὴ ἀντειπεῖν, μὴ ἀποσχιρεῆσαι, μήτε 
μὴν ἐνδείξασϑαί τινα ῥοπὴν ὑπολογισμοῦ. ἐχρῆν δὲ πάντως, εἰ 
οὕτως ἀνέδην Χριστιανοὶ ἐκκηρίττοιντο. ἀλλ᾽ ἦν ταῖς ἀληϑείαες 
πρόβλημα εὐλαβείας τὸ πραχϑὲν ἐχεῖνο τοῦ μὴ πάντα τολμᾶσϑαι 
15 ἐκ τοῦ πρώτως παραστάντος τισίν, ἀλλὰ καὶ τὴν xaráQa» εἰς Ὁ 


"modo illud deest, ut se Christianos non esse fateantur. quod cum ne- 
gare nec audeant nec possint, isto ipso vinculo ecclesiasticae coniunctio- 
nis, quo se teneri adhuc agnoscunt, intelligere debemus vim nobis atque 
auctoritatem conferri plenam eos pro potestate coércendi, ut vel ipsi metu 
repressi desinent in propriae matris ecclesiae viscera ensem velut quen- 
dam factiosse scissionis adigere; aut si fuerit ipsorum immedicabilis fu- 
ror, saltem alii retardentur a pravis horum suasionibus sequendis et imi- 
tanda temeritate ausorum impiorum. talis quaedam tunc fuit imperatoris 
oratio, fucans inumbransque artificioso obtentu verum statum controver- 
siae, nec de ipso dogmate praescribens quidquam, sed in genere damnari 
homines aut pro excommunicatis a quoquam privatim haberi vetans; quo 
mon excludebatnr tacita exceptio subintellectae conditionis, si nempe illi 
orthodoxe sentirent; unde ista generalis praeseriptio reprimendae in ausa 
nefaria prorumpentis licentiae caput ipsum mali veramque causam tumul- 
tuum non tangebat. argumentum huius rei manifestum est, quod cum in 
eo coetu multi essent. qui aegre ferrent sancitam pacem eamque impro- 
barent, nemo tamen eorum recusavit suffragio comprobare proprio istam 
universalem definitionem, qua diris in genere devoverentur qui sancta 
violare contumeliose attentarent, non exprimendo distinctius quinam illi 
tendem forent, nullus, inquam, palam infensorum paci, quales et plu- 
rimi et magnae auctoritatis ac potentiae viri praesentes isto in conventu 
cernebentur, ad eius damnationis propositionem resiloit restititve; ne du- 
bitavit quidem vel minimum, aut ullam reelamandi vel quidpiam in con- 
trarium excipiendi vel primum impetum significavit. obstitissent autem 
sine dubio aeriter vehementerque reclamessent, si istam universim editam 
Christianos qooecumqne damnandi et tamquam pravi reos dogmatis aver- 
sandi prohibitionem 1n se quisque ipsos intelligerent latas. ergo revera 
obtentus hic merus fuit et superficiaria provisio, pro tempore, quantum 
opus erat ad speciem, retardatura fervidiores quosque, ne quidvis Hcen- 

us auderent et ad primum prolatam improhatae ipsis rei mentionem ef- 
fereti vociferarentur et iurgia mlscerent. hos autem in silentio ac pa- 
tientia continuit illa videlioet secrete fiducia, qua est eorum sibi quisque 
tacite blanditus, diris ista samctione generatim intortis nullum devoveri 


Georgius Packymeres I. 80 





466 GEORGII PACHYMERIS 


ὑπολογισμὸν εἶναι πάντως τοῖς εὐλαβῶς μετιοῦσι τὰ τίμια. ἀλλὰ 
ταῦτα μὲν ἐς τοσοῦτον. 

P 319 19. Τοῦ δ᾽ αὐτοῦ ἔτους, ἐπεὶ οὐχ ἦν τὸν “αχανῶν ἦρε-. 
μεῖν ἀφαιρεϑέντα καὶ Τερνόβου καὶ ovvoixovanc, λαὸν συνα- 
ϑροίσας τὸν ἱκανὸν τοῖς Τερνοβίταις περιεκάϑητο. καὶ ἔτι. μὲν 5 
τοῦ σὰν ἐντὸς ὄντος, ἔχων μεϑ᾽ ἑαυτοῦ Ἰζασίμπαξιν πρωτο- 
στράτορα, ὧν καὶ βασιλεὺς ἐτίμα τῷ αὐτῷ ὀφφικίῳ ᾿Ασὰν εὐ- 
νοοῦντα τὸ πρότερον, τὰς τῶν Ῥωμαίων δυνάμεις ἔδρα τὰ χεί- 

B ριστα., καὶ γὰρ πρῶτον μὲν περὶ δέκα χιλιάδας οὔσας καὶ συμ-- 
μαχούσας ἔξωθεν τοῖς ἐντός, ἃς ὁ πρωτοβεστιαρίτης ουρῖνος 10 
ἦγεν ἐπὶ τῷ Διαβαινᾷ στρατοπεδευσάμενος, “Ιαχανᾶς πολλοῖς 
μὲν μετ᾽ ὀλίγων προσβάλλει, καὶ ἑπτακαιδεκάτῃ μηνὸς “4νϑε- 
στηριῶνος συρράξας πόλεμον σφίσι κατὰ κράτος νιχᾷ, καὶ πολὺν 
φόνον ἐργάζεται, οὗς μὲν κοτὰ πόλεμον οὗς δὲ καὶ αὐτὸς κατα-- 
σχών, ἀπηνῶς toregoy κατασφάξας. αὖϑις δὲ μετ᾽ ὀλίγον Πο- 15 

C σειδεῶνος πεντεκαιδεκάτῃ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿ἀπρηνὸν πρωτοβεστια- 
οίτην ἐπεισπεσὼν κατὰ τὸν ἔξω ζυγόν, ὡσεὶ πέντε χιλιάδας μα-- 
χίμων ἄγοντα, τοὺς μὲν εἰς τέλος κατηγωνίσατο, τὸν δ᾽ ἔργον 
δεικνύει μαχαίρας. καὶ πολλὰ τότε λυσσομαχῶν κατειργάζετο. 
ὕστερον δὲ ἀποχωρήσαντος τοῦ (σάν, τοῦ Τερτερῆ δὲ τὴν βα- 90 
σιλείαν λαβόντος, ἔγνω Νογᾷ προσχωρεῖν, καί οἱ ἀμύνειν καϑι- 
κετεύει, οὐ μὴν δὲ καὶ βασιλεὺς ἑτέρωϑεν κατημέλει, ἀλλὰ καὶ 


qui recte sentiret et sancta religiose tractaret, quales cum se putarent 
esse, nihil hic decerni quod ipsis privatim obesset pro certo statuentes, 
secure acquiescebant. sed de bis bactenus. 

19. dem porro ánno Lachanas, quem sperandum non erat erepta 
ipsi urbe regia 'Ternobo et uxore regina quieturum, contracto sas ma- 
gno exercitu TTernobites circumsedit, cum iis adhuc intra eam urbem bae- 
rente Asane, 'ipse habens secum 'Tzasimpaxim protostratoris officio sibi 
servientem, quem prius imperator, tunc Asani benevolum, titulo simili 
honoraverat. per eam obsidionem megnis a Lachana cladibus attriti Ro- 
mani sunt. primum enim circiter decem millia nostrorum militum in ob- 
sessorum auxilium venientia duce protovestiarite Murino, cum loco Dia- 
baena dicto se admovissent, ubi castra Lachanas habebat, hoc cum pau- 
cis erumpente die septima decima mensis Iulii fusi victique sunt, cum 
strage ingenti portim praelio caesorum, partim capterum ἃ Lachana et 
sb eodem crudeliter postea interfectorum. rursus paulo post, die quinta- 
decima mensis Augusti, idem Lachanas circa iugum exterius in Apreoum 
protovestiariten irruens, quinque circiter bellatorum fortium millia ἀπ- 
ctantem, hos quidem plane debellavit, illum gladio confecit. similia idem 
exempla multa tunc edidit rabiosi ardoris in pugnando, aliquanto post 
haec, egresso iam Asane Ternobo et Tertere illic regnante, decrevit 
Lachanas confugere ad Nogam et eius opem implorare. aliunde impere- 
tor haud negligens res Bulgaricas, Asanem ad Nogam eundem mittit cum 








DE MICHAELE PALAEOLOGO 1, VI. 467 


αὐτὸς πρὸς Νογᾶν τὸν Mod» πέμπει συνάμα xal δώροις πλείστοις, D 
ἀξιῶν μὴ παριδεῖν τὸν ἐκ γένους Βουλγάρων ἄρχοντα, ἀλλὰ 
προσεπαμύνειν ἀδελφῷ ὄντι καὶ τῶν xa9' αὑτὸν δικαίων χρή- 
ζοντι. ὃ μέντοι γε Νογᾶς δέχεται μὲν καὶ “αχανᾶν ἐλϑόντα 
5 πρότερον, δέχεται δὲ καὶ σὰν εὐμενῶς. πλὴν δῶρα μὲν δέκτο 
καὶ ἀμφοτέρων, πόνον δ᾽ ἀμέγαρτον ὄφελλε. κατέχων γὰρ 
ἐκείνους ἐπὶ πολύ, καί γε περιφέρων ut9? ἑαυτοῦ (ἡ γὰρ πρε- 
σβεία μία ἦν ἀμφοτέροις κατὰ τοῦ Τερτερῆ, εἰ καὶ καϑ᾽ ἑαυτοὺς 
ἠμφισβήτουν πρὸς ἀλλήλους τῆς βασιλείας καὶ πλεῖστον ὅσον P 3320 
10 διενηνεγμέγοι ἦσαν) οὐδὲν ἐχεῖνος ἐποίει, ἀλλ᾽ ἔτριβε χρόνον, 
ποτὲ μὲν τούτῳ ποτὲ δὲ ϑατέρῳ προσυπισχνούμενος. ἐδούλευον 
δ᾽ ἐκεῖνοι καὶ ἄκοντες ταῖς ῥοπαῖς. τέλος χαϑίζεε συμπόσιον, 
καὶ ὃ πότος ἐς πολὺ προέβαινε πίνουσιν. ὡς δὲ μέϑυος ἦσαν 
πλήρεις καὶ ὃ λογισμὸς ἐχείνοις παρήγετο, εὐθὺς ὁ Νογᾶς οἷον 
1545 ὕπνου ϑορὼν καὶ τῶν ἀμφισβητήσεων ἐχείνων ὡς ἦν τότε B 
μνησάμενος (καὶ γὰρ τὸν μὲν “σὰν παρ᾽ ἑαυτῷ εἶχε καϑήμενον, 
"dayavüv δὲ καὶ τὸν αὐτοῦ πρωτοστράτορα Ἰζασίμπαξιν κατω-- 
τέρω, πλὴν ἐφ᾽ ἑκάτερα) προστάσσει τοῖς αὐτοῦ ἀπεριμερίμνως 


4 


donis plurimis, maiorem in modum rogans ne auxilio destitutum sineret 
legitimum et iure generis hereditario nitentem Bulgarorum regem, ipsi 
Nogae quasi fraterna necessitudine devinctum, quod uxores Asanis et 
Nogae sorores essent; quare hominem tam intima sibi affinitate iunctum 
ope ipsius egentem iuvare ne gravaretur in recuperando iniuste ablato 
principatu. Nogas iam antea venientem Lachanam humaniter exceperat; 
Ásanem quoque posterius appulsum benigne admisit. caeterum ille acce- 

it quidem utriusque munera, aerumna vero aeque ambos immensa cumu- 

vit, detinens simul utrumque perdiu et secum quocumque circumducens, 
unus utriusque legationis scopus erat impetrare auxilia contra 'Terterem 
communem hostem amborum, a se invicem non levius quam ab ipso Ter- 
tere dissidentium. cum ergo illi pro se quisque assidue contendentes iuris 
ad regnum Bulgaricum sui firmamenta proferrent disceptantes et quasi 
sub iudice causam perorantes propriam, ille sic audiebat ut sententiam 
expediret nunquam, ipfinita eos mora suspenderet, utrique se tamen per 
vices venditans, et modo huic modo alteri promittens, miseris quantum- 
libet invitis adulentibus, eoque magis se obnoxios praebentibus ad nutus 
eius omnes, quo ille alterna ostentatione favoris aut taedii sperandi ti- 
mendique miscebat causas artificioso intextu, et communium votorum ac- 
cendebat cupidis pretium, hunc tandem exitum res habuit post suspen- 
sionem diuturnam. sedebat ad mensam aliquando cum hospite utroque 
Nogas. celebratur hilaritate magna convivium. pocula eonsque frequen- 
tantur ut ebrii iam cunctl vix mente constarent. tunc subito quasi e 
somno expergücens Nogas, et ancipites illas frustrationes, quibus se 
usum hactenus meminerat, decidere aliquando volens in favorem Asanis 
forte tunc sibi ad latus assidentis (inferius autem, sed invicem adversi 
hinc Lachanmas, inde protostrator buius '"lzasimpaxis consederant) imperat 


'"- 


468 GEORGII PACHYMERIS 


οὕτως, ὥσπερ μηδὲν πράττειν μέλλων, κατασχεῖν τὸν “αχανᾶν 
ὧς εἶχεν ἐκεῖνος καϑήμενος. καὶ τὸν μὲν εἰπεῖν ““οὗτος ἐχϑρός 
ἐστε τοῦ πατρός μου βασιλέως, καὶ ζῆν ὅλως οὖκ ἄξιος ἀλλὰ 
C τέμνεσθαι, ἐκείνους δ᾽ ἐξαπιναίως κατασχόντας τὰς χεῖρας 
ἑκατέρωθεν μάχαιραν ἐμβαλεῖν τῷ φάρυγγε καὶ φονεύειν ἐκεῖσε 5 
πεσόντα. εἶτ᾽ αὖϑις καὶ τὸν Τζασίμπαξιν ϑεασάμενον προστά- 
ξαι μὲν κατ᾽ ἐχείνου τὰ χείριστα, καὶ δὴ κἀχεῖνον εὐθὺς κτείνειν 
τὸν ὑπηρέτην, ἐμβαλόντα τῷ αὐχένι κοπίδα. τότε καὶ ὃ “σὰν 
βλέπων πρὸς τὴν ϑέαν ὅλως ἀποπέπηκτο, καὶ περὶ ἑαυτῷ φόβον 
Ὁ εἶχε τὸν μέγιστον, χἂν τὰ ὕμοια κἀκεῖνος τότε πεπόνϑει, εἰ μή 10 
ye ἥ Εὐφροσύνη περιποιησαμένη ἀπέπεμπε μετ᾽ ὀλίγον. ἀλλὰ 
ταῦτα μὲν ἐς τοσοῦτον. 
Ε 20. Ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ πάλιν τὰ κατὼ τὴν ἀνατολὴν vo- 
σοῦντα μαϑών, ἐξ ὅτου περ ὃ δισπότης Ἰωάννης ἐξ ἀνθρώπων 
γεγονὼς ἐκεχειρίαν παρεῖχεν ἐς τοσοῦτον Πέρσαις ὥστε καὶ ἰσχύειν 15 
“Ρωμαίοις ἐπιτίϑεσϑαι καὶ χακοῦν ( τὰ γὰρ κατὰ Ἰαέανδρον καὶ 
Καρίαν καὶ "Ἀντιόχειαν ἤδη καὶ τετελευτήχει, τὰ δὲ τούτων καὶ 
ἔτι ἐνδοτέρω δεινῶς ἐξησϑένει καὶ τοῦ ἰατρεύσοντος ἔχρηζον, καὶ 
ἡλίσκοντο μὲν τὰ κατὰ Κάῦστρον καὶ Πριήνην, ἡλίσχοντο δ᾽ ἤδη 
καὶ τὰ κατὰ IMíAszov, καὶ ἸΠαγεδὼν καὶ τὰ πρόσχωρα κατὰ πολ- 20 
λὴν τοῦ κωλέάσοντος ἐρημέαν ἐξηφανίζοντο), δεῖν ἔγνω τὸν υἱὸν 
αὐτοῦ xal βασιλέα ᾿Ἰνδρόγικον συνάμα καὶ ταῖς κατ᾿ ἀνατολὴν 


P 8 


— 


suis tranquille ac quasi nihil acturus, corripiant secure recumbentem , πὲ 
erat, Lachanam; idque dum illi agunt, dicit **hic hostis est imperatoris 
patris mei, et plane indignus qui vivere sinatur;" quae illi audientes cor- 

tis infelicis utrinque manibus cultrum in iugulum demittemt, et mox 
ibidem cadentem eunecent. iteratur mex ferum imperium in Tzasimpaxim 
ex adverso spectantem, qui impacta in eius cervicem manw satelliGs se- 
curi trucidatur. tragice spectacule perculsus Ason sibi vehementissime 
timuit, non sine causa: nam paria et ipse passus eeset, πὲ tenc Euphro- 
synes interventu ac studio servatus, paulo post incolumis dimissus. esset. 
atque haec quidem se in hunc modum habuere. 

20. At imperator, comperto laborare res Orientales, ex que sublato 
ex humanis Ioanne ta fiduciam tantam Persae sumpserant, ut mon 
medo nen dubiterent ultro Romanos invadere, sed passim fines eorum 
incursemde vestarent, regiones circa Maeandrum et Carism et Antio- 
chiam iam plane perierant: sed et bis adhuc interiora graviter debilitate 
iacebant, medici sospitatoris vehementer egentia. diripiebantur vi- 
cina Caystro οἱ Prienae loca, ferebantur etiwn et agebantur quotidianis 
incursantium praedis Milesius ager et Magedon, quaeque bis affinia, im 
summa destitutione praesidii omnis iniuriis hostium exposita. cem haec, 
inquam, Augustus reputaret, faciendum sibi statuit ut fillum suem et in 
imperie collegam eo mitteret cum copiis queatae: per Orien- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 469 


δυνάμεσι πέμπειν. καὶ δὴ παραγεγονὼς &ua δεσποίνῃ τἀκεῖ xa- 
ϑίστα, ἔχων ἀμφ᾽ αὐτὸν σὺν πολλοῖς ἄλλοις μεγεστᾶσι τόν τε 
μέγαν δομέστικον Mayor τὸν Ἰαρχανειώτην, ὃν δὴ καὶ Πα- 
λαιολόγον ἔγραφον μητρωνυμικῶς καὶ ἐς πρωτοβεστιαρίου ἀνῆγον B 
Φτιμὴν ἐσύστερον, καὶ τὸν παρακοιμώμενον τῆς μεγάλης σφενδό-- 
νης Νοστόγγον, καὶ σὺν αὐτοῖς ὅτε πλείατους τὰ τῶν δουλειῶν 
διευϑύνοντας. ὃ δὲ βασιλεὺς ᾿Ανδρόνικος τὸ παρὰ ἸΠ]αίανδρον 
διερχόμενας εἶδε xal πόλιν μεγίστην τὰς Τράλλεις, καὶ δὴ ἑάλω 
τε ταῖς τοῦ τόπου χάρισε, καί οἱ λογισμὸς ἐπήει ἀνεγείρειν πε- 
10 σοῦσαν xal τοὺς ἐξῳχηκότας ἐκεῖϑεν σὺν ἄλλοις πλείστοις οἶχί. C 
Uu», καὶ καταστάσῃ παρέχειν τὸ ἐξ αὐτοῦ ὄνομα, ὡς μὴ Τράλ- 
Auc ἐντεῦϑεν ἀλλ᾽ ᾿Ανδρονικόπολιν εἴτ᾽ οὖν Παλαιολογόπολεν 
ὀνομάζισϑαι. σπουδὴν γοῦν τὴν μεγίστην περὶ ἐκείνην εἰσῆγε, 
καὶ τὸν μέγαν δομέστικον ἐπιστήσας ἀνοικοδομεῖν ἐκέλευε τὴν τα- 
[6 χίστην. ὡς γοῦν ἔργου ἥπτοντο καὶ προύχοπτον ἀνοικοδομοῦν- 
τες, τὴν εἰς τὸ πονεῖν προϑυμίαν καὶ μᾶλλον ἐπηύξει χρησμὸς 
εὐρεϑεὶς ἐκεῖσε ἐγγεγραμμένος μαρμάρῳ ὡς δῆϑεν ἀναστήσοντός D 
τινος ταύτην πεσοῦσαν καὶ πρὸς τὸ κρεῖττον ἢ πρότερον ἐπανά- 
ξοντος. ὃς δὴ xal παρεμφερὴς ἐῴκει πρός τε τὰ πραττόμενα καὶ 


9. τοῦ deerat. 


tales provincias erant. is igitur eo cwm Auguste profectus lapsas ibi res 
eenstituit, habens circa se cum maltis eliis procerum magnum domesticum 
Michaólem '"Tarchaniotam, «uem in Paleeelogem transcriptum geatem ἃ 
maire denominabant et in protevestiarii dignitatem pestem evexerunt. 
aderat praeterea custes magni sigilli Nestongus, et cwm ipsis quampla- 
wemi.aulee ministerüs fungentes. perro imperetor Androsicus regiones ad 
Masendren lustrans vidit civitatem elim maximam, tunc eversam Trallee, 
et led opportunitate grateque amoenitate «aptus cogitationem suscepi 
eius restauramdee (requemtandaeque redueendis pestliminio qui r 
wépiam possent dudum exterminatis hujus civibus, et aliis ecunqae ad 
iustum urbia magnae cemplendum numerum addendis. decrevit amfem sic 
restitutae civitati nemen ἃ se novam indere, ut non 'Tralles deinoeps sed 
Asdrenisopolis aut Palaeologopolis vocareter. stadie igitar quam maximo 
in idi it, praepesite isti operi magno domestico, qui impigre fabri- 
e cena meliri tecta ac meros osepit. 177 Phonem Qu mole iam 
Mic crescente, tatem perducend colo coepti micam 
imiecit forte inventum iater rudera oraculum, inscalptum marmori, literis 
quibus significabetor extitarum quemdam «ui wrbem eam prostwatam ie- 
rem atéelleret et in meliorem prius fertanae ac felicitatis statum 
excitaret. iis awtem signis adembrabatar iste novus instaurator 'Trallium 
eversarüiD, quae commode in Andrenicum cadere viderentur, ut non pu- 
teretur dabiem quin beec ipsa quae tunc gerebsatur veros eventes istius 
essent, vaticinii, adeoque qui aderat princeps, ille plane ipse foret cums 


470 GEORGII PACHYMERIS 


τὸν ἀναστήσοντα xarà πάντα, ὥστ᾽ αὐτὸν λογίζεσϑαι βασιλέα 
xa9* ὃν εὖ πράξειν ἐχρησμολογεῖτο τὴν πόλιν. καὶ διὰ ταῦτα 
πολὺς ἦν “Ἀνδρόνικος βασιλεὺς ἐπισπεύδων τὴν τῆς πόλεως ἔξα-- 
νάστασιν" εἱμαρμένους καὶ γὰρ χρόνους ἐδίδου τῷ ἀναστήσοντε 
E ὃ χρησμός. καὶ ἀνοικοδόμουν μηδὲν μέλλοντες. χλεύη δ᾽ ἄρ᾽ ἦ- 5 
σαν καὶ ὄνειρος τὰ γραφόμενα" ἑἕμαρτο γὰρ κἀντεῦϑεν καὶ uv- 
ριοστύας ὅλας ὀλέσϑαι τῶν ἐκεῖ χατοικησόντων, ὡς ὃ λόγος ἤδη 
δηλώσει. ὡς γὰρ ἀνίσταντο μὲν τὰ τείχη καὶ πόλις τῶν μεγί- 
στων τὸ ἐρείπιον ἦν παρὰ γαληνὰ ῥέοντα ἸΠαίανδρον, ἔδει δὲ καὶ 
τοὺς κατοικήσοντας πανταχόϑεν συλλέγεσϑαι, ὡς ἄν μὴ μόνον 10 
τείχεσιν ἀλλὰ καὶ ἀνδράσιν ἐν περιφανέσι τῶν πόλεων ἀριϑμῷτο, 
ὡς ὑπὲρ τριάκοντα μὲν καὶ ἐξ χιλιάδας τὸν τῶν ἐποίχων ἀριϑμεῖ- 
σθαι λαόν, μεγάλα δ᾽ ἐλπίζειν σφῶς σχήσειν τῷ οἰχισμῷ. 
P 899 ἠγνόουν δὲ ἄρα μὴ ἔχοντες τὸ ἀναγκαιότατον. οὔτε γὰρ ὑδά- 
τῶν εἶχον ὑποδοχάς, ὡς κατὰ καιρὸν ὑδρευσόμενοι καταφερομέ. 15 
vov Oufouy, εἴτε καὶ τοῦ ποταμοῦ ἀνιμωμένου" τό τε xatogU- 
ξαντας εὑρεῖν ὕδωρ ὑπόγαιον τῶν ἀδυνάτων ἐφαίνετο. αἴτιον 


11. dv] ἐν ταῖς 16. ὠνιμωμένους P. 


melioribus auspiciis reponendam in florentiorem quam unquam antea for- 
tunam propheticae istae literae spondebant. hinc scilicet animatus An- 
dronicus multus erat in opere urgendo, illectus mesxime spe longissimi vi- 
tae ac regni spatii, quod "Trallium instauratori post eas restitutas divini- 
tus ibi promitti videbatur. summa ergo festinatione accuratum opus est, 
et tantae urbis aedificatio brevi perfecta. at ludibrium et somnium ea 
fuit inscriptio: id enim vere demum in fatis erat, prout eventa demon- 
Strarunt, multa mortaliom millia, qui recens isthic domicilia fixissent, 
male peritura, prout contigisse mox docebimus. ut enim erecta per cir- 
cnitum moenia fuerunt, e parietinis rediviva urbs extitit maxima, ripae 
insistens praeterfluentis placide Maeandri. eam porro ne structuris com- 
spicaa solis in claritatem novo conditori destinatam non effloresceret, 
frequentari nimirum oportuit convocatis magno numero colonis. summo 
id studio curatum, eo successu ut brevi recens inductorem illuc civium 
sex et triginta millibus capitum multitudo censeretur. δὲ omnes optimis 
,alacres spebus, quippe auspiciis faustissima spondentibus, novae habita- 
tionis encaenia celebrabant, ignari se re maxime necessaria carere. non 
enim cisternas paraverant, aut manu effossa circumque structo et solide 
Inducto tectorio munita conceptacula aquarum vel excipiendarum e coelo, 
cum plueret, vel e fluvio comportanderum in uses domesticos et tempo- 
rum annonam dubiorum. huius rei praevertendae causa erat, si adver- 
tssent, necessaria, natura soli illius venarum expers subtus manantis 
aquae, ita ut puteus Trallibus viva scaturigine perennis ex iis esset re- 
bus quae sperari non possent, quasque qui conaretur operam perderet. 
causa, opinor, est paulo profundius subsidentis soli ariditas exsucca, nec 
par soliditas liquori continendo prae solubilitate cinereae simili, cum ta- 
men superficiem versus ad aliquam altitudinem exudet passim bumus ma- 


dore lutoso. id oritur ex prope stagnantis humore fluminis, quem vis 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 471 


δ᾽ οἶμαι τὸ μὴ στεγανὸν τοῦ πεδίου διὰ τὴν γειτονοῦσαν ἰχμάδα 
τοῦ ποταμοῦ, ἣν οἵαν τε μὴ οὖσαν ἐμμένειν ὃ προσβάλλων ἥλιος 
ϑερμὸς ὧν ἀνιμᾶσϑαι πεφύχοι πρὸς τὸ ἐπιπολάζον ἀνασυρομένην 
τῆς γῆς, καὶ τὸ ξηρὸν ἤδη καϑάπαξ γίνεσϑαι τῷ συχνῶς ἀνιμᾶ- C 
ὅσϑαι τῷ ἡλίῳ τὴν ἰχμάδα διὰ τὸ τῆς ὑγρότητος ἔκλυτον τῆς συ- 
χνῆς ἐκ τοῦ ποταμοῦ καὶ αὖϑις elg τὰ κενὰ προσρύσεως μὴ ἐώ- 
σης, τὸ δ᾽ εἰς βάϑος προσβᾳίνειν τὰς λιβάδας, . ὡς καὶ εἷς διώ-- 
Qvyac εὐτεπεῖς εἶγαε xal ἀνοίξεις φρεάτων, τοῦ ἐπιπολαίου τῆς 
γῆς κωλύοντος, οἶμαι, ἅμα δεχομένου τὴν ἐπεισρέουσαν νοτίδα 
10xoai ἅμ᾽ ἐξιμοῦντος. πέφυχε γὰρ καὶ ὕδωρ xal πγεῦμα τῇ ἀρχῇ 
συγκινεῖσϑαι τὸ πᾶν ἐφεξῆς, ὡς ὅπῃ ποτὲ ῥυῇ τε τούτων λαβὸν D 
ἀρχήν, ἐκεῖσε κἀὶ τὸ λοιπὸν ἐξ ἀνάγκης συνεχῶς φέρεσϑαι. 
παρ᾽ ἣν αἰτίαν καὶ τῷ συνεχῶς μὲν τὸ ὃν ἀπογίγνεσϑαι συνεχῶς 
δὲ καὶ τὸ μὴ ὃν προσγίνεσθαι, τῆς ἰκμάδος μὴ ἐπιλειπούσης, 
15 τοὺς μὲν καρποὺς τρέφεσθαι ξυμβαίνοι ἐς ὅτι μάλιστα, ὑφίστα- 
σϑαι δ᾽ ὕδωρ tic βάϑος μὴ πεφυκέναι. τοῦτο τὰ πλεῖστα τοὺς 
κατοικήσαντας ἔσφηλε. τέως γὰρ τοῦ ποταμοῦ πίνοντες καὶ τὸ 


(0 


6. καινὰ P. 8. εὐπρεπεῖς P. 


solis ibi potentior sustinet iogi attractu, nec sublabi sinit, extenuans in 
vapores terrae superne rarae meabilem levitatem imbuentes indeque sur- 
sum exbalantes, sic in his absumpta humiditate tota suffusi laticis, ut ne 
stilla quidem reconditiores influat telluris intime squallentis sinus, natura 
siquidem baec quaedam et conditio communis aquae et aurae est, ut in 
principia refundantur sua, eodemque resolvantur desinentes unde nascen- 
tes prodiere, decursu nativis usque effluxibus consentaneo, nec exorbi- 
tante fere a limite quem originis impetus signavit. nec aliunde repeten- 
dam causam duxerim celebratae felicitatis soli Trallensis in gignendis 
ziaturandisque omne genus fructibus. praesto nimirum est abundans iis 
alendis uber quoddam soli contigui stirpibus, superficiario exudantis succo, 
nec quidquam derivaetis suae copiae in demiasiores partes ariditate ma- 
ceratas intima, sed vitalem illum totum effundentis humorem in pinguedi- 
nem pomorum et baccarum mitissima saliva celebrium. inde (ut ad rem 
120 referam) intelliges excavaturis isthic puteos duo invicem contraria 
obsttisse. prius erat paludosa mollities vicinae superficiei terrae, in 
grave fedientium impedimentum redundans; quam si quis difficultatem 
patienter egerendo vinceret luto, occurrebat alterum impedimentum, soli 
depressioris strigosa siccitas, praeter sitim arentis glebae etiam ob fria- 
bilitatem fluxi pulveris fundum negans capacem latici tenendo, nisi et pa- 
vimentum substerneres et latera circumaedificares opere solido perdues 
resque ad summum, unde manu repositam vel coelo illa deinde aquam 
ad usum promeres. id tum facere novi '"Trallenses neglexerunt, gravi εἰ 
— ipsis luendo postmodum errore. in praesens videlicet abunde 
psis ad potum suppetebat latex limpidus ex amne profluente, quo se in- 
terclusum iri vi hostili haud tum sane providebant, infelices qui nesci- 
rent, quanto Premetheus praestantior sit Epimetheo, quanto, inquam, 


472 GEORGII PACHYMERIS 


μέλλον μὴ προορώμενοι ἀφροντίστως εἶχον. ἠγνόουν δὲ ἄρα ὅτε 
Προμηϑεὺς πολλῷ κρεῖττον Ἐπιμηϑέως, καὶ τὸ wav! ἀνάγκην 
ξυμβαῖνον διωρίαν οὖκ Eye βουλῆς. 

Ρ 393  . 291. Οὕτω τοίνυν ἔχουσι, καὶ οὕτω χρησταῖς ἀπῃωρημέ- 
νοις ταῖς ἐλπίσιν ὡς πολίταις διαφερόντως τοῦ βασιλέως διάξου- 5 
σιν, ἐφίσταται σφίσι πλῆϑος Περσῶν" πρὸς γὰρ τὸ ἐλπιζόμενον 
ἀντιπράττειν καὶ ὑπὲρ τῶν λοιπῶν ἵστασϑαι ἡ σπουδὴ τῶν ἀνϑι- 
σταμένων ἕρπει. καὶ Σάλπωχις μέν, ὃν ἂν ἡ ἐκείνων γλῶσσα 
» ! » ἊΝ ἣ - 
ávósto» εἴποι, Mavtoylac τοὔνομα, πολλῷ τινὶ γαυριῶν τῷ 

Β πλήϑει τῇ πόλει προσβάλλει καὶ περικάϑηται, ὃ δὲ στρατηγὸς ὃ 10 
μέγας χαρτουλάριος “ιβαδάριος ἐν ἀμηχανίαες παντοίαις ἦν, οἱ 
δ᾽ ἐντὸς ἐλίμωττον καὶ πλέον προσεταλωιπώρουν τῇ λειψυδρίᾳ, 
ὡς ἐκεῖϑεν μὲν καὶ τῶν ἀπηγορευμένων ἅπτεσθαι, ἐντεῦϑεν δὲ 
ὕδατι πονοῦντας ὑγροῦ τινὸς μηχανὴν ἐχζητεῖν, καὶ συνεχῶς 
φλέβας τῶν ἵππων τέμνοντας τοῦ αἵματος ἐχροφᾶν. ἀλλ᾽ ovx15 

C ἦν ἐντεῦϑεν τὸ πᾶν τῆς δίψης ἰᾶσϑαι, καὶ ἔϑνησχκον ἐπασσύτε- 
ροι. πρὸς γὼρ τὸν λιμὸν καὶ μᾶλλον ἀντεῖχον" ἐπήρκχουν γὰρ 
σφίσι καὶ τὰ τῶν ϑνησκόντων ἀλόγων σώματα, καί γε αὐτῶν 
ϑνησχόντων πολλάχις, οὕτως ἐνδεῶς «εἶχον τῶν ἀναγκαίων ὡς 


salebrius preevertanter impendentia mala sagacis praecautione providen- 
tiae, quam nil profuturis ad extremum lementis serae poenitentiae deplo- 
roptur verum quod fátali necessiate iagruit, nec ever& nec differri con- 
silio potest. 

' 1. Nevis enim 'Trallensibus ín illa felicium auspiciormm gratula- 
tione saecula sibi aurea spondentibus (mam quid mon spe praesamerent 
jumioris Augusti, longum, ut erat verisimile, ac florens rium incho- 
antis, peculiares clientes ac cives, inde praecipuo eemper apud eum in 
loco gretiae futuri) supervenit ecce in tissimus exercitus Persaram, 
quos eaedem videlioet ad obstandum initis huius coloniae hmpellebant 
causae, quae Andrenicum ad condendam emm moverant: ot enim hlc 
fraenum licentiae prsedandi ac receptaculum cepiarum in clades Persidis 
imminentium constitutum in ista vicinia voluerat, ita ill ea metuen- 
tes omni mature íncumbendum conatu censebant ad excutiendum hoc ie- 
gem velot impositum cervicibus, et certam perniciem a suo limite remo- 
vendam. ergo Mantachhas quidam cognomento Salpacis, quae vox lingua 
Persica fortem sonat, innumeris quas ductabat succinctus oopils urbi 
Trallium se admovet, eamque wndique obsidione emplectitur. statim, ut 
in improvisa re, magnis conflictetus angustiis est summus novae civitatis 
magistratus, magnus cbartularius Libadarius. nem cives famis subito ac 
sitis incommoda tam gravia senserunt, ut et cibis immundis infandisque 
ora polluere, et cum arentes fauces humor omtis deficeret, sectis equo- 
rum venis eductum sagguinem avide haurire cogerentar. ac cibi quidem 
desiderium tolerabilius initio fallebant substitutis in locum meliorum car- 
nibus morientium sponte iumentorum et omnis generis animantium bruta- 
rum; quarum non seffidentem copiam multi non rare sopplebant vorandis 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 473. 


, παὶ αὐτῶν ἅπτεσθαι. τῇ δέ ye δίψῃ καὶ μᾶλλον οὔσῃ βικιοξτέρᾳ 
οὐκ ἦν ἐπινοῆσαι ϑεραπείαν, καὶ ταῦτα τὸ μεσημβρινὸν τοῦ 
ἡλίσυ φλέγοντος. ὅϑεν καὶ προσεχιόρουν ἑχόντες τοῖς πολεμίοις, 
ἀνεχτότερον ἡγούμενοι ϑανάτου τρόπον ἅπαντα τοῦ διὰ λιμοῦ τε D 

5 καὶ δέψης, καὶ καγχάνοις ἀροσλειπαροῦντες τοῖς χείλεσιν, ὡς ἐν- 
τεῦϑεν ἐλέους τύχοιεν, ἐκεντοῦντο καὶ ἔπιπτον ἀκηδεῖς, μηδὲ 
ταφῆς ἀξιούμενοι. Πέρσαι δὲ καὶ Kw τοῖς ἐντὸς ἀντίσχουσιν 
(ἤλπιζον γὰρ ἀφίξεσϑαί ποϑὲν συμμαχίαν ἢ μὴν ἐπικουρίαν τῆς 
συμφορᾶς) ἐπενόουν τὰ χαλεπώτατα, καὶ πελταῖς συχνοὶ "τῶν 

[0ϑυρεαψόρων ἐφιζάνοντες ἐχολλῶντο τοῖς τείχεσιν. οἵ δὴ καὶ E 
ὑψόϑεν πέτραις βαλλόμενοι τῶν βολῶν ἡλόγουν" πατάγῳ γὰρ 
καὶ μόνῳ περιῆν ἐχείνοις τὸ φοβερόν, κάτωϑεν ὑπορύσσουσι μο- 
χλοῖς τε xal κατασείσταις. τοῦτο πολλαχοῦ γεγονὸς τοῦ τείχους 
ὑπεσπῶντο μὲν θεμέλια, τὸ δέ γ᾽ ἐπικείμενον τῶν κτισμάτων 

15 ξύλοις ἑτοίμοις εἷς ἄναψιν ὑπηρείδετο, καὶ μόνον ἦν πῦρ ἐμβα- 
λεῖν ὡς μηδὲ πρὸς ὀλίγον ἀνϑέξουσι. καὶ δὴ πολλάκις ὁμολο- 
γίαις τὴν πόλιν παραστήσασϑαι βουληθέντες, ὡς καὶ πέμποντες P 8394 
ἠξίουν, καὶ σώζειν τοὺς περιόντας, οἱ δ᾽ ἀποχρουσϑέντες τῶν 
σφίσι βεβουλευμένων μάχαις αἱροῦσι καὶ κατασκάπτουσι, καὶ 

20 τὴν πρὶν ἐν χρησμοῖς κειμένην περιφαμέσι καί γ᾽ ἐλπίσιν ἀπῃώ- 


hominum quoque fato sbsumptorum cadaveribus. sitis levandae difficilior 
erat retio, quod illa quam dixi, cruoris equini potio nec satis ardorem 
restingueret , et tabem ingenerans mortes frequentaret. itaque destituti 
liquore omni, merídie praesertim sole flagrante, ultro ad hostes accede- 
bant, quamvis diram necem minus horribllem rati lento sitis ac famis 
viscera depascentium vivicomburie. at miseri siccis labris aquam suppli- 
Citer petentes adeo non flectebant ad misericordiam barbaros, ut hasti- 
lium mucronibus confossi repellerentur; et qui plerique istis vulneribus 
occumbebant, foede inhumati iacerent, nec pulveris iniectione dignat, 
in his tamen spe auxilii ἃ Caesare venturi constantiam circumsessi obsti- 
nabant, qua Persae indignati oppugnare hactenus tantum obsessos ommi 
ope decreverunt. moenibus igitur se densi admovent, illicque perstant 
scutis capita protecti, et sub tuta testudine casus omnes devolutarum ex 
alto molium excipientes innoxte. tom securi experta soliditate tegminis, 
omne aliud praeterquam strepftus et inanis sohi deiectorum superrre ac 
citra damnum resilientium telorum incommodum arcentis, suffossioni muri 
per ótum vacabant, terebris ferramentisque id genus emolientes locis 
subinde varíis, et egerentes saxa, quoad fondamenta ipsa subvellerent 
molemque superiorem tiUicinibus e ligno subditis sospenderent, certa mox 
gecutur& imburorum strege, ubi subiiciendus in tempore ignis tigna con- 
sumpsefit. 'inter'haec crebris lacessebant ínvitationibus obsessos ad sa» 
latem deditione paciscendam; 'quss cum illi repellerent, subruti undique 
muri ruinam feterunt, aditus aperientes vastos irruentibus Persis. sic 
destructa mox db ortu suo est infelix civitas, mendacibus ominibus vati- 


474 GEORGII PACHYMERIS 


ρημένην χρησταῖς εἷς χοῦν καταβάλλουσι, καὶ πλῆϑος ἐχεῖνο πᾶν 
οὐ ῥᾳδίως ἀριϑμητὸν ἔργον μαχαίρας ποιοῦνται. τοῦτο ξυμβὰν 

B χατόρϑωμα δεύτερον. Πέρσαις μετὰ τὸ πρῶτον τὸ κατὰ Νύσσαν, 

ι΄ ᾧ δὴ ὃ παρακοιμώμενος Νοστόγγος ἐλλελειμμένος μεγίστοις &via-- 
ροῖς τοὺς ἀμφ᾽ αὐτὸν περιέβαλεν, ὥστε μετὰ τὴν σφῶν ὧν μὲν 5 
σφαγὴν ὧν δ᾽ ἅλωσιν καὶ αὐτὸν ἁλῶναι, μεγάλως πρὸς ϑάρρος 
ἐπῇφε, καὶ τὰ τῆς ἀνατολῆς κατέϑεον κραταιότερον. βασιλεὺς 
δὲ 0 νέος ηὐλίζετο τέως κατὰ τὸ Νύμφωμιον, ἐμπρόϑεσμος ὧν 

Ο ἀπαντῶν πρὸς τὸν πατέρα κατὰ μικρόν. 

D 29. ΒΒασιλεὺς δὲ xai τὸν μετὰ τὸν βασιλέα πορφυρογέν-- 10 
γητον Κωνσταντῖνον γυμνάζειν οἷον ϑέλων πρὸς μάχας ἀρεῖχάς, 
ἄλλως τε δὲ καὶ τῶν Τριβαλλῶν κεκινημένων, ὡς καί τινι Κοτα-- 
ψίτζῃ ἀποστατήσαντι βααιλέως τὰ ἐκείνων στρατεύματα ἐγχειρί-- 

- ζεσϑαι καὶ μέχρι Σερρῶν δι᾽ αὐτῶν καχοῦσϑαι τὴν χώραν, πολ- 
λοὺς xal μεγάλους ἄρχοντας παραδοὺς πρὸς δύσιν ἐκπέμπει" αὖ- 15 

E τὸς δὲ τῶν xa9' ἕω χαχκῶς ἔχειν ἀγγελλομένων, ὅσον περὶ Xáy- 
γαριν ἦν ἔχ γε στομίου καὶ μέχρε Προύσης, ἐξ αὐτῆς ὡς εἶχεν 
ἐνσχευασϑεὶς διαπερᾷ τὸν Βόσπορον, καὶ πρὸς τοῖς πρόποσιε τοῦ 
ἁγίου Αἀὐξεντίου βουνοῦ ἐκεῖσέ που χατασχηνοῖ, ἀναμένων στρά- 
τευμα δυσικὸν ἐπὶ ῥητοῖς συλλεγόμενον ὥστε παρ᾽ ἐκεῖνον ἰέναι 20 


ciniorum illustrium in spes vanissimas inflata; et ille non facile numera- 
bilis populus gladii barbarici miserabilis victima concidit. alter bic suc- 
cessus fuit armorum Persicorum a priori ad Nyssam relata victoria, qua 
praefectus sigilli Nostongus cum suis circumventus et in maximis sine 
auxilio derelictus angustiis, cunctis quos habebat secum aut morte affe- 
ctis aut servituti addictis, ipse quoque captus multum et fiduciae et fa- 
cultatis victoribus addidit universum deinceps Orientalem limitem impune 
incursionibus vastandi. dum baec agebantur, iunior Augustus ad Nym- 
phaeum diversabatur, constitutam propinquo ad patrem occursui diem 
opperiens. 

22, Imperator autem iunioris Augusti fratrem natu minorem Por- 
phyrogenitum Constantinum imbuere rudimentis militaris artis et expe- 
rientia iam.tum formare ad fortitudinem bellicam cupiens, eius in expe- 
ditionem mittendi occasionem sumpsit ex quodam motu 'Triballorum, eo 
usque progresso ut ii adscito in ducem exercituum suorum quodam Cota- 
nitza, qui ab imperatore defecerat, regiones imperio subiectas incursare 
usque ad Serras vexando vastandoque nuntiarentur. movit ergo Con- 
stantinus in Occidentem iussu patris, qui viros ei primariae dignitatis 
multos et magnos militiae comites istius et ministros potestati assignavit. 
ipse autem Augustus denuo comperto certis nugtiis periclitari vexarique 

rientalem quam Jate patet circa Sangarim tractum, ab buius ostio re- 
tro usque ad Prusam, confestim instructus quam optime licuit ex copia 
praesenti, transfretat Bosporum, et ad radices collis Sancti Auxentii fixis 
tabernaculis moratur expectans Occidui limitis exercitum, qui locis in- 
terim condictis congregabatur, quo deinde simul iunctus imperatori se 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 475 


συνεχστρατεύσοντα. καὶ δὴ ἐπεὶ xal παρὰ τοῦ Ἰωσήφ, ὃς δὴ 
alg Χηλὴν ἐξώριστο, ἠξιοῦτο ἐφ᾽ ᾧ μετοικίζεσϑαι ( εἶναι γὰρ 
τὸν τόπον δυσχερῆ χειμεριοῦσιν ,.. ὡς καὶ πείρᾳ γνοὺς ἐμάνϑανεν Ῥ 395 
ἐκεῖσε τὸν χειμῶνα διενεγκών, κἂν εἰ τὸν ἐπιόντα διαγαγεῖν ἀνὰγε 
δπάζοιτο, μὴ ἂν ἀντισχόντα περιεῖναι), πέμψας μετακαλεῖται, 
καί γε nog: ξαυτῷ κατεῖχεν ἐν Toig σχηναῖς. καὶ ταῦτα μὲν 
ἐπράττετο μηνὸς -ἸΠαιμακτηριῶνος, κἀκεῖνον ἔχων παρ᾽ ἑαυτῷ 
καὶ πολλάκις τῆς ἡμέρας βλέπων ὑποποιούμενος περιέϑαλπεν, 
ἡδέως ἀκούων καὶ πολλοῖς ἀνύων δι᾽ ἐχείνου μεσιτεύοντος τὰ αἷ- 
Ἰοτήματα. ἀπένεμε δέ οἱ καὶ πρὸς τὴν ἐσαῦϑις κατοικίαν τὴν τοῦ B 
Κοσμιδίου μονήν. καὶ διὰ ταῦτα καὶ ὃ γέρων ἠπίως καὶ προση-- 
γῶς προσεφέρετό οἷ, ὥστε καὶ τὸν μὲν βασιλέα χαριεντιζόμενον 
ἐκεῖνον elg τὸ πατριαρχεῖον καλεῖν, κἀκεῖνον λέγειν ἕτδιμον εἶναι, 
εἰ μάνον ἀναλυϑείη τὰ γεγονότα. οὐχ ἦν δὲ ἄρα τότε λύεσϑαι 
45ταῦτα, ἀλλὰ καὶ αὖϑις νέου γεγονότος πάπα τοῦ Νικολάου ὃ μὲν 
κρατῶν καὶ πάλιν τοὺς παρ᾽ ἐκεῖνον ἐλευσομένους ἔπεμπεν. ἀπέ- C 
στέλλε δὲ μετὰ ταῦτα καὶ τὸν τῆς ἐχκλησίας δομέστικον Ἰανδᾶν 
ἢ καὶ ἹΠερκούριον εἷς τὰ περὶ novia», ἔννοιαν δώσων ἐκείνοις 
τὸν πάπαν, εἰ μὴ ποιοῖεν τὰ ἐπεσταλμένα" εἷς τοῦτο καὶ γὰρ 
40 τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς χρῆσϑαι πρέσβεσιν. ὃς καὶ περιπεσὼν τοῖς 


sdiungeret eumque Ía expeditione sequeretur. illic diversanti perlatae pre- 
ces ἃ losepho sunt, exulante, ut dictum est, apud insulam Chelen; unde 
trensferri petebat, causatus inclementiam illius coeli per hiemem, cuius 
rigorem hibernis iam unis expertes affrmabat constare sibi certo haud se 
posse aliam illic hiemem vita salva traducere; qoare cogi manere illic ni- 
il mitius esse qu&sm occidi. his annuens Augustus statim accersitum se- 
nem apud se in tabernaculis habuit, Iuajio qui tunc currebat mense, gra- 
tumque hospitem rursus veteri benevolentia dignatus humanissime fovebat, 
saepius in die visens, libenterque quae rogabat audiens; unde multis tunc 
contigit eius interventu impetrare ab imperatore qued optabant. assigna- 
vit autem ei in habitationem commodiorem, qua deinceps uteretur, mo- 
nasterium Cosmidii. his delinitus senior placide amiceque, obliteratis of- 
fensionibus, cum Augusto agebat pari familiaritate respondente, adeo ut 
wodam inter eos eius generis colloquio quasi iocans imperator aeni dice- 
ret velle se illum patriarchali sedi restituere; cui pariter renidens, repo- 
suit losephus paratum ad id se esse, modo iam acta revocerentur. at 
jlla in eam iam firmitatem cosluerant, ot rescindi tenc quidem nequirent. 
quin potius nova tunc nuntiata creatione papae Nicolai, adatringendis 
ortius pactis imperator intentus legatos ad eum alios destinavit. misi et 
deinde domesticum ecclesiae Mandam sive Mercurium in partes Apuliae, 
confisus inviolatum fore ob pe m imperatoris eped pontificem gra- 
tiam. et quia intelligebat pontificio favore protegemdum efficacius eccle- 
siasticum, tali potius ad res etiam reipublicae tractandas quam saeculari 
utebatur. nec spes in hoc eum plaae sua fefellit: nam cum Mandam rex 


476 GEORGII PACHYMERIS 


τοῦ ῥηγὸς KoposAov ἁλίσκεται" καὶ αὖϑις ἀγγελϑὲν ὡς πρωτο- 
κῆρυξ τῆς ἐκκλησίας ὃ συσχεϑείς, καὶ προσταχϑὲν αὐτίκα παρὰ 

D τοῦ πάπα, φυλακῆς ἀπολύεται. καὶ ταῦτα μὲν ὃ χρατῶν ἐποίεε, 
πολὺς ὧν τῆς φαινομένης ἐκείνης εἰρήνης διανεστᾶν. ὅϑεν καὶ 
χώραν οὐκ εἶχον οἱ τοῦ Ἰωσὴφ πρὸς ἐκεῖνον λόγοι, πλὴν τοῦ δ 
φιλικῶς ἔχειν καὶ τὰ εἰς ἀνάπαυσιν ἐκείνῳ προσνέμειν. 

Ε 93. Tj δὲ πατριαρχεύοντι Ἰωάννῃ οὐκ ἦν τὰς ὁμολογίας 
φυλάττειν, ἃς πρὸς τὸν γεραρὸν ἐχεῖνον ἄνδρα τὸν μέγαν olxo- 

P 896 νόμον τῆς ἐκκλησέας τὸν Ξιφιλῖνον ἐποίεε Θεόδωρον, ὡς οὐ γρά- 

ψοι, ὡς οὐχ ἀντείποι περὶ δογμάτων κἂν ὃ τι λέγοιεν ἄλλοε" 10 
ἀλλ᾽ ὑσημέραι δεχόμενον τὰ τῶν ἄλλων, οὗ δὴ καὶ ἐς μέγα ηὔ-- 
ἔανον τὴν παραβασίαν ἐξ ὧν ἀπὸ γραφῶν δεικνύειν ᾧοντο οἷς 
πρὸς τοὺς Ἰταλοὺς εἰρήνευσαν, καὶ τῷ καεὰ σφᾶς ἀσφαλεῖ τὴν 
τῶν ἄλλων ὀργὴν ἐξέκαιον, εἰ τοιούτοις συνισχημένοι τοῖς χαλε- 
ποῖς ἀγνοοῦσι. διὰ ταῦτα παρῆγον κἀκεῖνον γράφειν, καὶ ἀπὸ 15 
γραφῶν συνιστᾶν ὡσαύτως ὡς οὐκ ἔσφαλται σφίσιν ἐπὶ τοσοῦτον 

B τὴν τῶν ἐκκλησιῶν καταπραξαμένοις εἰρήνην, ἀλλὰ καὶ χωρὶς 


Carolus comprehensum custodiae dedisset, papa certior factus eum qui 
mancipatus carceri fuerat ecclesiae praecentorem esse, solvi eum confe- 
stim et dimitti liberum curavit. in hunc modum multus erat imperator 
in ista, fucata licet nec ex vero coalita, pace coagmentanda, quare ἰο- 
eum aped eum non invenerunt illeti contra eam sermones ἃ Jesepho, qui 
gratiam apud prineipem antiqeam nova reconciliatione resarcitam eatenus 
tenuit, ut ipsi tunc restituto in familiaritatem pristinam etiam de cem- 
modiori diversorio ad votum provideretar. 

23. Caeterum. patriarcha Veocus venere 86 men potuit intra &aes 
pactorum quibus ultre se obstrinxerat viro illi praestanti magno θεοῦ" 
nomo vcnlediae Theedoro Xiphilao, pollicens se non scripturam aut cea- 
ttadicturem «circa dogmmeta, quidquid alii diceremt. cum eaim quetidie 
acciperet nova adversaatium scriptas, quibus iavidiose exeggerabsnt cri- 
men admissorum in commenionem Latinorum, quod nihil minus quam ne- 
fariam epostasiam esse cemtendebant, id demonstrare se putantes certis 
quae allegabant Geriptarasum testimeniis, sdiungebantque pee falsa ieía 
et perversa secmritate , qua impio facto velat recto et bili per erro- 
rem delesae eonscientiae aoquiescebant, accemdere in se iras edisque 
aliorum propter caecitatem animi, qua nen cognitis quibus impliciti bae- 
rerent malis in iis sibi placerent, — cum huius, inquam, sententiae H- 
bellos prodire spargique in vulgus plurimos cerneret, pertractus tandem 
ad scribendem est, contraque dewonstramdum testimoniis periter scripte- 

erratum in 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 477 


τοῦ el; συμφέρον προβῆναι, αὐτὴν xa9' αὑτὴν ἀσφαλῶς ἔχειν 
ἐκείνοις πράξασι, συγκροτουμένην καὶ ἀπὸ γραφῶν ἄλλοϑεν. 
πίπτει γοῦν εἷς χεῖρας ἐκείνῳ τὰ τῷ σοφωτάτῳ Βλεμμέδῃ γρα- 
φέντα πρός τε τὸν βασιλέα Θεόδωρον, ἀρχὴν ἔχοντα τὸ ““ὃ ζη- 
δτῶν ἐν οὐ καιρῷ καὶ λαμβάνων ἐν xoig," καὶ τὰ πρὸς τὸν 
Βουλγαρίας Ἰάκωβον, τὸ ““ἔστε μοε πάϑος ὅπερ ἐξαγγελῶ" 

πρὸς ἀκέστορα γὰρ ἱερὸν προοίμιον φέροντα. ἐμπίπτει καὶ C 
. βίβλος ἄλλη τοῦ Παρωνείας Νικήτα; ὃν ἡ μὲν μεγάλη ἐκχλησία 
^ dry τιμέοις καὶ εἶχε χαρτοφύλακα, ὕσεερον δὲ fj μεγαλόπολις Θεσ- 
10σαλονίκη ἀρχιερέα ἐπλούτησεν, ἐν ὅλοις πέντε λόγοις τὰ τῶν 
ϑείων γραφῶν ὑπὲρ τῆς εἰρήνης τῶν ἐκκλησιῶν ἀνελέττουσω. 
καὶ ταύταις οἱονεὶ ϑεμελίοις χρησάμενος σνυνεῖρε τὰ πλεῖστα, 
κατὰ σκοπὸν μὲν τῶν ἐκείνοις γεγραμμένων βάλλειν ἐϑέλων, ὅμως 

δὲ xal λίχναις ταῖς γραφαῖς ὁρμῶν ἐπιμελέστερον ἀνηρεύνα, καὶ Ὁ 
16 πάντ᾽ ἴϑυνε πρὸς τὸν πρῶτον σκοπὸν ἐκεῖνον, ὡς ἐπ᾽ ἀσφαλεῖ 
πεπραγμάτευται. πλὴν οὐχ ἐπ᾽ ὀλίγοις ἵστα τοῖς ἀριδήλοις τοὺς 
λόγους, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῖς μὴ ἁρμόττουσι λιχνευέμενος, οἷς καὶ 
ἀντιλογία εὔλογος ἐφῆπτο, ταὐτόν τ᾽ ἔπασχε τοῖς κακοσίτοις, o 
χρησίμην τροφὴν καὶ τῷ στομάχῳ ῥαδίαν κατασχεῖν προσφερό- 
Φομένοι, ὕστερον xal τοῖς μὴ χρησίμοις ἐπιχήναντες, ἐξέμεσαν 


18. τ᾽] τι 


simisque omnis generis sacrae antiquitatis suffragiis egregie commendata 
probaretur. procincto autem Vecco ad hoc tractandam argumentum in- 
ciderunt forte in manus quae sapientissimus Blemmidas ad imperatorem 
Theodorum scripserat hoc initio **qui quaerit non in tempore et accipit 
in tempore," et aliud ad Iacobum Bulgariae eiusdem viri scriptum, cuius 
est hoc exordium *'Jaboro morbo quem aperiam: cum sacro enim medico 
sermo mihi est." praeterea opus aliud Maronensis Nicetae viri venera- 
bilis, qui ex magnae ecclesiae chartophylace magnae Thessalonicensis ec- 
clesiae archiepiscopus fuerat, quo opere libris quinque explicabantur e 
divinis scripturis quae ad pacem ecclesiarum constituendam pertinerent 
haec igitur Veccue accurate sibi lecta scriptionis quam meditabatur quasi 
fundamenta baboit; quibus aliunde colligens adstruxit plurima, pro scopo 
intuens illad ipsom quod istorum commentariorum auctores sibi proposue- 
fant. contendens sutem ad istum finem cupido quodam impetu scribendi, 
indeque perscrotatus singula diligentius, cuncta direxit ad primum illom 
scopum demonstrandi recte sc secure in bac concordiae tractatione acta 
esse omnia. verum capto semel impetu scribendi non in paucis illis con- 
stitit quae demonstrantur evidenter: at prolapsus aviditate quadam alia 
bià attexuit non convenientia, quibusque non sine ratione contradictum 
est, simile E passus iis qui crudi, et stomacho infirmo, ubi cibum 
utilem et facilis concoctionis perceperunt, alia super ingerunt non salu- 
bria, guise inhiantis aviditate tracti, unde contracta nausea profuturum, 
3 solum fuisset, alimentum, una cum noxio pariter evomunt. quid autem 


478 GEORGII PACHYMERIS . 


συνάμ᾽ ἐκείνοις xal τὴν συνοίσαυσαν. τί τὸ ἐντεῦϑεν; μάχη τις 
E ἐπ᾽ οὐ καιρίοις καὶ φιλονεικία συνίσταται. τὸ δὲ τῆς μάχης 
κεφάλαιον ὅτι κινοῦνται δόγματα. μεέλεοι, εἶτα ὑμῖν μὲν ἐφεῖτο 
ἐς ὅτι χρήσασϑε δόγμασι, καὶ εἰσιτὰ ἐς οἶκον κυρίου, ταὐτὸν 
δ᾽ εἰπεῖν καὶ δογμάτων, χἂν ὅ τι λέγοιτε" ἄλλοις δ᾽ οὐκ ἦν ut- 5 
μνῆσϑαι δογμάτων ἀπολογουμένοις περὶ δογμάτων, κἂν μεμνῶν- 
ται ἀναγκαζόμενοι, ἀδικοῖεν ἄν; ἐγὼ μὲν οὐχ οἶμαι. πλὴν 
μέχρι καὶ αὐτῶν βασιλικῶν ἀκοῶν τινὲς ἀνῆγον τὸ ἔγχλημα, καί 
P 327 γ᾽ εἰρηνεύειν ὑπισχνοῦντο, εἰ βασιλεὺς ῥητῶς προστάσσοι μὴ λα-- 
Adv τινὰ δόγματα, κἂν οἷα καὶ ὅπως λέγοι. ὁ μέντοι γε βασι-- 10 
λεὺς ϑέλων μὲν καὶ τὴν εἰρήνην ἐκείνων, δυσχεραίνων δὲ καὶ 
τὴν αἴτησιν, ἐχτίϑεται δόγματα γράμμασι, δοκοῦν μὲν ἄσφα-- 
λὲς σφίσιν ἐφ᾽ ᾧπερ ζητοῖεν, ἄλλως δ᾽ ἔλεγχον προϊσχόμενον. 
ϑεοῦ γάρ, ἔλεγε, μνημονευτέον μᾶλλον ἢ ἀναπνευστέον. δόγμα 
ἄρα μνήμη ϑεοῦ. τὸ μέντοι γε τῶν γραφῶν παρεκκλένξιν κω- 15 


4. γρήσασϑαι7 


inde consecutum est? conflatum nempe certamen intempestivum commis- 
sumque iurgium, acriter repugnantibus Vecco plurimis; quorum in ipsum 
querelarun hoc caput erat quod per eum moverentur dogmata, quod 
tam ipse quam ei adhaerentes rixas inanes sererent. addebant "liceat 
sane privatim istas inter vos de dogmate agitare controversias, sed absti- 
nete ab his rixis introducendis in domum domini," quasi dicerept *'sen- 
tire vos et loqui privatim de dogmatibus ut vultis, fuerit tolerabile. 
illud deprecamur: temperate ab his disceptationibus vulgandis et turban- 
da simplicitate rudis populi bona fide traditis acquiescentis." hae multo- 
rum voces audiebantur occasione scriptorum Vecci, in quibus et illud 
quidam reprehendebant, quod in 115 iniqua conditione certamen cum ad- 
versariis capesseret, disceptans ipse de dogmate, qua de re sciebat aliis 
silentium indictum. in quo si eos lacessere pergeret, et ii pro necessaria 
propugnatione receptae doctrinae mentionem in respondendo facere coge- 
rentur dogmatum, an contra interdictum agerent et iure mulctarentur ? 
equidem haud crediderim. illud scio , perlatas usque ad aures principis 
eccusationes eo nomine adversus Veccum ἃ nonnullis, pollicentibus ac- 
qnieturos sese porro iam statutis et in pace tranquille perstituros , modo 
iserte vetaret imperator ne quisquam in iis quae deinceps ederentur 
scriptis dogma ipsum attingeret, pacem tueri ac recte iusteque initam 
quibuscumque aliis vellet ac posset argumentis defendere contentus. bi 
auditis imperator, qui et istos se quomodocumque continere in usu et 
amplexu pacis magnopere optaret, nec tamen probaret quod petebant, 
ingratam petitionem elusit vulgando ambiguo edicto, quo cum videretur 
securos eos quantum opus erat reddere super eo quod proposuerant, cal- 
lide se tamen subducebat invidiae querelisque partis contrariae; quin ei 
etiam se commendabat arcana submista sugillatione horum ipsorum quos 
placare tunc velle videbatur. haec enim erat edicti sententia: dei utique 
mentionem pari cum respiratione frequentia iterari ius fasque esse. quare 
dogmatis, quod dei memoria contineretur, professionem adeo non a se 


Ld 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VL 479 


λυτέον εἶναι καϑάπαξ προσέτασσεν. οὗ μὴν δὲ καὶ αἰτίας ὃ B 
πατριαρχῶν ἀπολέλυτο, πρᾶγμα σκιρρωϑὲν ἤδη χρόνοις πλεί- 
στοις ἐξαπιναίως μαλάττειν ἐϑέλων, καὶ ταῦτα τιμωρίαις μεγί- 
croi τοῦ βασιλέως ταὺς ἀποστατοῦντας εὐθύνοντος. σῶφρον 
5οὖν ἦν, εἰ σιγῶν διετέλει καὶ τὴν κατηγορίαν διέφερε πράως" 
ἧττον γὰρ ἦν τὸ δεινόν. διδοὺς δ᾽ aliv ὑπεχκαύματα μάχης 
οὐχ ἀσφαλέσι πάμπαν ἀντιλογίαις ἐκείνοις μὲν παρεῖχε λαβάς, 
ἑαυτῷ δὲ καὶ τοῖς κοινωνοῦσι τὴν ἐσαῦϑις βλάβην προυξένει. 
τότε δὲ τὴν Ἰωσὴφ πυϑύμενος ἄφιξιν, ἔτι δὲ καὶ τὴν τοῦ 'Egé- C 
10 oov τῷ βασιλεῖ προσεδρείαν ἐν οὐ καλαῖς ὑποψίαις ποιούμενος, 
ἐπιστέλλει τῷ Ἐφέσου, προστιϑεὶς τὸ πᾶν τῷ ἱερωτάτῳ κατὰ 
ϑωπείαν, τῷ γράφειν πανιερώτατον. βασιλεῖ ἐντυγχάνειν ἠξίου, 
τὴν elc ἐκεῖνον τοῦ πατριάρχου ἄφιξιν εὐμενῶς κατανεύειν, εἰ δὲ 
καὶ ῥητῶς προστάσσοι, πρὸς τοῦτο εἴσεσϑαι χάριν οὐ μετρίαν 
15 τῷ συνεργήσαντι. ἐκεῖνος μὲν οὖν τὰ τοῦ πατριάρχου δεξάμενος 
γράμματα, ϑέλων ὑποχρίνεσϑαι τὸν φιλοῦντα (ἦν γάρ oi xal ἔτε Ὁ 
τῶν χϑιζὰ κινηϑέντων χάριν παρασπαίρουσα ἡ ἀπέχϑεια), βασι- 


vetarl, ut ultro etiam commendaretur. at pervertere Scripturas aut de- 
clinare 8 vero eorum sensu permitti nulla ratione posse. itaque se id 
quidem omnino probibere. ' sic ille. nec per hoc tamen plane culpa sol- 
vebatur patriarcha , qui rem induratam inveterata possessione longissimi 
temporis repente mollire aggrederetur; aggravabantque invidiam poenae 
atroces ab imperstore repugnantibus inflictae. sapientius igitur facturus 
erat, si taceret accusarique sese moderate ac mansuete sustineret: minus 
enim id malum erat, nunc ad ommes contradictiones exardescens, et fo- 
menta semper nova flagranti plos satis per se rixae subiiciens, conten- 
tiones accendit in aliquid ipsi ad extremum perniciosum erupturag: non 
enim tam caute multa disputare poterat, quin daret ansas adversariis, 
quas illi quandoque arripientes ipsi et eius sequacibus haud levia deinde 
intulerunt damna. tunc posro audito losephi ad imperatorem accessu, 
tum praeterea cognito Ephesinum cum eodem imperatore assidue versari, 
suspicionem ingressus nou inanem, facile fieri posse ut hi quidpiam ad- ' 
versum se moverent, eius periculi praevertendi hanc rationem iniit. scri- 
bit ad Ephesinum; eumque ut ipsa inscriptione demereretur , non simpli- 
citer ἱερώτατον sanctissimum , qui solet titulus episcopis tribui, sed 
πανιερώτατον plane sanctissimum in fronte literarum nuncupat. in ipsa 
deinde epistola etiam stque etiam orat ne gravetur impetrare sibi ab 
Augusto facultatem eius conveniendi, cumulaturus beneficium, si daret 
operam ut ad hoc ultro ab ipso principe invitaretur. certe ageret eífica- 
citer ot se ad ipsum proficisci saltem placide annueret. ingentis se gra- 
tiae in omne tempus ei debitorem fore, ài hoc sibi votum ex sententia 
conficiat. his Ephesinus literis acceptis guaviter persistendum statuit in 
simulatione amicitiae. etsi ergo multam, nec prorsus familiaribus obscu- 
rum, in eims penitus animo flagrabat arcanae in Veccum offensionis ob 
nuper gesta, imperatorem tamen adiit, et exposito patriarchae desiderio, 
wt ei quod cupiebat indulgeret persuasit. aversionis porro Ephesini a 





480  . GEORGU PACHYMERIS 


Aet προσαγγέλλει καί oi ἀνύξε τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἄφιξιν, τὰ δὲ τῆς 
ἀπεχϑείας αἴτια (ἀναγκαῖον γὰρ xal περὶ τούτων εἰπεῖν) ἦσαν μέν 
τινα καὶ ἄλλα, ὧν οὐ πολὺς λόγας, τὸ δὲ χείρισταν ὅτι οἱ περὶ 
τὸν Ἐφέσου καὶ πολλοί τινες τῶν ἀρχιερέων, πολλὰ παϑόντες 
πρὸς τὸ καταδέξασϑαι τὴν εἰρήνην, οὕτω μόλες καϑυπεχλίϑησαν 5 
E καὶ τῷ δοκεῖν εἰρήνευον, ϑεραπείοντες τὴν’ συνείδησιν οὐχ ἀπὸ 
γραφῶν μᾶλλον (οὐ γὰρ ἦν ἐκ τούτων καιρὸς) ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ πολλὰ 
τοιαῦτα πολλάκις οἰχονομηϑῆναι τῇ ἐκκληαίᾳ χάριν μειζόνων κα- 
λῶν, ἀντιστατικῶς εἴποι ἄν τις τῶν ῥηταρευόντων, ὅταν τε τῶν 
οὐ χαλῶν γίνηται καὶ δι᾿ αὐτοῦ τοῦ πεπραγμένου μεῖζον ἀπαντή-- 10 
eg καλόν. οὕτω γὰρ καὶ Παῦλον ξυφήσασϑαι xol ἁγνεῦσαε καὶ 
περιτεμεῖν Τιμόϑεον" οὕτω τὸν Παψονεστίας μὴ ἐχχηρυχϑῆναε 
παρὰ τῆς τρίτης συνόδου Θεόδωρον" οὕτω πρὸ τούτου τὸν μέγαν , 
P 898 Βασέλειον τὰ τοῦ Οὐάλεντος δῶρα τῇ ἐκκληαίᾳ προσαγόμενα δέ- 
χεσϑαι" οὕτω τὼ καὶ τά, ἵνα μὴ χαϑ᾽ ἕχαστον λέγοι τις, doxi- 15 
μασάντων τῶν ἐπὶ τῶν πραγμάτων τότε πεπρᾶχϑαι. οὕτω τοί- 
vov xol οὗτοι τὴν εἰρήνην ἐδέχοντο, ὥστε καὶ προσομολογεῖν 
ἡμαρτῆσϑαι σφίσιν, ἤν τις σχοποίη πρὸς τἀσφαλές, καὶ τοῖς 


18. τὸν deerat. 


Vecco causas exponere hic distinctius operae pretium iudico. erant qui- 
dem et alia incentiva huius odii non multis nota: caeterum capitale in iis 
et immedicabile maxime unum eminebat, quod tam KEphesinus ipse quam 
alii plurimi paria sentientes episcopi, magnis adacti malis ad amplexan- 
dam pacem, ea tantum tenus in eam consenserant, ut seposita ratione 
dogmatis et nulla re in scriptis ac decretis immutata, quorum in dubium 
vocandorum aut de novo discutiendorum tempus negabant esse, exterius 
dumtaxat concordiam cum Latinis tenerent, salvo se fidei ac religionis 
officio consentire in id posse rati accommodationis necessaria temporibus 
ratione, cuius exempla multa in ecclesiae veteris historiis babebant. cen- 
sebant, inquam, sic dumtaxat tuta conscientia Latinorum communionem 
admitti, ut rem non per se probabilem aut usquequaque ad fidei regulas 
exactam, verum ut quae tolerari prudenter posset metu incommodorum 
graviorum 5 quodque non absolute sed comparative, ut magistri artis rhe- 
torices loquuntur, commendaretur et bonum putaretur, non prout in se 
epectabatur, sed quatenus conferebatur cum maioribus, quae ex hoc na- 
scebantur bonis. sio nempe Paulum caput sibi totondisse aliosque usur- 
passe purificationum Iudaicarum ritus; sic ab eodem Timotheum circum- 
cisum; sic abstinuisse tertiam synodum ab excommunicando Theodoro 
Mopsuestiae; sic antea magnum Basilium Valentis dona ecclesiae illata 
suscepisse; sic alia et alia in priscis rerum gestarum monumentis eius 
generis notata reperimus, ne singillatim persequamur singula. hoc igi- 
tur hi modo pacem nuper sancitam accipiebant, ut faterentgr in eo peoc- 
eatum 8 se videri posse ei qui de re ipsa per se censeret, et de officio 
religionis, quo iubemur aberrantium a fide communionem reiicere, severe 
et rem ad vivum resecando statueret. Yecoo autem ista exoeptio non 





DE MICHAELE PALAEOLÓGO L. VI. 481 


ἀποστατοῦσιν ὁσίως προσφέρεσϑαι ὡς ἀπηκριβωμένοις μάλα πρὸς 
τὸ ὀρθόν. τῷ δ᾽ οὐκ ἦν ἀρεστὸν οὕτω, ἀλλ᾽ εἰ μὴ δεικνύοι καὶ 
σφάλλοντας τοὺς προτέρους δῆϑεν éx τῶν γραφῶν, ol δὴ καὶ B 
τὴν πρὸς ἐχεέίνους εἰρήνην οὐ κατεδέχοντο, οὐδὲ βιωτὸν εἶχε τὸν 
5/9lov. ὅϑεν xal συχνὰς συνόδους καϑίστα, καὶ προσεκαλεῖτο 
πολλοὺς καὶ τῶν ἔξω, καὶ βίβλους ἀνείλειττεν, καὶ ἄλλας ἐξετί- 
Siro πλείστας, δειχνύων, ὡς εἶχε, τὴν εἰρήνην τὸ ἀσφαλὲς 
ἔχουσαν, καὶ τὰ πλεῖστα προσελιχνεύετος. δέον γὰρ Φαμασκη- 
ψόν τε καὶ τὸν ϑεῖον Ἰάξιμον καὶ ἐπὶ τούτοις τὸν ϑεῖον Ταρά-- 
100:0» , ταὐτὸν δ᾽ εἰπεῖν καὶ τὴν ἑβδόμην σύνοδον πᾶσαν, ὅτι καὶ C 
πάντες τὴν àxelyov ὁμολογίαν τὴν πρὸς τοὺς ἀνατολικοὺς πεμ- 
φϑεῖσαν ὑπεσημήναντο καὶ διὰ τῆς ἐκεῖσε προσϑήχης ἐπὶ τῇ τοιαύ-- 
τῇ ὁμολογίᾳ, ἐκ πατρὸς γὰρ διὰ τοῦ υἱοῦ ἐχπορεύεσϑαι didacxó- 
μεϑα παρ᾽ ἐκείνων λέγειν, ---- δέον οὖν ταύτας προϊσχόμενον καὶ 
15 αὐτὸν ὅσον ἐπὶ τῇ προσϑήκῃ καὶ ϑεραπεύεσϑαι καὶ ϑεραπεύειν, 
καὶ μηδὲν παρεγχειρεῖν ἐξηγήσεσιν, ὃ δὲ πολλὰς τῶν ἡραφῶν 
συνεφόρει. καὶ τὸν μέγαν Βασίλειον εὑρὼν τὴν ἐπὶ τοῦ υἱοῦ ix D 
elc τὴν διά μεθαρμόζοντα ὡς ὑπαλλαττομένων τῶν πρυϑέσεων, 
ὡς τὸ ἐχτησάμην ἄνθρωπον διὰ τοῦ ϑεοῦ, τουτέστιν ἐκ τοῦ ϑεοῦ, 
90 καὶ γεννώμενον ix γυναιχός, τουτέστι did γυναικός, ἵνα μὴ τὴν 


placebat, sed nisi demonstraret evinceretque ex certis, ut t, scri- 
ptorum authenticorum testimoniis errasse priores in repudianda commu- 
nione Latinorum, vitam sibi vitalem non putabat. unde et crebras coé- 
εἰς synodos, et convocavit multos externorom quoque, et libros evolvit 
weteres, ediditque multos novos, omnem lapidem movens ad astruendum 
posse ac debere cunctos, cum omni securitate conscientiae, huic paci ut 
per se probae iustaeque adbserere; nec quidquam in hoc sibi ad sumn- 
fnam contentionem faciebat reliqui, studio intemperanter indulgens. cum 
enim illum oportuisset eo esse contentam quod tradiderat Damascenus et 
divus Maximus ac super hos divus quoque Tarasius aut, quod idem est 
dicere, septima synodus universa, cuius patres omnes praerogativam eius- 
dem 'larasii secuti confessioni de boc articulo, quae.ad Orientales missa 
fuerat, subscripserunt, siquidem ab his, dum occasione additionis tali 
rofessioni insertae dogma ipsum explicant, dicere docemur Spiritum 
ctum ex patre per filium procedere, — cum, inquam, oportuisset 
Weccum ess in hoc explicando mysterio adhibentem voces quas nostri 
patres usurparunt, additamento Latinorum ad eas, quoad posset, accom- 
. EXnodando, eius et suam ipeius invidiam purgare sut minuere excusando, 
contra ille extra terminos susceptae tractationis declarationum argutiis 
evagans multa congessit scriptorum veterum loca; inter quae cum re- 
perisset magnum Besiliam illod ex, quod de filio dicitar, in per commu- 
tantem, tamquam essent hae propositiones invicem aequivalenter mutabi- 
les, prout probatur bis Scripturae suctoritatibus, '"possedi hominem per 
deum," id est ex deo, et "factum ex muliere," hoc est per mulierem, ne 


Georgius Pachymeres I. 81 


482 GEORGII PACHYMERIS 


ὡς διὰ σωλῆνος αἵρεσιν, φησί, παρεμφήνῃ ὃ ϑεῖος ἀπόστολος, 
ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ὁσημέραι συνερανιζόμενος πολλὰ καὶ τὴν 
ix εἰς τὴν διά παρεξῆγε, κἀντεῦϑεν δῆϑεν τὴν ἔκ ἐθεράπευε. 
E τὴν δὲ τοῦ ϑείου Δαμασκηνοῦ ῥῆσιν εὑρὼν τὴν διὰ λόγου προ- 
βολεὺς ἐχφαντορικοῦ πνεύματος λέγουσαν, καὶ τὸ προβολεῦς εἰς 5 
τὸ αἴτιος μεταλαμιββάνων, αἴτιον μὲν οὐχ ἔλεγε τὸν υἱὸν πνεύμω- 
τος, αἴτιον δὲ διὰ τοῦ υἱοῦ τὸν πατέρα τοῦ πνεύματος ὡμολόγει, 
ἐπὶ καὶ διὰ λόγου προβολεὺς εἴτ᾽ οὖν αἴτιος λέγεται τοῦ πνεύμα- 
τὸς ὃ πατήρ. ταύτην τὴν ῥῆσιν τινὲς μὲν ὡς νόϑον γέννημα 
τοῦ πατρὸς ΖΔαμασκηνοῦ οὐκ ἐδέχοντο" τινὲς δὲ καὶ δεχόμενοι 10 
μετήμειβον τὸ προβολεύς εἰς τὸ παροχεύς, καὶ τὴν ἐχφαντορίαν 
P 399 οὐχ εἰς τὴν ὕπαρξιν ἐξελαμβάνοντο ἀλλ᾽ εἷς τὴν ἐς ἀΐδιον ἔκ-- 
φανσιν. μέντοι γε xal σκανδάλων μεγάλων ἀφορμὰς τὰ τοιαῦτα 
παρέσχον τοῖς ὕστερον. ὥσπερ, δῆτα καὶ τὸ τοῦ Νύσσης Γρη- 
γορίου πατρὸς ῥητὸν τὸ κατὰ διαίρεσιν προαγόμενον καὶ οὕτω 15 
πως λέγον, ὡς τὸ μὲν αἴτιον πιστεύειν τὸ δὲ ἐκ τῆς αἰτίας, τοῦ 
δὲ ἐξ αἰτίας ὄντος πάλιν ἄλλην διαφορὰν ἐννοοῦμεν" τὸ μὲν γὰρ 
προσεχῶς ἐκ τοῦ πρώτου, τὸ δὲ διὰ τοῦ προσεχῶς ἐκ τοῦ πρώ- 
Β του, τῆς τοῦ υἱοῦ μεσιτείας καὶ ἑαυτῷ τὸ μονογενὲς φυλαττού- 
σης καὶ τὸ πνεῦμω τῆς τοῦ πατρὸς σχέσεως μὴ ἀπειργούσης. 9) 


- 


llam haeresim insinuasse divinus Apostolus putetur quasi 
per canalem transisse per virginem fingitur: haec, inquam, similiaque 
undique conferens quotidie plurimas, ex in per immittebat, eas particulas 
conflando in notionem unam; sicque videlicet diluebat crimen additamenti 
in symbolum intrusi, quo S, Spiritus, ut ex patre, ita ex filio proce- 
dere affirmatur. praeterea idem inventa divi Damasceni sententia qua 
pater per verbum προβολοὺς emiesor enuntiatorii Spiritus dicitur, et vo- 
cem προβολεὺς emissor sive prolator tamquam idem significante quod 
αἴτιος causa sive principium usurpans, ubi observasset non dicere qui- 
dem Damascenum simpliciter filium esse causam sive principium Spiritus 
Sanct, fateri tamen patrem ease causam Spiritus Sancti per filium, quan- 
doquidem ab eo pater per verbum Spiritus Sancti προβολεύς, quod idem 
sonat ac αἴτιος, esse affirmetur. hanc sententiam aliqui ut subdititiam 
et falso attributam patri Damasceno reiiciunt. quidam autem eam admit- 
tentes, loco vocabuli προβολεὺς substituunt in illa παροχεὺς praebitor, 
et quae iHis mentio adiungitur ἐχφαντορέας enuntiatoriae prolationis, 
non ad ὕπαρξιν extantiam referunt sed ad ἀΐδιον ἔκφανσιν aeternam ex- 
hibitionem. enimvero scandalorum magnorum occasiones talia praebuerunt 
posteris, ut videlicet et hoc Nysseni Gregorii patris dictum , in quo di- 
visim de personis divinis agitur his verbis “αὐ illam quidem causam cre- 
damus, hanc autem ex causa, rursus aliam differentiam intelligimus: haec 
enim continue ex prima, ista per mediationem filii qui continue ex prima 
est, qua mediatione filius idem et sibi unigeniti proprietatem servat e£ 
Spiritum a relatione patris non arcet." haec allegabat patriarcha, ostem- 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 483 


ταῦτα μὲν ὃ πατριαρχεύων εἰσῆγε, δεικνὺς τὴν μεσιτείαν τοῦ 
υἱοῦ ἐξ ἀνάγχης εἰσάγουσαν τὴν διά, καὶ διὰ ταύτης τὴν ἔκ τῶν 
Ἰταλῶν προσιέμενος ὡς ἀντιπαραχωρουσῶν τῶν προϑέσεων. οἵ 
δὲ περὶ τὸν Ἐφέσου καὶ τὸν “4ϑηνῶν ἸΠελέτιον καὶ ἄλλοι πλεῖστοι 
5ἰσκανδαλίζοντο, μείζονος κακοῦ τοῦ δοκεῖν παρακινεῖν δόγματα Ο 
ἔλαττον κακὸν τὸ ἡμαρτῆσϑαι σφίσι ποιησαμένοις εἰρήνην μετὰ 
σφαλλόντων ἐν ϑείοις δόγμασιν ἀνθαιρούμενοι. ἀλλ᾽ ὃ μὲν Me- 
λέτιος καὶ λίαν ἐπαρρησιάζετο, καὶ ὡς μιᾶς πολλὰ ἐν συνόδῳ λα- 
λῆσαι, καὶ τέλος τὸν ἐπενδύτην κελεῦσαι τῷ ὁπαδῷ ἀράμενον 

10 πεσϑαι ὡς καὶ εἷς ἐξορίαν ἕτοιμον, ὡς ὑπὲρ τοιούτων ἀγωνιζό-- 
μένος. οἷ δὲ περὶ τὸν ᾿Εφέσου προνοητιχῶς μὲν εἶχον διὰ βασι- 
λέα, μὴ ϑέλοντες δοκεῖν εἰσάγειν ἐν καϑεστῶσι σχάνδαλα" ὅμως D 
δὲ καὶ βαρέως ἔφερον καὶ ἐχποδὼν ποιεῖν κατὰ τὸ λεληϑὸς ἐχεῖ- 
vov, ὡς ἐδόκουν, ἐβούλοντο. 

16 24. ὝὙύτε τοίνυν δωδεκάτῃ “4νϑεστηριῶνος μηνὸς τὸν P 880 
Βόσπορον διαπεραιωσάμενοι εὐθὺ βασιλέως ἠλαύνομεν, καὶ τῇ 
τῆς λυχνίας μονῇ ξεναγηϑέντες ἐκεῖϑεν καϑ᾽ ἡμέραν τῷ βασιλεῖ 
συνεμίσγομεν. τὰ δ᾽ ἐκείνῳ τότε πραττόμενα δαχρύοις μᾶλλον 
ἢ μέλανι γράφειν ἦν ἄξιον. λογισμοῖς γὰρ ἀγρίοις διεχβακχευ-- 

209g ὁ χρατῶν καὶ πᾶσιν ὑπόπτως ἔχων, οὐκ οἶδα καϑ᾽ ὃ τι, 


dens mediationem filii necessario inferre praepositionem per, et propter 
hanc, praepositionem ex, quam hic Latini usurparent, admittendam con- 
tendens, quoniam [romniscue permutabiles inter sese has particulas esse 
appareret, verum Éphesinus unaque Atheniensis Meletius et. alii plurimi 
scandalizabantur , existimantes movere ac de novo in disceptationem vo- 
care olim constituta dogmata majus esse malum quam ut consciscere id 
ipsi possent, quamvis gravium malorum praevertendorum causa conscientias 
8085 accommodassent ad levius illud peccatum admittendum, quo se obli- 
fisent pace cum illis facienda qui in divinis dogmatibus errarent. ac 
eletius praesertim magna de his libertate disserebat, adeo ut die qua- 
dam, postquam multa super hoc argumento in synodo declamasset, pe- 
dissequum iusserit sublato pallio procinctum ad iter sibi adesse tanquam 
jn exilium tali de causa mox parato proficisci. moderatius se gerebat 
KEphesious imperatoris respectu , apud quem se providebat offensurum, si 
videretur offendicula et turbarum causas iis obiicere qui bona fide con- 
ventis acquiescebant. ringebatur tamen et ipse penitus, aegerrime cum 
suis ferens quae 8 Veoco agebantur ; apparebatque non dubitaturos ipsos 
conari, sí t , clandestinis artibus illum 8 sede patriarchali amovere. 
nc igitur duodecima Iulii mensis Bosporum transgressi ad im- 
peratorem recta contendimus; et obiter hospitio excepti apud monaste- 
rium Lychniae, qua inde discessimus die imperatori adstitimus. eo tem- 
pore quae ab illo gesta sunt lacrymis potius quam atramento dignum erat 
scribere, feris enim quibusdam sensibus per acerbas intemperies aegri 
animi debacchatus princeps est, omnes suspectos habens, nescio quam- 





484 GEORGII PACHYMERIS 


B τέως 0d ye τοῖς φαινομένοις καὶ τῷ δοκεῖν ὑπὲρ £avro? xal τῆς 
αὐτοῦ δῆϑεν ϑρησχείας πονῶν, εἰ ὀρθοδοξῶν ἐς τὰ μάλιστα τὰ 
πρὸς παρατροπὴν πίστεως διαβάλλοιτο, δεινὰ ἐποίει. ὅϑεν καὶ 
πέμψας ἐξάγει τῆς φυλαχῆς τοὺς εὐγενεῖς ἄνδρας ἐχείνους ὧν καὶ 
πρώην ἐμνήσϑημεν, τοὺς ἐκ Ῥαοὺλ αὐταδέλφους, τὸν Ἰανουήλ 5 
τε καὶ τὸν Ἰσαάχιον, καὶ τρίτον τὸν ἐκ Κανταχουζηνῶν Ἰωάννην 

C (ὃ γὰρ πρωτοστράτωρ ““νδρόνικος φϑάσας ἐν τῇ φυλακῇ προτε- 
τελευτήκει), καὶ σφᾶς πρὸς ἑαυτὸν καταχρίτους φέρει. οὖὗς δὴ 
καὶ ἐφ᾽ ἡμέραις ἐτάζων λόγοις καὶ ὕβρεσι πλείσταις τε καὶ δει- 
»aig, τέλος ἐπεὶ οὐκ ἦν σφᾶς ὑποκλίνεσϑαι τῷ τοῦ χρατοῦντος 10 

P 331 ϑελήματι, τὸν μὲν Ἰαγουὴλ πρῶτον, ἐπ᾽ ἐκείνῳ δὲ καὶ τὸν 
"Ioadxiwv στερεῖ τῶν ὀμμάτων κελεύσας ἄμφω καὶ μόνους" ὃ γὰρ 
ανταχουζηνὸς ἀπαγόμεκος δαιλιάσας ὑπέχλινεν. ἐπ᾽ ἐκείνοις 
γὰρ μόνοις τὸ παϑεῖν καὶ μὴ ἦν, καὶ διὰ τοῦτο ἐκείνῳ μὲν ἦν 
ὑποχλιϑέντι σώζεσθαι, οἱ δὲ τὴν τοῦ διαπράξασθαι ἃ μηδεὶς 15 
ἄλλος ἐτόλμα δόξαν ὑπὲρ πατρίων ἐϑῶν ἀπηνέγχαντο, πολλὰ 
πρότερον καὶ αὐτὸν πατριάρχην ἐπὶ βασιλέως ἐλέγξαντες, ὡς 
ἐκεῖνα πείϑονται τούτῳ ἃ δὴ ἐφ᾽ ἑαυτοῦ ὧν ὡμολόγει καὶ ἐπετι- 

B μίοις πεδούμενος, καὶ οὐχ ἃ τέως μετ᾽ ἀξιώματος. καὶ εἶδε 
μία ἡμέρα ἐστερημένους ὀμμάτων οὗς ula γαστὴρ ut, καὶ οὖς 20 

14. καὶ BT] μὴ καὶ P. 


obrem , nisi quod, ut apparebat aut videri volebat, de se suaque vide- 
licet religione solicitus iniquissime secum agi querebatur, qui etsi nihil 
studii ac coptentionis omitteret in quaerenda tenendaque recta divini οὐ» 
tus ac sanae doctrigse via, fidem tamen pervertere per summam ca- 
lumniam accusaretur. inde missis satellitibus educit e custodia nobiles 
Alos patricii generis viros quorum nuper meminimus, fratres scilicet duos 
Reülis filios, Manuélem et ÍIsaacium, tertiumque Ioanvem ex Cantacu- 
zena familia (nam Protostrator Andronicus prius in carcere obierat), ai- 
stique eos sibi non ut iudicandos sed ut iam damuatos iubet. binc cum 
eos per dies aliquot verbis asperrimis contumeliisque plurimis ac gravissi- 
mis vexasset, ad extremum inflexibiliter. recusantes obtemperare voluatati 
principis, Manuélem quidem primum, deinde vero Isaacium quoque oculis : 
rivari mandat. in solos hos duos atroci hac saevitum poena, quoniam 
antacuzenus seorsum ab bis conventus et minis territus manus dedit, 
idem haud dubie quod duo illi passurus, nisi salutem et lucis usuram 
obedientia redemisset. illi ergo ambo soli gloriam tuleruat constantiae ia- 
victae in agende patiendoque pro patriis moribus quae nemo alius ausus 
esset facere ac subire. prius autem quam excaecarentur, voce liberrima 
coram ipso imperatore patriarchae exprobrarunt credere se et ad extre- 
mum credituros quae ab ipso didicissent, tunc quando ex seusu loque- 
batur proprio, quando supplicia et vincula pro illa fide tolerabat: nolle 
autem credere quae iam doceret corruptas ambitione, ium motatae 
sententiae paíriarchatum nactus. sub haec una dies vidit luminibus or- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 485 


j| τε σχέσις συνῆγε xal τὸ ὑπὲρ ἑνὸς παϑεῖν, τούτους án? ἀλλή- 
λων διηρημένους, ὡς τὸν μὲν ἀλλαχοῦ που, τὸν δὲ ῃ]ανουὴλ, ἐν 
ταῖς κατὰ Σχάμανδρον Κεγχρεαῖς ἀπανϑρώπῳ τινὶ φρουρίῳ ἐγ- 
κατακλεισϑῆναι φρουρούμενον. ἐπ᾽ ἐχείνοις καὶ τὸν τοῦ δεσπό- 
ὅτου ἸΠιχαὴλ υἱὸν Ἰωάννην, ὃν ὡς ὅμηρον fj μήτηρ τῶν συνϑη- 
xà» ἀναγαγοῦσα ἐκ δύσεως τῷ βασιλεῖ ἐνεχείριζε καὶ γαμβρὸν ὃ 
κρατῶν ἐτίϑει τοῦ Τορνικίου σεβαστοχράτορος, κἂν ἐκεῖνος τὴν C 
σύζυγον ἀποστέργων καϑ' ἑαυτὸν ἐμονοῦτο, πέμψας ἄγει δέσμιον 
ix Νικαίας" ἐκεῖσε γὰρ στρατηγῶν κατώρϑου τροπαίοις Περσῶν 
10 ἐναγλαϊζόμενος, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ὑποψίαν ἔσχε βασιλειῶντος, οὐκ 
ἄλλῳ τῷ μαρτυρίῳ ἢ τῷ κατορϑοῦν καὶ ὑπὸ τοῦ λαοῦ δοξάζε- 
σϑαι, ἦν δὲ καὶ τὸ τὴν ὑποψίαν ἐκκαῖον ὃ Κότυς Θεόδωρος μο-- 
vaxóc μόνος μόνῳ κατὰ σχολὴν ἡμέρας πολλάχις xal νυχτὸς συγ-.- 
γινόμενος, οὗτος δὲ ὃ Κότυς ἦν ὃς δὴ πάλαι μὲν τελῶν ἐν τοῖς Ὁ 
15 κοσμικοῖς, τὴν κατὰ τούτου δὲ τοῦ τότε μεγάλου χονοσταύλου 
πεῖραν πυϑόμενος, ὡς βασιλεὺς ἐχτυφλοῦν ἐκεῖνον ἐβούλετο, 
ἐλϑὼν προσαγγέλλει κατὰ φιλίαν καὶ σὺν ἐχείνγῳ ἐπὶ Περσίδος 
αὐτομολεῖ. τῷ γοῦν κἀκείνῳ τότε βασιλειῶντι τοιαῦτα, ὡς οἷ- 
μαι, λέγειν, καὶ οἱ λόγοι προύβαινον, τοῦτ᾽ ἦν τὸ καὶ τὴν κατὰ 
20 τοῦ Ἰωάννου ὑποψίαν βεβαιοῦν, ὡς εἰδότος ἐκείνου καὶ ἔτε πλέον. 


batos quos unus venter pepererat; eosdemque quos necessitudo germani- 
tetis et patiendi causa iungebant, longe invicem abductos, Manuéle vide- 
licet relegato Cenchreas ad Scamandrum , ibique in tetri cuiusdam et hu- 
mano destituti cultu castelli custodiam incluso , altero alio uspiam ab- 
ducto. aliud post hoc, et ipsum acerbum visu, spectaculum datum est. 
Ioannem Micheélis despotae filium, quem sua quondam mater ab Occi- 
duis Constantinopolim profecta partibus obsidem icti tanc foederis impe- 
ratori adducens dederat, quemque postea ille 'T'ornicii sebastocratoris ge- 
merum fecerat, quamquam ipse coniugem aversates seorsum ab illa res 
sibi habebat suas, curavit tor vinctum ad se Nioaea duci, ibi 
enim ille copiarum dux, moltis praeliis secundis erectisque ob devictos 
Persas trophaeis plurimis late factus inclytus, suspicionem iucurrerat im- 
i affectati , non aliis id argumentis suadentibus quam eius in bello fe- 
citate et claritate apud populum invidiosis efferre ipsum laudibus soli- 
tum. incendebat istam imperatori suspicionem, quod audierat "Theodorum 
Cotyn monachum crebros et longos semotis arbitris interdiu et de nocte 
cum Joanne sermones habuisse. hic Cotys ante monasticam professionem, 
saecularis adhuc, olim huic ipsi nunc imperanti, tunc magno conostaulo, 
consilium imperatoris excaecare ipsum parantis amice indicaverat, auctor- 
que fuerat nt fugeret in Persidem, quo et ipsum erat comitatus. qui& 
vero sibi tunc imperium optanti forte recordabatur praedictam ab eo, 
nec falso, ut eventa monstrarunt, felicitatem istam, tale ipsum quoque 
uidplam tractasse cum loanne et hoc arcanarum inter eos argumentum 
isse collocutlonum opinabatur. ergo et Cotyn comprehendi sistique sibi 
mandat. in Ioamnem porro quod publice iotabeter crimen erst wmele il- 





486 GEORGII PACHYMERIS 


E πέμψας γοῦν ἄγει κἀκεῖνον. τὸ γοῦν κινούμενον προφανῶς ἔγ- 
κλημα ἦν ὡς κακηγορήσειε τὸν πορφυρογέννητον, καὶ ὡς ἐπειδὴ 
βασιλεὺς προστάσσων ἐκεῖνον ἐπὶ Πέρσας ἐφώρμα, ὃ δὲ κατει-- 
ρωνευόμενος τῶν ἐπεσταλμένων λέξειεν ὡς ἐλϑέτω πορφυρογέννη-- 
τὸς ἀποσταλεὶς ἐφ᾽ ᾧ κατορϑώσει τὸ προσταττόμενον. τὸ γοῦν δ 
προῦπτον τοῦτ᾽ ἦν, ὃ δὲ νυκτὸς ἐζήτει, ἐκεῖνο, τῇ ὑποψίᾳ συν-- 
ταραττόμενος. κἀπειδὴ οὐκ ἦν δείχνυσϑαι, τὸν Κότυν, εἰ μὴ 

Ῥ 889 ὁμολογοίη, δεινὰ ἠπείλει ποιεῖν, καὶ τὴν συχνὴν προσεδρείαν ἐς 
ὅτε μάλιστα ἀνακρίνων. ὃ δὲ τοῦ μὲν συχνῶς προσεδρεύεεν 
συνήϑειαν ἤτιᾶτο καὶ τὸ ἐπὶ ῥητοῖς συμφωνεῖν τὴν τοῦ σφετέρου 10 
κτήματος πρᾶσιν (τὸ δ᾽ ἦν 7j Βρύσις τῆς Γραίας, ἐκ πατέρων 
ἐκείνῳ προσκληρωϑέν), τὸ δὲ περὶ διαδοχῆς βασιλείας εἰδέναε 
σον ἐτίϑει καὶ περὶ τῶν ἀντιπόδων διισχυρίζεσϑαι. τὰ δὲ λέγων 
οὐκ ἔπειϑεν. ἐβούλετο δ᾽ ἐρευνᾶν καὶ τὰ κατὰ τὸν ἰατρὸν Περ-- 
δίχχαν, ἐφ᾽ ᾧ τι μαϑεῖν παρ᾽ ἐκείνου τῶν καϑ᾽ ὑποψίαν κατ᾽ 15 

B Ἰωάννου, ὡς παρ᾽ ἐκεῖνον σχολάζοντος. τῷ τοι καὶ αὐτὸν μὲν 
φυλακαῖς ἐδίδου, τὸν δὲ Κότυν τοῖς Κελτοῖς παραδοὺς χρεμαν- 
γνύειν καὶ ἐτάζειν ἐκέλευεν. ὃ δ᾽ οὐκ ἔῳφϑη δεθείς, καὶ τῷ φόβῳ 
διαπεφώνηχε, καὶ φόρτος ἐλεεινὸς ἀρϑεὶς πολλῶν βλεπόντων τῇ 

10. τὸ] τοῦ P. 


lum de Porphyrogenito locutum. ferebant enim, cum ab imperatore man- 
datum fuisset Joanni perlatum bellum infererídi Persis, dixisse illum non 
sine ironico aculeo **veniat patris missu Porphyrogenitus, prospere scili- 
cet executurus quidquid iniungetur." ac de hoc quidem luce palam loan- 
nes interrogabatur, alia instituebatur de eodem nocturna quaestio, qua 
curiosissime indagabatur ecquid extundi coniecturae posset, quae suspi- 
cionem maxime tunc inquietantem principis animum ambiti ἃ loanne im- 
peri roboraret quia vero convinci haud aliter eius criminis loannes 
quam Cotys testimonio poterat, hunc imperator gravibus urgebat minis 
δὰ fatendum quod res erat, subiecturum se, ni faceret, acerrimis eum 
tormentis denuntians, et nullum finem faciens instantissime quaerendi quid 
tandem jongis ilis assiduisque cum Ioanne sermonibus egisset. ad ea 
Cotys, quod assiduus apud Ioannem fuisset quodque ipsum frequenter 
allocutus, causam fuisse dicebat coalitam inter ipsós ex amicitia familia- 
ritatem. intervenisse quinetiam negotium: tractatam enim inter ambos 
fuisse venditionem agri, qui Cotyi hereditate & parentibus obvenerat et 
Fons vetulae vocabatur, de successione autem in imperium, asseveran- 
tissime affirmabat haud magis meminisse aut scire se quidquam tum vel 
prima mentione motum, quam de rebus Antipodum. his imperator haud 
persuasus explorare praeterea voluit medicum Perdiccam, experturus ec- 
quid ab eo, quem et ipsum constaret diu apud loannem commoratum, 
posset expiscari quo adstrueretur concepta suspicio. igitur et hunc tradi 
custodiae praecepit, Cotyn autem Celtis tradidit suspendendum et diris 
adigendum crucitatibus ad prodenda quae celaret. at ille cum ligaretur 
ad suspendium, exanimatus metu concidit; et pondus miserabile sublatus 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 487 


γῇ παρεδίδοτος Ἰωάννην dà xal οὕτως ἀφαιρῶν ἡτίμου τὴν ἐπὶ 
τῆς χεφαλῆς καλύπτραν μεγιστᾶσιν οὖσαν ἀξίαν, xa9?^ ἦν ἐτίμα 
τὸ πρότερον. εἶτα δέ γε καὶ τῷ παρακοιμωμένῳ Βασιλικῷ ἐγ-- 
χειρίσας, προνοίᾳ τοῦ λαϑεῖν ἐχεῖνον παντοίᾳ, εἰς Φαματρύα Ὁ 
δἐξεληλαχότα ἐκτυφλοῦν κελεύει, πολλὰ πρότερον τοῦ Μιχαὴλ 
δεσπότου καὶ αὐταδέλφου λιτανεύοντος μὲν δέσποιναν λιτανεύον- 
τος δὲ πατριάρχας τε καὶ οἷς ὃ κρατῶν ἐπληροφορεῖτο πνευματι- 
κοῖς ἀνδράσιν, ἐφ᾽ ᾧ τὴν ποινὴν ἀργῆσαι. ἀλλ᾽ οὐχ ἔπειϑον 
λιτανεύοντες. ὡς δ᾽ ἡ γῆ μεσημβρίας ἐσείετο μεϑ᾽ ἡμέραν, ὃ 
10 Περδίκκας, ὅτε μόνον οὐ τὸ τὴν γῆν σείεσϑαι ἀλλὰ τὸ μὴ κατα-- 
πίπτειν ἐκείνοις τὸ ὄρος τοιαῦτα πράττουσιν ἔλεγε τεϑηπέναι, Ὁ 
ποινὴν ὑπέσχε τὴν ἐκτομὴν τῆς ῥινός. καὶ ἄλλος ὅτι μόνον οἷ- 
κεῖον ἐκείνῳ παῖδα ἐκ παλαιᾶς συνηϑείας ἰδὼν τὰ φιλικὰ , 
προσεπτύσσετο, σχισμὰς τῶν ῥωθώνων τῶν παιδικῶν ἀπώνατο. 
15 τῷ δὲ τοῦ Παχωμίου Γεωργίῳ γραμματιστῇ γε ὄντι καὶ ἐλλογίμῳ, 
ἐπειδὴ τῷ Στρατηγοπούλῳ Μιχαὴλ συνὼν κατὰ τὴν Πόντου 
Ἡράκλειαν ὡμίλει διὰ τὴν ἡμερινὴν πρὸς τὰἂλλ᾽ ἀσχολίαν νυχτὸς 
τὰ πλεῖστα, xul προσηγγέλλοντο, ἐχεῖνον μὲν τῆς στρατηγίας & 
παραλύσας ἀγαγὼν ἔκρινεν ὡς βασιλειῶντα, τῷ δὲ τὴν τοῦ λέ- - 
90 γειῖν περὶ τούτων ἐχ βίβλων δῇϑεν εἰδότα βασιλειῶν δεινὴν ὗπο-- 


multis cernentibus terrae mandatus est. nec tamen Ioanni profuit despe- 
rata inde oonvictio. jam tunc enim, ad quoddam praeiudicium, dehone- 
status is est ablato capitis tegmine, quod insigne praecipuae dignitatis 
viris summatibus concedi solitum ipsi prims tribuerat imperator. qui et 
statim inde praefecto Augusti cubiculi loannem eumdem tradidit abducen- 
dum Damatrya ibique excaecandum, commendato prius ut quod illic fa- 
cturos esset, quam cautissime toto itinere diseimularet. id antequam exe- 
cutioni mandaretar , Michaél ota instantissime oravit ut fratri tam 
diri supplicii gratia fieret. ambivit ad hoc precibus infimis Augustam, 
ambivit patriarchas veterem et novum, ac quoscumque intelligere potuit 
apud priacipem aliquid in persuadendo valere, sanctitatis opinione com- 
mendatos viros nec illi aut detrectarunt officium, aut eo segniter functi 
sunt. caeterum quantocumque agerent studie, nibil plane impetrarunt. 
cum &utem inter haec contigisset ἃ meridiana per diem moveri ter- 
ram, Perdiccas dixisse delatus non se mirari terram concuti, sed non 
ruere vicinum montem supra talia agentes, poenam dio tulit truncatio- 
nem nasi. at alius qui propinquum Ruins adolescentem, veteri familiari- 
tate carum , tunc forte obvium amanter amplexus fuerat, narium abscis- 
sionem ea in puerum amoris significatione lucratus est. diceadum et quod 
Georgio Pachomii contigit, literatori in paucis eius generis praestanu 
caeteraque honesto. is nuper apud Heracleam Ponti suae professions 
operam navans praefecto illic Strategopulo Michaéli, cum huius publicis 
occupationibus prohiberetur munus istud suum de die obire, pleremque 
noctu scholas suas habuerat. hoc auditum imperator interpretatus atro- 
Citer, repente Michaelem quidem abrogato magistratu redactum in ordi- 


488 GEORGII PACHYMEBIS 


ψίαν ἀνῆπτε. κἀπειδὴ προθέμενος ixrvgloUr ἐκεῖνον ταῖς τῆς 
δεσποίγης δυσωπίαις (ἦν γὰρ αὐτανεψία ἐκείνου) καὶ παρὰ γνώ- 
μην ἀνεχαιτίζετο, ἐχείνῳ μὲν καὶ ἔτι τὴν ποινὴν ἀνήρτα, Πα- 
χωμέῳ δὲ τὸ πᾶν τῆς ὀργῆς προσῆπετε. τὸ γὰρ ὄνομα φριχτὸν 
P 333 ὃν ἀκούειν καὶ μόνον ix τινων φοιβασμάτων ἐκποδὼν ποιεῖν τὸν 5 
ἔχοντα παρεσχεύαζεν, ὥς τί οἱ χαχὸν κατὰ μοῖραν περιέχον. 
ἐξέκρουε δ᾽ ἄρα ἢ ὁμωνυμία τὸ μάντευμα" ἐκεῖνος μὲν γὰρ τὸ 
μόρσιμον φεύγων ἐξετύφλου τὸν ἄνδρα, τὸ δέγε κατὰ  ἥακεδο- 
νέαν τοῦ Παχωμίου χωρίον ὕσον ἤδη ἐχεῖνον ἀγαμένον τὰς ἐπὶ 
τῷ ϑανάτῳ εὐτρέπιζεν οἴμωγάς. κἀκεῖνος μὲν τυφλὸς ἁλᾶτο, 10 
πώτον ἀνθρώπων oUx ἀλεείνων ἀλλὰ πληρῶν ϑαυμασμοῦ, εἰ 
μέχρι καὶ ἐς τοιούτους ἄνδρας χώραν ἔσχον αἱ περὶ τῆς βασιλείας 
B ὑποψίαι" ὃ δέ, τὰς τυφλὰς ἐλπίδας, ᾧετο μὲν δραπετεύειν, o 
μὴν δὲ xal κατὰ τὸ ἀληϑὲς ἐδραπέτευεν. ἐντεῦϑεν ὀργὴ κατὰ 
μοναχῶν οὐχ ὅτι τῆς ἐχχλησίας ἀποστατοῦσιν, ἀλλ᾽ ὅτι ἡμέρας 15 


Bem citat ad sese dicturum causum affectatã regni. mec morata miseri 
damnatio est, poena excaecationis et ipsi decreta, continuoque inferenda, 
nisi precibus infimis contentioneque annisa summa, quae reo erat i 
Augusta aegre tandem supplici dilationem impetrasset. in Pachomium 
ira effusa omnis sine obice pervenit, ex huius fama doctrinae cum no- 
cturnis istis, de quibus erat nuntiatum, comparata congressibus in eam 
suspiciosissimus princeps opinionem incubuerat, esse illum unum aliquem 
ex istis aucupibus praenotionum de futuro, qui libros scrutari reconditos 
soliti fata imperiorum et süccessionum in haec seriem, audacibus explo- 
rata coniecturis, quaestuose curiosis venditant. suberat et alius baud 
ita multis notus odii fomes, horror ex omine vocabuli, qwippe impera- 
tor, et ipse avidus captator praesagiorum , nescio quid submurmuratum 
inaudierat, quo Pachomii nomen cum sna ipeius cie fatalis nexu ne- 
cessitatis implicaretur. id ille, quod optimus vaticiniorum interpres 
modum eventus explicuit, non clare intelligens quo pertineret, et quo 
vergeret impotenter exhorrescens, in eam persuasionem rapuit ut sibi 
successurum in imperio bunc Pachomium portendi crederet. id vero ra- 
tione omni praevertendum ratus, istum infelicem reddere imperio i 
immani oculorum effossione occupat. nec sic, infelicior ipse caecis spe- 
bus in crudele tractus facinus, instantem vitavit, si non potius arcessis 
vit, calamitatem, quae ipsum apud Macedoniam in agro dicto Pachomii 
in huius et aliorum ultionem scelerum, baud longo post tempore mane- 
bat. interim miserrimus Pachormius instrumentis literariae suae professio- 
nis luminibus orbatus, adeo non iam providere amplius arcanorum indi- 
cio librorum futura poterat, ut ne praesenüa quidem cerneret et vitare 
embulando incursum obviorum nisi alieno nequiret admonitu, admiranti- 
bus, qui haec videbant, cunctis etiam usque δὰ ludimsgistros, alienissi- 
mae homines & regno sortis, ambitionis atrociter aemulantis armatas fu- 
rore suspiciones non dedignatas esse descendere. eadem bac aíflatum 
atra rabie imperatoris mox in monachos odium erupit, non ea illis infensi 
€ausa quod ecclesiae rebelles schisma facerent, quod dies ipsius nu- 
fherarent et definirent tempora, morte scilicet eius se defuncturos malis 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 489 


ἀριϑμοῦσιν αὐτοῦ καὶ χρόνους περιορίζουσιν, ὡς ἀνεσείοντες τῶν 
κἀχῶν ἐντεῦϑεν. καὶ δειναὶ μὲν ἦσαν ai κατ᾿ ἐχείνων ἀπειλαὶ 
ἐξ ὀργῆς ἀνημμέναι. ὅμως δ᾽ ἀνηρτῶντο προνοίᾳ τοῦ μὴ δοκεῖν 
κολάζειν ἀλόγως, εἰ καὶ μικρὸν ὅσον, καὶ Γαλακτίωνα μὲν τῶν 

6 ὀμμάτων στερεῖ, ἸΪελέτιυν δὲ ἀφαιρεῖται τῆς γλώσσης. αἱ δ᾽ ἐξο- C 
glos καὶ μᾶλλον τοῖς ἀνδράσιν ἐμετριάζοντο, ἐχκλίνουσι τὰς ποι- 
γάς. “Ιάζαρον μὲν οὖν τὸν Γοριανέτην, ἄνδρα σεβάσμιον, áno- 
στείλας τοὺς ἐκτυφλώσοντας ταῖς ποιναῖς ὑπῆγε. πρὸς δὲ xol 
JMaxágtov , τὸν καὶ Περιστέρην παρονομασϑέντα τοῦ ἁπλοῦ καὶ 
10 ἀχάχου χάριν, ὑπαγαγὼν δίκῃ καϑοσιώσεως ὡς τοὺς δυτιχοὺς 
ἄρχοντας κατὰ βασιλέως διεγείραντα, ἔξω που τῶν ἡμετέρων 

ὁρίων καϑήμενον, ἐπαγγείλας τῷ Ἰκαρίῳ τὴν τοῦ μεγάλου dov- D 
κὸς περιεζωσμένῳ τιμήν, εἰς χεῖρας ποιεῖται, καὶ προτείνων τὴν 
καϑοσίωσιν τοῦ ἐγχλήματος ἀνίη, εἰ τὴν εἰρήνην δέχοιτο, εἰ 
16 δ᾽ oiv, ἀλλὰ τῇ δίχῃ καϑυπάγειν. ὃ δὲ τῇ ἐνστάσει διακαρτε-- 
ρῶν τὴν τιμωρίαν ὑπέχει. Kóxxovg δὲ μοναχοὺς καὶ τοὺς κατ᾽ 
ἐκεῖνον ἐῶ. ἐς τόσον γὰρ παρωξυσμένος ἦν ὥστε προβάλλειν ἦν 
μόνον τινὰ χινηϑέντα, καὶ τὴν προβολὴν 7j ποινὴ διεδέχετο, ὥστε 
καὶ πιστὸς ἦν ὃ λέγων μόνον εἰπών, ταῖς πρὸς τοὺς ὑπηκόους 

20 ὑπονοίαις ὡς ἱκαναῖς μαρτυρίαις ἰσχυριζόμενος. καὶ πρὸς τὸ E 
τῆς ὀργῆς ἀπαραίτητον ἀνδράσιν οἷς ἦν παρρησιάζεσϑαι πρὸς 


quae patiebantur arbitrati. hos ille acribus et ira flagrantibus percelle- 
bat minis, quas ne statim in rem conferret, quaedam sustinebat famae 
cura, οἱ metus ne videretur sime causas idonea saevire. tamen et hunc 
paulo post respectum eluctatus, Galactioni quidem eruit oculos, Meletio 
vero linguam abscidit. exilia decernebat mera, cum remittere se in cle- 
mentiam volebat. itaque Lazarum Gorisnitem, virum venerabilem, ista 
moderatio servavit: cum enim misisset qui eum excaecarent, revocatis 
lis exterminare satis habuit. at Macarium nec sua innocentissima sim- 

licitas, quae cognomen illi columbae pepererat, nec locorum ubi dege- 

t dissitorum a nostris finibus longinquitas, imperatoris saevitiae sub- 
traxit. hic enim illum postulatam maiestatis, quasi conatum in se conci- 
tare Occdiduorum dynastes tractuum, comprehendi curavit per Icarium, 
titulo et honore magni ducis classi praefectum ; captoque conditione lata, 
ut vel debitss reo perduellionis poenas lueret, vel eas redimeret appro- 
banda ecclesiarum concordia, cui eatenus acquiescere renuerat, in eum 
se obfirmantem in reiectione pacis lege actum est. Coccos vero mona- 
chos praetereo, et eos qui apud illum erant. ita enim irritabilis erat in 
boc genere, ut quicumque proferret modo aliquid de controversiis quae 
tunc agitabantur in contrariam ipsi sententiam, statim prolationem exci- 
peret praesens poena. nec vero discrimen aut delectum adbibebat in ad- 
mittendis de re tali delationibus: sed quisquis quemcumque accuseret, 
dicto primo faciebat fidem,  quinetiam suspicionibus in subditos 
velut testineniis ipnitebatur; et cum ἃ viris gravibus, quibus licebat li- 


490 GEORGII PACHYMERIS 


ἐκεῖνον ἀπολογούμενος βασιλικοὺς προέτεινε νόμους, ὡς μὴ xa- 
λὸν ὃν οὐδὲ δίκαιον κατὰ μοναστὰς τοὺς Ρωμαίους πολιτεύεσθαι, 
ὡς μετανοίαις ἐξιᾶσϑαι τὰ πταίσματα. ἔχειν δὲ καὶ τῷ προσαγ-- 
γέλλοντι δυσμενῶς, ὅτε λέγοε ἢ ἀχούσας ἢ καὶ πλαττόμενος ix 
τῆς περὶ τὸν πλησίον ἀπεχϑείας" αὐτὸν δ᾽ ἀκούσαντα ἀνάγχην 5 
P 334 εἶναι μετιέναι τὸ ἔγχλημα. ταῦτα πολλάκις ἀπελογεῖτο, καὶ ὅτι 
φίλος μοναχῶν ἀχούων βρεφόϑεν elg ἀνάγχην ἦλϑε μισεῖν uova- 
χοὺς διὰ τὴν σφῶν δύσνοιαν. δύσνοιαν δὲ τὴν ἀποφυγὴν τῶν 
πραττομένων ἐχάλει. παρ᾽ ἣν αἰτίαν ἴσως καὶ χρόνους ἠρεύνων 
᾿ ὁπότε μὴ βασιλέως (ἀβασιλεύτοις γὰρ οὐδὲ ξυνήνεγκε ζῆν, ὡς 10 
σώματι μὴ καρδίαν ἔχοντι) ἀλλὰ τῶν κατὰ σφᾶς κακῶν ἀπαλ-- 
λάξουσιν. ὅπότε γὰρ τὸ τῆς γνώμης δηλοῦται ἀνθρώποις οὖσι, 

B πλασϑεῖσιν αὐτεξουσίοις, ἑνὶ ϑελήματι κἂν ὅποι ῥέψοι ἀναγχα- 
ζομένοις ἄγεσθαι, εἰ μὲν εἰς σῶμα τὸ κινδυνῶδες δρᾷ, καὶ τότε 
παγχάλεπον (ταὐτὸν γὰρ τὸ εἶναι τῷ τ᾿ ἄρχοντι τοῖς τ᾿ ἀρχομέ 15 
ψοις, καὶ ἄλλως οὐκ ἔστι σφίσι σώζεσθαι, εἰ μή γε ἑχουσίως 
καὶ συμφωνοῖεν), εἰ δὲ καὶ ἐς ψυχήν, ὡς τότ᾽ ᾧοντό τινες, σω- 


τήριον 7) ἀπαλλαγὴ πάντως. ὃ κἀχείγοις ἴσως ζητοῦσι δεινὼ 
6. αὐτὸς P. 12. δουλοῦται 15. có] τῷ P. 


bere cum illo agere, nimiae in hoc severitatis argueretur, allegabat ille 
contra in defensionem sui regias leges usitatumque principibus agendi mo- 
dum, addens haudquaquam rectum esse Romanos ab imperatore guber- 
nari sicut monachos a suis praepositis, qui delicta suorum coenobiterum 
poenitentiis expiare satis habeant. facilitatem autem credendi delatoribus 
quadam efficaciter occurrendi nascentibus malis necessitate purgabat, cum 
iceret, qualecumque indicaretur principi crimen, sive auditum vere 8 
deferente sive fictum malevole, e bono communi esse accusationem ad- 
mitti. hac ille sui defensione saepius utebatur, adiungens in parte infe- 
licitatis numerare se, quod qui a puero audisset amicus monachorum, 
nunc istud genus hominum odisse cogeretur propter ipsorum malevolum 
animum: malevolentiae videlicet adscribebat, quod illi refugerent appro- 
bare quae fiebant. ex hoc porro declarato imperatoris in monachos odio 
fiebat ut illi curiose indagarent tempora, praesentiscere divinationibus co- 
nantes, quando non quidem imperatore (nam sine principe vivere se haud 
posse, uti nec corpus sine corde, satis norant) sed malis urgentibus libe- 
rarentur. enimvero quoties hominibus arbitra sui potestate dei conditoris 
beneficio praeditis , ex declarata voluntate ius habentis ipsis imperandi, 
necessitas faciendi quidpiam incutitur, intentata, ni fecerint, comuina- 
tione gravis multae, si non aliud in obsequendo periculum appareat quam 
incommodi corporel, subeundum illud est, et quantumcumque malum eius 
generis exhauriendum libenter membris, quo capiti cohaereant, hoc est 
principi, cuius indivulsa connexione cum subditis salus universi reipubli- 
cae corporis continetur. sin ne obediatur revocet pernicies animae, quod 
isis tunc quibusdam videbatur, tunc sane salutaris et propterea tacitis 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 491 


παρὰ τοῦ κρατοῦντος ἐφῆπται. καὶ δέον τὸ σχαμβὸν πρὸς τὸ 
ὀρϑὸν ἀπευϑύνεσϑαι, ὡς ἰσάζοιεν, ὃ δὲ τὸ ὀρθὺν πρὸς τὸ σκαμ- C 
βὸν ἀπευϑύνειν ἠνάγκαζεν, οὐχ εὐθύνων τὸ μὴ καλῶς ἔχον, 
ἀλλ᾽ ἐγκαλῶν, εἰ μὴ στρεβλοῖτο, τῷ καλῶς ἔχοντι. ὅτι δὲ καί 
δ5τισιν ἐχείνων παρεξήγετο τὰ τοῦ ζήλου καὶ τοῦ μέσου παρολι-- 
σϑαῖνον τοῖς ἐναντίοις προσέπαιεν, ἔξεστι τῷ διαχρινοῦντι σκο-- 
πεῖν" πλὴν τὰ τῆς τιμωρίας σβεννύειν εἶχε καὶ τὸ ἀμηγέπη ἐπὶ 
τοῖς πραττομένοις εὔλογον. 
᾿Εχκεχομμένης τοίνυν τῆς παρρησίας τοῖς ἐλευϑέροις ὑπὸ D 
10 σκότον φάμουσα ἐρριπτοῦντο, τὴν τῆς ἀρχῆς παραβασίαν ἐλέγ-- 
χοντα. oi δὲ τὸν γράφοντα μὴ ἔχοντες τιμωρεῖν (o9 γὰρ ἦν ἐμ- 
φανίζεσϑαι) τοῖς εὑρίσκουσι βαρέως ἐπεῖχον ὡς αὐτοῖς ὑβρίζου-- 
σιν" ὕβριν γὰρ ἐκάλουν τὸν ἔλεγχον. ἐγγράφως τοιγαροῦν ἐκυ-- 
᾿φοῦτο ἣ τιμωρία τῷ μόνον εὑρήσοντι, εἰ αὐτὸς ἀναγνοίη, εἰ 


saltem votis expetibilis omnino est mutatio talia iubentis principis; cui ta- 
men hi nimium forte indulgentes sensui, nec satis caventes ne in apertum 
arcana desideria prodirent, dum praesagiorum mortis Augusti auguria 
captant imprudentius, eius iram in se ipsos acuentes ingentium sibi fue- 
runt malorum causae. agebat ille in hoc quidem non recte; qui, cum 
oportuisset obliquum δὰ recti normam corrigere sicque ambo exaequare, 
contra cogebat detorquere quod per sese rectum fuerat, conformareque 
&d pravitatem obliqui, non emendans id quod erat vitiosum, sed crimini 
vertens, si non depravaretur quod bene habebat. neque diífiteor tamen 
peccatum ἃ monachis, quibusdam eorum inconsulti zeli effervescentia pro- 
rumpentibus quo minime conveniret. verum ne ipsum quidem imperato- 
rem, dum his obsistit, medium laudatae moderationis tenuisse, sed ex- 
cedendo impegisse in contrarium extremum, confido iudicaturos sapientes, 
ubi quae fieri tunc contigit attente perspexerint. caeterum cum utrinque 
acta sua quaedam ooloraret rationis species, valere illa debuit ad extin- 
&uendos vel certe temperandos utrorumque insanos ardores, ut nec mo- 
nachi tam contumaciter Augusto repugnarent, pacem ecclesiarum reipubli- 
cae Utilissimam accommodatione multis probata procuranti, et vicissim 
imperator mitius eos coérceret, quorum aestuantium metu peccandi, licet 
vano, infirmis aequum erat conscientiis ignosci. ut ut porro quisque de 
his statuat, inde factum est ot oppressa publice saevis suppliciorum 
exemplis contradicendi libertas in furtivam maledicendi licentiam erumpe- 
ret, famosique libelli clam noctibus spargerentur, quibus imperatori ex- 
probrabantur vetera scclera invasi periurio imperii circumscripto pupillo 
excaecatoque vero herede. 

His imperator cum suis supra modum irritati, quam in auctores li- 
bellorum suis latebris tutos effundere iram nequibant, in eos qui sustuz 
lissent inventos apud seque tenerent, poenarum crudelitate satiabant. 
nam et obiici talia, utcumque vera, summam contumeliam putabant; et 
huius contumeliae veros auctores eos arbitrabantur, qui nefaria et visu 
prime abolenda scripta cum ipsi legerent, tum legenda cacteris servarent. 

ἃ igitur in publico lex est huius sententiae: “σαὶ famosum invenerit, 
si legerit ipse, si alil dixerit, si non statim combusserit, si apud se ha- 
bere deprehensus fuerit, capitis damnator." quaestiones inde acres dira- 


499 GEORGII PACHYMERIS 


E ἄλλῳ ἐξείποι, εἰ μὴ xdor παραυτίκα. πρὸς δὲ xal τῷ βασιλο-- 
γραφείου ἐγκαλουμένῳ, ὡς ἔχοι μόνον, ἡ ἀπειλὴ ϑάνατος ἄντι-- 

: P 835 χρυς. (25) τεχμηριοῖ δὲ καὶ τὸ περὶ τὸν Καλοειδᾶν γεγονός, 
ἄνδρα εὐλαβείας μὲν slg ἄκρον μεταποιούμενον, παρϑενία av- 
ζῶντα, καὶ ἐλεημοσύνην καὶ τὴν πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπην ἀσύγ- 5 
κριτον, ἐξυπηρετούμενον δὲ τῇ δεσποίνῃ τῶν ταμιείων, ὅν, ἐπεὶ 
μόνον ἔχων τοιοῦτον ἑάλω, οὔτε τὸ εὐλαβὲς ἔσωζεν οὔτε μὴν ἤ. 
ὑπὲρ ἐκείνου τῆς δεσποίνης σπουδὴ περιεποιήσατο, ἀλλὰ τῶν 

ὀμμάτων στερεῖν κελεύων μόλις τὰ τῆς κολάσεως εἰς τὸ ἀνεχτότε-- 
ρον περιίστα διὰ τὴν τῆς δεσποίνης συχνὴν ἱκετείαν. προστάσ- 10 
P $36 σει γάρ, καὶ ἄγεται ὃ κατάκριτος παρὰ τὸν τοῦ φόρου κίονα ὃν 
Κωνσταντιαναῖς. καὶ τοῖς κληρικοῖς ἀπαντᾶν ἐπιστέλλει τὴν τα- 
χίστην μηδὲν εἰδόσι, καὶ τῷ τόπῳ ἐφίστασϑαι. κληρικοὺς δὲ 
πάντως ἐχάλει, ὑπόπτως ἀεὶ πρὸς αὐτοὺς ἔχων, ὡς ταῖς εἰς ἐχεῖ- 
γον τιμωρίαις δεδιξόμενος. ὅσοις οὖν οὐχ ἐν εἰδήσει ἣν τὰ πρατ- 15 
τύμενα, üquxvoUyzo* οἱ δ᾽ εἰδότες ἐπραγματεύσαντο τὴν ἀποφυ- 
γήν, ὡς εἶχεν ἕχαστοςς. ἱστῶσε τοίνυν τὸν ἄνδρα, καὶ πρῶτα 
Β μὲν τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς οὐκ ἐν χρῷ κείραντες, ὡς συνεργοῖεν 
καίοντε τῷ πυρί, ἐμβάλλουσι πῦρ τοῖς χάρταις βεβράναις οὖσι 


que judicia frequentata de hoc crimine, quod basilographium 
tur. huius ut reus quis perageretur, satis erat reperiri penes eum ali- 
quem eius generis libellum. convicto mers intentabatar. (25) quam au- 
tem non vana quamque irrevocabilis ea àupplicii extremi comminatio fae- 
rit, abunde demonstravit, quod Calo?lae contigit, viro eximiae religionis 
summseque sanctitatis, in virginitate viventi, ex jque se assidue in 
eleemosynis ac caeteris id genus erga proximos, sine di ja delectu- 
ve personarum, misericordis caritatis operibus, erat autem idera de fa- 
milia imperatricis, penus eius curam gerens. hunc tantummodo habere 
librum talem deprehensum non sua pietas servavit, non patronae Augustae 
quantum posset pro fido et caro cliente ac ministro satagentis suffragatio 
studiosissima protexit. illad enim dumtaxat ardentissimis et. creberrime 
ingeminatis coniugis suae pro Caloida precibus vix tandem Augustus re- 
laxavit, ut poena mortis in excaecationem inutaretur. jussu ergo eius 
damnatus ad fori columnam, in Constantianis sistitur. advocantur eodem 
et clerici, repentino eoque acri ac minis in cunctantes sancito accitm, 
ignari quam ob causam. adesse autem eos idcirco princeps voluit, uf 
us id hominum sibi dudum contumaciae suspectum exemplo diri sup- 
plicii terreretur. quicumque igitur ex iis quid spectaturi vocarentur igno- 
rarunt, quo iubebantur sunt profecti; qui rem praesenseránt, fugam ex- 
pedierunt qua quisque potuit tutissime. perducto ad locum Caloidae eo- 
ma detonsa est, non ad cutem, sed pilis a radice ad aliquam adhoo alti- 
tudinem relictis extantibus, ut pabulum igni essent per hos intime pellez 
ipsam ac calvam ambusti verticis pervasuro. applicatae debinc arcteque 
appressae miseri capiti chartae membranae pice illitae inflummantur, vim- 
que ardentem ab ocoipiti ad synciput et frontem usque ad ócülos ea cor- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 493 


καὶ τῇ κεφαλῇ ἐντιϑεῖσιν ὥς ἅμα ταύτῃ καυσουμένοις, εἶτα xal 
τὴν ῥῖνα τεμόντες μαχαίρᾳ ἡμιϑανῇ εἴτ᾽ οὖν ἡμιδαῆ ἀφιᾶσιν. 
ἀλλὰ ταῦτα μὲν μικρὸν ὕστερον, ὅτε τῇ πόλει ἐπιδεδήμηκε. 
Τότε δέ, Ποσειδεῶνος ἐκκαιδεκάτῃ μετὰ τὴν τῆς ϑεοτόκου 
5éogrzv, ἐξιληλάχει μὲν βασιλεύς, ἐξεληλάχκει δὲ πατριάρχης, 
τοῦ πατριαρχεύσαντος Ἰωσὴφ πεμφϑέντος εἷς τὸ Κοσμίδιον. C 
ἀλλ᾽ ὁ μὲν πέμψας, καὶ τὸν Σφαντζῆν ἀγαγὼν Γαβριήλ, ὃν 
αὐτανέψιον ὄντα τοῦ ἤδη τυφλωθέντος Ἰωάννου εἶχε μὲν πρότε- 
go» ἐν τῇ τοῦ παραχοιμωμένου τῆς μεγάλης σφενδόνης τιμῇ, 
10 ὕστερον 0* ἐπ᾽ αἰτίαις ἐξετύφλου, συνδυάζει συγγενεῖ γε ὄντι τῷ 
Ἰωάννῃ, καὶ μεϑ᾽ ἑαυτοῦ ἐπαγόμενος τὴν πρὸς τὴν Νικομήδους 
xol τὰ περὶ ἐκείνην ἤλαυνε. πατριάρχης δὲ τὸν κατὰ τὴν κιβωτὸν 
τῆς ϑαλάσσης τράχηλον διαπεραιωσάμενος εὐθὺ Νικαίας ὥρμα. D 
καὶ δὴ ὃ μὲν βασιλεὺς τοὺς τυφλοὺς ἄγων, ὅπῃ καὶ περιορίσειε 
15 διεσχόπει" 0 δὲ Ἰωάννης τὴν ποινὴν μὴ φέρων καὶ ἀναξιοπαϑῦν 
ὅλως οὐ τροφὴν προσίετο, οὐ πόσει προσεῖχεν, οὐκ ἄλλο τι τῶν εἰς 
ἐπιμέλειαν τῶν ὀφθαλμῶν εἴα γίνεσθαι, μόνον δὲ κενὸς φόρτος 
ἀγόμενος, ὅπῃ τετυχήκει γῆς 7] καὶ πέτρας, τὴν κεφαλὴν προσα- 
θάττων ὡς τεϑνηξόμενος ἦν. καὶ τάχ᾽ ἂν ἐκ τούτων ἐκ πλείστου 
40οἱ ξυνέβαινε τὸ ϑανεῖν, εἰ μὴ καὶ παρὰ τῶν φυλαττόντων ἐπεί- E 
χετο. πλὴν τὸ χατ᾽ ὀλίγον καὶ συχνάκις γινόμενον εἷς ὅσον πλεῖ- 
στον συγχεφαλαιωθϑὲν τὸ ϑανεῖν ἐπῆγε, κἀντεῦϑεν ἀπήλλακτο 


rumpendos spargunt presseque sdmovent. naso ad extremum cultri acie 
truncato, semiustulatum semique mortuum infelicem dimittunt, verum 
baec paulo post sunt acta, reverso iam in urbem imperatore. ᾿ 

c autem mensis Augusti sextadecima, postridie festi deiparae, 
discessit inde imperator, discessit et patriarcha, Iosepho expatriarcha 
prius misso ad Cosmidium. curavit autem imperator adducendum ad se 
Gabrielem Sphantzen, nepotem ex sorore loannis nuper excaecati. huic 
Sphantzi, quem antea honoraverat praefectura maioris sigili, postea 
quasdam ob culpas veras aut affictas eruerat oculos. hoc porro tempore 
consociatum eumdem cum suo avunculo Ioanne, quem item accersiverat, 
ducere secum voluit hoc itinere, quo Nicomediam versus et ei adiacentes 
Urbi regiones tendebat. patriarcha vero trans maris fauces ad Cibotom 
evectus recta contendit Nicaeam. at imperator duos caecos circumdu- 
cens, ubi eos sub tuta custodia ooncluderet, quaerebat. caeterum loan- 
nes incredibili moestitia calamitatem ferens, quam se haud meritum pu- 
tabat, nec cibum admittebat nec potum, net cruda etiamnum vulnera re- 
cens effossorum oculorum cura foveri necessaria sinebat. portabatur tan- 
tum iners pondus; et ubicumque deponeretur, ad petram aut ad solum, 
prout occurrerat, allidebat caput, mortem omnino velocem quaerens; 
quam longe prius invenisset, nisi studiose a custodibus teneretur ne no- 
ceret ipse sibi ncc tamen cura quantavis illorun prohibere ad extremum 


494 GEORGII PACHYMERIS 


μὲν ἐκεῖνος ζωῆς ἐπωδύνου, ἀπήλλακτο δὲ καὶ βασιλεὺς τῆς ἐπ᾿ 
ἐκείνῳ φροντίδος. αὐτὸς δὲ τὰ κατὰ τὸν Σάγγαριν περιηγησά-- 
μενος, καὶ τὰ ἐχεῖσε φρούρια ἐν ἀσφαλεῖ τῇ ἑαυτοῦ παρουσέᾳ 
ϑέμενος, Γαμηλιῶνος μηνὸς ὑποστρέφει πρὸς πόλεν. πατριάρ-- 
χης δὲ πλησίον ἐλϑὼν Νικαίας, καὶ Ἐννάτῳ ἐναυλισάμενος, 
P 337 εἰσελϑεῖν τὴν πόλιν οὐχ ἔχρινε τό γ᾽ ἐχεῖνο δεῖν᾽" ϑέλειν γὰρ ἔχεεν 
διδόναι χαί γε γνωρίμοις καὶ προσγενέσιν εὐεργετεῖν, μηδὲν δὲ τὸ 
κατ᾽ ἐχεῖνο χαιροῦ εὐπορεῖν. τὸ δ᾽ εἰσελϑόντα πάλιν μὴ εὐεργε-- 
vy» ὡς ἄξιον, ἀνάξιον ἑαυτοῦ καὶ τῶν μὴ πρεπόντων τοῖς ἐχεί- 
vov πράγμασιν (ero. ὅϑεν καὶ πρύμναν, τὸ τοῦ λόγου, κρου- 10 
σάμενος Πολυπιϑίων τε ἐπέβαινε καὶ τὴν ταχίστην ὑποστρέφειν 
ἔγνω" 4 γὰρ τῆς ὑψώσεως ἑορτὴ ἀπεῖργε τοῦ μὴ βραδύνειν. τῷ 
τοι καὶ αὐτὸς κατὰ πόδας, τρισχκαιδεχάτη Γαμηλιῶνος, ἀπήντα 
B πρὸς πόλιν. περὶ δὲ τοῦ χαϑ᾽ αὑτὸν ὑποστελλόμενος ὡς μὴ διὰ 
τὰ συμβαίνοντα ὀλιγώρως ἔχειν δοχοίη, ἅμα τῷ τῆς νεὼς ἀπο- 15 
βῆναι πρὸς βασιλέα ἤϊε, διημέρευέ τὸ πρὸς χάριν; καὶ πρὸς τὴν 
ἑορτὴν κεκλημένος πρὸς βασιλέως ἕτοιμος ἦν ἐλϑὼν ἐκτελεῖν" 
παντὶ γὰρ ὑπέστελλεν ἑαυτὸν τρόπῳ ἐξ ὕτου περ τοῖς ὀχληροῖς 
προσέκυρσε, καὶ μεγίστη μοῖρα τῶν εἷς τὸ μετρίως διάγειν ἐλπί- 
C δων ἡ πρὸς τὸν βασιλέα ὑποποίησις κατεφαίνετο. τῆς μὲν οὖν 90 


Θι 


potuit quin ex intervallis iterata saepius in sese saevitia voli miseri 

pos brevi fieret, in illa desperatione vitam finiens et imperatorem solici- 
tudine de se liberans. is autem obiter inspectis, et quo opus habebant 
praesidio firmatis, orcibus circa Sangarim, Septembri mense in urbem 
revertitur. patriarcha vero progressus usque ad viciniam Nicaeae, et ad 
Enoatum sive Nonum hospitatus, ingredi urbem noluit. causa sic sta- 
tuendi fuit, quod nihil haberet tunc ad manum unde cognatos suos ac 
necessarios, qui multi degebant illic, muneraretur. indecens autem in- 
gratumque videbatur, nec aut caetera sua dignum elegantia aut rebus 
eius conducibile, primo post adeptum summum honorem sui conspectu 
nihil suis largiri. quare in proram, quod dicitur, incumbens retroque 
inde cedens, Polypithia superavit et confestim reverti constituit: nam et 
exaltationis crucis imminens festum increpabat moras. fesünans igitur 
die tertiadecima Septembris urbem tenuit. ac solicitus de sua apud prin- 
cipem gratia, quam ne refrigerari contingeret non immerito fortasse ve- 
rebatur ob ea quae in causa schismatis in dies eveniebant, plerisque 
reluctantium. paci culpam omnem Vecco imputantibus, querentibusque 
jpsum scriptis suis terminos patrum et fixa dogmata convellere atque 
ultra modum omnem efferri. ob haec, inquam, sibi timens statim ac 
navi exscendit, ad palatium recta perrexit imperatorique diem totum 
officiosissime adstitit, eidemque ad festum vocanti paratum se ad eun- 
dum et celebrandum exhibuit. mirabiliter enim ex illo mutatus qui tam 
libere antea obsistere principi audebst, nunc ad nutum eius se fingebat 
in omnibus, malis nimirum iis domitus, quae passum eum ex offensione 
Augusti nimia ipsius libertate irritati superius retulimus. οἱ fructus huius 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 495 


τιμῆς ἐκείνῳ ἐλάττων φροντὶς ἦν, τὸ δὲ πατριαρχεύοντα διακε- 
γῆς ἐνοχλεῖσθαι ἴσα καὶ τῷ ϑανάτῳ ἐτίϑει. ὃ δὴ καὶ ἐκ τοῦ 
προστυχόντος ὑπονοούμενον ἦν τεϑυμωμένου τοῦ βασιλέως εἷς 
ἅπαν. τὸ γὰρ καὶ τοὺς οἰκείους διασείεσϑαι, καὶ οἷς ἂν ἐκεῖνος 
5 ἐϑάρρει μᾶλλον ὡς παρ᾽ ἐκείνῳ τεϑραμμένοις καὶ δόξης τυχοῦ- 
σιν, ἀϑετεῖν μὲν τὰ συγκείμενα οὐδ᾽ ὅλως ἐποίει, τὸ δὲ πρὸς τὸν 
πατριαρχεύοντα τὰς αἰτίας ἄγειν (1; γὰρ ἀναφορὰ τοῦ σκανδάλου 
σφίσι πρὸς ἐκεῖνον ἦν, ὡς ἔλεγον, ἀσφαλεῖς τὸ κατ᾽ αὐτὸν “1α- D 
τέγους, παρὰ μόνην τὴν ἐν τῷ συμβόλῳ πρόσϑεσιν, χρίνοντα) 
10 ἕτοιμον ἦν ἐκ τοῦ ῥᾷστα καὶ προφανῶς, καὶ ἀμφοτέρωθεν, ἔκ 
τε βασιλέως καὶ τῶν πασχόντων, ὃ ὄχλος αὐτῷ περιίστατο, ἐκχεί- 
vov μὲν ὡς τὴν τῶν οἰκείων ἀπολωλότος εὔνοιαν, τῶν δὲ xal dc 
αὐτὸν πασχόντων μὴ ἐῶντα τὼ πεπραγμένα τῷ χρόνῳ μᾶλλον 
ὑποχαλᾶσϑαι. τοῦτο ξυνέβη καὶ ἄλλοις πλείστοις, ξυμβεβήκει 
15 δὲ καὶ Κωνσταντίνῳ τῷ ᾿Αχροπολίτῃ καὶ τῷ Θεοδώρῳ ἸΠουζάλωνι, E 
(26) ὧν τὸν μὲν παρὰ τοῦ πατρὸς τοῦ μεγάλου λογοϑέτου λα- P 338 
fà» ἀνῆγε παιδεύων καὶ οἰκεῖον ἀποχαϑίστα ἐς ὅτε μάλιστα, τὸν 


12. ἀπολωλεκότορ7 


obsequii non parvus illi constitit. nam utcumque non probabat imperator 
controversiam de dogmato moveri, et in paois negotio ulterius rem pro- 
vehi quam pactorum conventorum cum Latinis praecise tuendorum neces- 
sitas posceret, summa perstitit constantia in protegendo Yecco, quem, ut 
dixi, publicae passim querelae traducebant quasi fontem atque auctorem 

erturbationum praesentium, idcirco quod haud contentus utcumque to- 

rari usurparique concordiam, contenderet insuper demonstrare recte sen- 
türe Latinos in dogmate de processione Sancti Spiritus, ac vix culpam 
eorum levem agnosceret dumtaxat in additione ad symbolum attentanda, 
haec incredibiliter efferabant plerorumque animos. opinioque multorum 
non inverisimilis fuit, si ab his Veccus temperasset, futurum fuisse ut 
sensim fervor schismatis consenesceret ct cuncta tempore ad tranquillita- 
tem componerentur. cum igitur ex his fieret ut quotidie fervidiores qui- 
dam zelo inconsulto prorumperent ad negandam imperatori obedientiam 
in iis quae ad observandam pacem juxta pacta praescribebat, iidemque 
patriarcham transfugii ad partes Latinorum criminarentur, imperator con- 
temni se inobedientia subditorum patientius tolerans, ita exardescebat pro 
patriarcha ot istas in eum ijactatas accusationes morte peius aversari vi- 
deretur. cum autem hoc momine vehementer irasceretur cunctis ex quo- 
cumque ordine ac genere, qui talia murmurarent, tam impotentissime in- 
diguabatur quoties id illos agere videbat, quos caritate praecipua com- 
plexus educasset ἃ pueris, extulisset honoribus, ideoque ad quidvis sibi 
obsequendum ingentibus sibi auctoratos beneficiis crederet. ex his, prae- 
ter alios plurimos stomachatos in Veccum non impune, duo prae caeteris 
fuerunt, Constantinus Acropolita et "Theodorus Musalo, quorum, prae- 
sertim Muzalonis, cessus hic memorari non abs re opinor fuerit, (26) ho- 
rum illum quidem ἃ patre magno logotheta acceptum educarat apud se 
infermarique optimis artibus curarat imperator, sibique iam intime ad- 


496 GEORGII PACHYMERIS 


δὲ ix στρατιωτικῆς μοίρας ἀναλαβὼν xol τοῖς μαϑήμασιν ἐνδοὺς 
ἐνσχολάσαι λογοϑέτην τῶν γενιχῶν ἐτίμα, συζεύξας εἷς γυναῖχά 
οἱ καὶ τὴν τοῦ Καντακουζηνοῦ ϑυγατέρα, καὶ μεσίτῃ τῶν κοινῶν 
ἐχρᾶτο. τὸν μὲν οὖν ᾿ἠχροπολίτην xal ἀποπροσεποιεῖτο καὶ 
B χρείττω τῶν κατ᾽ ἐκεῖνον τὸν ϑυμὸν ἦγε, τῷ δὲ ἸΠουζάλωνι καὶ 5 
λίαν χολούμενος ἦν. τῷ τοι καὶ ἐνστάντος καιροῦ πρεσβείας 
πρὸς Ῥώμην, ἀφειμένος τῶν ἄλλων ὃ βασιλεὺς κατὰ πεῖραν, οἷ- 
μαι, πλέον ἐπεῖχε τούτῳ τὰ τῆς πρεσβείας ἀναδέξασϑαι. ὡς 
" δὲ προστάσσων οὐδὲν ἤνυε πλέον τοῦ δοκεῖν κωφῷ προλέγεσϑαι 
καί γε τυφλῷ τῷ τούτῳ διανεύειν, xal 5 αἰτία τῆς παραιτήσεως 10 
C odx ἠγνόητο, αὐτίκα ϑυμοῦ πρὶν ἐγκρατὴς ὧν ἡττᾶτο τότε,. xol 
τῷ ἀδελφῷ προστάξας, ὃν καὶ ἐπὶ τῶν εἰσαγωγῶν εἶχεν, ἐκείνου 
μεσιτεύσαντος τὴν ὑπηρεσίαν πολλὰς καὶ βαρείας ἐντείνει, ὡς 
μηδὲ τὴν ἐν χερσὶ βαχτηρίαν συνεχῶς πλήττουσαν τῷ κατ᾽ ἐχεί- 
you βασιλείῳ ϑυμῷ ἀρκέσαι, ἀλλὰ καὶ ταύτης ἀπειπούσης τῇ 15 
ϑραύσει ἄλλην παραληφϑῆναι, τὸ ἐχείνης ἔργον ἀναπληρώσου- 
D σαν. ἀλλ᾽ οὐκ ἦν ἐχείνῳ τὰ τῆς τιμωρίας ἐς τόδε, ἀλλὰ καὶ 


5. κρείττων P. 9. προσδιαλέγεσθαι7 


motum in familiarissimis habebat. hunc vero adscitum ex militari ordine, 
et literis ac disciplinis suo sumptu iussum imbui, logothetae generalis 
dignitate honoraverat; eodemque aucto insuper jn potentiam affinitato 
splendida (nam illi filiam Cantacuzeni dedit coniugem) principali ministro 
in publicarum rerum gubernatione utebatur. atque in Ácropolita quidem 
ulciscendo iram in potestate suam habuit, non ulterius saeviens quam 
eum privando loco gratiae quem prius tribuerat et a sua familiaritate re- 
movendo: in Muzalonem totas habenas iracundiae laxavit, cum enim eum 
occasione forte instante mittendi legatos Romam, explorandi, ut opinor, 
eius animi grstia prae caeteris invitasset ad istam legationem suscipien- 
dam, et ille propter videlicet omnibus notam elus a Latinis et ἃ concor- 
dia& cum ipsis aversionem admittere praefracte recusasset, ac ne iteratis 
quidem apud ipsum de hoc instantiis plus profecisset imperator quam si 
surdo caneret aut innueret caeco, ad extremum omni excussa priori mo- 
deratione excandesceus, fratrem eius, quem sibi admissionalem ipsius 
commendatione fecerat, accitum corripere fustem inbet suumque germa- 
num validissime pulsare. fecit id ille non perfunctorie, spectante in- 
stanteque tam inexplebiliter Augusto, ut cum baculus in tundentis mana 
vehementia ictuum fractus dissiliisset in frusta, nondum ira satiata sumi 
alterum iusserit plagasque accumulari. neque hic infelici malorum finis, 
eundem et ἃ suo conspectu et ab administratione rerum amovet. in eo- 
que eius despectu perseveravit, quoad ille victus malis et prioris fortu-- 
nae desiderium non ferens ad preces infimas descendit, declarataque per- 

ram actorum poenitentia, et idoneis quasi vadibus ac pignoribus de se 

tis, exhibitione contrariorum operum et sensuum, fidem promissi fecit 

o se obstringebat non solum ad deinceps acquiescendum paci, sed e£ 

quid ulterius eo in genere Augusto cordi esset, cítra ullam exceptio- 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 497 


ἀπὸ προσώπου xol xol τῆς τῶν κοινῶν μεσιτείας napaxiety 
οὐκ ἀπώχνει. καὶ παρεωραμένος διετέλει μέχρις οὗ οἰκειοχείροις 
ἀσφαλείαις μὴ μόνον προσήκατο τὴν εἰρήνην, ἀλλὰ καὶ πλέον ἦν 
ἕτοιμος, εἶ κελεύοι, πράττειν. ὁ δὲ τοῖς μὲν παροῦσιν ἀρκού.- 
ὄμενος, ἐπὶ δὲ τὸ πλέον ἐχείνου μὲν καταγνοὺς δῆϑεν ὡς κατα- 
ψυχϑέντος τὸν ζῆλον, ἑαυτὸν δὲ μηδ᾽ ἀγεχόμενον παριστῶν ὅλως E 
παραβαίνειν πλέον τῶν συγχειμέγων, δεξόμενος αὖϑις τοῖς 
πραχϑεῖσι μόνοις ἐμμένειν ἐπήγγειλε. 
27. Toõ δ᾽ αὐτοῦ ἔτους ὑποστρέφει μὲν ἐξ ἀνατολῆς ὃ P 339 
10 βασιλεὺς “νδρόνικος, τὴν δέσποιναν ἐχεῖσε καταλιπών, ἀνήγετο 
δὲ πρὸ τούτου καὶ ἐκ δύσεως ὃ πορφυρογέννητος, οὐδὲν εἷς τρό.. 
acuov φέρων ἢ τὸν Κοτανίτζην ὑπὸ χεῖρα ποιησάμενος ὁμηλο- 
γέαις ἐνόρχοις τοῦ μηδέν τι παϑεῖν ἐκ βασιλέως ἀνήχεστον, — xal 
ὃ μὲν ἐμμένων τοῖς ὅρκοις ig τέλος εὐορκεῖν ἤϑελε, βασιλεὺς δὲ 
16 οὐ τὸ ἐφ᾽ ἑαυτοῦ μόνον προορώμενος εἴς τε τὴν ἀπ᾽ àxslyov dov- B 
λείαν καὶ τὸ ἑξῆς πρὸς εὔνοιαν ἀδολίευτον, ἀλλὰ καὶ τὰ ὀψὲ τῶν 
καιρῶν σκοπούμενος ἐχτυφλοῦν ἐβούλετο" μηδὲ γὰρ αὐτὸν 
ὀμνύειν, ὡς ἐπιορκίας ἁλῶναι, ἀλλὰ τὸν υἱὸν ὑπὲρ αὐτοῦ μηδὲ 
συναιγοῦντος ὅλως. τὸν δὲ κακὸν προεώρα κακόν, οὐ ϑισμῷ. 


nem aut moram obtemperandum quae juberet, in hoc quoque ni- 
miss, ut imperator ipse fedicavit, qui. quod . offerebatur eatenus duntaxat 
accipleas ut PMusalonem perstare udncete in statutis circa pacem eode 
siarum gauderet, improbavit spud se graviter praeparationem animi 
ostendebat ad ulterius, si iuberetur, progrediendum, im quo anim μάνα. 
tebat, non sine tacito contemptu, refrixisse zelum eius 

tienem necessariae constantiae, quam in rebus religionis 

bere Christiani est officii. ipse porro imperator et tuno e Ὑπὸ ἊΝ 


prae se tulit abhorrere omnino se ἃ concedendo Latin 
tum erant conventionibus stipulati. Muszalonem in Suae in locum qm que 
recipiens, jussit ea solum inconcussa tenere uae utrinque ἃ concore 


Aliam tractsntibus convenerat. 
27. Eodem anmo rediit ex Oriente — Androniens, domina 


Ibi relicta. redierat ante homc ex Occidente Porphyrogenitus , nihil ad 
kar ferens, non eaim bello vicerat, sed ultro sabinnctum 

m ab imperatore passurtus ram. acf Porphyr es quidem quabtns 

grave yrogenitus quantum 

ín ipso arat; praestara iuniam f fidem d extremum v t. imperator 

tem tarbulentim  Cotanitzae ingeaium satis perspectum habens, εἰ 

in —— ceptaia aliquamdo (eanpes videret, in posterum pro- 

ore negotium heredi facesse- 


ret , — quam d 8o rerum suarum utili- 

— freudes perfidiamque solitas revolveretur, prae- 

suspecti capitis excaecatione cupiebat. nec 

mi ono minus id geret, » religione sacramenti ae se teneri disserebat , uti- 

que oum non ipse jurasset , absque inssm consensoque sue flus; cul 
Georgius Pachgmeres 1. 92 


498 GEORGII PACHYMERIS 


μαντείας ἀλλὰ φυσικῇ γνώσει προορῶν τὸ μέλλον τὸν γὰρ τοῦ 
λῃστεύειν eg πεῖραν ἥκοντα μηδὲν ὁρμαῖς ἑτέρου δουλεύοντα ἄγα-- 
C πῆσαι. ὡς γοῦν ἀμεταϑέτως εἶχεν ὃ βασιλεὺς ἐπὶ τούτῳ, καὶ 
τὸν υἱὸν τοὺς ὅρχους προτείνοντα ὅλως ἐπιορκίας ἀπήλλαττε λό- 
γοις (αὐτὸν καὶ γὰρ φυλάττειν τοὺς ὅρχους ὡς μηδὲ προδιδόνξα 5 
ἢ συναινοῦντα τὸ σύμπαν, ἐχείνῳ δ᾽ ὄντε τῶν ὅρχων ἐλευϑέρῳ 
ἀκινδύνως πράττειν ἐξεῖναι), ἀπειπὼν πρὸς τοὺς λόγους καὶ τὴν 
ὑπὲρ ToU ἱχέτου ἱκετείαν ἀσθενοῦσαν δρῶν ὃ δεξάμενος βουλὴν 
εἰσάγει τῷ κινδυνεύοντε καταφυγεῖν πρὸς τὸ μέλαν καὶ τὰ τῶν 
D μοναχῶν ἀμφιέσασϑαι, εἴ πως ἐντεῦϑεν σωθείη" τῷ γὰρ ἅπαξ 10 
τὰ τοῦ χύσμου OpoAoyluig ἀποϑεμένῳ φρικταῖς μὴ ἄν τινα δυνα- 
τὸν εἶναι ὑπόπτως ἔχειν ὡς στραφήσεται πρὸς τὰ πρότερα" σε- 
βασϑῆναι δὲ καὶ τὸ σχῆμα τῷ βασιλεῖ, ὥστε ἀποδέχεσϑαι τὸν 
ἐνδεδυκότα μὴ τιμωρεῖν. ταῦτα λέγων πρὸς ἐκεῖνον ὃ πορφυρο- 
γέννητος, καὶ βουλὴν εἰσάγων τὴν δοκοῦσαν συνοίσειν, δῆλος ἦν 15 
P 340 ἀπολύων ἐγκλήματος ἑαυτὸν τὸ μέρος, εἰ μὴ ποιῶν κινδυνεύοι" 
τὸ γὰρ ἐξ αὐτοῦ ὅσὸν ἦν βοηϑεῖν δυνατόν, πεπρᾶχϑαι. — Koza- 
1. τὸν] τὸ P. 5. αὐτὸρ P. 


sufficeret ad exsolvendam fidem sbstinere ipsum a supplice multando, non 
&d se praeterea pertinere arbitrantem, si quid aliud suo quodam consilio 
pater decerneret. mali porro pravique hominem animi et esse et fore 
Cotanitzam pro certo habebat imperator, non edoctus oraculo aut vatici- 
nandi monstrante vi, sed naturali prudentia quod erat eventorum prae- 
sagiens, nec persuaderi sibi sinens ferocem iuvenem gustata semel latro- 
cinii dulcedine, bona fide sub alieno imperio victurum, temperaturumve 
jn occasione novandarum rerum ἃ iugo excutiendo. ab hoc autem, cui 
inflexibiliter haerebat, proposito frustra Porphyrogenitus Augustum di- 
movere conabatur, datum a se iusiurandum obtendens : respondebat enim 
pater ipsi ad conscientiae securitatem satis esse, quod nec prodente nec 
suadente nec assentiente se quidquam in dedititium aliter ac sperasset 
statueretur: se autem sineret, quatenus citra periurii periculum 

quieti publicae consulere. haec scrupulum non eximebant Porphyrogenito ; 
qui cum ab obfirmato in id quod semel decreverat patris animo impetra- 
turum se quidnuam desperaret quantislibet pro suscepto suo precibus, ei 
ipsi patefacta re suasit ut, quae una restabat vitendi exitii ratio, copfa- 
geret δὰ montem nigrum, illicque mornastico induto babitu vitam religio- 
sam profiteretur. ita videri fore ut securus de eo iam Augustus volunta- 
tem eius oculis privandi deponeret, quippe et venerari eum id institeti 
genus, et a semel abiuncto :w rebus humanis facile inducendum videri ne 
rebellionem et civiles turbas metueret haec parum quidem ad geniom 
Cotanitzae faciebant: tamen homo solertior quam religiosior ingressus in— 
me in curam rerum suarum sic reputare secum institit, istud sibi amice 
suggestum a Porphyrozenito consilium fore illi apud omnes excusationis 
idoneae loco, ne perfidiae culparetur ob excaecationem dediti, cui scili- 
cet avertendae nihil omisisset in potestate situm sua; sibi autem uni, ai 
Parere salutaria monenti renueret , calamitatem imputandam suam. quare 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI, 499 


»isty μὲν οὖν xal τῷ γαμβρῷ Τορνικίου ἐπηρτημένον τὸν χίνδυ- 
vo» βλέποντι ἀγαθὸν ἐδόκει τὸ βούλευμα, καὶ τῷ βουλεύσαντι 
χρᾶται μεσίτῃ πρὸς βασιλέα ἐφ᾽ o τὸν μοναχὸν ὑπενδῦναι, κό-- 
σμον καὶ τὰ χόσμου χαίρειν ἐάσας. ὡς δ᾽ ἀπήτητο καὶ αὐτὸ τὸ 
δτέλειον σχῆμα λαμβάνειν καὶ κατένευεν αὐτίχα, ἀπολυϑεὶς τε-- 
Aures τὰ μοναχῶν, καὶ ὃ χϑὲς λῃστεύων σώφρων ὡρᾶτο xal 
ἄκακος, πλὴν o) τῇ τῆς ψυχῆς προϑέσει ἀλλὰ μόνῳ τῷ φαινο-- 
μένῳ" ὃ γὰρ μεμεριμνημένος σκοπὸς ἐπὶ τούτῳ καὶ λίαν ἀπῆν, 
ἀνάγχης δὲ ἄρ᾽ ὑπούσης τὸ γινόμενον ἀσϑενές. ἐς ὅπόσον δὰ 
10xarà τοῦτον προέβη, ἐσαῦϑις ἐροῦμεν. ὁ γοῦν πορφυρογέννη- 
vog ἐπὶ τούτοις κατ᾽ ἀνατολὰς γίγνεται, καὶ τοῦ βασιλέως ἐχεῖϑεν . 
ἀπάραντος αὐτὸς ἦν ἀντ᾽ ἐκείνου μεταχειρίζων τἀκεῖ, 
28. .4λλ᾽ ὀλίγον τὸ μεταξύ, καὶ ἡ δέσποινα μὲν ἄννα 
ἐχεῖ τελευτῷ τὸν βίον, ἀγγέλλεται δὲ μετ᾽ "ὀλίγον τῷ βασιλεῖ" xol 
15 ὃς προνοίᾳ τοῦ μὴ μαϑεῖν τὸν υἱόν τε xul βασιλέα, ὡς ἐπ᾽ ánog- 
ρήτῳ, στέλλει τὸν αὐτσῦ μὲν ἀρχιδιάκονον τῆς ἐκκλησίας δὲ χαρ-- 
τοφύλαχα, τὸν ἸΠελιτηνιώτην Κωνσταντῖνον, ἐφ᾽ ᾧ μετακομί- 
ζειν τὸν γεχρόν, ὡς ἐχρῆν, εἰς Νίκωμαν. ἅμα δὲ καιρὸν λαβὼν 


18. εἰς] ὡς P. 


cmm summae rei rationibus subductis non alia certior appareret via de- 
clinandae pestis eius geminae quae Ioannem Teornicii generum nuper op- 
presserat, mentem ad necessarium consilium appellens, ipso Porphyroge- 
mito interprete veniam ab Augusto abstulit sequendi quod ostendebatur. 
cumque petitum ab ipso esset ut ipsum habitum professionis vitae per- 
fectae indicem sumeret, statim annuit, et mundo vale dicens in sacram 
se transcripsit militiam, motatione mira ex hesterno latrone hodiernus 
monachus, innocentiae ac, temperantiae inodo studens, longe aliter vivere | 
muper sessuetus. sed verum intus propositum ad ratam religionem neces- 
sarium simulatori deerat animo. nimirum quem intueri solent qui sponte 
fiunt monachi, divini cultus et propriae aeternae salutis scopum, Cota- 
mitza sane non spectabat, amoliri periculum instans hoc quasi mimo poo- 
nitentiae contentus; ex quo quid consecutum denique sit, suo referemus 
loco. sub hsec porro Porphyrogenitos ia Orientem est profectus , patris, 
qui paulo ante inde recesserat, vices obiturus , sustentandis, prout pos- 
het, illic ín ruinam pronis rebus imperii. 

. Non longo post haec intervallo domina Anna vitae finem inve- 
mit illic ubi eam haesisse diximus, viro ex Oriente reverso in urbem. 
perlatus brevi ad imperatorem est eius acerbi casus nuntius, quem is 
magnopere haberi staduit arcanum , ne citius quam opus esset perveniret 
δὰ notitiam iunioris Augusti, tali morte carissima uxore viduati. misit 
ergo confestim in Orientem, celata diligenter mittendi causa, Melitenio- 
ten Constantinun, suum quidem, hoc est palatini cleri, archidiaconum, 
eoclesiae vero chartophylacem, ut cadaver defunctae portari de more 

À curaret, simul etiam occasionem se commodum offerentem pru- 


500 GEORGII PACHYMERIS 


εὐπρεπῇ τοῦ τὸν πορφυρογέννητον, ἀποβαλόντα διὰ τὸ πένϑος 
D τὰ ἐρυϑρά, μὴ φορεῖν ἄλλοτε παρασκευάσαι, εὐτρεπίσας ἀλλό- 
χροα τὰ σὸν λευκῷ πορφυρᾶ χρυσῷ ποιειλτά, καὶ διὰ μαργάρων 
P 341 τὸ βασιλικὸν σημεῖον τοὺς ἀετοὺς περιϑείς, καὶ πέμψας ἐκ τού- 
τῶν πέδιλά τε καὶ χαλινά, σφίσιν ὡς παρασήμοις τὸν υἱὸν προσέ- 5 
saris» ἐμπομπείειν, μόνῳ τῶν ἐρυϑρῶν ixcrárra τῷ βασιλεῖ, 
σοφὸν δὲ ἄρα καὶ τὸ τοῦ καιροῦ ἦν, ὡς μὴ δόξαι τὰ ἐπίσημα 
' μεταλλάττειν καὶ áp! ἀποβαλόντα τὰ ἐρυϑρὰ μεταλαμβάνειν τὰ 
ποικιλτά, ἀλλὰ χρόνου ῥνέντος διὰ τὸ πένϑος ἐπὶ μόνοις μέλα- 
σιν ἀνεκτὴν τὴν μεταβολὴν δεδόχϑαι, ὡς ἐξ ἀρχῆς χοσμηϑέντος 10 
B τοῦ φορέσαντος τοῖς μετὰ βασιλέα λαμπροῖς, ac ἐπὶ ῥητοῖς γέ- 
qaot βασιλείας τοὐπίσημον ἔχοντος. καὶ δὴ ἤπειγέ τε τὸν ἄρχι- 
διάκονον ὃ κρατῶν, καὶ παραυτὰ μηδὲν μελλήσας ἀπέστελλεν, ἐφ᾽ 
ᾧ μὴ γνοίη ὃ βασιλεύς. ἀλλ᾽ ἐκεῖνος μὲν καὶ τὸν δοϑέντα και- 
p» συντεμὼν ἤλαυνεν ἐφ᾽ ἕῳψας, βασιλεὺς δὲ πειράσας διαλαϑ εῖν 15 
ὅμως τὸ κατὰ βουλὴν οὐκ ἤνυεν, ἀλλ᾽ εὐφώρατον γέγονε τὸ 
ἀπόρρητον, καὶ τὴν συμφορὰν ὃ παϑὼν ὡς εἶχε διέφερεν. 
C ὁ μέντοι γε πεμφϑεὶς ἐπιστὰς βαρὺς ἔδοξεν, ἄδωρα δῶρα φέρων 
τῷ υἱῷ παρὰ βασιλέως. ὀλίγον δὲ προλιπὼν ὅσον ἐπεσχευάσαι 


6. τῷ ἐρφρυϑρῷ P. 


denter arripuit redigendi δὰ coavenientem deinceps ornsítum Porpbyrege- 
niti Constantini minoris sui biis cui quod pow indulseret , ut rubyis 
vestibus etiamque calceis similiter atque wteretur, tempestivum 
amplius non erat, adulto et ad unperatoriam evecto dignitatem primoge- 
.nito eius Andronico: peterant enim aemulationes et ambitiosae epes inde 
natae fratres oemamittere, cum perturbatione publicae illitatis. wt 
igitur, quod neeessario faciendum erat, quam minime captate 
apte opportuno tempore fieret, bunc rerum articulum acoommodaltissimum 
ad id ratus, quo ipse mitro Constantinns prepter luctum Augustae mor- 
tuae rubra deposuisset, iussit imperater Meliteniotea illi ἃ se efferre qua- 
les gestare illum deinoeps- oporteret vestes, versicolores elbe miztas et 
Uurpura, intexta amri variegatas, suporadditis pro Caesareo insigni aqui- 
is opere phrygiomico formatis contesseratione margaritarwim. «eins geme- 
ris et formae tum indumentis crurum pedumque twm ephippiis ac fraenis, 
deelaravit imperator per Melitenieten, velle sese atque aequum cemsere 
in posterum uti Constantinum , eelius unicoloris et impermixtae parpurae 
usu concedentem fratri maieri iam Augusto. strenae curavit quidquid de- 
Orientem. te omnia — * in n mde 2* 
rientem an ustantino Porphyrogenito et ma et 
perm licet grata, parentis Augusti reddidit 
aberi mors Augustae diu potuit, ut amantem falleret virum eius Augu- 
stum iuniorem; qui cito coguitem sibi luctaosissimum oasum tulit ut po- 
tuii, oorpus porre dominae mortuae simul compositam et caratam ex re- 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 901 


τὸν νεχρὸν εὐάγωγον καϑ᾽ ὁδόν, σπεύσας εἰς Νίκαιαν φέρει. 
xal) παραυτὰ μὲν στέλλεται τὴν ἐπὶ Νικαίας ὃ πατριάρχης, στέλ- 
λονται δὲ καὶ ἱεράρχαι ὅσοι δὴ κατὰ πόλιν ἦσαν, καὶ τὸ τοῦ κλή-- 
ρου ἔκχριτον ξύμπαν. τὰ δέ γε τῇ ὁσίᾳ προσήχοντα καὶ λίαν 

δπεριφανὴῆ ὃ κρατῶν ηὐτρέπιζε, τότε τοίνυν τὼ νενομισμένα τῇ Ὁ 
κειμένῃ τελέσας ὃ πατριάρχης, καὶ πολλοὺς τῶν γνωρίμων χρυ- 
σίοις ἱκανοῖς δωρησάμενος, ἐκ τῆς ὁσίας τὰ πολλὰ κερδάνας, εἰ 
καὶ τὴν χεῖρα ἢ γνώμη μέμφεσϑαι εἶχε τῷ φιλοδώρῳ τῆς προαιρέ- 
σεως, τὴν πρὸς τὴν πόλιν καὶ αὖϑις ἤλαννε. πυϑόμενος δὲ τὸν 

10 βασιλέα ᾿Ανδρόγικον πάλιν ἁπτόμενον τῶν xa9^ ἴω διαπεραιω- 
ϑῆναι τὸν Βόσπορον, αὐτίχα παριγχλένας ἐν τῷ τοῦ ἁγίου “41ὐ- 
ξεντίου βουνῷ κατά που τοὺς πρόποδας σκηνουμένῳ συγγίνεται. E 
xánud) ἸΠαιρμιακτηριῶνος λήγοντος ἢ τῶν yw» ἀποστόλων 
προσήλαυνεν ἑορτή, ἐκεῖσε μιχρὸν ἐπιμείνας τῷ βααιλεῖ ὁμιλῶν 

16 τὰ εἰκότα (ἐῴχει γὰρ καὶ συνδεδέσϑαι ταῖς πρὸς αὐτὸν ἀγάπαις 
ὃ βασιλεύς), τέλος τὴν ϑείαν ἐκτελέσας μυσταγωγίαν ἐν τῇ μονῇ 
τοῦ ἀρχισερατήγου κατὼ τὴν ἑορτήν, καὶ ὡς εἰχὸς ἐπευξάμενος, 
ἀπαλλάττεται. 


19, κάτω Ῥ. 


gio more est, idoneo in id spatio impenso ot iem efferri et in pa 
ostendi salvo Nn maiestatis decore posset, splendidis exequi cem 
& Porpbyrogenito tum a Meliteniote deportari curatum , magnoque dedu- 
«etum comitatu Nicaeam est; quo etiam missu imperatoris patriarcha oc- 
eurr cum is, quotquot tunc Constantinopoli fuere, ac flore insu- 
per ipeo urbani universi. magnifice iem ibi ac plane regie paren- 
tatum defunctae est, nibil ad splendorem apparatus pompaeque quam su- 
qustiesimaum speciem omittente imperatore curae sac sumptus. sub haec 

ceremonia funebri patriarcha sibi olim familiares ac necessarios 
meltos aureis, quos illo funere lucratus plurimos fuerat, liberaliter blar- 
giendis jit, tanta id propensi ad um animi declerata vultu ipso 


voluntati, et plus longe profüadere paratam mentem beneficam quam 
— manus pro dantis voto exiliter instructa suggereret. his actis 

eccus se in urbem referens, obiter audito Andronicum Augustum tra- 
lecto Bospere versus Orientem iter ca ; de via declinans eum con- 
venit ad radices Monti Sencti Auxentii posito Augustali diversantem. erat 
tunc tempus desinentis Pali, festumque imminebat Sanctorum Apostole- 


rum cum Augusto, el, ut a t, bene affecto ac hoc ipsius con- 
suetudine gaudente. tandem solemni sacrifieio die 

Pawli rite Seneti Michaslis archangeli mosastemum a patriarcha 
celebrato, valedicens is inperateri, ipsique im digressu de more bene 
precatus, coepto urbem versus itineri se. reddidit. 


i 


502 GEORGII PACHYMERIS 


P 849 90.. Βασιλεὺς δὲ xol αὖϑις ἀγγελϑὲν ἐκείνῳ dic τὰ πέραν 
τοῦ Σαγγάρεως ἀσϑενεῖ, Πέρσαι τε συχναῖς ἐπιτιϑέμενοι πείραες 
κατὰ πολλὴν ἄδειαν διαπεραιούμενοι κακῶς ποιοῦσι καὶ τὰ ἐνδο-- 
τέρω τοῦ ποταμοῦ, δυνάμεις συναϑροίσας. ὅσας ὁ καιρὸς ἐδίδου 
καὶ ἐνεχώρει τότε. κατ᾽ αὐτὸν πράγματα, ἀπτέρῳ τάχει τἀκεῖσε 5 
καταλαμβάνει διαπεραιωθεὶς τὸν Σάγγαριν. τότε τοίνυν βλέ- 

B πων τὴν Σχυϑῶν, εἴποι τις, ἐρημίαν ἐχεῖ μονονοὺ τρίχας ἔτιλλε. 
κατωκχτίζετο μὲν γὰρ ἐκτόπως τὸν τόπον, καὶ τὴν χλεύην χατω- 
δύρετο τῶν ἰδίων. . πρὸς δέ γε τὸν ᾿λεξανδρείας πατριάρχην, 
ἐχεῖσε κατὰ παραμυϑίαν τῷ βασιλεῖ συνδιάγοντα, τὴν τοῦ ταῦτ᾽ 10 
ἠρημῶσϑαι αἰτίαν καρδίας στεναγμοῖς ἰσχυρίζετο, τοῦ τόπου μὲν 
μεμνημένος ὡς εἶχε τὸ πρότερον, ὅτε κατ᾽ ἐπιτροπίαν αὐτὸς 
ἐστρατήγει, ἐς ὁπίσον δὲ συμφορᾶς κατηντήχει τῷ τότε βλέπων, 

C ὡς μηδὲ βατὸν ἀνθρώποις εἶναι, δένδρεσιν ὑψικόμοις κατειλημ- 
μένον. - τὸ δ᾽ αἴτιον, φησίν, ἥ τῶν ζηλωτῶν ἐπίϑεσις, καὶ τὸ 16 
ἐχπολεμοῦν βασιλεῖ τὸ ὑπήκοον σπεύδειν, ὡς τὰ καὶ τὰ πέπρα- 
«rot λέγοντας, καὶ ὡς παρανομοίη ὃ βασιλεύς, καὶ τἄλλα οἷς τὰς 

5. κατ᾿] τὰ κατ᾽ 7 


29. At imperator rursus non dobiis nuntiis certior factus ulteriores 
Sengari regiones laborare, Persae siquidem opum ibi Romanarum infir- 
mitate crebris incursionum experimentis abunde comperta tantum fiduciae 
jam sumpserant ut amne securissime traiecto etiam citeriores Sangari 
tractus agere ferreque rapinis et vastationibus non dubitarent, contractis 
copiis quantas pro tempore proque praesenti copia potuit cogere, summa 
celeritate illuc se contulit, Sangari transimiéáso. tunc cernens illic Scytbi- 
cam quamdam (ut vulgo dicunt) solitudinem tam acri doloris urebatur 
sensu, parum ot abesset quin pilos ipse sibi capitis velleret. miseraba- 
tur enim incredibiliter calamitatem locorum illorum; et tam impune ibi 
suos ludibrio esse barbaris ad propriam ipsius pertinere ignominiam re- 
putabat moerens. aderat ei huius expeditionis ad solatium comes Alexan- 

rinus patriarcha. apud bunc exonerans animum, non sine altis e corde 
suspiriis, affirmabat compertam sero sibi veram causam obversantis ocu- 
lis desolationis, quae quanta quamque miserabilis esset ipse optime 
omnium nosset, adiutus ad id memoria florentis quondam ac beati regio- 
num barum status, qualem se spectasse recordabatur, cum ante quam ia 
imperium eveheretur, Romanis copiis ibi praeesset. comparans ergo ani- 
mo quam uberes, quam frequentes olim felicibus incolis terrae, in qwaa- 
tam nunc, quae cerneretur, calamitatem devenissent, ut non exhaustae 
civibus colonisque solum, sed ne perviae quidein iam hominibus essent, 
nullo passim vestigio viarum, stirpibus atque arbustis densis atque altis 
enatis ubique temere. causa, inqoiebat, mali tanti haec demum est, 
erüptio inconsulü zeli subditos efferens in conatus rebelles impuguandi 
orincipem; ubi prodire aliter in rem non possunt, maledicas incitantes 
inguas ad seditiose murmurandum adversus imperantem, haeo et illa eius 
acta peroensentes, quae prava esse contendunt, et reum illum violata- 
rum legum et reipublicae pessime administratae licentissime peragunt; 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 903 


καρδίας τῶν ἀνθρώπων ἀλλοτριοῦντες τοῦ βασιλεύοντος ἐποίουν 
καὶ βασιλέα περὶ ἑαυτῷ δεδοικέναι, καὶ τὴν xa9^ ἑαυτὸν ὄρρω- 
δίαν πάντως καρδίας οἴσης τὰ μέλη συγκατασπᾶσϑαι ξυνέβαινεν. D 
αὐτίχα γὰρ μέλλησις ἠχολούϑει, καὶ τὸ ἐπιτροπαῖς στρατηγῶν 
5xal μόναις διοικεῖσϑαι τὰ χατὰ τόπους, oi δὴ γλισχρότητος μὲν 
ἡττημένοι λημμάτων, δέει δὲ τοῦ μή τε παρὰ βασιλέως παϑεῖν 
ὡς παρὰ τὸ εἰχὸς ἐλλελειμμένους, τὰ πταίσματα συγκαλύπτον-- 
τὸς, τῷ χατὼ Ggüg ἀδεεῖ ψευδῆ γράφοντες, ἠρήμουν τὴν χώραν αὶ 
καὶ τέλος ἔρημον τὴν οἰχουμένγην ἀπέφηναν. ταῦτα λέγων, τρυ-- 
10 φὰς βασιλικὰς ἀφεικὼς καὶ ϑεραπείαν ἅπασαν, ὡς σιτεῖσϑαι καὶ 
τοῖς τυχοῦσι, τῶν πρόσϑεν ὡς εἶχεν ἐπέβαινε, Πέρσας δέ, ὅσον 


ἐχεῖνος προσεχώρει, ὑπὸ πόδα χωρεῖν ἐκεῖ τοῦ βασιλέως διημε-- P 8413 


θεύοντος, ὡς καὶ ἔτι ϑερμὰς τὰς ἑστίας ἐχείνων χαταλαμβάνον-- 
τος, ὅπον δὲ βασιλεὺς ἐφειστήχει, ἐκεῖϑεν πρὸ μιᾶς φϑανόντων 
15 ἐκείνων ἢ καὶ δευτέρας μετασκηνοῦν, πλῆϑος δ᾽ ἦν ὁπωρῶν 
ἐχχεχυμέγων κάτω τῶν δένδρων, ὡς ἐχεῖϑεν τὸ πλέον τοῦ στρα- 
τιωτιχοῦ σιτίζεσϑαι " τὰ γὰρ εἰσαχϑῆναί vici τῶν ἐδωδίμων ἐκεῖ 


per haec ab eo alienantes animos hominom, . e£ metuere ipsum aibi co- 
gentes: naturale quippe cuique est ad obiectum grave vitae ac status 
proprii um horrere. binc espite reipmblicae de se solicito , et ea 
Decessaria sui cura a consulendo eíüicaciter subditis averso, membra im- 
perii discerpi contigit. hinc torpor, addebat, obtepsit nobis; hinc tardi 
ὃς segnes fuimus in occurrendo per nos provinciarum malis; hinc defungl 
cogebamur perfuactoriis provisionibns, mittendis haec in leca praefectis, 
quo venire ipsos nos oportuerat. et venissemus, nisi falsis isti nuntiis 
mecessitatem nostri adventus absconderent. erant hi homines avari, rapi- 
nis intenti: praedarum suarum et concussionum bic exercitarum testes ha- 
bere Augusti praesentis oculos timebant, ideo literis fallacibus occulta- 
bant offensiones belli ruinasque locorum , ne remedium iis, si notae fuis- 
sent, adhibendum a nobis rationibus ipsorum privatis incommodaret. ergo 
wt impune ipsis esset, ut violentarum extorsionum poenas non luerent, 
mendacibus nos lactantes scriptis regionem hanc vastarunt, et in fre- 
quenti olim ac passim habitata terra solitudinem, quam gementes cerni- 
mus, fecerunt. haec deplorans omissis deliciis regiis, cultu ac fastu prin- 
cipali neglectis, curandi quinetiam corporis adeo immemor ut obviis qui- 
busque sine delectu aut apparatu vesceretur, ultra quoad potuit tende- 
bat. coégitque tum Persas, quantum est ipse progressus, retrocedere, 
erat autem itineris ea tunc ratio, ut ubi praecedenti vespere Persae fue- , 
yant, posterum ibi diem imperator exigeret, in hospitia, quibus illi erant 
usi, focis adhuc ipsorum fumantia succedens. itaque dieculae vix unius 
aut summum bidui intervallo locus idem et Persas dimiserat pedem sua 
versus referentes et instantem vestigiis ipsorum excipiebat Augustum. 
parebant autem tota passim regione strata suis quaeque sub arboribus 
poma decidua fructusque omnis generis maturi, tanta copia ut maiori 
exercitus perti cibus inde sufficeret. ham alia ratione praeberi forum et 
inferri castris illis commeatum, interdicto dudum vi ac metu hostili per 


504 GEORGII PACHYMERIS 


xal λίαν διὰ τὸ δέος ἀπώμοτον ἦν. ὅϑεν xal πολλάχις πέμπων 
B ὁ βασιλεὺς τὰ τῆς τραπέζης τρύφη, τὸν σχληρὸν πιτυρίαν καὶ 
μέλανα, γυναικί τε ἅμα καὶ πενθερᾷ καί γε πατριάρχῃ καὶ τοῖς 
γνωρίμοις παρίστα τὸ δυσπαϑές, γράφων μηδ᾽ αὐτοῦ πηγιμαίου 
ὕδατος εὐπορεῖν, τὸ δέ γε ποταμοῦ τρυγοίπῳ διηϑούμενον χαὶ 5 
ξξαιϑριαζόμενον μόλις προσιτὸν εἶναί οὗ ποτόν. μὴ γοῦν ἱκανῶς 
ἔχων τότε διώχειν ἐν δυσχωρίαις τὸ Περσικόν, ἄλλως τε καὶ ἐν- 
C δείας ἐπικειμένης τῶν ἀναγκαίων, τὸ τέως ἔγνω τὸν τόπον xa- 
τοχυροῦν, xal δὴ φρουρίοις μὲν συχνοῖς τὰ παρ᾽ ἑκάτερα τοῦ 
ποταμοῦ διελάμβανε, τὰ μὲν πεπονηχότα τῷ χρόνῳ ἐπισχευάζων 10 
καὶ συνιστῶν, ἄλλα δὲ αὐτὸς ἀνιστῶν, ὅπου τοῦ ποταμοῦ λει-- 
ψυδροῦντος πόρον ἔδει γίγνεσϑαι, ὡς ἂν ἅμα μὲν τῇ τῶν φρου- 
glo» πυχνότητι ἅμα δὲ καὶ ταῖς τῶν ἀναγκαίων τόπων προχατο-- 
χαῖς ἐν ἀμηχάνοις τὰ τῶν Περσῶν γίνωνται. συστεῖλαι δὲ ϑέ- 
D λων xai τὰς ἐφόδους τῶν ἐπιόντων ὡς μὴ ἀνέδην δπόϑεν βού- 15 
λοιντο διεχπαίειν καὶ ἐπεισπίπτειν ἀδήλως, ἀξινηφόρους ἐς πολὺ 
“λῆϑος συναϑροισϑῆναι κελεύει, xol μῆχος μὲν παραμετρήσας 
τοῦ ποταμοῦ ὅσον ἦν ἀναγκαῖον κατοχυροῦσϑαε, πλάτος δὲ τὸ 
ἱχανὸν λογισάμενος, σπουδῇ τὰ δένδρα κόπτοντας ἐπιτάττει ἐπε- 
καταβάλλειν ἕν ἐφ᾽ ἑνί, καὶ οὕτω καταπυκνῶσαι τοῖς κλωσὶ τῶν 30 


8. τὸ 1 τότε P. 


omnem hunc late tractum comimnercio, sperandum haud erat. saepe 
in specimen miseri quo tunc utebatur victas misit imperator ad 
et socrum, δὲ patriarcham etiam et alios familiares, furfurosum penem 
durum et atrum, has esse scribens lautitias suae mensae; et adiunpebet 
lisdem literis ne fontanae quidem sibi aquae copiam ad potum suppetere, 
sed e turbido haustum flutine, coli transmissione obiter purgatum re- 
frigeratumque sub dio, quem aitibundae fauces aegre admitterent, liquo- 
rem propinarl. cum autem hostes sic instando contrusisset im asperos 
jam nec facile pervios limitis ipsorum satus, haud se idoneis instructum 
copiis sentiens δὰ eos ulterius persequendos, et aliunde rerum necessa- 
nura urgente, cogitare de reditu coactus prius tamen , quoad 
yes sinebat, munire limitem studuit arcibus ad utramque flemiais ripem 
excitatis et Dreesidio insessis plurimis. quarum aliquas vetustate ac temn- 
porum iniuriis semirutas refecit instruxitque, novas aliquas adiun- 
geos , ibi praesertim ubi parcior squae amnis vado tratici potest, ut sic 
et crebritate praesidiorum et praeoccupatione locorum necessariorum, in- 
opes consilii Persae redderentur. quorum etiam incursiones coércere 
obice opposito studens, ne ut antea praelicenter citra metam illum que 
lubebat irrumperent, inobservati ex improviso irruentes, securigetos 
magno numero congregari praecipit, et lonpgitudiaem fluvii dimenses 
quantam expediebat opere muniri, buicque idonea latitodine juxta con- 
&ruam proportionem accommodata, festinato caesss arbores invicem coa- 


una uni supefposita iussit, colligarique mieteo implioatis ipsarum 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 503 


δένδρων τὸν τόπον ὡς μηδ᾽ ὅφιν οἷόν τ᾽ εἶναι σχεδὸν διέρχεσϑαι. E 
ταῦτα πρὸς τὸ παρὸν ἐπιτάξας τε καὶ κατασκευάσας τῷ ἐπιμεῖναι 
ταλαιπωρούμενος, τέλος σιταρκήσας τοῖς ἐν τοῖς φρουρίοις τὸ 
ἱχανόν, παρὰ τὸν ποταμὸν μέχρι καὶ τῶν τῆς Προύσης μερῶν 

6 ἀνάγεται, τὰ τῆς αὐτῶν ἐπισκέψεως, ὥστε καὶ τῶν ἐχϑρῶν τε- 
λέως ἐχδιωχϑῆναι, εἷς καιρὸν εὔϑετον ἀναϑέμενος. 

30. Ἐξυνέβη δὲ τότ᾽ ἀνὰ Προῦσαν διάγοντιε καὶ τὰ κατὰ P 844 
τὸν πάπαν μαϑεῖν, ὃς δὴ καὶ Ἰαρτῖνος μετὰ Νικόλαον ἦν. 
πρὸς γὰρ αὐτὸν ἔφϑασε πέμψαι τόν τε Ἡρακλείας dorsa καὶ 

10zà» Νικαίας Θεοφάνην. οἵ δὴ καὶ ἐπιστάντες οὐ κατ᾽ ἐλπίδας, 
ἃς εἶχον ἀποστελλόμενοι, παρ᾽ ἐκείνων ἐδέχοντο, ἀλλὰ τούὐναν- 
vlov ἅπαν. τὰ γὰρ καϑ᾽ ἡμᾶς ὡς εἶχον μαϑόῤτες, καὶ ὕπερ 
ἣν ὑποτοπάσαντες, χλεύην τὸ γεγονὸς καὶ οὖκ ἀλήϑειαν ἄντι- B 
κρυς (παρὰ μόνον γὰρ βασιλέα καὶ πατριάρχην καί τινας τῶν 

1550) αὐτοὺς πάντες ἐδυσμέναινον τῇ εἰρήνῃ, καὶ μᾶλλον ὅτι καὶ 
ποιναῖς ἀλλοχότοις ἤϑελεν ἀσφαλίᾳσϑαι ταύτην ὃ βασιλεύς), 
ἐχείνους μὲν ἐν ἀτίμοις εἶχον, καὶ τὴν eig τὸν πάπαν πρόσοδον 
ὀψὲ καὶ μόλις παρεῖχον, τέλος δὲ βασιλέα μὲν καὶ τοὺς ἀμφ᾽ αὖ- 
τὸν ὡς χλευαστὰς ἐπιτιμίοις καὶ μὴ ἀληϑείαις στοιχοῦντας ἀφο- 

90 ρισμοῖς καϑυπέβαλον, τοὺς δὲ πρέσβεις μηδενὸς ἀξιώσαντες τῶν C 
εἰχότων ἀπέπεμπον. ταῦτα γνοὺς βασιλεὺς παρὰ τοῦ Νικαίας 


Βα in arces quanta opus erat illata, legens fluminis ripam Prosae parti- 
expulsione iade hostium, in tempus wnaum dilatis. 


pun Leenen et Nicaenum 'Theophasem. verum hi appulsi quo mitteban- 
tur, baud secendum expeetationem ipsorum istic sunt Exceptl, uin omnia 
potius Speratis experti contraria. nimirum edocti ad verum omani de 
nostris, e£ quod res erat suspicati, istam, quae magnopere 

batur, pacem nibil demum aliwd nisi fucum et ludibrium esse (praeter 
quippe imperatorem solum et Patriarcham amque cum bis assiduos, 
caeteros plane omaes taedere concordiae) ,"insuper etiam illas ab im 

tere ad fdem pacis sincere initae faciendam affectatas poenarum ab ec- 
clesiae menssetodine alienarum atrocitates improbantes, frigide legatos ac 
contemptim habuere, mes eos nisi sero vix tandem et aegre ad papam 
la , eo dezmum successu legationis, ut imperator cum suis tam- 
quam illusores, et estentationibus dorum ad simulandam, quam vere 
mon inierant, cencordiam abusi, ama ti subiiosrentur, quo facto le- 
Catoa nal dignatos benevolentiae aut honoris siguificationo dimiserunt, 


. 506 . GEORGII PACHYMERIS 


ἐπανιόντος (ὃ yàg Ἡρακλείας ἐτεϑνήχει) ἂν δεινῷ ἐποιεῖτο, ὥστε 
καὶ τοῦ διαχόνου μέλλοντος μνημονεύειν τοῦ πάπα κατὰ τὸ σύνη-- 
ϑες βασιλέως παρόντος ὃ κρατῶν διεκώλυε, καλὰ λέγων τῆς ἀγά- 
πῆς ἐκείνων ἀπόνασϑαι, ὥστ᾽ αὐτὸν μὲν ἐκπολεμῶσαι δι᾽ ἐχεί- 

p »ους ἑαυτῷ τοὺς οἰχείους, ἐχείνους δὲ μὴ ὅπως χάριν ἔχειν ἀλλὰ 5 
καὶ προσαφορίζειν. τότε δὲ καὶ διαλύειν ἤϑελε τὰς σπονδάς. 
κἂν διελύοντο, d μή τι προσίστατο τῇ βουλῇ. αὐτὸν μὲν γὰρ 
πολλὰ παϑεῖν διὰ ταῦτα καὶ μόλις ἀνύσαι, κἂν ἐξαπιναίως Avos 
παλινῳδῶν, ἐπιστάντος καὶ αὖϑις καιροῦ τοῦ ταῦτα ζητήσοντος 

P 345 μὴ ἂν ἀνυστὰ γενέσϑαι τὸ σύνολον. χῳρεῖν δὲ ἄλλως καὶ εἷς 10 
μεταβολὴν τὰ τῆς ἐκκλησίας πράγματα τοῦ ᾿Ιωσὴφ ἐπικαταστάν- 
τος. αὐτὸν μὲν οὖν καὶ εἰρηνικὸν εἰς ἅπαν εἶναε, καὶ μηδὲν ἐξ 
αὐτοῦ πιστεύειν τῶν ἀνηκέστων γίνεσθαι, οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἀνάγκην 
εἶναι xal τοὺς κινήσοντας, καὶ ταῦτ᾽ οὐχ ἁπλῶς ὑποπτεύων 

ἔλεγεν, ἀλλά γε τὸ πρὸ τούτων συμβὰν ἀνὰ τὸν Σάγγαριν διατρί- 15 
B βοντος δειλιᾶν ἐποίει περὶ τῶν ὅλων τὸν βασιλέα, εἴ πως ὡς 


C ἐπισφαλῆ τὰ συγκείμενα διαλύσειεν. (31) ὃ μὲν γὰρ Ἰωσὴφ 


haec ubi renuntiata imperatori per Nicaenum sont (nam Heracleota eo 
iünere obierat) indiguissime tulit, &deo ut cum inter sacra de more, 
imperatore praesente, diaconus consuetam papae commemorationem 
muntiaturus esset, princeps ne faceret prohibuerit. palam autem ad fa- 
miliares conquerens, aiebat praeclarum enimvero sibi fructum constaie 
caritatis in Latinos suge: se nempe causa eorum cum necessariis etiam 
suis certamine suscepto, ne poenis quidem acribus dubitasse ipsos com- 
rimere, illos autem pro gratiis suae tantae in fide ipsorum constantiae 
ebitis diras et execrationes referre. tuno igitur revocare omnia prius 
sancita et totum concordiae tractatum rescindere voluit, fecissetque con- 
tinuo, ni ab hoc eum consilio quaedam revocassent, reputabat videlicet, 
si quod tam longa et laboriosa molitione vix tandem summis suis aerumnis 
perfecisset, momento disiiceret, mutationemque ac revocationem tam certo 
ac palam contestatae suae prioris sententiae ultro profiteretur, inde at- 
manda forte contra ipsum odia malevolorum, et futurum non inverisimi- 
liter tempus quo non esset ipsi utile priora baec eius acia suo ipsius 
videri suifragio damnata. veritus ergo ne si banc palinodiam praecipita- 
ret palamque divulgaret, id ageret quod aliquando infectum vellet, satius 
duxit supersedere, videns praesertim ecclesiae res in notabilem mutatio- 
nem pronas. quamquam enim, si losephus, quod (futurum apparebat, 
denuo in sede patriarchali reponeretur, ab ipso quidem, cuius mite ac 
pacificum ingenium perspexerat, nihil adversum se sinistrum aut infestum 
tentatum iri confidebat, tamen quod idem esset facilis ad sequendos im- 
pulsus aliorum, nec. defuturi viderentur qui eum ad exempla edenda in 
pacis invisae autores instigarent, temperamdum iudicavit ἃ se ipso ultro 
praedamnando. quam autem non vane tale quid metueret ab asseclis et 
consillariis Iosephi , demonstrabat recens factam , quod eo apud Sangarim 
puper agente contigerat. (31) cum enim per id tempus, brevi moritu- 
rus, ut tum putabatur, losephus testes ultimae voluntatis tabulas rito 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 507 


προσδοχήσιμος ὧν ἐπὶ τῷ ϑανεῖν τὰς διαϑήκας ἐξήνυεν, ἦν δὲ 
χρεία μεμνῆσϑαι καὶ βασιλέως καὶ τῆς ὑπὲρ ἐκείνου εὐχῆς. καὶ “ 
ἐμέμνητό γε καὶ ηὔχετο, οὐ μὴν δὲ προσετίϑει τὸ ἅγιος, ὃ σύν-- 
ηϑὲς ἔχειν ὡς χρισϑέντας μύρῳ τοὺς βασιλεῖς, ὃ δὲ βασιλεὺς 

5 οὕτως πεμῳϑείσης ἐκείνην ἰδὼν ἔχουσαν ἐδυσχέραινε, καὶ γράφει 
μὲν πατριάρχῃ γράφει δὲ καὶ τῷ τὴν πόλιν ἐπιτετραμμένῳ, μαν-- 
ϑάνειν ἐρωτῶντας πῶς τοῦτο πέπρακταί οἱ καὶ ἐφ᾽ ὅ τι τῆς βα- D 
σιλείας χολούει τὸ ἅγιος. μή πως ὡς ἀνάξιον, φησί, μὲ κρίνων 
τῆς ἁγιστείας οὕτω γράφει; γέγραπται δ᾽ ὑπὲρ τούτων καὶ τῷ 

I0 Avrioxtluc πατριάρχῃ τῷ Πρίγκιπι. οἵ καὶ πέμψαντες ἐπυνϑά- 
vovro τὴν αἰτίαν τοῦ οὕτω γράφειν, ὡς ϑέλοντος γνῶναι καὶ βα- 
σιλέως. καὶ ὃς μετετίϑεε τὴν τούτων αἰτίαν εἷς τοὺς ἀμφ᾽ αὐτὸν 
μοναχούς, καὶ εἰς πίστιν ἄλλην προῆγεν οὕτως ἔχουσαν ἐπὶ πᾶ- E 
σιν πλὴν προσκειμένης τῆς ἁγιότητος, ταύτην γοῦν ἐμφανίζων 

15 ἔλεγε γράφειν τὸ πρότερον" ἐπεὶ δὲ οἱ περὶ αὐτὸν σχανδαλίζοιντο, 
μετεγγράφειν ἐσαῦϑις τὴν ἐς χεῖρας ταύτην γεγονυῖαν τῷ βασιλεῖ. 
οὕτως ἦν ἐκεῖνος εἰρηνικὸς ἐφ᾽ ἅπασιν. ἀλλὰ τοὺς περὶ αὐτὸν P 846 
ὑποπτεύων ὃ βασιλεύς, ἅμα δὲ καὶ τοῦ μὴ δόξαι συνιστῶν τὴν 
xa9^ αὑτοῦ κατηγορίαν, ὡς κατὰ χλεύην καὶ οὐ πρὸς ἀλήϑειαν 


conficiendas censuisset, in' iis ex more mentionem imperatoris, ipsi bene 
precando faciens ,.nomini eius vocabulum ἅγιος, hoc est sanctus aut sa- 
cer, non adiunxit, quo tamen passim imperatores honorari consueverunt, 
ex quo sacri unctione olei sunt inaugurati. eas tabulas ad se delatas 
imperator legens, miratus iu iis omissionem novam, scripsit ad patriar- 
cham ea de re conquerens: scripsit etiam ad praefectum urbis, jubens 
serio inquirere quo id errore quove consilio factum ita esset, vide, in- 
quiens, quorsum losephus me in ordinem redegerit et imperii nostri ma- 
iestatem imminuerit negato titulo sacri: an quod ine peculiariter illo in- 
dignum putet? scripsit etiam in sententiam eandem Principi Antiocheno 
atriarchae ; qui cum ambo misissent ad Iosephum, quaerentes cur hoc 
ecisset, cupere enim imperatorem id scire, ille utrique respondit. cul- 
am eius erroris penes monachos ipsi ministrantes residere. et in fidem 
icti sui protulit archetypum exemplar testamenti, caetera omnia simile 
perlato ad Augustum exemplo, nisi quod titulus &yrog , qui desiderabatur 
n apographo, clare in autographo legebatur. se igitur prius ita scripsis- 
se: quoniam vero qui circa ipsum erant scandalizarentur, postea refinxisse 
in eam formam quae imperatori esset oblata. ea ingenva confessione 
Iosephus et suam pacificam indolem et suorum ministrorum in Augustum 
invidiam declaravit; causamque buic iustam praebuit timendi, ne tam 
male animati in ipsum homines occasionem aliquam arriperent eius accu- 
sandi quasi ecclesiue illusisset simulanda pace falsa. quod crimen quia 
confirmare potuissent quadam velut confessione ipsius rei, si revocasset 
imperator ultro quod fecerat, ideo se ille tunc εὖ eo faciendo continuit, 


508 GEORGII PACHYMERIS 


ποιησάμενος, τὰ περὶ τούτων τοῖς ἐφεξῆς καιροῖς τῷ τέως 
ἤρτα. 

Β νὼ 39. "Ev τούτοις δ᾽ ὄντος τοῦ βασιλέως καὶ τὰ κατὰ Βελ- 
λάγραδα διηγγέλλοντο. ἀλλ᾽ ἀναληπτέον μικρὸν ἄνωθεν. 'Dàv- 
ριοὶ μὲν οὖν βασιλέως ἀποστατήσαντες xat" αὐτοὺς ἦσαν. περι- 5 
σχόντες δ᾽ ἐρήμην πόλιν τὴν Φίυρραχίου ἐκ τοῦ προγεγονότος 
σεισμοῦ ἀνακτίζουσί τε καί τινας συναποστάτας σφίσιν ἐκεῖ χα- 
τοικίζουσι. τῷ ῥηγὶ δὲ Καρούλῳ ἐξ ἐγγίονος γειεονήματος τοῦ 

C ἀπὸ τῶν Κανίνων φιλίως εἶχον καὶ κατὰ σννθήκως εἰρήνευον. 
τὰ μέντοι γε Κάγινα πάλαι μὲν ἦσαν τοῦ Φιλέππου ἀμηραλῆ, 10 
ἀνδρὸς δυναμένου πλεῖστα, ὃν καὶ Miyyas δεδιὼς ὃ δεσπότης, 
καὶ μᾶλλον ἰσχύσαντος κατὰ τοῦ ἸΠαφρὲ τοῦ Καρούλου ὡς καὶ 
ἀποχτεῖναι καὶ τὴν ἀρχὴν ἐκείνου λαβεῖν συμμαχίᾳ πλείστῃ τῆς 
ἐχχλησίας, κήδει ἐποιεῖτο, καὶ τὴν πάλαι τῷ Σφαντζῇ συνοική- 
σασαν, ἀδελφήν γε οὖσαν τῆς αὐτοῦ γυναικός, κεχηρωμένην 15 

D ἐχείνου πέμψας συναρμόζει oi, ἐκχωρήσας αὐτῷ καὶ Κανίνων 
καὶ Κορυφοῦς. ὡς δὲ δόλῳ κακῶς ἀπεχτόνει, πέμψας τοὺς ἐξ 
ἀδήλων κατοϊστεύσοντας, καὶ τὸ δρόμα ἠνύετο, καὶ ὃ ἀμηραλῆς 
δτεϑνήχει, ἐβούλετο μὲν κατασχὼν Κάνινα ἔχειν, ἐμποδὼν δ᾽ ἦσαν 
oí ἐν ἐχείνοις εὑρισχόμενοι Ἰταλοί, οὗ xal τὸν τῆς ἥττης συνϑδια- 20 


integra ut erant omnia relinquens, suspendeasque in futurum rerum, ok 
se habebant, praesentem statum. 

89, ἴα bis i tori versanti nuntiata sunt quse ad Bellagrada 
contigerant, ea explicaturis hic nobis paulo altius repetend «m exordium 
est. lllyrii quidam dudum excusso imperatoris iugo, sic quasi sei furis 
essent, res sibi suas habebant. hi nacti eversam terrae motu 
chiensem civitatem, eam a se restauratam colonia frequentant e sibi fidis 
et pariter imperatori rebellibus, foedere cum rege Carolo vicinsm 
his praesidium apud Canina obtinente; qui locus quo casu in eius 
statem venerit, dicam. Canina olim sub ditione fuerant Philippi Amera- 
lae viri potentissimi, dotali οἱ conditione attributa a Michaele despota. 
hic enim a Philippo sibi metuens, praesertim postquam Carolus adversus 
Menfredum praevaluit et huius occisi regnum obtinoit, auxiliis ecclesiae 
maximis ad eam victoriam adiutus, praeoccopere gratia quem formidabat 
sibique adiungere affinitate statuit. obtulit ergo ei in wxorem oomiegis 
Duyprise germanam, quse Sphantzae nupserat, et tunc eo mortao vidua 

Βηΐρρο isti nuptiali foedere sociata est, conciliante ac mittente 
qui etiam hac occasione Caninis et Corypho novo affi cessit  post- 
quam autem idem Michaél circumventum insidiis Philippum telis ex eo- 
culto iactis per subornatos ad hoc jaculatotes interfecit, conatus ille qui- 
dem est sceleris sui fructum carpere Caninis domino iam carentibus re- 
pPisadis. sed ne id posset, obstiterunt reperti tunc illic Itali, 2 cem 

PPo faerant, quando est occisus, hi perfidiam insidiatoris 


DE MICHAELE PALAEOLOGO 1. VI, 509 


γαγόντες καιρὸν αὖϑις ἀπέκλιναν πρὸς τὸν Κάρουλον. — Kdgov- 
λος δὲ πέμψας κατωχύρου τὸ τὸ φρούριον, καὶ ὡς ἰδίῳ χρώμενος 
ἐχεῖϑεν ἐξορμᾶν τοὺς αὐτοῦ κατὰ τῆς Ρωμαίων ἐβούλετο. τότε αὶ 
τοίνυν ἐϑάρρυνε μὲν ἐκεῖνον xal ἡ τῶν Ἰλλυριῶν ἀποστασία, ἔχων 
δ δὲ καὶ τὸν κότον ἀρχῆϑεν ὡς ἐχκρουσϑεὶς ταῖς τοῦ βασιλέως ug- 
χαναῖς τῆς ἐπὶ τὴν πόλιν ἐκπλοίας, λαὸν ἱκανὰν ix Βρεντησίου 
ὅμα μὲν ἱππότην ἅμα δὲ καὶ πεζόν, ὡς εἷς τρεῖς χιλιάδας ποσού- P 347 
μενον, διαπεραιοῖ τὸν Ἰόνιον. οἵ δὴ καὶ καταλαβόντες τὰ Ká- 
ψινα, καὶ ὡς εἶχον ἐνσκευασάμενοι, οὕτως ἐκεῖθεν ἐξώρμων ὡς 
10 τῇ κατὰ σφᾶς τόλμῃ οἴεσϑαί τινας μέχρι καὶ πόλεως Θεσσαλονέ- 
xnc, ἔτι δὲ καὶ πόλεως αὐτῆς πεζῇ συμβαλεῖν. ἐπὶ τοσοῦτον 
δ᾽ ἐϑάρρουν τῇ κατ᾽ αὐτοὺς δυνάμει ὥστε καὶ κατ᾽ ἐλπισμὸν τὸν 
πρείττω διαμερίζειν καὶ χώρας καὶ πόλεις ἑαυτῷ ἕκαστον τῶν 
προυχόντων. ἐξῆρχε δὲ τούτων ἁπάντων ὃ καὶ τῷ φρονήματι Β 
15 τοὺς πάντας ὑπερφερόμενος Ῥὼς Σολυμᾶς, μέγιστος μὲν ἡλικίᾳ, 
σοβαρὸς δὲ ταῖς τῆς ψυχῆς καταστάσέσιν, ὑπερόφρυς δὲ ταῖς 
ἐνευχίαις, δανϑὺς τὴν τρίχα, καὶ ὑπεραύχην ἐκ ψυχικοῦ τινὸς 
ἐκϑέρμου κινήματος. οἶμαι δὲ κἀντεῦϑεν τὴν ὀνομασίαν σχεῖν, 
παρὰ τὴν πρὸς Ῥὼς ὁμοιότητα, προαχϑέντες τοίνυν ταῖς τόλ- 
δὸμαες οἱ Ἰταλοὶ ἐπὶ τὰ Βελλάγραδα πρῶτον ὥρμων ὡς ἐξ αὐτῆς 


rursus ad Carolum inclinarunt. ille autem missis impigre copiis arcem 
jllam opere et praesidio munitam ut propriam deinceps habuit, statio 
istam ορΡοτίαπαπι iudicans ad effectum veterum suarum macbinationum: 
inde commode se sperabat erupturum in subditas imperatori regie- 
mes, quas dudum invadere optabat. occasionem Porre eins rei prospere 
efferri sibi maturam ratus a rebellione lilyriorum, eoque ani- 
1osios obsequens irae, qua pridem im imperatorem ardebat, quod ille 
artificiosis suis cum papa tractatibus itionem ab eo parstam in ure 
bem Constantinopolim effect reddidisset, multitodinem sat magnae 
m 


laed sacccesns iam nune praedipul duces ipsorum inter se partirentur Te. 
pro haberet. praeerat 


510 GEORGII PACHYMERIS 


C αἱρήσοντες. τὸ δέ ye φρούριον ἔνϑεν μὲν τὸν οὕτω πως λεγόμε- 
γον ἐπιχωρίως ᾿σούνην ποταμὸν προϊσχόμενον ἐπίχειταί οἱ κατὰ 
πλευρών, πλὴν οὐκ ἐπ᾿ ἀγχωμάλου, ἀλλ᾽ ἐχκρεμὲς πλημμυροῦντε ᾿ 
κάτω γεωλοφούμενον" οὗ δὴ καὶ ἔξωϑεν ἐμβόλῳ τινὶ σχευαστῷ, 
ὡς μὴ τοῖς ἐπιτιϑεμένοις ἐμποδὼν ἱσταμένοις κωλύοιντο, ὑδρεύον- 5 
ται ὁσημέραι τοῦ ποταμοῦ πένοντες.᾿ τόσον δὲ τῷ φρουρίῳ 
ὃ ποταμὸς παράκειται ὥστ᾽ ἀπὸ ἐγγίονος ϑέας τοὺς ἐντὸς σαρίτ-- 

D ταῖς ἀπείργειν τοὺς ἐμποδίζοντας, καί γ᾽ ὡς πελταῖς τῷ σκεπά- 
σματι τοὺς ἐφ᾽ ὕδωρ ἰόντας χρῆσϑαι. ἐπὶ ϑάτερα δὲ τούτου 
λόφος ἕτερος ὑπερανέχει τῆς πεδιάδος, καταντιχρὺ χείμενος, οὗ 10 
δὴ καὶ ποταμὸς Βοώσης λεγόμενος ἄλλος πλημμυρῶν κατὰ μέσην 
ἀπείργεε τὰ Κάνινα. παμπληϑεὶ γοῦν ἐκεῖνον περαιωσάμενοε, 
καϊασχόντες τὸν λόφον μετεώρους ὄντας ἐπὶ τῷ μέλλοντι φόβῳ 
τοὺς τοῦ φρουρίσυ περικαϑίζουσι, καὶ δὴ ἐπιστήσαντες μηχανή- 

E ματα πετροβόλα ἐκεῖθεν βολαῖς ἰσχυραῖς ἐχάχουν τὸ τεῖχος. ἢ 15 
τούτων γοῦν φήμη ἀπτέρῳ τάχει μέχρε καὶ βασιλικῶν ἀχοῶν 
φϑάνει, καὶ τοὺς λογισμοὺς ταράσσει τῷ βασιλεῖ, καὶ περὶ τῶν 

. ὅλων τετρεμαίνειν ποιεῖται. ϑυμῷ γὰρ συγκράτους τόλμας πῦρ 
ἐλαίῳ μιγνύμενον ἤν τις λέγοι,. οὐκ ἀν τῆς εἰκόνος ἁμάρτοι. 
οὐδὲ γὰρ ἄλλο τις εἶχε τοπάζειν ἐκεῖνο ἢ τὰς ἐπισχεϑείσας δυνά. 20 
μεις ἐκ μηχανῶν τόσων διὰ ϑαλάσσης μηδὲν ἱέναι, ταύτας 7g 


' 91. μὴ διιΐφαιῦ 


primo se speraverant impetu capturos. buius autem talis quidam est si- 
tus. habet hinc quidem praetentum amnem propria indigenarum lingua 
vocatum Asunem. adiacet autem amni arx a latere, non plano aequa 
campo, sed. suggestu quodam eminens nativi colis, cuius imum solum 
fluvius alluit. ex quo ne haurire ad quotidianum usum hostili vi prae- 
«idiarii prohiberentur, protensum ἃ radicibus clivi ad flumen aggestae 
molis brachium tegebat, opus olim ad dubiorum discrimina temporum pa- 
ratum. tanta porro amnis ad arcem vicinia est, ut qui ex eo aquari ex- 
terni obsidentes volont, si id ubi proximus est conspectus tentent, saris- 
sis intus degentium contigui sint. quare nonnisi proteci peltis id tuto 
aggrediantur. ex adverso autem huius quem arx insidet collis, alius emi- 
net supra aequor camporum tumulus, quem alter fluvius, Booses a 
ellatus, profluens et planitiem secans mediam fines Caninorum dirimit, 
Boosem ergo amnem universae Latinorum copiae transgressae tumulum 
quem dixi occupant , et sane solicitos quo apparatus iste desineret Bella- 
denses circumsident; moxque ballistis adinotis. grandium incussu lapi- 
dum labefactare murum aggrediuntur. perlata, velocitate summa , huius 
oppugnationis fama ad aures imperatoris, subito ille haud parum contur- 
batus est: etiam usque ad anxiam de summa rerum formidinem nuntio 
tali perculsus. reputabat videlicet incitari Latinos in hanc irruptionem 
vi duplici utraque vehementi, ira et audacia, quarum simul mixtarum 
ex mutuo crescit consortio pernicies, velut cum igni oleum additur. ergo 














DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VL. 511 


διὰ ξηρᾶς iode» , πλέον ἐχούσας ἐχείγου τὸ δύνασϑαι τῷ 
“ἀπ᾽ αὐτῆς βαλβῖδος τῆς μάχης κερδαίνοντας ἀποζῆν. τῷ τοι P 948 
καὶ καταφεύγειν μὲν ἐπὶ ϑεὸν ἔγνω, ἑτοιμάζειν δὲ καὶ δυνάμεις 
τὰς ἀποχρώντως ἀνθϑεξούσας πλῆϑος, ὡς ἅμα τῷ φανῆναι στῆ- 

5 ναι σφαλέντας κἀχ τῆς πρώτης πείρας τὸ πρόσω μαϑόντας ἄβα- 
τον. τὰ μὲν οὖν πρὸς ϑεὸν οὕτως ἐξητοιμάζετο" παρήγγελτο 
γὰρ πατριάρχῃ τε καὶ ἀρχιερεῦσι συνάμα παντὶ τῷ κλήρῳ πρῶ- 

rov μὲν πάννυχον ἱχετείαν πρὸς ϑεὸν κατ᾽ ἐχείνων ποιήσασϑαι, 

εἶτα δὲ ἅμ᾽ ἕῳ πατριάρχην τε καὶ σὺν αὐτῷ ἐξ ἄλλους τῶν προι;- 

Ἰοχόντων ἀρχιερέων, τὰς ἱερὰς στολὰς ἐνδυϑέντας, τῶν λοιπῶν B 

ἐχεῖσε ϑεοκλυτούντων, ἐπιτελεῖν εὐχέλαιον, φακχέλλους δὲ παπύ- 
Qu» ποιήσαντας τῷ καϑαγνισϑέντι ἐλαίῳ βάπτειν, xal οὕτω ϑι-- 


δόναι τοῖς ταῦτ᾽ ἀπάξουσι πρὸς τὸ στράτευμα, ὥστ᾽ ἀπο- 
χρῶντ᾽ εἶναι τῷ τῶν στρατιωτῶν πλήϑει, ἐφ᾽ ᾧ ἕν καὶ ἕκαστον ᾿ 


45 τῶν παπύρων ἕνα χρατοῦντα ὁμόσε χωρεῖν τοῖς ἐχϑροῖς. ταῦῦὐό àl- . 
πετέταχτο xal τὴν ταχίστην ἐπέπρακτο, καὶ οἱ ϑεῖοι φάκελλοι τῶν 
παπύρων σκεύεσιν ὑελίνοις ἐμβεβλημένοι ἅμα μὲν μετ᾽ εὐχῆς ἅμα C 


expertus quanta difficultate tot artificis tractatuum, tot obiectis appara- 
tibus classium, aegre hactenus vixque obstitisset, ne mari Latinae co- 
piae in nostram continentem importarentur; videns iam eas potiri campo, 
et itum deinceps planumque terrestri progressu in ipsa viscera im- 
perii iter insistere, ultimo sibi conatu contendendum statuebat, quo istum 
primum retunderet impetum;, nam eo si non solum impune defungerentur , 
sed ex hoc etiam cum fructu operaeque pretio redirent, in tantum au- 
ndos apparebat feroces ipsorum animos, ut iis obsisti amplius nequiret. 
bitur ut in tam ancipiti discrimine summae rerum faciendum omnino 
sibi putavit, ut ad deum ante omnia recurreret: simul tamen deinde tam 
Bumerosas tamque validas eo destinaret copias, ut eorum obiectu solo ; 
repressi retroque trusi re infecta hostes primo experimento discerent, 
quam pon facile perviae ipsorum armis ulteriores imperii regiones forent , 
quarum utique limen ipsum ac limitem viderent ineloctabili potentia val- 
latum. porro quae ad dei propitiationem attinebant, in bunc modum 
praeparata sont, denuntiatum patriarchae, episcopis, universo clero est, 
primum quidem wt noctem simul totam implorando contra hostes dei au- 
xilio pervigilem ducerent, sub auroram vero diei insequentis patriarcha, 
sex aliis e praecipuis episcoporum secum assumptis et sacris omnes sto- 
lis induti, cunctis interim aliis deum invocantibus, benedictionem sacri 
olei solemnem rite peragerent; tum paratos ad id fasciculos segmento- 
Fum papyri consecrato üngerent oleo, mox darent expeditis cursoribus, 
qui hos ad exercitom portatori in procinctu stabant. erat autem nume- 
rus chartularum oleo tinctarum quantus sufficeret, ut enieuique milid 
contra hostem ituro sua tribueretur, quam secum in praelio gestaret, 
haec ut imperata, sic executioni mandata confestim sunt. et sacri fasci- 
euli chartarum io vasa vitrea iniecti, simul religione congrue, simul ve- 


5192 GEORGII PACHYMERIS 


δὲ καὶ μετ᾽ ἀσφαλείας ἐπέμποντο. βασιλεὺς δὲ τὸν αὐτοῦ γαμ- 
βρὸν ἹΠιχαὴλ τὸν δεσπότην καὶ τὸν μέγαν δομέστικον τὸν Ταρ-- 
χανειώτην xal αὐτὸν ἹΠιχαήλ, ἔτι δὲ τὸν μέγαν στρατοπεδάρχην 
Συναδηνὸν Ἰωάννην, καὶ τέταρτον σὺν τούτοις τὸν ἐχτομίαν 
"Ἀνδρόνικον, τατῶν μὲν τῆς αὐλῆς ὄντα τῷ τότε, ᾿Ἠονοπολίτηνδ 
δ᾽ ἐπικεκλημένον, ἐγχειρίσας δυνάμεις ἱκανὰς πρὸς τοὔργον ἐκ- 
D πέμπει, ὀρρωδίαν μὲν πᾶσαν ἐξ αὐτῶν ἐκβάλλων θάρρος δ᾽ à»- 
τιϑεὶς πλεῖστον ταῖς ἀπὸ τῶν εὐχῶν τῶν ἱερέων συνάρσεσιν. — ob- 
τοι μὲν οὖν ἀπελϑόντες ἀπωτάτω ὅσον ἦν ἐγχωροῦν ἐστρατοπε- 
δεύσαντο, καὶ προσβαλεῖν μὲν ἐξαπιναίως οὐκέε᾽ ἐτόλμων (ἀλο--10 
γίστῳ γὰρ ἀντισχεῖν ϑφάσει ἐδόχουν, καὶ μᾶλλον oi περὶ τὸν μέ- 
ga» δομέστικον, ᾧ δὴ καὶ τὸ πᾶν ἐπετέτραπτο, ἀεὶ προμηϑείας 
ϑρόνον τιμῶντα), σιταρκεῖν δὲ ἤδη λιμῷ λελοιπότας τοὺς τοῦ 
E φρουρίου τοὺς πειράσοντας ἔγνωσαν ἀποστέλλων. ἐῴχει γὰρ καὶ 
6 παραρρέων τὸ φρούριον ποταμὸς τὰ πολλὰ ξυλλαμβάνειν σφί- 15 
σιν, ἅμα μὲν ài αὐτοῦ φορτηγούντων νυχτός, ἅμα δὲ καὶ τῷ 
κατὰ χρείαν ὑδρεύσεως ἐμβόλῳ πρὸς τὴν ἐπὶ τὸ φρούριον ἀναγω- 
γὴν τῶν φορτίων ἐν ἀσφαλεῖ χρησομένων τῶν ἐπὶ τῷ σιταρκεῖν 
τεταγμένων. ταῦτα διανοηϑέντες, τοὺς φορτηγοὺς εὐτρεπέσαν-- 
τες καὶ ἱκανὰ νηησάμενοι τῷ ποταμῷ πιστεύοντες ἔπεμπον, καὶ 90 
P 349 τοὺς παρὰ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ αὐτάρκεις πρὸς μάχην τῶν ἐπε- 


19. ἐκεέεραπεο P. 


lositete summa mittuntur im castra. praemiserat enim imperater eo co- 

ias quantas ad quod optabat suffecturas putaret, sub ducibus Michaele 
espera sue genero, magne domestico 'TTarchaniota, et ipso praenominato 
Michaéle, maguo stratopedarcha leanpe Synadeno, et quarto cum bis 
eunucho Andronico tanc aulae tata, cui Komopolitee cognomen erat. 
hos mittens omnem abiicere timorem iussi; et certa victeriae ape miti, 
magnopere auxilio diviso, qued ab exerato precibus aacerdotum 
nwmine hauwd dubitantes exspectarent. sic illi profecti admoverunt se ca- 
stris hostilibus quam prozime licuit. et irruere quidem in hostes primo 
statim adventu nolneront. inconsultae quippe id temeritatis arbitra- 
bantur: quae fuit praecipue sententia magni domestici, cui cura üniversa 
megotii totius et suprema in"universum exercitum auctoritas commissa 
fuerat, ἥδ ut ex providentia ac judicie cuncta ibi penderent. de- 
creverunt autem mittendos e suis qui commeatum obsessis iam fame la- 
borantibus importarent. ad hoc videbatur profuturus ipsis fluvius, ar- 
cem, ut dixi, praelabens: nam et impositis illi noctu navibus facile ver- 
sus aroem promoturi vi necessariam annonam; et si hostes id 
prohibere conarentur, beneficio valli ab arce ad fluvium producti agua- 
tionis tuto faciendae causa, suos queque cenvectores rei cibariae com- 
mode ad imoffensum transitum tegendos verisimiliter antumabant. hoc 
consilio baiulis expeditis, oneratisque commeatu ratibus, eas secundo im- 
mattunt ampe, dispositis in ripa idoneo numero militibus ad impetus ob- 











"c Ww WD WM voor — 7 07 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VL 513. 


y» τάξαντες. τοῦτο γινέμενον μὴ λαϑὸν ἐκμαΐίνει τοὺς 
Ἰταλούς, καὶ ἐπισχεῖν ὡς ἂν οἷοί τ᾿ ἦσαν ἐξέϑορον. οἱ μὲν οὖν 
σιαρὰ ϑάτερα τοῦ ποταμοῦ ᾿Ἡσαύνη σταϑέντες ἕτοιμοι ἦσαν 
ἐπιόντας ἀμύνεσϑαί τε καὶ κωλύειν τὴν σιταρχίαν, λιμῷ μᾶλ- 
ὅλον τὸ φρούριον ἐλπίζοντες παρωστήσασϑαι" ὁ δέ γε Ῥὼς Σολυ- 
μῶς, αυνάμα τοῖς περὶ ἐκεῖνον πλείστοις καὶ ἰσχυροῖς οὖσι, διέ- 
γνω τὸν ποταμὸν διαπεραιωσάμενος τοὺς παρὼ τὸ χεῖλος ἐπὶ φυ- 
λαχὴν ἰόντας καταγωνίζισϑαι. καὶ δὴ τῷ ῥεύματι μεϑ᾽ ὁρμῆς DB 
ἐμβαλόντες πλείστης ἰστῶσί τε τὴν τοῦ ὕδατος ῥύμην καὶ κατὰ 
10 ϑάτερα τὴν ταχίστην γίνονταε, φριμαγμοῖς καὶ μόνοις τῶν κατὰ 
σφᾶς ἀγερώχων ἵππων καταπλήξειν τὸ ἀνθιστάμενον ἅπαν οἷό.- 
μένοι. ὧὡς γοῦν τῷ ϑάρρει προπηδῶντες εἰκαίως ἐπὶ τοὺς πεμ-- 
φϑέντας ἑξώρμων, oi μὲν πρὸς μὲν τὴν πρώτην ἐμβολὴν τοῦτο 
μὲν φυλαττόμενοε τοῦτο δὲ χαὶ τεχνιτεύοντες ἐπιεικῶς εἶξαν, ἐπι- 
4δτήδειον δ᾽ εὑρόντες τόπον μετὰ βάρους ὅπλων ἰόντας κατοῖ- C 
ortvov, κἀχεένων μὲν ἐφικέσϑαι τῶν ἀδυνάτων dorro, ἐπείρων 
δὲ βάλλοντες τοὺς ἵππους, εἴ πως κατευστοχήσαντες τοὺς ἐπὶ 
τῶν ἵχπων γαννυμένους πεζοὺς ἀποδείξαιεν. ἐτρώϑησαν γοῦν 
καὶ ἄλλοι τῶν ἵππων, τιτρώσκεται δὲ καὶ 5j τοῦ Ῥὼς Σωλυμᾶ, 


18. οἱ μὲν) οἱ 0)? 


stare conentiem arcendos. non latuit hostes quid pararetur. erumpunt 
statim furioso contra impetu Itali. pars borum in adversa fluvii Asunae 
ipa stabant, procincti ad repelleados eos qui alimeata obsessis 

laferre : hes eaim se fame oompolsuros ad deditionem spe- 
raverant, at Rhos SBolymes cum magna suorum manu, virorum utique 
' fortiom et roboris praecipui, traüciendum sibi oltro fluvium statuit ad 
ees debellandos qui ex adversa ripa secundo amne fluentiom transitum 
defensabant. equitatu denso eluctati torrentem impetum fluminis, 
ulteriorem oram "brevi tenuere, fastu tanto, ut solo fremitu et hinnitibus 
ferocium equorum quibus insidebant perculsuros se aversurosque statim 
in fugam adversarios omaes confidere viderentur. cum igitur exilientes 
e flumine quasi perfunctorie et contemptim p nimia certi successus 
fiduce in nostros ibi stantes —— * i prudenti cestione 
partim arte quadam stra a os hostes in locum 

rem, petlalom retro oesserunt. nacti vero locum aptam, fixis ia 


, 
tem se ferociae dempturos superbe se ex equis ostentantibus rati, si pe- 
dites ex equitibus facerent et sic eos casu, mole armorum gra- 
vatos, facilius obnoxios haberent. igitur cum alii vulnerati equi sunt, 
tem equa generosa et praeferox, qua Rhos Bolymas insultans minaxque 


Georgius Pachgmeres I. 88 ᾿ 


514 GEORGII PACHYMERIS 


πλὴν οὗ καιρίως ὥστε xol ἐξαπιναίως καταπεσεῖν, ὅμως (và 
γὰρ βέλος ἤπειγε) καὶ τοῦ πολλοῦ ϑράσους καϑυφεῖτο καὶ τὸν 
D ἐπιβάτην εἰκαίως ἔφερεν, ὥστε καὶ σιτοδοχείῳ κατὼ γῆς προσ- 
παῖσαε ἀνεωγότι, συμποδισϑῆναί τε καὶ τὸν ἐπιβάτην καταβα--: 
λεῖν. οἱ δὲ μὴ δυνάμενον κινηϑῆναι τὸν σοβαρὸν περιστάντες 5 
χερσὶν ἁλίσκουσι. φημίζεται γοῦν παραυτὰ ἔνϑεν μὲν τοῖς τοῦ 
βασιλέως ἐκεῖϑεν δὲ τοῖς xard τὸ φρούριον ἣ ἐκείνου ἅλωσις. 
καὶ οἱ μὲν ἐν χερσὶν εἶχον τὸν τέως μέγα σοβαρευόμενον, οἱ δὲ 
τοῦ φρουρίου καὶ πρὸ τοῦ τοὺς ἀγγελοῦντας παραγενέσϑαε ἐφη- 
E δόμενοι τοῖς ἐκτὸς τὴν ἅλωσιν ἤγγελον. ἅμα γοῦν ἕῳ οἱ ἐντεῦ-- 10: 
Sev συνησπικότες, χρατοῦντες ἕλαστος καὶ τὸν ϑεῖον ἐξ ἐλαίου 
πάπυρον, περαιωθέντες τὸν ποταμὸν τεταραγμένοις ἐμπίπτουσι 
καὶ ἅμα πρὸς φυγὴν τρέπονται. οἱ μὲν οὖν κατὰ στόμα παιό- 
μένοι διεφϑείροντο (o9 γὰρ πρὸς τὸ ἀντισχεῖν, ἀλλὰ πρὸς τὸ 
μαϑεῖν μόνον τί τὸ γινόμενον ἐτρέποντο κατὰ πρόσωπον), οἱ δὲ 15 
κατὰ νώτου πληττόμενοι διωλίαϑαινόν τε τῶν ἵππων καὶ πέπτον- 
«ες ἔϑνησκον, ἔστι δ᾽ οὗ καὶ ζῶντες συνελαμβάνοντο. σπουδὴ 
γὰρ. ἦν τοῖς μὲν τὸν ποταμὸν Βοώσην φϑάσαι καὶ περαιωϑ εἶσι 


ferebatur , percussa telo est, mon letali quidem ictu, quo statim concide- 
ret: tamen sensu qualiscumque satis alte penetrantis vulneris turbata non 
| vk multom de priori remisit audacia, sessoremque lam segnius et 
tubanter sustinebat, quoad impingens forte in excavatem illic feveam 
frumento, ut fit, oondendo, implicatum cavo pedem re non valens 
concidit, equitem superciliosum prius illum feremque deiiciens; quem ob 
pondus armorum immobilem haerentem nostri undique accorrentes com- 
prehensom sbducunt. divulgata momento est totis imperatoris castris e£ 
ntra ipsam obsessam arcem ducis hostium comprehensio, et in castris 
quidem certa fides erat oculorum, praesentem, quae manibos teneretur, 
edem cernentium ac scilicet illudentium in eam servitatis humilitatem 


hi statim fanduntur fuganturque cis qui os obverterapt spectandi 
Tesistendi animo, subito delectis. fogieatium amem 


ant. uade prosternebantur equites, vulnere amt offendiculo equis 
lapsentibus evoluti. horum plerique occumbebant: vivi nonnulli capieban- 
tur, interclusi p n summo studio captabant. id autem erat perve- 
nire ad Boosem fla et eo transite salutem in tuto ponere, at impe- 


DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI, 515 


αριϑήσεαϑαι, τοῖς δὲ τοῦ βασιλέως τὰς ἐπὶ τὸν ποταμὸν αὐτῶν P 350 
ὁρμὰς διακλείειν προφϑάγουσι. μὲν δέει τοῦ μὴ κωλυϑῆναι παν- 
τάπασιν, αὐταῖς σχευαῖς καὶ γυναιξὶν ἐνειλούμενοι, καὶ ὃ ἐπιὼν 
τὸ προϊόγτα καταπρμτῶν τε καὶ κατασποδῶν, αὐτοὶ παρ᾽ ἑαυτῶν 
δτὰ πλεῖσκα ἐσφάλλοντο, πολλοὺς δὲ xal ὑπετέμγοντο οἱ ἱππεῖς 
πρὶν φϑάσαι τὸν ποταμόν, καὶ ἔργον εὐζώνου πεζοῦ ἱππεὺς ἐγέ- 
yero σοβαρός, ὡς ἁλίσκεσθαι μὲν πλείστους, ἅμα δ᾽ ἑαλωχότας B 
ἀπάγεσϑαι πρὸς τὸ φρούριον, καὶ πάλιν ἄλλους καὶ ἐπ᾿ ἐκείνοις 
ἄλλους, καὶ οὕτως ἐφεξῆς τοὺς μὲν φονεύεσϑαι τοὺς ὀνομαστοὺς 
10 δὲ συλλαμβάνεσθαι. μέχρις οὗ καὶ τὸν ποταμὸν Βοώσην φϑά- 
σαντες οἱ μὲν ἑχοντὶ ἑαυτοὺς ἐρρίπτουν χατὰ τοῦ ῥεύματος, τὸ 
ἐξαπολωλέναε προτιμῶντες τοῦ μετ᾽ αἰσχύνης πεσεῖν εἷς χεῖρας 
Ῥωμαίων, οἱ δὲ βίᾳ τὸν ποταμὸν διεκπαίοντες ix πολλῶν ὀλίγοι 
πρὸς τὸ τῶν Κανίγων φρούριον διεσώζοντο φεύγοντες, γυμνοί ve C 
46 καὶ ἄοπλοι xnl πεζοὶ οἱ πρὸ μικροῦ σοβοῦντες καὶ ὡς νοσσιὰν τὴν 
Ῥωμαΐδα καταλαβεῖν κατ᾽ ἐλπισμὸν ἔχοντες. — 
33. Mio» δὲ μηδὲ τὸν ἐχεῖνον ϑρίαμβον τὸν ἐν τῇ πόλει P 351 
γεγονότω παραδραμεῖν. ἐπειδὴ ydo κατὰ κράτος ἐνίκων οἱ βα- 


9. μὲν] καὶ οἱ pis? 


ratorii cursum istam retardare tum ἃ fergo lacessendo, tum praecurrendo 
viamque obstruendo, varie certabent. inter quae Itali confusi, qua meta 
me prohiberenter 1n tutum evadere, qua mixtione inordinatissima sarcina-- 
yum et mulierum quas una secum trahebant quibusque implicit conflicta- 
bentur, trudebant deliciebentque sese matuo, temere invicem incurrentes 
8c conculeantes, ita ut eorum multi currentium ad flumen rum un- 

lis contererentur; et afflicti lapsu superbe cataphracti tes praeda 
f ctis erant peditum expeditorum, borum plurimi simul cap tur, si- 
“πὶ ad arcem custodiendi trahebantur, redeuntibus mox qui deduxerant; 
οἱ allis alios aliosque similiter, statim ubi corripuerant, in tuta custodia 
jocantibus, eo in his discrimine servato, ut vulgus quidem et 
necarentur , insignioribus et primariis reservatis. per bunc tumultum qui 
tandem e Latinis ad Boosis ripas pervenire potuerunt, se volentes ia 
flumen praecipitabant, mortem praeoptantes ignominiosae snb Romanis 
captivitati. fuere tamen quibus conatus transnatandi succederet, hi per- 
pauci e plurimis in Caninarum tandem arcem tutum ex effusa rece- 
ptum habuerunt, nudi, inermes, pedites, qui paulo ante fastuosi ac mí- 
maces universum Orientale $mperium se tanquam avicularum nidum im- 
plumium impune rapturos, ablaturos ludibunde , speraverant. 


33. Dignum porro fuerit nec illum triumphum praeterire, qui huius 
qratulatione successus celebratus in urbe est. postquam enim plenissimam 


516  -. . GEORGII PACHYMERIS 


σιλέως, μᾶλλον δὲ καὶ ἀκονιτὶ τὰ ϑαυμαστὰ κατὰ τῶν ἀλαζόνων 
κατώρϑουν, τοὺς μὲν πεσόντας ἐσκύλευον, πλοῦτον συλλέγονι. 
τες ὅπλων τε καὶ ἐνδυμάτων καὶ ἵππων καὶ σκευῶν παντοίων ἔξη- 
σκημένων, τοὺς δέ γε ζῶντας αὐτούς τε καὶ ἵππους αὐτῶν ἔπε- | 





B συναϑροίσαντες, καὶ τοὺς μὲν πέδαις ἀφύκτοις δεσμήσαντες τοὺς 5 


δ᾽ ἀνέντες elg ὑποζύγια, σφίσιν τὴν στρατιὰν ἀναλαβόντες (οὐδὲ 
γὰρ εἶχον ἐντεῦϑεν δεδιέναι πανστρατιᾷ ἑαλωκότων) ἐς βασιλέα 
μετά γε τροπαίων λαμπρῶν ἀνεζεύγνυσαν, ϑέα ὄντως φιλορω- 
μαίοις πανϑαύμαστος. ὃ γοῦν βασιλεὺς δεξάμενος μὲν τοὺς 
ἰδίους, μαϑὼν δ᾽ ἐς τἀκριβὲς τὰ πραχϑέντα, ἔτι δὲ καὶ ἰδὼν 10 


C ἕκαστον αὐτοῖς ἵπποις τε καὶ σχευαῖς, τοῖς μὲν κατεσκληκόσι καὶ 


μόνοις ὀστέοις καὶ δέρμασι τὴν πάλαι δεικνύουσιν εὐχληρίαν, ταῖς 
δὲ διερρωγυίαις οὐχ αὐταῖς ἴσως αἷς καὶ πρώην ἐχρῶντο, ἀλλὰ 


᾿ φαῖς τυχούσαις καὶ αἷς ἂν ἐκείνους ἐπολυώρουν οἱ ἐλεοῦντες, καί 


D 


yt: στοιχηδὸν διεληλακότας κατανοήσας, σώματα στυγνὰ μὲν τῷ 15 
τότε καὶ οἷα μηδὲ σώματ᾽ ἄν τις εἶπεν ἀλλὰ σκιὰς τῶν πάλαι γε- 
γάντων, ψυχὰς δὲ τῷ μὲν xaxd σφᾶς πάϑει καὶ λίαν καμπτομές 
φας, τῇ δὲ τῶν προσώπων τάσει καὶ τῷ τοῦ φρονήματος ἔμβρι» 
ϑεῖ τὴν πάλαι δηλούσας ἐλευϑερίαν, ἐπεκάμφϑη μὲν τοῖς κατ᾽ ἄν- 


ᾷ 


Caesarei victoriam reportarunt, aut potius facile ac sine pulvere tam 
mira in arrogentssimos iactatores gesserent, morimos quidem 
unde divitias congesserunt plurimas ex armis, vestibus, equis, vasis ela- 
ratis o qeneris; superstites autem et equos ipsorum congregantes ; 
illos compedibus vinctos validis, hos —*8 et abactos ínter lamenta, 
copias secum universas quas duxerant resumpserunt (neque enim erat cur 
ibi ad praesidium limitis pars earam ulla relinqueretur, u bostibus 
plane deletis) et redire ad imperatorem instituerunt, splendidis illic prius 
tropaeis positis. spectaculum sic euntes passim praebebant mirifice iu- 
cundum bene affectis erga res Romanas, imperator ubi qua erat 
gratiae significatione suos excepit, ubi rem ut gesta erat e tingillatim et 
exacte narrantibus audivit, ubi etiam otiose inspexit unumquemque "n | 
yorum cum equis et vestitu, equis strigosis et exsuccis, tamen in 
macie nibil praeter pellem obductam ossibus trahentium signa non ob- 
scura monstrantibus pristini vigoris, vestitu obsoleto et lacero, non eo 
videlicet quo prius domo allato usi fuerant, sed ex forte obviis centun- 
culis ad necessarium tegmen spoliatorum corporum precario adscite aut 
spectentium misericordia concesso. hos, inquam, in longam digestos se- 
em intuens Áugustus attente singulos, corpora observabat squallida illa 
iunc quidem luridaque, sed quae non tam corpora quis diceret quam um- 
bras veterum gigantum; quorum animae tamen, casu licet ac malis fra- 
ttae, quadam exporrectione facierum et eminente in fronte ac soperciliis 
&udacia veterem libertatem prae se adhuc ferrent, motus intima est mi- 








DE MIGBAELE PALAROLOGO:L. VL — 517 


Sumo» συναντήμασι, χεῖρας δ᾽ αἴρει πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ὅμολο- 
γεῖ τὴν χάριν τρανῷ τῷ στόματι, καὶ ye ϑέλων ἀνάγραπτα ϑεῖ- 
vu προστάσσει γράφεσϑαι τοῖς τῶν ἀνακτόρων τοιχίσμασι, - πλὴν 
οὐκ αὐτὰ xal μόνα, ἀλλ᾽ ἃ δὴ καὶ ἀρχῆϑεν ϑεοῦ γέγονεν ἐλεοῦν- 
ὅτος, κἂν ἐκεῖνα μὲν xol αὖϑις ἐν προστώοις γεγράφατο, τὰ E 
᾽ οὐκ ἔφϑασε τελεσϑῆναι ἐπελϑόντος τῷ βασιλεῖ τοῦ ϑανάτου. 
ἀχείνους δέ, τὴν τοῦ ϑεοῦ χάριν δεικνύναι ϑέλων ἐπὶ πάντων, . 
φὐκ αὐτὸς μεγαλιζόμενος τοῖς πρωϊζὰ τελεσϑεῖσιν οἷά τις ἀπειρό- 
καῖος xol μικρόψυχος, ἀλλὰ μᾶλλον ϑεὸν μὲν εἰδὼς αἴτιον, ϑεὸν 
ao δὲ xal μεγαλύνειν» προϑέμενος, ϑρίαμβον προστάσσει καταγαγεῖν. 
ὁ δ᾽ ἦν, ἵστατο μὲν ἄνῳϑεν ἐξ ἀπόπτου ὃ βασιλεὺς ἐν τοῖς ἀνα- P 852 
χτόροις τῶν Βλαχερνῶν, πρὸς χατὰ ϑάλασσων δυτικὸν ἀφορῶν, 
ἐφ᾽ ᾧ ἅμα μὲν ϑιῷτο ἅμᾳ δ᾽ εὐσύνοπτος εἴη τοῖς ϑεωμένοις. 
ἤγοντο στοιχηδὸν ἐχεῖνοι xa9* ἵνα, ὡς εἶχεν ἕκαστος ἐφ᾽ ἵππον, 
᾿δκατὰ ϑάτρρα τῶν πλευρῶν καϑήμενος. ἐδίδοτο δ᾽ ἑκάστῳ κρα- 
τιῖν καὶ κοντὸν ix παπύμον ἤ τινος ἄλλον εἰχαίου, ὡς τρόπαιον 
πάντως τοῦ κατὰ σφᾶς πταίσματος. ὄχλος δὲ παρ᾽ ἑκάτερα 
πλεῖστος ἵστατο, οἱ μὲν τὰ τῆς τύχης ἐποικτιζόμενοι καί γε ἐλε- B. 


seratione humanorum casuum, manes autem ad deum sustolit, clara vece 
gratias el referens; et quasi votivis voleas tabulis gratitudinem banc suam 


518 ἠ ᾿ΘΕΟΒΘΙ PACHYMERIS 


οὔντες εἰκαίως ἀγομένους τοὺς μεγιστᾶνας, οἱ δὲ καὶ ἐπιμωχώ- 
μένοι, δεικνύντες οἷον ἐς ὁπόσον φέρει μετανοίας ἥ ἀπόνοια, ἢ 
μικρὰ μὲν σαίνει, μεγάλα δὲ τὰ xaxà φέρει. ἄλλοι δὲ καὶ ovglz- 
τοντες, οἷα τοῦ πλήϑους, ἐχλεύαζον. τρυφὴ δ᾽ ἦν αὐτοῖς ἦ 
τῶν ἁλωμένων πομπή, οὐ τόπον ἐκ τόπου μεταλαμβάνουσιν 5 
ὡς δῆϑεν μεταφερομένων καὶ χενὸν σφῶν ἀφιέντων τοὔπισϑεν" 
C ἀλλ᾽ 6 μὲν ἤγετο ὃ δ᾽ ἐπήγετο, καὶ τρυφὴν ἱκανὴν ὃ πρῶτος 
τοῖς φιλοϑεάμοσι παρασχὼν τῷ μόνῳ φανῆναι ἀπὼν οὐχ ἐλύπει, 
ἑτέρου διαδεχομένου τὸν τόπον xol τὴν τάξιν τοῦ τέρψαντος. 
μᾶλλον μὲν οὖν xal ἀεὶ νέον ἐπιόντες τῷ ἄλλος xal ἄλλος φαίνε- 10 
σϑαι κατὰ τὴν ἐν τῷ κύχλῳ κατατομὴν ἕτερπον τῷ καινῷ πλέον 
τοὺς ϑεωμένους. ἦν δ᾽ ἄρα μὴ μόνον ἀοιδὴ νεωτάτη ἐπίηρος 
D τοῖς ἀχούουσιν, ἀλλά γε καὶ νέα ϑέα ποικίλη τοῖς ὁρῶσι τρυφή. 
ἀντίπαις γὰρ ἐπὶ νέῳ καὶ νέος ἐπὶ παρηβηχότι xal γε γυμνὸς 
ἐπ᾿ ἐνδεδυμένῳ καὶ ἀκαλυφὴς ἐπὶ καλύπτραν φέροντι καὶ κατη- 15 
φιῶν ἐπ᾿ ἀγερώχῳ καὶ ἀλαπαδνὸς ἐπ᾿ εὐσωματοῦντι καὶ χαταπε- 
πτωχὼς τῷ πάϑει ἐπὶ τῷ λογισμοὺς ὀρϑοὺς φέροντι ἐποίκιλλον 


2. μετανοίαρ ἡ] ἡ μετανοίας P. 


aliorum contra irridentium insultantiumque ultro incrependo, meritum eos 
ferre vaesaniae suae fructum, seram poenitentiam, quae proles esse solet 
inconsultae amentiae, modicum quidem initio quos sbripit mulentis, wd 
extremum gravissime multantis. erant e faece praesertim plebis qui etium 
miseros exsibilarent. durabat autem dulcis spectaculi voluptas uno licet 
in loco haerentibus, nec opus habebant alio migrare, ut viso, quod pla- 
cuerat, praetereunte fruerentur. succedebat eaim assidue praeeunti se- 
queus pari suo dedecore ludibrium exhibens, et oculos abwnde pascens, 
ne praeterlapsum sequi aut requirere curarent. qvin s trescebat 
dulcedo spectandi, praevertente satietatem continua quadam velut motu- 
tione scenae, sannis praesertim gregariae multitudinis et, petulantis aeta- 
tis materiam Jraebente ridicula tonsura foede rasorum orbe toto capitum, 
novitatis apud vulgus specie iucunda. qua sicut gaudebant oculi, sic et 
aures demulcebantur confusis improperiis in hostes iactis digna patientes; 
quae instar habebant novae cantilenae, placere plurimum (ut vetus ba- 
bet verbum) populo solitae. distinguebatur autem pompa multa varie- 
tate, et ipsa delectante, dum adolescentulo succedebat iuvenis, in 
scebantur senes viris; et semper inexpectatum aliquid" vices variae multi- 
formis spectaculi offerebant, dum nudus post vestitum trahebatur, suc- 
cedebat pileatus intecte verticem , deiectus vultum ferociter contumaci, 
macer pingui, fortunam abiecte ferens excelsum animum oris constantia 
monstranti; quae velut erant fercuía varias, et hoc ipso gratissima, ex- 
quisiti oculo 


rum epuli, tanto producti spatio temporis, per quabtem loci 





DE MIGHAELE PALAEOLOGO L. VI. (019 


τὸ τῆς ϑέας καὶ ὀφϑαλμοὺς εἱστίων τῶν συμμιγῶν ὄψεων. οὐδὲ 
γὰρ ἐς ὀλίγον 9j σχοιγοτενὴς ἐχείνη σειρὰ τῶν ἀνδρῶν, ἀλλ᾽ ig 
ὅτι πλεῖστον συχναῖς ἑκατοστύσε διείληπτο. ἕκαστος δ᾽ ἰόντων 
ἐπὶ τὸ παρ᾽ ἑκάτερα τοῦ βασιλέως γινόμενος xal ἄκων ἐδίδου, 

ὄὅχύπτων ἐξ ἐφεστρίδος, τῷ βασιλεῖ τὴν προσχύνησιν, μορφάζων E 
τὸ ταπεινὸν xal τὸ τῆς ψυχῆς οἰδαῖνον μετασχηματίζων εἰς ἱλα- 
φότητα. οὕτω μὲν οὖν εἰσελϑύντες τὴν πόλιν, καὶ διὰ μέσης 
ταύτης ἐξ ἄχρων εἰς ἄκρας τοῖς κατὰ σφᾶς ἀνιαροῖς ἐμπομπεύον-- 
τες, τῇ τῆς Ζευξίππου δίδονται φυλαχῇ *), τοῖς τυχοῦσι μὲν 

1οχλεύη, ἐλεεινοὶ δὲ τοῖς ἐπιεικεστέροις γινόμενοι. ἀλλὰ ταῦτα 
μὲν ἐπρόχϑησαν τῇδε. 

84. Βασιλεῖ δὲ οὗ μόνον τῶν αὐτοῦ μετῆν εἷς κόσμον P 353 
σφᾶς ἄγειν τὰ πρέποντα, ἀλλὰ καὶ τοὺς μηδὲν προσήκοντας κατά 
τινα δεσποτείαν ὑπερῃθμένους τὰ μέερα συστέλλειν διὰ σπουδῆς 

15 ἦν. καὶ τοὺς μὲν ἄλλους δόρυ κινῶν ἠνάγκαζε τοῖς μετρίοις χρῆ- 
σϑαι, τὸ μὲν αὐτόνομον ix τύχης ἔχοντας σφᾶς καὶ συμβάμα.- 
τος, τὸ δ᾽ ἄλλως ὑπὲὶρ τὰ ἐσκαμμένα πηδᾶν καὶ βασιλείας δι-- 
καίοις κατωφρυῶσθϑαι κινδυνῶδες ἑαυτοῖς μαϑόντας" τῷ δέγε B 


bus. sic ingressi civitatem, et sic per eam quantum patet univer- 
sem probrosa soi ris traducti pompa, in carcerem Zeuxippi con- 
lecti sant, vulgarium, ut dixi, hominum intemperanti ludibrio irrisi, ele- 
genus iastitatis et hoc humanioribus infelicitati condolentibus ipso- 
IU. saque haec acta in hunc modum sunt, 

94. Caeterum imperatori nom solum curae erat, κέ qui cum eo et 
sub eo vivebant, intra fines sese continerent deceatis moderationis; sed 
et istam extendebat providentiam ad alienos quadam interdum intume- 
scentes fidacia potentiae, quorum efferentem sese supra modum 
tiam temperare ac comprimere studebat. quo im genere, alios 
quos fortuna casusve aliquis soi iuris et omni subi liberos fecisset, 
manw armata fastum demittere coágit, belli effensionibus edoctes quam 

som ipsis esset transilire cancellos, et supra quam sors et 
ferrent, usque ad usurpationem iurium regiorum assurgere. 


*) αἵ, Glessarium alterum v. Ζευξίππονυ φυλακή. 


590  -. -᾿ GEORGII PACHYMERIS 


τῆς τῶν “Μαζῶν ἄρχοντι Ἰωάννῃ παφασήμοις βασιλικοῖς ipnon- 
πεύοντι, οὗ μετὸν ὅλως βασιλείας ἐχείνῳ, " πέμπων πολλάκις 
ἐπήγγελλε τῆς μὲν καϑ᾽ αὑτὸν ἐξουσίας ἀνέδην ἔχειν ὡς βούλεται, 
- ὀνομάτων δὲ καὶ παρασήμων βασιλικῶν φείδεσϑαι" μηδὲ γὰρ 
ἄξιον, αὐτοῦ βασιλέως ὄντος, ἐπ᾽ αὐτοῦ Βασιλείου ϑώκου καὶ 5 
C πόλεως, καί τινας ἄλλους ἐπὶ τοῦ μείζονός τε καὶ ὑπερτάτον φη- 
μίζεσθαι ἀξιώματος, ἀλλὰ μέρος ὄντα κἀκεῖνον ἐπισυνάπτειν 
τῷ ὅλῳ, μηδ᾽ οὕτως βασιλικῇ τάξει τὴν σύγχυσιν ἐπιφέρειν. 
τοῦτο γοῦν πολλάχις ποιῶν οὐδὲν πλέον ἤνυτεν ἢ τὸ δοκεῖν μηδὲν 
ἔχων ἀνύτειν. - ὑπερηφάνει γὰρ βάρβαρος ὧν καὶ ὑπερεώρα τὴν 10 
πρόσταξιν, καί τινας προφάσεις τοῦ μὴ αὐτὸς κατάρξαι τῆς ἐπὶ 
τούτοις παραβααίας ἀλλ᾽ ἀπὸ πατέρων ἔχειν ἐπλάττετο" προσέτι 
D δὲ μηδὲ τοὺς περὶ αὐτὸν ἐᾶν ἔλεγε κολούειν οὕτως ἀξίωμα πατρε- 
κὸν ἐκ πλείστου καὶ ἐς αὐτὸν κατιόν, μηδ᾽ ἀκλεεῖς καὶ αὐτοὺς 
εἶναι τὸ μέρος εὐχλείας στερηϑέντος ἐκείνου βασιλικῆς. μείω 15 
γὰρ φϑόνον πεδίλων εἶναι κοκκοβαφῶν καὶ βασιλείας ὀνόματος 
P 854 τῷ τὰ μείζω ἔχοντι" τὰ δ᾽ ἦν, ὡς ἔλεγεν, ὑπόπεωσίς τε καὶ 
δουλικὴ ἐντυχία καὶ εἰρηνεκαὶ σπονδαὶ καὶ πρὸς τὸ συγκεχωρηκὸς 
ἐφ᾽ ἅπασιν. ἔγνω γοῦν ὃ κρατῶν διὰ ταῦτα μετελϑεῖν ἄλλως τὸν 


morum vero principi Ioanni, qui regni insignibus temere ac praeter fas 
assumptis se'ostentabat, saepius denuntiavit nihil se quidem ebstare quo 
minus dominio sui principatus pro libito eteretur: illud megnepere mo- 
nere, abstineret nomine regio, nec eum vestitum aut ornatum adhiberet, 
qui characterem praeferret Caesareae potestatis. meminissetque non de- 
cere ipsum, qui pars esset imperii Romani, eius sibi cultam et notas ma- 
festatis arrogare, qui legitime constitutus in throno Augusto imperatricis 
urbis loci elus ipsius et summae dignitatis officio oogeretur dare operam, 
ne membrum exaequaret se capiti et discrimina graduum honoris ambi- 
tene turbulenta confunderet. verum εχ bisce, cet saepios iteratis mo- 
tis, non alium Augustus fructum retulit quam despera quidquam 
deinoeps hac via proficiendi, superciliosus quippe barbarus tumore se 
inflabet suo admonitionesque spernebat, praetextus obtendens vanos, fin- 
qensque se non primum inchoare ista, quorum scilicet usum a petrum 
exemplis duceret; ac quando redigere se ultro in ordinem vellet, haud 
pesseros id suos, ad dedecus propriae reipublicae pertinere retos, εἰ 
transmissum avita successione principatus decus dynasta ipsorum d 
vilitate abiloeret. baud enim se tam eontemptibilem imperii late claris- 
eimi partem esse, ut indigni videri deberent qui spleadoris illius antiqui 
residuis adhuc quibusdam quasi radii & nec esse cur invideatur 
honos rubrorum osiceorum et regni nomen maiora utique habenti. sic 
ile, per illa maiora, quibus frui se gloriabatur, innuens prostrationes 
ipsi & subdids in occursu venerantibus fieri solitas, et tractationes pacis 
86 foedera aequo iure eum maximis regibus inita. his turgentem insgni- 





DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 921 


Ἰωάννην, καὶ μᾶλλον ὅτι καὶ νέον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καϑίστατο. 
«ἦδεε γοῦν ϑέμενος εἰσποιήσασϑαι καὶ τὸ δι᾽ ὑποψίας εἶναι τοῦ 
κολούειν ἄλλως ϑέλειν τὴν ἐξουσίαν καὶ μὴ χατ᾽ αὐτὸ τὸ τῆς 
βασιλείας δίχαιον ἐπαγγέλλειν τὴν μεταμφίασιν ἀναιρεῖν (παιαὶ 
δ᾽ γὰρ οἱκείοις μὴ ἄν ἔχειν χώραν βούλεσθαι τὸ τῶν δικαίων σφίσι B 
), πρῶτον μὲν ἐκ πλείστου μεγιστᾶσι xol σοφοῖς τὰς 
“πρὸς ἐκεῖνον πρεσβείας ἐκπληροῦν ἔγνω, ὡς àv ἅμα μὲν τῷ τῶν 
προσώπων ἀξιωματικῷ ἱκανοὺς τὰ ἐς πίστιν ἔχῃ τοὺς λόγους δει- 
κνύειν ὄντας, ἅμα δὲ καὶ τῇ κατ᾽ αὐτοὺς ἐπιστήμῃ τῶν λόγων 
10 πείϑειν οἷς λέγῃ καὶ πᾶσαν χειρίστην ἐκκρούξεν ὑπόνοιαν. διὼ 
ταῦτα καὶ ὃ μέγας λογοθέτης ὃ ᾿ἠχροπολίτης ἔτι ζῶν ἀπεστέλ,- 
λετο, καὶ ὁ τῆς μεγάλης ἐκκλησίας μέγας οἰκονόμος & Ἐιφιλῖνος, C 
μεσολαβήσοντες μὲν καὶ τὰ τοῦ κήδους (ἦν γὰρ. καὶ τρίτη ϑυγά.- 
τὴφ τῷ βασιλεῖ Εὐδοκία, ἣν δὴ συναρμόζειν elc γάμους τῷ Ἰωάν- 
ἅδνῃ ἐβούλετο), πείσοντες δὲ αὐτὸν δὴ καὶ τοὺς περὶ αὐτόν, ἐκεί» 
vosc μὲν ἐφεῖναι τῷ νέῳ τὴν πρὸς βασιλέα ἄφιξιν, αὐτὸν δὲ πι- 
στὰς ἔχοντα τὰς ἐλπίδας ὡς ἐπὶ καλοῖς προσκαλούμεναν ἀπαντᾶν 
μετὰ ϑώρρους. ὃ μὲν οὖν βασιλεὺς ταῦτα, τοὺς δὲ μήτ᾽ ἐχεί- 
vovg ἐφιέχαε τὸ παράπαν μήτ᾽ αὐτὸγ προϑυμεῖν ἥχειν" πολλοῖς D 


cendum ad subiectionem se , quam si eum affinitate prese- 
*7 adoptionis —— iE femi ien insereret suam. sic enim 
ee 


eoceros deterere tatem generorum velle; quos con 

tra petria caritate ἐν Preplectantar, Qt . fortonis ac titulis etiam su- 

pra hereditaria bona cumulatis copisnt. hoc animo tor ac spe, 
prudentissimi 


viris sommatibus iledemque s legatio deman- 
davit, ut et dignitas i promissis fidem, et eloquentia 
cunctas eluctata sospiciones uae obstarent, per- 

suadere quod obtabatur tandem taque cum Acropolita magnus 
legotheta, dum viveret, tum X s magnae e oeconomus ad 
Lezos missi, ut offerrent Ioanni neptias tertiae imperatoris filiae Eudo- 
cec, nibil emiserunt industriae atque artis, quo vel ipsum iuvenem 
eius familiares ac eonsiliarios pellicerent, illum quidem ad 
proficiscendem meta omni deposito , summis lilio hono- 


522 GEORGII PACHYMERIS 


γὰρ πρότερον χρόνοις τοὺς ix γειτόνων πρὸς τοὺς ἄρχοντας αὖ.- 
τῶν ἐχγαμίζεσϑαι xal xa9^ αὑτοὺς εἶναι, τὰ βασιλέως ἐν ἄστροις 
'μανϑάνοντας, καί γε πρὸ τῶν ἀπ᾿ αὐτῆς καλῶν καὶ μεγίστων τὰ 
κατὰ σφᾶς αἱρουμένους μέτρια. ὡς γοῦν ποικίλαις συμβουλίαις 

' ei πρέσβεις οὐκ ἔπειϑον λέγοντες πάντα δεύτερα τιϑεμένους τῆς 6 
σφῶν ϑελήσεως, πρὸς βασιλέα ὑπέσερεφον μηδὲν τὸ παράπαν 
᾿ἰἀνύσαντες. 09 μὴν δὲ καὶ ἐς τέλος πειρᾶν διαφῆκεν ὃ βασιλεύς, 
E ἀλλὰ προσαποστέλλων συχνάχις τὸ μὲν ἠπείλει τὸ δὲ καὶ τοῖς 
ἀφ᾽ ἑαυτοῦ γενησομένοις ἐκείνοις καλοῖς ἐδελέαζεν, ἂν μόνον 

πεισϑέντες fjxouv, τέλος στέλλει τὸν λογοθέτην τῶν οἰκειακῶν 10 
Ἰιατρόπουλον, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ τῆς ἐκκλησίας πρεσβύτερον, τὸν 
' μὲν κατὰ τιμὴν τοῦ προσχαλουμένου καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ βασιλέως 
καλῶν ἀγγελίαν, τὸν δὲ κατά τινα πληροφορίαν καὶ πίστιν τῶν 
λεγομένων, ὧς ἐπὶ τούτοις καὶ τῆς ἐκκλησίας πρεσβευούσης, ug- 

δὲν εἰδυίας κατὰ τὸ εἶχός, ὡς ἐκεῖνος ἔπειϑε λέγων, ἐφ᾽ οἷς ἄν 15 
P 855 καὶ συνομολογοίη ψεύδεσθαι, ὥστε παρέντας τὰς ὑποψίας αὖ- 
τοῖς τοῖς πράγμασιν χρίνειν el παῖδα ἅμα ποιεῖν ἐκεῖνον καὶ κακὸν 
βούλοιτο. ταῦτα λέγοντες ἔπειϑον, καὶ ὅρχους ταμόντες ἦ μὴν 
καὶ γαμβρὸν γενέσϑαι τοῦ βασιλέως τὸν Ἰωάννην. καὶ μεξὼ πλαί- 


5s in id cum concordibus omnes sensibus dicerent exemplis 
ae. domesticis doceri, 


clesia, quae fallere nesciret, se vadem compos 
votorum A est. cum enim ambo illi pro se quisque 
optina ac veluatate vocere losonem ia se- 











DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VI. 923 


στων τῶν ἀγαθῶν ἐπανήξειν, καλῶς xal τῶν περὶ ἐκεῖνον δο- 
χϑησομένων, μαχρᾶς νηὸς ἐπιβάντες ὃς πόλιν κατήγοντο. ἐπεὶ 
δὲ ὁ βασιλεὸς μὲν ἔτυχεν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀπών, διατρίβων ἐν Β 
"fonadio ( ἐκοῖ γὰρ τὰ κατὰ Σάγγαριν διελϑὼν καί γ᾽ ὡς ἦν κα- 
δτασφαλισώμενος ἔστησε τὴν πορείαν; ex; ἐκεῖϑεν κατοχυρώσων 
xal τὰς κατὰ τὴν ᾿Αχυράους ἄκρας), ἐκεῖνος δὲ τῶν ὁρίων τῆς 
“Ῥωμαίων ἐπιβαίνων, βουλὴν καὶ oi πρέσβεις εἰσάγουσι τοῖς ἀμφὶ 
τὸν Ἰωόννην ἀποθέσθϑαε τοῦτον τὰ ἐρυϑρὰ καὶ πεδίλοις μέλασιν 
ὕποδήσασϑαι, ὡς δὴ παντὸς εὐθὺς παρὰ βασιλέως γενησομένου 
10so8 κατ᾿ αὐτὸν ἀξιώματος. ἦν γὰρ συγκείμενον σφίσιν καὶ τὰ C 
τῆς δεσποτείας ἐκεῖνον ἀμφιβαλλόμενος σύμβολα, ἅμα τῷ παῖδα 
γεγέσϑαι, περιφανῶς ἐσιῦϑις κλεέίζεσϑαι. τὸ δ᾽ ἐπ᾿ ἐρυϑροῖς 
μεταλαμβάνειν τὰ ἐκ πορφύρας δίχροα μὴ καὶ ὅλως ἀπρεπὲς ἦ, 
πρὸς τῷ καὶ ἄλλως δυσχερὲς φανῆναι τῷ βασιλεῖ, ταῦτα λέξαν- 


cessitadisem fili, deinde affeetu ἔπι emni bonorum genere au- 
cturum , discassis denique suspicionum umbris Leszi plane assenserunt; ac 
iureiurando ἃ tis accepto, quo nomine imperatorís et sua ipsorum 
fide sancte omnino fore wt loennes profici- 
:scens ibi filiam imperatoris duceret uxorem, asc mox bonis honoribusque 
cumulates remitteretur domum, comites quoque suos liberalitate Augusti 
ditatos reducens secum, nave simul omnes longa conscense versus urbem 
solverunt. quoniam vero forte tunc contigit abesse ab urbe imperatorem 
commoraatem ad Lopadium, ibique intentum vel praevertendis damnis vel 
ruinis i circa Bangarim 


providentia Érmatarus 
arees ilies limitis sitas ad Acheraem), legati Romani loennem 
deducentes, ea imperatoris absentia obiter cognitae, ubi primum 


Hitjl 
| 
Ξ 
i 
| 


ed 
in discessu conventum inter fuerat profecturum Iosnnem cum 
insignibus despoticae petestatis, tamen causam esse idoncam 


cur in eo tum qu remitteret, cum foenore gloriae mox 
reoeptures honorifico Aagusti id quod volens ad tempus brevissi- 


mum i tori decretum eese .loennem, statim pos 
2* — — —ã — ault 

ce ornare s su ,; e a 
jmpera tribul selebant. turum 


: 
Ι 


essent, vestes assumere. ne varetur oocur⸗ 
itaque P. P 


524 . '.: GEORGII PACHYMERIS 


τές τε xal πράξαντες τῇ πόλει πρασέσχονυαι, καὶ κατὰ τὸν λιμένα 
D τὸ Κέρας ἀποβάντες νηὸς ξεναγοῦνται πολυτελῶς ἔν τισι τοῖς 
" xarà τὴν πόλιν οἰχήμασι. χαέ γ᾽ ἐφ᾽ ἡμέραις τὸν ἀπὸ τῆς 9e- 
λώσσης ἀποσκευασάμενοι ϑόρυβον, ἐντολὰς δεξάμενοι βασιλέως, 
πρὸς τὸ “Δοπάδιον γένονται. καὶ δὴ τὰ εἰκόται φιλοφρονηϑέντες, 5 
ἅμ᾽ αὐτῷ βασιλεῖ πλῷ χρησάμενοι., τὴν πόλιν καταλαμβάνουσιν. 
EK ἤπειγον γὰρ αὐτὸν τοῦτο μὲν οὗ γάμοι τῆς θυγατρός, τοῦτο δὲ 
καὶ ix δύσεως Τόχαροι ἀγγελϑέντες ἐξέρχεσθαι, οὖς αϑεὸς βα- 
σιλεύς, Νογᾶν ἀξιώσας κατὰ τοῦ σεβαστοκράτορος Ἰωάννον, 
| ἐπείνου πέμψαντος ἐξεδέχετο. τῷ τέως γοῦν μηνὸς Γαμηλιῶνος 10 
λήγοντος ἐπιστὰς τοὺς γάμουρ ἐτἔλει τῇ ϑυγατρί. ὅλον δ᾽ Ἐλα- 
φηβολιῶνα διαγαγὼν ἐξήρτυε δυκάμως καὶ πρὸς ἔξοδον ἧτου- 
μάζετο. ; 


P 356 35. Τῷ γὰρ σεβαστοκράτορι Ἰωάννῃ oix ἦν ἠρεμεῖν, 
ἀλλὰ xal αὖϑις σπονδὰς ἐκείνας συγχέας ἐπεχείρει τοῖς μὴ προσή- 15 
κουσιν. ἄλλως δ᾽ ἐπισχεῖν αὐτὸν τῶν βουλευμάτων βασιλεὺς 
οὐκ ἔχων (τὸ γὰρ ϑερμουργὸν ἐκεένου καὶ αὔϑαϑες μέχρι καὶ ἐς 
ἀποχήρυξιν ἐκεῖνον ὡς ἀποστάτην ἐτίϑει) εἰ μή γε Τοχάρους 
ἐπαγαγὼν πᾶσαν μὲν τὴν ἐκείνου λήΐίσεται, αὐτὸν δ᾽ ἐν στενῷ 

B ναξαστήσω πραγμάτων τε καὶ ἐλπίδων, εἰ τέως διαδράσεε τὸν 90 


tes persuaserunt volebant ; Laserum prindpe ee quem epta- 
verit mede vestis a wen —— — τὰ 
portum Ceras dictom splendide sunt itio exoepti in suburbanis doni- 
ciliis, ubi per aliquet. dies refecti — i i 

mandato ad se veniendi ab imperatore Lopedium profecti, quibus 


95. Causa huies expeditionis fuit, quod [oennes, quem suus iaquie- à; 
tus animus tranquille vivere. non einebe£ , rersus foedere inito vie- 
lato conabatur invadere non sua. ea res Augustum mevit, feres eius au- 

presoribendwn 


DE MICHAELE «BADABOHOGO L. VI. 025 


κένϑυνον, ταῦτ᾽ ἐπὶ ναῦν σερέφων Τοχάῤους ἐπῆγὲν.᾿ ἔὔκαιρον - 
δ᾽ εἶχε καὶ τὸν ἐφεστῶτα. χειμῶνα" χειμῶνος γὰρ καὶ σύνηϑες 
ἐκείνοις σερατούειν" ὃν zo) προκαταλαβεῖν ἠπείγετο, ὡς ἔξω 
πόλεως συμβαλεῖν Τοχάροις. ἦν. δὲ ἄρα τὸ μελετώμενον μέλημα 
6 μὲν' ἄλλως σεραειώτῃ 'πρέπον ἐπιεικῶς, “Χριστιακῷ δὲ καὶ Aon 
énülo»' ἀσεβεῖς γὰρ ἐπὶ Χριθειάνοὺρ ἐξορμᾶν καὶ γ᾽ ἀϑέους C 
ἐφ᾽ ἱεφά,. μὴ καὶ τῶν σφόδρα ϑείαυ φόβου ἀνεπιστρόφων τὸ 
τόλμημα ἧ. ἀλλ᾽ ἐκείνους μὲν δδῆγεν ἡ ἀπὸ βααιλέως ἀξίωαις ; 
σρὸς Νογᾶν, καὶ τὸ ϑέλειν πάνξως ἐκεῖνον ἐξαφανέίσαι καὶ χώρας 
10 ἐκείνας καὶ τὸν ἐχϑρόν" οὐχ ἦν δὲ ἄρα καταρραϑυμεῖν τὴν δίς 
xy», ἀλλὰ παλίμπους οὖσα τότε μᾶλλον καὶ προηγεῖτο, ὡς μετὰ 
μιχρὸν ὃ λόγος ἐρεῖ. τηνίχα δὲ ἈΠουνυχιῶνος μηνὸς ἐνστάντος 
Axtiyoc μὲν πρὸς τὴν ἔξοδον ἡτοιμάζετο, οὐ τόαον τῷ xaT^ ad- D 
τὸν πλήϑει καὶ ταῖς δυνάμεσιν ὅσον Τοχάροις ϑαρρῶν᾽ 7 δ᾽ “4ὖ- P 357 
15 γούστα τοῦτο μὲν ὀφορῶσα καὶ πρὸς τὸ τῆς ἐχστρατείας παράλο- ᾿ 
γὅν τε καὶ παραχαίσιον, τοῦξο δὲ καὶ ἀρρωσείαν ἐπικειμένην κα» 
τανοοῦσα τῷ βασιλεῖ ix τῆς κατὰ τὸ ϑέρος δνσπραγίας ἐπισυμ.- 
βᾶϑαν, nal κε τῶν ἀβουλήτων ὑπονοοῦσα, ἐπεῖχέ τε σϑεγαρώ- 
τερον καὶ ἐξιέναε οὐκ εἴα, οὐκ ἰωμένως, ὡς ἄν τις εἴποι, 
90 καὶ ix πλαγίου, ἀλλ᾽ ἐνσεατικῶς ἄγαν καὶ φανερῶς, ὡς μέγα τι 


quamvis opportenum 'Tocharis, qui libentius ea tempestate prodire ad 
bellam solent. tamen swa et scorum causa praevertere oportebat, mature 
occurrendo extra urbem 'Tocharis, ut illos bene animatos dimitteret ad 
diripiendas ferroque ac flamma deformandes ditioni Ioannis subditas gen- 
tes. cogitatio haec erat bellatori quidem forte non incongreens, at Chri- 
stianum vel maxime, impios emim in Christianos armare, et 
atheos sacrilegosque reptores ín sacre et templa immittere, facimus foit 
immane quantum alienum a timente deum et Christi cultore principe. 
temen exercitus barbarae illius gentis & Noga precibus imperatoris flxo 9 
missus, iam e finibus sui δὰ nutum paratos stabat, 

tionem Tosnnis bostiliter irrumperet. nec huius sceleris vindicta, quam- 
quam alias cunctari solita, tarde nunc occurrit: verum, ut mox dicetur, 
quam celerrime repraesentata est. tune erge sub medium Nevembrem 
procinctus imperator in expeditionem imminebat cum paratu copiis, haud 
tentum harum mukitudine confisus quantum robore feritateque 'Tocharo- 
yum. A vero repwtans quam alieno tempore ctionem talem 
adornaret imperater, qe. wel benevalenti periculosa foret: quanto ergo 
magis infirme certam allatora iciem videretur (nam contractus aeru- 
anis praeteritae aestatis ab Imperatore morbus, etsi alios ipso celante 
latebat, perspectus Augustae tamen erat), omni ope removere virum ab 
hoc itinere suscipiendo conabetur. in quo non ciloso circuitu aut per 
obliquos anfractus » sed palam damnabat oonsilium eundi, 
elareque qraviedmam nec aliter quam domi permanendo evi- 





596 . GEORGII. PACHYTMEBIS 


B καχὸν ἐξ ἀνάγχης προξενούσης τῆς ἐκστρατείας. καὶ "4 xa. 
ϑὼν᾽ ἔχεγεν ““ἀφειδεῖς μὲν σώματος, ἀφειδεῖς δὲ καὶ αὐτῆς 
ζωῆς; ὃν εἰ μήτε γ᾽ ἄλλο εἰς ὁποψίας ἂν ἐνῆγεν οὐκ ἀγαϑὰς καὶ 
δείματα καέρια, ἀλλ᾽ οὖν ἦ κόσος αὐτὴ καὶ τὸ μὴ εὐρώστως ἔχειν 
ixasóv κωλύειν ἂν. ἐνομίζετο. ἡ. τῷ δὲ ταῖς ἀληϑείαις κατὰ νοῦν 5 
ἦν, περὶ ἑαυτῷ δειλιῶντι κἀκείνῳ, τὴν Θράκην καταλαβόντα 
συμμῖξαι μὲν τοῖς Τοχάροις καί γε λόγοις καὶ δεξιώσεσι δεεγεῖραρ, 

Ο οὐ μὴν δὲ καὶ συνεκστρατεῦσαι, ἀλλ᾽ ὅσον ἐγχωροῦν προϊόντα 
σὺν σφίσιν ἐκείνους μὲν τοῖς οἰχείοις παραδοῦναι καὶ τάξαε τὸ 
ποιητέον, αὐτὸν δ᾽ ὑποσερέψαι.. ἐτεχμηρίου δὲ ταῦτα καὶ τὸ 10 
συνεξελϑεῖν υἱέσι τε καὶ γαμβροῖς, ἅμα καὶ αὐτῷ δὴ τῷ πρό- 
sorra γαμβρευσαμένῳ τῷ ᾿Ιωάννῃ. ἀλλ᾽ ὅμως ὑπὸ πολλῇ τῇ 

| παρὰ τῆς «Δὐγούστης ὀχλήσει καὶ ταραχῇ, ὡς μηδὲ τοῖς ἐχτὸς 
ἀγνοεῖσϑαι τὰ δρώμενα, διορρωδούσης τὸ μέλλον, ἢ μᾶλλον 

D προφοιβαζούσης τῆς ψυχῆς ἐκείνης τὸ συμβησόμενον, ἐπιτετα- 15 
ραγμένως οἷον καὶ ἀνειμένως ὃ βασιλεύς, τὴν τῆς δεσποίνης ἀρ- 
οωδίαν oix ἀγαϑὸν οἰωνὸν χρίνων. τοῖς γνωρίμοις συνταξάμενος 
ἔξεισι. καὶ δὴ μέχρι Σηλυβρίας αὐτός τε καὶ παῖδες ἵπποις χρώ- 


10, τῷ 


tebilem perniciem ista ipsi expeditione cudi. eiusque ad virum hae sae- 
pius iteratae voces erant. quae te, malum, praecipitat inquietudo in- 
comsultissipa? quin parcis aegro corporit cur dubiam valetudinem 
certum exitiom proiicis? quae tanti demum tibi res aut spes est, quam 
vitae mauifesta iactura recte putes emendam? εἶδος ita pulsabant impo 
ratoris aures, ut animum quoque commoverent intime, perterreren 
nistro etiam omine et au guratione infausta tristissimi —— pod et 
9 ipse morbi sensus per vitalia grassantis facile conscio monstrabat haud 
vires nunc suppetere militiae praesertim hibernae laboribus ferendis. igi- 
tur utcumque simulabat aliud, revera non ultra Thraciam decreverat pro- 
gredi; destinabatque, visis ibi Tocharis, et ad rem strenue gerendam 
snimatis cum allocutione tum donis, non quidem in hostem eos uaa secum. 
ducere, sed postquam eos esset comitatus aliquanto eius viae spatio, com- 
mendatos suis, qui cum iis pergerent et vice sui quid fieri vellet 
praeciperent, ipse dimittere ac sic reverti domum. buius arcani coasilil 
m foit, quod una secum et filios et generos, etiam ipsum Ioannem 
postridie fere nuptiarum e filiae thalame abreptam, secum prodiens du- 
xit; quod nunquam faceret, si hiemare in expeditione cogitasset. ergo 
inter illas quas dixi ominosas reclamationes Augustae, quae non ita tege- 
bantur penetralibus regiae quin ad notitiam externorum erumperent, tur- 
batus augurio et secreta praesagitione mentis exhorrescens, obfirmatus 
tamen in proposito, vale necessariis dicto, egreditur urbe; ac Selybriam 





oum cU» occwoo cm € — — — 


DE MICHAELE PALAROLOGO. L. VI. 821 


μενοι ἥεσαν" ἐπεὶ δὲ τὰ τῆς νόσου ἐπεδίδου καὶ oix ἦν βαδίζειν, 
ἐκεῖνον πεζῇ, ἐκεῖϑεν ϑαλάσσῃ καὶ νηΐ διεγνώχει μέχρε Ῥαιδεστοῦ 
χρῆσϑαι. καὶ ἅμ᾽ ἐμβάντων (ἠγγέλλοντο γὰρ ἐγγὺς ὄντες καὶ E 
Τόχαροι, καὶ οὐκ ἦν ἀναβάλλεσθαι. ἢ μὴν ἀμελεῖν καὶ διὰ τὴν 
δνόσον ὑπερτίϑεσθαι" ἐκαχοσπλάγχνει γὰρ καὶ τῶν ἐγκάτων ἀρ- 
ρώστως εἶχεν) ἅμα τοίνυν ἐμβάντων αὐτοῦ τε καὶ παίδων στο--: 
χαστής τις ἂν τότε, καὶ πρὸς τὴν τῶν μελλόντων γνῶσιν ἐξ ἀγ- 
xtvoluę οἰκείως ἔχων, εὐσκόπως ὥμ᾽ ἐξ αὐτῆς τὸ μέλλον ἄν κα- 
τετόπασεν. (36) αἴφνης γὰρ εὐδίας οὔσης πρὺς τὸ χειμεριώ- P 358 
10 τερον μετέβαλλεν ὃ καιρός, ϑάλασσά τε ἥ τέως ἥμερος ἐξηγρίαινε 
λαμπροῦ πεσόντος τοῦ ἀπαρκτίου, καὶ οὐχ ἦν τὴν τοὺς βασιλεῖς 
ἄγουσαν ναῦν εὐσταϑεῖν, ἀλλ᾽ ὥσπερ ὑπὸ κυμάτων ἀγρίων ἐνο--: 
χλουμένην, τῇδε κἀχεῖσε φερομένην ἀνάγωγον, μηδὲν ὑπείχου- 
σαν τοῖς χελεύίσμασιν, αὕτανδρον ὡς εἶχε καταποντίζεσϑαι, doré 
15 καὶ πολλάκις μὲν καταδύεσϑαι οὐκ ἐσαῦϑις ἀναδυσομένην, το- B 
σαυτάκις δὲ ἀπελπιζομένην ἀναδύεσϑαι πάλιν, καὶ ναυτῶν ἀπο- 
ρούγτων καὶ χυβερνήτου ὅπως χρήσονται τῇ ϑαλάσσῃ. τότε καὶ 
τὸν βασιλέα προφανῆ τὸν κίνδυνον βλέποντα, καὶ περὶ ἑαυτῷ τε 
καὶ πᾶσι τοῖς παισὶν ὀρρωδοῦντα, εἰπεῖν πρὸς τὸν κυβερνήτην 
40οὡς ἀγωνιστέα καὶ ὑπὲρ δύναμιν" εἰ γὰρ μὴ κόσμον πάντα, 


ipse cum filiis equis vectpgs, cum invalescere morbum sentiret nec 
itineri terrestri jam esset par, mari et nave decrevit usque ad Rhaede- 
stum uti. conscendentibus supervenit nuntius indicans in proximo esse 
'Tocharos, ut cunctandi jam amplius facultas nulla restaret, sed quantum- 
vis retardaret morbus ingravescens, occasio urgens necessario traheret, 
cansa languoris, quo in horas magis magisque debilitabatur, in visceribus 


sent, tunc imperatorem ferunt intaentera periculum praesens, et quo loco 
suae filiorumque spes salutis essent cum horrore reputantem, navarcho 
dixisse contemdendum αἱ utique supra vires esse: si minus enim mundum 


528 . .'GEORGH PACHYMERIS 


C ἀλλ᾽ οὖν Ῥωμαΐδα πᾶσαν ini ξύλου ἄγειν δλίγου, τοὺς βασιλέας 
ἔχοντα. καὶ τὸν ἀπειπεῖν μὲν ὀχνεῖν, μὴ καὶ κίνδυνος ἄγτιχρυς 
Σξαγγέλλοι, προτρέπειν δὲ τὸν lE ἑαυτοῦ λόγον τοῖς πράγμασιν, 
ὡς ἀναγχαῖον ὄν, εἰ μὴ ϑεὸς ἀρήγοι, χανεῖν πρὸς ϑάλασσαν 
πάντας" οὕτω καὶ τέχνη ναυτικὴ πᾶσα τῶν κινδύνων ἡττᾶτο 5 
σφίσιν ἐν χρῷ κειμένων. μόλις γοῦν διαμαχόμενοι πρός τε κῦμα 
καὶ ϑάλασσαν ἀγριαίνουσαν, καὶ πολλάχις ἐγγὺς ἐλϑόντες τοῦ 

D καταδῦναι, τῇ Ῥαιδεστῷ ἡμιϑνῆτες ἐκ φόβου προσίσχουσιν. ἐκεῖ- 
σε γοῦν ἐφ᾽ ἡμέραις τῆς ταραχῆς ἀνέσαντες xal τοῖς ἵπποις αὖ-- 
ϑις “χρησάμενοι ; ἐξεληλακότες μέχρι καὶ τῆς ᾿Αλλαγῆς χώρας 10 
κατήντησαν. 

Ἡλλαγὴ δ᾽ ἦν ἐκείνη καϑ᾽ ἣν καὶ τὸ ζῆν μεταλλάττειν ἔϊ- 
pagro τῷ κρατοῦντι" καὶ ὃ μὲν Παχώμιος φϑάσας τετύφλωτο, 
ὡς μὴ ἐντελεῖς τὰς ὑποψίας ποιοῖτο, τὸ δέ γε τοῦ Παχωμίου 

E χωρίον τὸ μόρσιμον ἐξεπλήρου. ὡς γὰρ ἐκεῖσέ που χατεσχήνουν 15 
ἅμα βασιλεῖς καὶ στρατός, καὶ ἥ νόσος ἐπέκειτο πλέον, ἔφϑα- 
σαν δὲ καὶ οἱ Τύχαροι σπεύσαντες συμβαλεῖν βασιλεῖ, βασιλει 

P 359 μὲν οὐκ ἦν οὔϑ᾽ ἱππαζομένῳ δρᾶσϑαι οὔτε μὴν ὁμιλεῖν εἰς νόσον 


4, xívüvyo»? 


universum, universam certe Romanam rem exiguo illo contineri qud 
ambo imperatores veherentur. porro hunc, baud se quidem vel cessasse 
hactenus vel omissurum quidquam in Borterum conatus industriaeque pro- 
fitentem, addidisse, verbis quae satis appareret nolenti expressa irritis 
experimentis conatuum summorum , vitari nulla vi posse, nisi deus adiu- 
varet, quin pariter omnes hiante mari absorberentur: adeo palem vind 
emnem artem nauticam vehementia ingruentis mall. tandem extrema diu 
contentione obluctati fluctibus ac ventis, et saepe ad ultimum demersionis 
admoti discrimen, Rbaedestum metu semineces appellunt. ibi diebus pau- 
cis e lactatione recreati, equis rursum inscensis pervecti Allagen sunt. 


Haec nimirum Allage locos erat, ubi vitae finem imperatori occur- 

' . gurum irrevocabili olim deus decreto statuerat. atque ille quidem excae- 
catus antea Pachomius ostenderat quam vanis suspicionibus formidata fuis- 

set successio eius in imperium. «ager porro cui Pachomii nomen a domino 
adhaeserat, vulgati oraculi, cuius ambiguitas suspectum reddiderat Pa- 
chomium, fatali eventu fidem explevit. cem enim ibi fixis tentoriis baere- 
rent imperatores pariter et exercitus, ingravatus seniori Augusto morbus 

est. eodem porro brevi occurrerunt festinatis acciti nuntiis Tochari: sed 

iis frui non licuit optato utrinque conspectu, imperatore decumbere ob 
morbum coacto, ac ne in ede quidem valente se sociis ostendere, co- 


ramque illos, ut cuperet, , do et ei contigit ut nescio coi li- 
bello subscriptionem, ia jecto appeaens regium, in espressione temporis 








DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VL — 599 


κειμένῳ, ὅτε καὶ τὸν Νοέμβριον ὑπογράφοντι συμβὰν τὰς τοῦ 
Ν κεραίας συμμῖξαι, ἐπελϑεῖν εἰπεῖν λέγεται ὡς ἰδοὺ συνέκλεισεν 
ὃ Νοέμβριος. τὸ δ᾽ ἦν ὑπονοηθὲν ὡς συνέκλεισαν al πράξεις 
τῷ βασιλεῖ, τῆς ψυχῆς τὸ μέλλον ὑποδηλούσης. ἦν οὖν τῇ τοῦ 
5 ῥαΐσαι τῆς νόσου προσδοχίᾳ slg ἀναβολὰς τιϑεὶς τὸ ἐντυχεῖν Eni- 
στᾶσι τοῖς Τοχάροις" ἐπεὶ δὲ ἢ νόσος ἐκραταιοῦτο καὶ τῷ ἀπὸ 
ταύτης ϑέει xol 7j ἀπὸ τοῦ ἔϑνους ὀρρωδία συνῆπται (οὐ γὰρ ἦν B 
ἄλλως ἐλπίζειν ἢ κινηϑέντας ἀφανίζειν τὸ πρὸς ποσίν, εἰωθὸς 
ἄλλως λῃστείαις ἀποζῆν, τοῦ βασιλέως μεταλλάξαντος), ἀναγ. 
10χασϑεὶς δὴ διὰ ταῦτα 0 βασιλεὲς καὶ ἀπ᾿ αὐτοῦ σκίμποδος τῆς 
ὀδύνης ὁμιλεῖν σφίσιν ἔγνω, καὶ τοῖς μὲν πλήϑεσιν ἄλλως ἐς xá- 
θεν ποιεῖν, τοὺς δέ γ᾽ ἄρχοντας σφῶν εἰσαγαγεῖν τε καὶ τὰ προσή-» 
κοντα εἰπεῖν τε καὶ ἀχοῦσαι. τότε τοίνυν χαὶ παρασχευασάμενος 
ὡς εἰκός, καί γε τοὺς οἰχείους ἐφ᾽ ἑκάτερα παραστήσας, αὐτὸς C 
15 καὶ βίᾳ καϑήμενος ἐπὶ σχίμποδος, ὡς ὃ καιρὸς ἐδίδου καὶ τὰ 
κατ᾽ αὐτὸν πράγματα ἐνεχώρουν, ὀλίγοις τισὶ λόγοις τὴν ἐκείνων 
ἀφωσιοῦτο ϑεραπείαν, χάριν μὲν ἔχειν ἐκφαίνων καὶ τῷ Νογᾷ 
τὰ κατ᾽ ἀξίωσιν ἐκτελέσαντε, χάριν δ᾽ ἔχειν κἀκείνοις ὡς nQo9U- 


solita, mensem qui tum in cersu erat, Nevembrem, litera N designeret, 

apicibus adiunctis qui reliquorum eius vocabuli elementorum 
cem ; ac chartam ita si yeddeas diceret **ecce ooncle-. 

sus November est." quibus altiori quam quo ipse loquens penetrare 

significatu indioabatur acta hnperatori cuncta conclusa, 

jpsius anima, et istud ipsum sugurium lis verbis efferente. interim ex- 

pectatione melioris rediterae valetadinis differebatur affatue- 


ia morbum, et metu maiori , ne effera ta 
; in quas erant eius accitu ingressi, solita 

repacitate rentur, ooactus imperator est admittere ad audi 

duces ac Tocharorum , e lectulo alloqui. ergo vulgus 


actum est. circumetabent utrinque necessarii ac familiares toris. 
ido conten, tum debilitas corporis ferebet, erectus et lectulo in- 
; benevolorum sociorum ad amicam iavitationem studiose 


eceurrentium impense commendavit, gratum id sibi et memori anime con- 
dendum officium profitens. in primis se Nogae gratias agere habereque 
olixe 


fore. perincemmod 
tervenisse, plus ideo molestum quod quibus destinaverat officiis indiciis- 
Georgius Pachymeres I. 84 


530 ὁ. GEORGII PACHYMEBIS 


poc ἐπὶ βοήϑειαν ἀπαντήσασι, δυσχεραίνειν δ᾽ ἐπὶ τῇ νόσῳ ὅτι 
μὴ καϑαρῶς ἐᾷ τὴν πρὸς αὐτοὺς ἐντυχίαν γίνεσθαι, ἐν ἐλπίσε 
D δ᾽ ἔχειν ῥαΐσαι τῆς νόσου καὶ τὰ πρὸς ϑυμοῦ ἐκτελέσαι, εὖ ἐκεί-- 
ψους ποιοῦντα ὡς ἄξιον. ταῦτ᾽ εἰπόντος ἐκείνου τοὺς Τοχάρους 
σχῆμα μὲν ἀλγούντων ἐνδείξασθαι, σχῆμα δὲ καὶ ἐλπιζόντων 5 
αὖϑις ἐμφαίνειν ὡς ῥαΐσοι τε τὸ πάϑος μετ᾽ οὐ πολὺ καί γε σφί- 
σιν ἔσται τὰ ἀπὸ τοῦ βασιλέως καλὰ ὑγιαίνοντος. καὶ οἱ μὲν 
ταῦτα, ἡ νόσος δὲ ἐπιδίδου καὶ τὰ ἑαυτῆς πληροῦν ἔμελλεν. ὡς 
γοῦν ἥ κυρία ἐνέστη καὶ ἤδη τὰ τοῦ ϑανάτου, καὶ μᾶλλον τοῖς 
E ἰατροῖς, προσδόχιμα ἦν, τῷ μὲν ἀχτοναρίῳ Καβάσιλα οὐκ ἀσφα-- 10 
λὲς τὸ ὑπομιμνήσκειν τὰ τοῦ κινδύνου ἐδόχει. (νομίζεται γὰρ τοῖς 
ψοσοῦσι καὶ τοῦτο μοῖρα ϑανάτου, ὥσπερ ἂν εἰ αἴτιον ἦν ἐπὶ 
τούτοις τὸ λέγειν τοῦ γίνεσϑαι), ἀφεῖναι δὲ πάλιν ἀπελϑεῖν ἀνέ- 
τοιμὸον o) τῶν καλῶν ἐδοκίμαζε. τῷ τοι προσελϑὼν τῷ ἐξ ἐχεί-. 
vov βασιλεῖ ᾿Ανδρονίκῳ ἐθάρρει τὸν λόγον τῆς ἀποφάσεως ὡς οὐ 15 
βιώσοντος ἔτε τοῦ βασιλέως. καὶ ὃς οὐδ᾽ αὐτὸς ὑπομιμνήσκειν 
τὸ ἀπευχταῖον ἐϑάρρει, ὅμως δὲ τὴν ἑτοιμασίαν σοφίζεται. εὖ- 
ϑὺς γὰρ τὰ τοῦ δεσποτικοῦ ϑανάτου σύμβολα εὐτρεπίζεται, ἃ 
P 860 λαβὼν 0 ἱερεὺς τῶν τοῦ κλήρου καὶ εὐλαβῶν, στολισϑεὶς ὡς ἔδει, 


41. τὸ] τοῦ P. 


que veri amoris excipere generosos socios sua causs tam longe profectos 
interim probiberetur. caeterum sperare brevi remittendum: elbique vale- 
tudine recuperata optatam mox facultatem affore gratsm snam ergu ipsos 
voluntatem cousentaneis et merito ipsorum et suo studio beneficiis exproe- 
mendi. hsec eo paucis et aegre locuto, Toohari prae se tulerunt dolere 
se incommodo principis amici, cupereque ac sperare brevi eum restituen- 
dum in salobritatem pristinam; tuncque se sinceriori percepturos gaudie 
promissa ab ipso bona. ita illi: caeterum morbus inde augescens vi qua 
grassabatar saeva, haod obscure Augustum in interitum urgebat, adfuit- 
que non malto minime dubiis agnoscenda indiclis suprema aegrote 

ies, quando icis nihil mitius quam maturum decambentis obitum pa- 
lam omimantihus, actuario Cabesilae haud animus tamen adfuit, praeva- 
lente metu offensionis, indicandi Augusto periculom suum. nam et hoc 
fatalis hora ingruens afferre solet in primis noxium mortalibus, ut indices 
quantumvis benevolos imminentis obitus, tanquam si eius causa essent, 
exosos fere habeant. idem porro Cabesilas religioni merito ducebat sic 
imparatom ex vita excedere Augustum sinere. quare defuncturum iste 
se erga illum officio putavit, si filio successorique eius Andronico discri- 
men denuntiaret patris extremum, quod et statim fecit. verum ne An- 
dronicus quidem ausus est tam tristem parenti afferre nuntium.  tsmea 
aliquid excogitavit quo s&um utcumque silentium suppleret. iussu scilicet 
eius subito promuntur dominicae mortis symbola, quae sacerdos cleri pa- 
latini venerabundus, quo par erat ornatu accipiens, improviso prorsus ad 





"DE MICHAELE PALAEOLOGO L. VL. |. 531 


παρίσταταί oi ἀνωΐστως πάμπαν μηδὲν εἰδότι. ᾿ ἔτυχε δὲ πρὸς 
τὸν τοῖχον ὁρῶν βασιλεύς, καὶ τὰ καϑ᾽ αὑτὸν (ἦν γὰρ καὶ τοὺὶς 
λογισμοὺς ἐρρωμένος) ὡς εἶχε διανοούμενος. ἵστατο γοῦν 6 
πρεσβύτερος παρὼ ϑάτερα, τὰ ἅγια δῶρα κρατῶν ἐν χερσίν, 
δκαὶ τὴν ἀπ᾿ ἐκείνου καὶ μόνου ἐπιστροφὴν πρὸς αὐτὸν καραδοχῶν 
ἐφ᾽ ἱκανὸν σιωπῶν ἵστατο. ὃ δὲ εἴτε τι τοιοῦτον ὑπονοήσας, . 
εἴτε καὶ ἄλλως ἐπελϑὸν αὐτῷ, ἐπεγκλίνει πρὸς τὸν πρεσβύτερον, B 
καὶ ἅμ᾽ εἶδε καὶ ὅμα συνῆχε τὸ δρᾶμα, καὶ τί,͵ φησί, τοῦτο; 
τοῦ γοῦν ἱερέως ὡς ὕπὲρ αὐτοῦ εὐξάμενοι φέρουσιν εἷς βοήϑειαν 
10καὶ τὰ δῶρα τὰ εἰς ὑγείαν συνοίσοντα λέγοντος, αὐτὸς διακόψας 
ἀναϑαρρεῖ, καὶ τῆς κλίνης ἀνέγρεται, καὶ ζητεῖ ζώνην, xal τὸ 
ἅγιον διέξεισι σύμβολον, καὶ τὸ “κύριε ῥῦσαί μὲ ἐκ τῆς ὥρας 
ταύτης εἰπών, καὶ τὰ εἰχότα ποτνιασάμενος πρὸς τὸν ὕψιστον, C 
τὴν ἁγίαν μετάληψιν δέχεται, xol πεσὼν αἶϑις καὶ καιρὸν ἐπι-- 
1δσχὼν τὴν ψυχὴν ἀφίησι. καὶ δὴ τελευτήσας οὐχ ἧττον τοῖς τῶν 
Τοχάρων ἢ τῶν οἰκείων τετίμηται δάχρυσιν. οὗ τὸν νεκρὸν τὸ 
τάχος οἷ εἷς τοῦτο ταχϑέντες συστείλαντες νυκτὸς παρὰ τὴν νέαν 
μονήν, ἐγγύς που τῶν ἐκεῖ κειμένην, μεταχομίζουσι. καὶ οὕτως 
ἀπέρχεται βασιλεὺς ζήσας μὲν τὰ σύμπαντα ἔτη πεντήκοντα καὶ 
Φοὐχτώ, βασιλεύσας δὲ ἡμερῶν δεουσῶν εἴκοσι τὰ εἴκοσι τέσσαρα. D 
ὑποδεῖξαι μὲν γὰρ τὰ τῆς βασιλείας ἐρυϑρὰ Ἑκατομβαιῶνος 


8181} minus cogitantem Augustum accessit. erat aeger tunc forte vultu ad 
perietem averso, curis ut apparebat familiaribus intentus: vigebat enim 
animo, nec de iudicandi eius aut ratiocinandi solerti acrimonia quidquam 
morbus imminuerat. stabat igitur in contraria parte presbyter sacra dona 
masu sustinens, εἰ dum ille se sponte converteret, sat longo tempore 
silentio expectans. tandem imperator, sive quo excitatus signo sive in- 
stinctu propriae mentis admonitus, wbi faciem aliorsum retorsisset, viso 
presbytero statim intellexit quorsum is venisset. interrogavit tamen quid 
sibi eo ornatu eo statu vellet. illoque respondente sese post preces pro 
elus salute fusas etiam utilia ei iuvando afferenda sacra dona putavisse, 
quorum perceptio ad morbi quoque valitura expulsiohem foret, non expe- 
ctato dum id totum pronontisaset, aeger statim excitans se ipsum supra 
lectum exurgit, zonam postolat, sanctum symbolum pronuntiat, addens et 
illud *libera me domine ab hora hac," tum quibus par erat demissionis si- 
gnis altissimum praesentem veneratus sacram communionem accipit, et in 
lectulum relapsus exiguo superstes intervallo , paulo post animam emittit. 
cojus mox ita mors non minus Tocharorum quam ipsi subditorum ho- 
morata lacrimis est. eius cadaver festinato compositum, quibus id negotii 
datum fuerat, noctu ad novum monasterium in illa vicinia situm depor- 
tant. sic binc migravit imperator, postquam vixisset omnino annos octo 
et quinquaginta , imperasset autem quatuor et viginti, demptis diebus vi- 
gia. nam imperii signe purpuram induit prima die langaril, wt dictum 





532 GEORG. PACHYM. DE MICH. PALAEOLOG. L. VI. 


πρώτῃ, Oc λέλεκται, ϑνήσκει δὲ Σκιρροφοριῶνος ἑνδεκάτῃ, 
ἡμέρᾳ παρασκευῇ. καὶ οὕτω καὶ τὸ ἐπ᾿ αὐτῷ σημεῖον ἐτελειοῦτο. 
ἦν γὰρ ix ni στοιχείον τριγράμματον τὸ ἐπ᾽ ἐκείνῳ σύμβολον. 
δήλωσις δ᾽ οἶμαι ταῦτα τοῦ τε κατ᾽ ἐπίχλην αὐτῷ λεγομένου 
(Παλαιολόγος γάρ), τοῦ τόπου xa9' ὃν ἔμελλε τελευτᾶν. (τοῦ 5 
E Παχωμίου γὰρ τὸ χωρίον ἐλέγετο) καὶ τῆς ἐπιτελευτίου ἐπὶ τού- 
τοις ἡμέρας " ἡμέρα γὰρ ἦν παρασκευὴ καϑ᾽ ἣν ταῦτ᾽ ἐπράττετο, 
ἑνδεκάτη, ὧς εἴρηται, Σκιρροφοριῶνος τοῦ ςψςα' ἔτους. 


es: obiit autem undecima Decembris, die Parasceme. εἰ εἷς impletum 
eventu est quod significasse videri potuit sigillum, quod adhibere obsi- 
Eee iuri consueverat. — en id formatum ex tri- 

elementi Graeci , tem, tam interpretor , 
cognomen —— ipsius, quod. erat Palaeologus deinde locom al eat 
moriturus , qui Peck Pachomii "fem en, Docembtis denique diem ebitus quae Para- 
scouo fait, undecima, ut anni 6791. 


PETRIPOSSINI 


E SOCIETATE IESU 
OBSERVATIONUM 
PACHYMERIANARUM 
AD HISTORIAM RERUM 


MICHAELIS PALAEOLOGI 
"LIBRI TRES. 


LIBER PRIMUS. 


GrossaniuM: quo declarantur obscuriora verha. usurpata in hi- 
storia rerum Michaülis Palaeologi. 


LIBER SECUNDUS. 


M 


Noraz: quibus loca perplexa, aut quomodocumque declara- 
tionis vel emendatiouis egentia qua illustrantur, qua oppor- 
tumis cautionibus musiuntur, 


LIBER TERTIUS. 


CinoxoLoorcus: ubi characteres temporum in hac historia no- 
tati considerantur, ordo gestarüm rerum exquiritur, extri- 
cantur confusa: denique in expansa tabula annorum fere 
triginta. epochae praecipuerum eventuum a Pa me- 
moratorum suis annis affiguntur. ' 





PETRI POSSINI E S. L 
OBSERVATIONUM 
PACHYMERIANARUM 
LIBER I. 
GLOSSARIUM. 


e 

“4γιέσματα p. 258 v.8. esse ἡγιάσματα particulas sive re- P 868 
liquias tum panis tum vini eucharistici rite consecrati et transsub- 
stantiati in corpus et sanguinem Christi domini, demonstrare 
suffecerit ex uno et altero loco liturgiae S. Basilii, ubi inter ora- 
tiones quae post consecrationem ante communionem a sacrificante 
pronunüantur, una est in qua dicitur: σὺ ὁ ϑεὸς ἡμῶν ὁ προσ- 
δεξάμενος τὰ δῶρα ταῦτα, καϑάρισον ἡμᾶς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ 
σαρκὸς καὶ πνεύματος, καὶ δίδαξον ἀγιωσύνην ἐπιτελεῖν ἐν φύβῳ 
σου, ἵνα ἐν καϑαρῷ τῷ μαρτυρίῳ τῆς συνειδήσεως ἡμῶν ὑποδε- 
χύμενοι τὴν μερίδα τῶν ἁγιασμάτων σου, ἐνωϑώμεν etc. hic μέ- 
Qc ἁγιασμάτων vocalur manifeste particula quam quisque com- 
municantium percipit ex pane ac vino consecratis. paulo infe- 
rius in eadem oratione sacerdos rogans ut detur participaturis eu- 
charistiam perseverantia in gratia usque ad extremum spiritum, 
quo ista sacra symbola sint illi pro viatico in vitam aeternam, 
sic loquitur: δὸς ἡμῖν μέχρι τῆς ἐσχάτης ἡμῶν ἀναπνοῆς ἀξίως 
ὑποδέχεσθαι τὴν ἐλπίδα τῶν ἁγιασμάτων σον εἷς ἐφόδιον ζωῆς 
αἰωνίον elc, cum autem ἀγιάσματα eucharistiae reliquias hic 
verti, nihil diversum ab ipsa eucharistia significare volui; quippe 
.qui profitear cum catholicis omnibus sub qualibet sacrarum spe- 
cierum particula totum Christi corpus esse, et ut ecclesia canit P 864 
inter sacra, tantum esse sub fragmento quantum toto tegitur. 
unde quaelibet mica τῶν ἁγιασμάτων utique ἁγίασμα et vera eu- 
charistia est. usus autem sum illa forma loquendi nt morem in- 
nuerem antiquum, in quem historicus hoc loco digitum intendit, 
significans tunc solitum in Constantinopolitana ecclesia fuisse re- 


536 OBSERVAT. PACHYMER. 


liquias particularum eucbharisticarum pueris baptizatis consu- 
mendas dare. hoc idem et Nicephorus Callistus Hist. EccL. 17 
c. 95 testatur his verbis: ἔθος κεκράτηκεν ἐκ πολλοῦ vj βασιλίδε 
τῶν πόλεων, οἷς ἐπειδὰν πολύ τι τῶν μερίδων τοῦ ἀχράντου καὶ 
θείου σώματος τοῦ κυρίου xol ϑεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ ἐναπολειφϑείη, μεταστέλλεσϑαι τοὺς ἱερέας παῖδας ἀφϑό-- 
ovg ἐκ τῶν ἐς χαμαιδιδασκάλου φοιτώντων, καὶ ταύτας νήστεις 
σϑίειν᾽ ὃ δὴ καὶ ἐμοὶ πολλάκις νεωτέρω κομιδῇ γε ὄντι ἐπι- 
συνέβη γενέσϑαι etc. — consuetudo a. multo tempore imperanti 
urbi fuit, μὲ quum plusculura de partibus inmmeculati divini- 
que corporis domini et dei e£ servatoris nostri Iesu Christi reli- 
quum esset, sacerdotes pueros incorruptos ex iis qui ad praece- 
ptorem inferioris ludi eunt accerserent , qui ieiuni reliquias eas 
ederent. quod. quidem mihi quoque saepenumero, quum puer 
admodum esser, contigit, haec Callistus; qui cum historiam 
inscripserit Ándronico Talaeologo huius nostri Michaélis filio et 
successori, manifestum est quo tempore baec quae nunc narrat 
Pachymeres contigerunt, hunc adhuc morem viguisse. qui qui- 
dem a Dionysio Areopag. Clemente Alexand. et aliis antiquissimis 
patribus testimonium habet, unde eius honorifice meminit Con- 
cilium Tridentinum sess. 21 cap. 4. cum enim definivisset parvu- 
los ente rationis usum non obligari ad perceptionem eucharistiae, 
haec addit: neque ideo tamen damnandua est antiquitas , δὲ eum 
morem in quibusdam locis aliquando servavit. μὲ enim san- 
ctiseimi illi patres eus facti probabilem causam pro illins dem- 
poris ratione habuerunt, ita certe eos nulld salutis necessitate 
ád fecisse, sine controversia credendum est, sic sacra synodus. 
ἀδιαφορότης p. 281 v. 7. dudum est cum ecelesiastici, 
praesertim ascetici, scriptores aliquid innovarunt in notiene vo- 
cis ἀδιαφορία, pro qua nester ἀδιαφορύότητα hoc loco posuit. 
cum enim philosopbi veteres Graeci de moribus egentes, inter 
bonum et malum medium quiddam dótégogov vocarent, uti cul- 
pae ita et laudis expers, Christiani, docti forte evangelica Christi 
sententia, verbum etiam otiosum reddundae rationi obnoxium 
esse denuntiante, τὸ ἀδεάφορον vitio accensuerunt. quod prae- 
sertim in S. Basilio et aliis qui ἀσκητικὰ scripserunt cernere est; 
rout alias memini annotare me ad Epiet. S. Nill cccxxxv. ex 
oc usu Pachymeres hic solutiorem nec irreprehensibilern agendi 
libertatem ἀδεαφορότητα vocavit. 
αἴτιος p. 482 v. 6. quod theologi Latini frequentius pri»- 
cipium appellant in divinis productionibus ad intra, Graeci pas- 
sim αἴτιον et αἰτίαν dicunt. nec vocsbulum cawea usquequaque 
ab eo usu abhorret. S. Hilarius de Trinit, Bb. 11 patrem vocat 
causam nativitatis filii. οἱ lib. 19, agens de generatione filii, 
e$ ex causa, inquit, perfecta atqgue. indemutabil naseeme , no- 
Cesse est ex cauaá in causae ipeiue proprietate naecatur, 8. Àu- 





LIB. I. GLOSSARIUM. 537 
gustinus lib. Quaest. 83 quaest. 16: quod autem rerum omnium 


causa est, etiam sapientiae suae causa est, nec unquam deus 
eine sapientia. igitur sempiternae suae sapientiae causa est 
eempiterna, Victorinus Afer lib. 1 adversus Árium: aequalis 
patri, sed. maior pater, quod. ipse dedit ipei omnia, et causa 
est ipsi filio ut sit, ut isto modo sit, utitur οἱ S. Anselmus et 
Richardus Victorinus hoc medo loquendi. quamvis S. Thomes 
Opusc. contra Graecos cap. 1 et in Summa 1 p. quaest, 33 art. 1, 
et Eugenius IV. in Concil. Florent. in Lit. Vn. et idem Concilium P 365 
sess, 15, doceant, qnod Graeci causam in trinitate appellant, a 
Latinis securius et melius principium dici. . 

αἰψηρὴ ἀγορή p.268 v.9. um ex Homero Iliad. e 
v. 276: ὡς do ἐφώνησεν, λῦσεν δ᾽ ἀγορὴν αἰψηρήν, qui versus 
idem repetitur Odyss. 8. priori loco explicat scholiastes vetus 
αἰψηρὴν τὴν ταχέως ὀθροισθεῖσαν. sb hoc dissentit Eustathius, 
dum ad geminum locum Odyss. B pag. 1444 ed. Rom. sic annotat: 
αἰφψηφὴν δὲ εἶπεν οὐκ ἐπιθετικῶς, οὐ γὰρ αἰψηρή ἔστιν ἀγορὰ 
süca, ἐπιρρηματιιῶς δὲ μᾶλλον ἀντὶ τοῦ sequ: καὶ ἔστιν ὕμοιον 
τῷ τότε μοι χάνῃ εὐρεῖα χϑών. — vides hic sentire Eustathium so- 
lutam concionem subitam diei, eadem sententia qua si scribere- 
tur eofutam «subito, epitheto adverbii munere fungente, ut in 
illo alio versu tunc tellus rmihé lata dehiscat , lata ponitur pro 
Jate. quod et imitatur Virgilius, dum de lupo ait gregibus no- 
cturnue obambulat, et de Aenea se matutinue agebat. — credi- 
derim equidem Packymerem magis adhaesisse priori sententiae, 
quae αὐψηφρὴν verum ἀγορᾶς sive συνόδου adiunctum agnoscit. 
is enim tota hac narratione satis indicat se favere patriarchae Ar- 
senio, et iniuste damnatum putasee. unde σύνοδον a qua da- 
mnotus est αὐψηρὴν vocando, visus est indicsre voluisse iudi- 
cium istud eius praefestinatam et cupide perlatum fuisse, in gra- 
tiam imperatoris incumbentis in ultionem duritiei patriarchae, 
potius quam ex culpae merito. adhibet et alibi hanc quasi pro- 
verbialem formulam Pechymeres, ut lib. 5 cap. 12 sub finem; 
obi cam ambe codd. B et À haberent λῦσαι δὲ λαιψηρὴν ἀγορήν, 
manifesto mendo manu remedium attulimus, rescribentes, ut 
oportuit, λῦσεν δ᾽ αἰψηρὴν dyogrv, ea verba, ut plerumque 
solet in occursu abhorrentium ἃ vulgari usu, secure omittente 
Vaticano codice. 

ἐκάθιστος p. 257 v. 6. celebrabatur hoc festum ἀκάθε- 
erov dictum τῷ σαββάτῳ τῆς πέμπτης ἑβδομάδος τῆς τεσσαρακα- 
στῆς, ait Bitusle Graecorum: hoc est sabbato quintae hebdoma- 
dis quadragesimae, unde apparet quo pertineat illa mentio τῶν 
συνήϑων νηστειῶν τελουμένων. | erigines porro inetitutionis istius 
festi fuse disseruntur in eodem Rituali. beec summa est. pro- 
fecto in Persidem adversus Chosroén Heraclio impersiore, Cha- 


ganus Mysorum et Scytharum dux, rupto cum Romanis foedere, 





938 OBSERVAT. PACHYMER, 


ab Occiduis partibus cum numerosissimo exercitu infestus Con- 
stantinopoli se admovet, obvia quaeque foede vastans et mulla 
blaspheme in deum minans, eodem tempore Sarberus missus a 
Chosroe cam copiis validissimis Orientales provincias late popu- 
Jatus et ipse altera ex parte Constantinopolim aggreditur, ferro 
flammaque passim saeviens, inde ex composito barbari ambo 
terra marique urbem simul oppugnant, sed cum patriarcha Ser- 
gius populum ad fidendum in deipsrae patrocinio ipsamque invo- 
candam non frustra esset adhortatus, tam manifesta ira dei in 
utrumque hostilem exercitum incubuit, ut et terrestres copiae in- 
iernecione delerentur, et classis universa exortu procellae subi- 
tae, ex sinu Ceratis dicto ad substructiones templi deiparee in 
littore ad Blachernas siti, allisa frangeretur. in gratiarum actio- 
nem pro tenta victoria populus Constantinopolitanus noctem 
pervigilavit in laudibus deiparae, et anniversaria deinceps reli- 
gione idem repetens initium dedit huic festo, quod deinde in 
perennem firmitatem est stabilitum duplici alio deiparae benefi- 
cio. nam cum post annum trigesimum sextüm imperii Constan- 
tini Pogonati Saracenorum innumerabiles copiae Constantinopo- 
lim toto septennio circumsedissent, evidenti ope imploratae a 
Constantinopolitanis in auxilium deiparae primum hiemantes 
Cyzici multos suorum amisere, mox metu in fugam classe acta 
P 866 ad Sylaeum ingruente saevissima tempestate submersi cuncti sunt. 
postremo sub Leone Isauro iisdem Saraceni victoriis tumidi, quod 
Persarum regnum evertissent, Aegyptum, Africam, Aelhiopiam, 
jpsam etiam Hispaniam incursionibus vastessent, cum mille octin- 
gentis navibus Constantinopolim oppugnantes, iam iamque ut 
sperabant capturi, déiparae suam urbem tuentis ope contriti sunt, 
primum plusquam viginti millibus ipsorum a Bulgaris caesis, 
deinde foedissimo ad Sosthenium naufragio classe maxima ex 
parte deleta; denique saeva fame ipsorum reliquiis usque ad esum 
humanorum cadaverum, quin et stercorum, adactis, dum tot 
mala pauci superstites fugientes cum residuis navigiis per Ae- 
gaeum currunt, immissa divinitus grandine ardenti, cuius fer- 
vor picem qua tabulae navium agglutinabantur liquefecit, cum 
sua ibi omnes classe perierunt, tribus tantum navibus ad cladis 
indicium domum reversis. διὰ ταῦτα (subiicit idem auctor) sd 
ὑπερφυῆ θαυμάσια τῆς πανάγνου xal ϑεομήτορος τὴν παροῦσαν 
ἑορτὴν ἑορτάξομεν. ἀκάϑιστος δὲ εἴρηται; διότι ὀρθοστάδην τότε 
«ἧς ὁ λαὸς κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην τὸν ὕμνον τῇ τοῦ λόγου μητρὶ 
ἔμελψαν, καὶ ὅτι ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις οἴκοις καϑῆσϑα:ι ἐξ ἔϑους 
᾿ἕχοντες, ἐν τοῖς παροῦσι τῆς ϑεομήτορὸς ὀρϑοὶ πάντες ἀχροώμεϑα. 
hoc est: propter haec omnia tam admiranda a castissima dei 
genitrice opera patrata praesentem diem fzetum celebramus. 
Acuthistos vero, quass carens sessione, dictus est, quod popu- 
lue tota nocte stando hymnum deiparae concinat, quodque cum 


. LIB.L.. GLOSSARIUM. 530 


in aliis aedibus ex more eedere liceat, in istis divinae matris 
erectá omnee elantes auscultamus, 
ἀπτουάριος p. ὅ80 ν. 10. quare hic Cabasilas prae cae- 
teris intellexerit imminere mortem aegrotanti Áugusto, non aliam 
comminisci verisimiliorem causam queo, quam quod buic ex οἵ- 
ficio incubuerit peculiaris cora τοῦ νοσηλεύειν xal νοσοκομεῖν im- 
peratorem morbo laborantem, intima, inquam, et quae tale tem- 
pus postulat, febrienti corpori ministeria exhibendi. cur porro 
talem ministrum ἀχτουάριον Pachymeres vocet, non facile oc- 
curret praeoccupatis opinione communi, quam secutus Casaubo- 
nus, notis in Trebellium Pollionem, reprehendit Paeonium Grae- 
cum interpretem Eutropii , quod quam iu lib. 9 Breviarii Eutro- 
piani, ubi de Vietorino agitur, Latine scriptam repererat actuarii 
vocem, ipse Graeca ὑπομνηματογράφου non reddiderit, sed pro- 
rium esm viri nomen putaverit, in quo secundo sine dubio 
seonius peccavit. est enim illic ex auctoris mente actuarius, 
ut ex Aurel Victore et Trebellio Pollione quos Eutropius ex- 
scribit clarissime patet, non proprium personae sed appellativum 
vocabulum, vitae genus et conditionem exprimens, do caetero 
erraturum contendo fuisse Paeonium, si ὑπομνηματογράφον pro 
actuario posuisset, errorem eorum qui speciem pro genere usur- 
pent. quantum enim ex multis colligens autumo, actuarii uni- 
vereim dicuntur qui ministeria humiliora usns quotidiani opus his 
habentibus adhibent, quales servi plerumque veteribus erant, 
unde non usque adeo imperite idem Paeonius δούλου vocem 
ἀκτουαρίῳ adiunxit. sub hac universalitate familiarium admini- 
strorum puto comprehensos commentarienses ὑπομνηματογρά- 
«ove, sed et vogoxóuovg infirmorum cnratores et chirurgos et 
horum in quavis vitae neceesitate aut commoditate subadiuvas. 
qualium cum plurimam esse oporteret copiam in obsequio castro- 
rum Romanorum, ex iis fuisse non parva ex parte conílatum ar- 
bitror actusriorum corpus, quod Aurelius Victor illam ipsam Vi- 
ctorini tyranni per Attititianum quemdam actuarium, cuius ille 
uxorem stuprsverat, procuratam caedem memorans, describit 
his verbis: tantum actuariorum, quorum loco Attititianus ha- 
bebatur , in exercitu factiones vigent, ut arduum petentibus ma- 
Jitia patraretur. genus hominum, praesertim hac tempestate, 
nequam , vaenale, callidum, eeditiosum , habendi cupidum at- 
que ad patrandas fraudes velandasque quasi a natura factum, 
annonae dominane , eoque utilia curantibus et fortunis arato- 361 
rum infestum , prudens in tempore his largiendi quorum vae- P 
cordia damnoque opes contraxerit, haec Aurelius Victor; quae 
cuncia ὑπομνηματογράφοις, amanuensibus aut exceptoribus Ro. 
rum quae dictantur, convenire qui dixerit, nae is milites &o- 
manos fecerit nimis literatos: tum praeterea laboraverit 3n €xpe 
dienda ratione, cur id genus annonae dominaretur? quem ve- 


540 - OBSERVAT. PACHYMER. 


risimillimem reddat, qui penifices, pisteres, opsornetores$, cau- 
pones, coquos, propolas, pincernas, castrorum írumenii mea- 
strui dimensores, et caeteros id genus ad inserviendum militan- 
tibus auctoratos, in istum numerum oompegerit. ego vero nou 
parvam talium ministrorum partem fuisse arbitror aegrorum aut 
morbo eut vulnere corporum curatores, chirurgos, pharmaco- 
poeos , valetudinarios; qualium assectari selitam exezcitus Roma- 
nos numeroeissimam multitudinem ex officio et publicia impensis 
extra omnem dubitationis aleam est. aique adeo ex hac obser- 
vatione puto lucem affundi ad iutelligendum locum quendam in 
Novella Iustiniani oxvir, ubi praeecribens imperator qua certitu- 
dine debeat mulieri mors viri eius militatum profeeti constare, 
ut rite possit ad alteras nuptias trameire, decermit, siquidem im 
echolariorum classe vir ille meruerit, a primis acholae in quam 
acriptus fuerat, et insuper ab actwarie, hoc est, ut opinor, a 
chirurgo vel valetudinario ministro, qui videlicet ei morienti ad- 
stiterit, testimonium imreiurando firinatum reddi de eius morte. 
verba legis haec sunt: εἰ δὲ σχολάριος εἴη ἐκεῖνος οὗ περὶ τελεν- 
τῆς ἢ ἀμφισβήτησίς ἔστι, nagd τῶν πρώτων τῆς σχύλης καὶ 
ἀχτουαρίου etc. bosce generatim actuaries militarium memine 
designatos a Trebellio Pollione crediderim equidem, dum in libre 
de Triginta Tyrannis de Victorino, cuius supra memini , sic 
scribit: solus Fictorinus in imperio remansit, quà et ipee, quod 
matrimoniis militum et militarium. corrumpenéés operam daret, 
a quodam actuario, cuius uxorem etupraverat, composita fa- 
ctione /fgrippinae percussus etc. in his Trebellii verbis alteru- 
tram istarum vocem militum e$ militarium superllusm esse pu- 
tavit Casaubonus, iure in hoc a Salmasio reprehenwus. qui ipae 
Sahnesius dum subiicit militares dici eos qui missienem a militia 
acceperant, ut consulares dicuntur qui consules fuesant, mihà 
quidem non persuadet rem ita semper habuisse, etsi non megem 
aliquando id usu venisse. non eredo, imquam, quoties apud 
quemlibet scriptorem militarie aliquis dicitur, toties intelbgi πιὸ» 
litem emeritum. nam saepe militari ea vocantur quae ad milites 
pertinent, ut arma et vestimenta et equi; et calonum, lixarum, 
justitorum , qui castra frequentant ut militibus inserviant, mili- 
taris turba dicitur. quidni ergo qui militibus quocumque nomine 
ministrant, quales erant actuarii, at oetendimas, militares dici 
potserint? sane ita voeem illam usurpatam a Pollione, attem- 
tius verba eius perpendenti patet. quia enim dicturus erat neais 
causam Victorino fuisse uxorem actuarii atupratam, praemitiere 
illum oportuit non militum solum sed militarium etm, homi- 
num quovis officio militiam sequentium, ex quo genere actuarié 
erant, matrímoniis cerrumpendis eum opersm dedisse. quare 
militarium vox ad paulo post inductam actuariorum mentionem 

intendit, hae mihi fuere emspicaudi causae, Cabesilam 


118,1, GLOSSARIUM, 541 


cuius hic meminit Pachymeres νοσοχόμον et valetudinarium cura- 
torem Michaeli Palaeologo moribundo adhaesisse; cui cum intima 
eius temporis admoveret ministeria, facile signa mortis instantis 
ebeervare potuerit. tales enim imperatoribus Constantinopolita- 
nis per haec tempora ministrare consuevisse, qui actuarii nomine 
in Palatinae dignitatis honorem ewecto in aula versarentur curan. 
dee Augustorum valetadini, docet nos locus Georgii Acropoli- 
tse in Hist. p. 34 ed. Beg. ἀντιλέγει δὲ τοῖς λεγομένοις ὃ ἰατρὸς 
Νικόλαος, ἀνὴρ ἥκιστα μὲν φιλοσοφίας μετασχών, ἄκρος δὲ τὴν 
οἰκείαν , «ed μάλιστα τὴν διὰ πείρας γινωσχομένην. πάνυ 
δὲ οὗτος ἠγαπᾶτο τῇ βασιλίδι, ἀκτοναρίου δὲ εἶχε τιμήν. en Ni- 
colaus medicus in arte sua excellens, et praesertim eius praxi 
atque usu dexter, in obseqmio erat Irenes Áugustae actuarii di- 
gnitate: quidni parem operam, pari auctoramento tituli] Mi- 
chaéli Augusto memoratus hoc loce Cabasilas navaverit ? 

ἀλλάγια p. 810 v. 4. hic vocem dAloyleig Vaticanus in- 
terpolator, ut solet quando non intelligit, omittit, ne quaera- 
mus originem huius vocabuli in Graeca lingua, deterret auctor 
ipee, qui non obecure indicat peregrinum id esse et usu illic vul- 
gari militum plerorumque exterorum tritum. ego donec verisi- 
milius aliquid afferat quispiam, suspicor Gallicum esse aut de- 
fermatum ex Gallico. nam Galli sive Franci, ut notissimum est, 
permulti ab annis ferme ducentis occasione sacrarum expeditio- 
num im illis partibus militaverant, hi porro cum soleant sedes 
ad hibernandum attributas militibus in pagis aut oppidis a//o- 
giamenta eive αἰϊορία vocare (hodie dicunt Jes Jogemens de gene 
de guerre), 6λ Pachymeres unius literae mutatione allagia voca- 
verit. res autem satis suadet ipsa, ista corpora diversi generis 
militum contuberniis et hospitiis faisse divisa, ita ut Paphlagonea 
werbi gretia uno in oppido stationem haberent, Thraces in alio, 
Phryges Macedones Mysi Cares et reliqui similiter, atque adeo tot 
essent corpora quot allogia sive bospitia aut loca hibernis attri- 
buta, unde invaluerit ut ipsae illae legiones allogia sive allagia 
dicerentur. haec si minus cuipiam arriserint, remittam equidem 
eius causa non gravate de origine ac notatione: de notione qui- 
dem vocis vereor ut possim, 'cum eius auctorem habeam idoneum. 
Georgius Acrop. c. 59 Hist. p. 66 ed. Reg. de quodam Constan- 
tino Margerite, primum dicit faisse illum doyovse ἄλλογίου av- 
τοῦ, nimirum imp. Theodori; tum pag. sequente id ipsum expli- 
cans ait ὁ δὲ βασιλεὺς Θεύδωρος ἄρχοντα τῆς αὐτοῦ κατωνόμακχε 
τάξεως. Constantinum Margaritem quem aute dixerat ἀλλαγίου 
βασιλέως ἄρχοντα, nunc vocat ἄρχοντα τῆς τάξεως βασιλικῆς. 
igitur idem τάξις et ἀλλάγιον. τάξειρ autem οἱ τάγματα legiones 
aut cohortes Graecis dictas quis nescit *)? 


*) cf, Posain. Glossar. alterum ( Andronic.) v. ἀλλαγή extr. 


542 OBSERVAT, PACHYMER. 


"AiBaviras p. 857 v. 18. agit de vicinis Dyrrhachio po- 
pulis, aut potius suburbanis rusticis. Albanorum regionen in 
Macedonia Ptolomaeus agnoscit, porro antiqua Macedonia po- 
stremis hisce Orientalis imperii senescentis temporibus in quatuor 
divisa partes priscum nomen in sola mediterranea retinuerat, 
pars vero eius confinis Dalmatiae et Illyrico Albania iam tunc, 
uti et hodie, appellabatur; ubi erat Dyrrhachiensis civitas, cuius 
casus terrae motu eversae hic memoratur, ex Albania porro re- 
cte gentile nomen formatur Albanitae. 
ἀμηραλῆς p. 508 v. 10. videtur usurpare ἀμηραλῆ ut 
proprium viri nomen, quamquam et videri possit appellativum 
vocabulum dignitatis, praefectum maris indicans; cuius et no— 
tionis et vocis usum satis celebrem apud hos scriptores Neograe- 
cos quivis in iis versatus novit, et docet Meursius verbo ' 4ugo«- 
λιος οἱ ᾿ΑΔμηρᾶς. ego sine praeiudicio rem integram in medio re- 
linquo, exprimens in versione Latinis literis eam ipsam vocem, 
quam lector pro suo arbitrio vel proprie vel appellative sumere 
oterit. 
r ἀναδέχεσϑαι καὶ ἀναδοχή p. 256 v. 1á. hoc loco 
P 369 duas illas voces αἀναδοχῆς et αἀναδέχοιτο peculiari quadam 
usurpari ecclesiastica notione, facile attentius omnia circumspi- 
cienti patet, videtur autem prius vocabulum ἀναδοχῆς in eo hic 
significatu poni, ut indicet absolutionem sacramentalem in tri- 
bunali confessionis arcanae impertiri poenitentibus solitam a sa- 
cerdote iurisdictionem ad id ordinariam vel delegatam habente. 
similiter verbum ὠναδέχεσϑαι exprimit actionem ipsam sacerdotis 
absolventis, continet autem posterior pars huius sententiae ra- 
tionem prioris: ideo enim scribit auctor increpitum Iosephum 
quasi absolvisset in foro conscientiae Augustum contra volunta- 
iem patriarchae; quod postquam excommanicaverset Áugustum 
patriarcha, vetuisset nominatim ne etiam eius confessarius lose- 
phus ipsum arcano confitentem deinceps audiret aut absolveret. 
* id tamen sibi fuisse prohibitum negabat Iosephus. sane scimus 
dissimulando permisisse patriarcham ut Augustus, licet a se 1α- 
terdictus sacris, aliqua tamen participatione sacrorum uteretur; 
ut distincte Pachymeres refert, incousequentiam eius facti excu- 
sans, l. 3 c. 14. quare fieri potuit ut et in relinquendo illi usu 
libero confessionis arcanae conuiveret, nou interdicendo Iosepho 
eius confessario ne ipsi poenitentiae sacramentum privatim mini- 
straret. vide quae annotamus verbo πνευματικόρ. 
ἀναφορά p. 876 v. 8. ἀναφορά hic sonat prolationem, 
ut alibi προφορά. notum enim προφορικὸν λόγον opponi ἐνδια- 
ϑέτῳ apud Graecos, ut apud Latinos opponitur sermo voce pro- 
latus mente concepto. videri etiam potest adhibita vox quae 
propter compositionem ex praepositione dvd, repetitionem aut 
resumplionem siguificante, innueret istam pronuntiationem inter 


LIB.L GLOSSARIUM. 543 


sacra publicam nominis papae non nunc primum institatam, sed 
cum olim ante schisma fuisset usitata, nunc restitutam, 

"Avíua πύργος p.978 v.16. de Ioanne Vecco agit. tur- 
ris laec Aneinae, quae, ubi et unde sic dicta sit, docet Anna 
Comnena 1.129 Alexiadis p. 864. ubi postquam deprehensam 
Micbaélis Anemae in imperatorem Alexium coniurationem retu- 
lit, et se ipsam curasse decretae ipsi in poenam excaecalionis 
graliam damnato fieri, subdit ductum eum fuisse in turrim prope |. 
peletium aedificetam, et ibi habitum in custodia, adscribit 
deinde bsec verba, quae indicant jsti deinceps loco turris Ane- 
mae appellationem adhaesisse. οὕπω δ᾽ οὗτος τῆς εἰρκτῆς ἐλευ- 
ϑεροῦτο, καὶ τὸν Τρηγόύριον αὖϑις 1j τοῦ ᾿Δνέμα εἶχεν εἰρκτή. 
πύργος δ᾽ ἦν τις τῶν ἀγχοῦ τῶν ἐν Βλαχέρναις διακτόρων διακει- 
μένων τειχῶν τῆς πόλεως, ὁ τοῦ Avtud καλούμενος; ὥσπερ τι 
λάχος τὴν ἐπωνυμίαν ταυτηνὶ κληρωσάμενος διὰ τὸ πρώτως τὸν 
᾿Ανεμᾶν σιδηρύδετον δέξασθαι ἐπὶ πολὺν ἐν αὐτῷ χρονοτριβή- 
σαντα χρόνον. haec ibi Anna; quae sic olim vertimus. non- 
dum is eo carcere liberatus fuerat , cum alium hospitem Gre- 
gorium haec quae prius Anemue fuerat unius custodia excepit. 
turris autem erat una quaedam ex iis quae per moenium civi- 
tatis partem. Blachernarum regiam proxime spectantem certis 
intervallis dispositae sunt. ea insignem ex eo quem narramue 
eventu appellationem in omne tempus propriam nacta est: tur- 
rie iam passim 4fuemae vocata, propterea quod Anemam ferro 
victum primum, acceperit diuque tenuerit. 

ἀνεμοπύλαι p. 410 ν.21. de [cario ait fuisse illum xa- 
τάρχοντα νήσου μεγίστης ἣν ἀνεμοπύλας ἔϑος τοῖς ἐκεῖ καλεῖν. 
non esse hoc nomen illius insulae vulgare ubique, docet ipse 
auctor, dum ab incolis id proprie usurpari solitum admonet. 
au verum et omnibus notum huius insulae nomen Lipara fuerit, 
quae septem aut, ut ali, decem Aeoliarum insularum maxime 
et unica inter omnes habitata fertur, viderint peritiores. ego P 370 
ἐπέχω, quoad indicium occurrerit certius. si hoc sit, apparet 
causa cur hanc insulam Pachymeres μεγίστην maximam dixerit, 
licet nec Cretae nec Siciliae comparabilem , respectu videlicet ad 
sex aut novem Áeolias minores. 

ἀντίδωρον p. 861 v. 2. rursus de eodem p. 407 v. 8. 
erat hic merus , non consecratus aut in Christi corpus conversus 
panis, qui cunctis promiscue inter sacra in ecclesia distribuebs. 
tur apud Graecos, uti et apud Latinos, ritu hodieque vigente. 
dictus ἀντίδωρον, quod vice sacri doni eucharistiae, disposi- 
tione, quam exquisitissimam Christi corpus requirit, non prae- 
paratis, ministraretur. de hoc fuse et erudite Iacobus Goar Ord. 
Praed. Notis ad Eucholog. p.154, quem vide. 

ἀντικανονία. hanc vocem a Pachymere p. 3765 v. 
Usurpstam ad significandum illegiümum irregularem et vectis 


544 OBSERVAT. PACHYMER. 


canonibus contrarium usmm, coniectura divinavi, cum codi- 
ces omnes ibi manifestissime corrupti aliter nec intelligibiliter 
eum locum exliüberent. advertet aequum animum prudens lector 
et iudicet. isto quod indicavi capite libri V disserens imperator 
apud patriarcham et synoduin de concilianda inter ecclesias La- 
tinam et Graecam pace, enumerat capita de quibus convenien- 
dum esset, ut psx illa coalesceret; et contendit demonstrare 
nullum eorum tale esse a quo admittendo abhorrere quisquam de- 
beat metu culpae consciscendae. primum enim λειτουργεῖν τὸ 
καὶ μνημονεύειν, quibus verbis, prout ea suis locis in hoc Glos. 
sario enarramus , significavit, priori quidem admittere Latinos 
in communiouem sacrae Liturgiae, hoc est eam ipsis praesentibus 
et communiter orantibus non aversari celebrare, altero vero men- 
tionem papae facere publicam in liturgicis precibus: 68, inquam, 
ambo esse licita evicisse sibi visus est auctoritate Manuelis pa- 
iriarchae cum sua synodo et Ioannis Ducae imperatoris, quos 
missa legatione illa ultro promisisse papae, si abstineret a iuvan- 
dis Latinis qui Constantinopoli tunc potiebantur, ostendit ex co- 
dice ecclesiae ad fidem eius rei gestae faciendam prolato. de- 
nonstrat deinde eorumdem auctoritate Latinos propter edditio- 
nem in symbolo non esse habendos haereticos, cum illi nibil 
tunc aliud a Latinis exegerint, nisi ut additamentum istud a sym- 
bolo tollerent, nihil prohibentes quominus in caeteris scripturis 
id retinerent et legerent; quod ostendit doctrinam ipsam ac 
dogma nequaquam ipsis displicuisae , ac consequenter crimen 
hic haeresis, iudicio eorum, non fuisse. hanc puto esse senten- 
tiam illorum verborum, alioquin huius scriptoris more ac pecu- 
liari genio sane perplexorum: πῶς μὴ κατηγοροῦντες ὅλως ἀσε- 
βείας (huic voci Vaticanus substituit αἵρεσεν, non male) τοὺς 
᾿Ικαλούς, ἠξίουν παραιροῦντας τὴν προσϑήκην τοῦ cvu(olov, ἐν 
ταῖς λοιπαῖς γραφαῖς ἀνάγραπτον ἔχοντας, συνδιμέναι τοῖς πε- 
φρασμένοις (ita clare ambo codices optimi B et À, cum fragmen- 
tum a Petavio editum πεφραγμένοις legat) ἀναγινώσκοντας. haec 
sic ad verbum sonant: μέ omnino non accusantes impietatis sive 
haereseos. Tialos, petierint, sublato modo additamento e eym- 
bolo, in reliquis scripturis id conscriptum | habentes, simul 
efferre cum aliis quae ex iis chartis pronunciando legerent, 
hanc plane sententiam, paulo clerioribus dumtaxat verbis, inter- 
pretatio eius capitis nostra exprimit. transit denique ad demon- 
strandum nihil esse illiciti in admittenda commemoratione nomi- 
nis papae in liturgicis precationibus Graecorum. et de hoc ca- 
pite sic loquitur in codice Barberino: τινὰ δ᾽ ἔχειν τὴν κοινωνίαν 
ἡ ἐπ᾽ ἐκκλησίας ἀναφορὰ τοῦ ὀνόματος, ὅπου γε καὶ μὴ πάπας 
ὄντας τοὺς ἄλλους ἀνάγκη μετέχειν τοῖς κοινωνίας τοῖς ἐχκλησμί- 
ἕουσι συνισταμένους λειτουργοῦντος τοῦ ἵερέως, καὶ τὴν τριάδος 
χώριν παραδιδόντος κοινῶς. Allatianus in hoc tantum discrepat 





LIB. L. GLOSSARIUM. 949 


articülam praeposilivum τήν ante vocem κοενωνίαν non 

habet; uti neque editio Petaviana. porro cubare ὧδ mendo verba P 371 
ille ἔχειν κοιμωνίαν vel τὴν κοινωνίαν inde manifeslum est, qnod 
infinitivus ἔχεν nom potest cohaerere, salva syntaxi, cuu no- 
minalivo ἀναφορά, qui sequitur, unde sine dubio Pachymeres 
ecripserit ἔχεε in praesentis indicalivi tertia persona. quid ergo 
illud y reduudans in emamibus exemplaribus, iu Barberino vero 
omnium optimo praeterea articulus τήν; quid haec, inquo, 
aliud dixerim quam vestigia in apographis sdhuc extanüa arclie— 
typae scripturee? auctor videlicet sic initio scripserat, τίνα δ᾽ 
ἔχει ἀντικανονίανς pro quibus exscriptores perperau: posuerint 
τίνα δ᾽ ἔχειν κοινωνίαν, securi σολοικεσμοῦ et perturbationis iu- 
extricabilis in quam to£a sententia per islud ipsorum παρόραμα 
implicata remanet; ut nihil dicam de taediosa repetiione eiusdeun 
nominis χοιμωνία altero statim post versu, et quidein sensu in- 
sulsissimo. quid enim magis ἀσυλλόγεσεον fingi potest quam hoc 
modo argumentari: quam enim habet. communionem prolatio 
nominis , cum alios qui papae nom euné necesse &£ participare 
communioni etc.? non me fallit videri alicui posse vocem xowo- 
νίαν priori loco positam ueurpari in ea notione qua κοινόν inter- 
dum immundum sonat, ut eignificet /abem ac maculam, senten- 
tia iam utcumque tolerabili, sed quae non tollit verisimilitndi- 
nem longe maiorem emendationis nostrae, ad quam ideo noa du- 
bitavi conformare editionem. si quis quaerat quomodo Vatica- 
nus codex huuc locum expresserit, sciat totum omisisse; sic ple- - 
rumque, cum quid ambigui occurrit, defungi solitus. 

ἀντιλλάξας p. 140 v. 4. agit de militibus Caesaris insi- 
diantibus urbi Constantinopolitanae, quam improviso intercipere 
parabant, summo propterea silentio agentes, ne reaponaantibus e 
muro quibusdam proderentur. codd. B et ἃ oum simplici ἃ 
scribunt, Vatic. alterum à addit. audio in vulgari Graecis ho. 
die usitata lingua ἀντιλλάξας dici pro ἀντηλλάξας ab. ἀνταλλάττω, 
noto iam vocabulo; quod fortasse noster expresserit more popu- 
lari. si minus hoc placet, reponi posset ἀντιπλαξάντων ab avzi- 
πλάξω quasi ἀντικλάγγω. . 

ἀντιστατικῶς p.480 v. 9. habebat, ut apparet, in 
animo haec scribens Pachymeres locum Herenogenis περὶ στάσεων, 
ubi explicans quod sit ἐντίστασις, sic scribit: γένεξαι ἀντέσεασις 
ὅταν ὁμολογῶν ὁ φεύγων πεποιηκέναι τε ὡς ἀδίκημα, ἀνθιστᾷ 
ἕτερόν τι εὐεργέτημα μεῖζον δι᾽ αὐτοῦ τοῦ ἀδικήματος πεπραγμέ- 
vov. hoc est: βὲ ἀντίστασις sive comparatio, quando reus con- 
fitens ae fecisse aliquid quod maleficium vocetur, opponat ex 
adverso maius aliquod benefieium cuius auctor fuerit maleficium 
illud committendo. veluti cum peregrinus accusatus.quod contra 
leges murum urbis conscenderit, fatetur id a se factum, sed ad- 
dit se hcc agendo servasse civitatem, repulsis hostibus, qui tuuc 

Georgius Pachymercs. |. 39 


546 OBSERVAT. PACHYMER. 


nullo civium sentiente murum infesti scalis admotis superave- 
rant. hinc patet quid velit hoc loco noster, dum ait pacem ab 
Ephesino et aliis ἀντισεατικῶς dumtaxat admissam, confitendo 
nimirum eam malam esse, sed maiorum malorum vitendorum 
causa recte toleratam arbitrari. in quo detegitur ultimus re- 
ceptus schismaticae contumeciae, et declaratur quam parum sin- 
cera fide plerique tunc Graecorum istam cum Latina ecclesia con- 
cordiam sint amplexi. 
ἀποστολή p. 194 v.7. inter causas quae imperatorem 
Palaeologum moverunt ad absistendum coepta oppugoatione Ga- 
latae obsidionemque solvendam, enumerat sparsam famam auxi- 
liorum a sede Apostolica iam submissorum obsessis validorum et 
P 372 jam advententium.  csocroÀy igitur boc loco nihil aliud quam 
sedem Apostolicam Romanam sonat. 
ἀπόφασις p. 968 v. 14. denuntiarunt patrisrchae da- 
mnationem ipsius et depositionem iudicio synodi decretam. uade 
intelligitur in titulo cap. sexti, qui sic habet: ὅπως συναχϑένταν 
τῶν ἀρχιερέων τὸ τέλειον μήνυμα καὶ ἐπὶ τούτῳ ἡ ἀπόφασις γέ- 
γονε, vocem ἀπόφασις damnationem sonare. scio non esse hanc 
vulgarem buius vocabuli notionem. tamen aliquid simile signifi- 
care interdum, ostendunt loca classicorum auctorum, vulgeribus 
etiam lexicis relata. mihi sufficit Hesychius, apud quem lego 
ἀπόφασις, κρίσις, ψῆφος, δίκη. et vetus lexicon anonyini edi- 
tum a Vulcanio ἀπόφασις sententia, 
ἀπροσποιοῦμαι p. 496 v. 4. verbum istud alibi non 
reperi. et Vaticanus, ut solet in obscuris, et hoc et. comma 
cum eo totum omisit. caeterum huius notio ut contraria τῷ 
σροσποιοῦμαι debet, opinor, accipi. notum autem quid προσ- 
«οιεῖσϑαι sit, assumere, adiungere, admovere sibi; ut solent 
principes eos quos sua gratia dignos putent. ergo ἀπροσποιεῖσϑαι 
erit excludere ac reiicere. quod huc belle quadrat, ut Acropo- 
lita favore ac familiaritate imperatoris significetur excidisse. 
ἄρματα. in nolione vocis ἅρμα, qua currum designari 
sciunt omnes, innovasse recentiores Graecos aliquid, et allini 
sibi Latinorum usu passos esse ut armaturam et instrumenta in- 
ferendi aut propulsandi vim ea significarent, docet Thomas Ma— 
gister id reprehendens his verbis: Goua ἐν ᾧ oí ἵπποι ξεύγνυνται. 
οὗ δὲ ἐπὶ ὅπλων λαμβάνοντες οὐ καλῶς χρῶνται. —percrebuit id 
tamen satis, ut adversus eiusmodi censuram tueri se quispiam 
exemplis queat. omitto quae testimonia eius notionis refert 
Meursius, quaeque apud scriptores etiam non usquequaque bar- 
baros facile occurrent. admoneo tantum Pachymerem, utcun- 
que aliss antiquarium, huius νοωτερισμοῦ teneri manifeste, duo 
eius annotavi loca in quibus vocem ἄρματα siquis currus inter- 
pretaretur, ab eius mente aberraret. p. 184 v. 8 sic scribit de 
Ioaune Duca imperatore κατωχύρου τὰ φρούρια σίτῳ καὶ ἄρμασιν. 








- — - — — 


LIB. I. GLOSSARIUM, 547 


specie ipsa prima apparet complecti eum duo maxime necessaria 
praesidiariis arcium, alimenta et arma. δὲ quis tamen contentio- 
sior currus etiam in spparstu tuendarum arcium non inutiles in- 
terdum aut etiam ad convectionem commeatuum necessarios hic 
memoratos velit, nae huic extorquebit pertipacjam quod ibidem 
mox περὶ doudrov dicitur, ea esse ex eo genere rerum cuius 
nunquam affatim utentibus sit; unde mox additur, id reputan. 
tem illum imperatorem iussisse addi catalogis gratis suppeditan- 
darum e fisco militi rerum arma omnis geüeris et usus; ubi in 
Graeco est vox ὅπλα menifeste ut synonyma τοῦ ὥρματος prius 
memorati posita. clarissime etiam eadem vox ἄρματα pro ὅπλα 
usurpata reperitur p. 419 v. 14, ubi Pachymeres ait Venetos. ali- 
quando ditiores splendidioresque Genuensibus fuisse, a quibus, 
vice rerum humanarum, postea divitiis et cultus magnificentia 
superati sint. ergo priorem illam Venetorum magnificentiam 
memorans, ait eorum συνέδριον, hoc est proceres patricios, ex 
quibus in ea urbe senatus constat, πλούτῳ καὶ ὥρμασι xal παρα- 
σκευαῖς ἁπάσαις Genuensibus olim praestitiase. hio ne ἄρματα 
currus interpretemur, prohibet, si nihil aliud, certe eitus urbis 
Venetae ad maris aestuaria sic positae ut cymbis per eam, non 
rhedis commeetur. quare ridiculum faceret Pachymerem, qui 
eum dicere iuberet senatores olim Venetos in sua urbe specie rhe- 
darum et magnificentia curruum copias ostentasse, ut omittam 


ex aliis huius historiae locis, quod alibi observo, apparere, ne P 873 


in urbibus quidem in plano et sicco aedificatis, iisque regiis, fre- 
quentem ea tempestate curruum rhedarum aut essedorum , splen- 
dide praesertim ornatorum, usum fuisse. ergo sine dubio πλού-- 
τῷ xa) ἄρμασι divitiis et armis vertendum fuit. nimirum armis 
iose ornatis instructi geudebant apparere, more a satirico 
laudato, dum adducit ex heroicis temporibus exemplum cuius- 
dam gemmis non ad ornanda pocula, ut Virro quidam faciebat, 
uti soliti, sed eas in vaginae fronte ponere, hoc estin capulo, 
conspicuo videlicet loco, ostentare: alludit enim illud Virgilii 
stellatum iaspide fulva ensem Aeneae tribuentis. sed baec ày' 
“αρέργου μέρει. summa sit, ἄρματα in his duobus Pachymeris 
locis pro ὅπλοις positum , et arma Latina notione designare, nec 
ad currus nisi absurde referri posse*). 
ἁρπεδών p. 299 v. 17. αὐτὸς πέμψας καὶ ἀρπεδόσιν iv- 
δεῖσθαι παρασκευάσας. haec licet in contextu disiuncta sic aptan- 
da sunt. significat Germanum patriarcham, valida ad ipeum 
throno deiiciendum conflata factione, persuasum supina creduli- 
tate studere sibi imperatorem quam maxime, confidenter indi- 
casse ipsi opus sibi esse donativis, quibus spargendis adversan- 
tium reconciliaret animos, quam ad rem, in dissimulatione per- 


*) ef. Glossar. alterum v. ὡρματοφνλάκιον. 


9548 OBSERVAT. PACHYMER. ' 


sistens Michaél Augustas, nummos oi sereos argenteosque misit, 
quos dum solemnis liteniarum pompa in festo palmerum proce- 
deret, patriareha iactaret in eenfertam plebem. — haec dona vo- 
cat woster 'ἑρπεδύνας, quae vox preprie significat lineas aut funes 
hamo praefixos, quibas pisces esoae itbhientes infixae avide vora- 
tis coepti tralnmtur in piecentis manum, — atque haud scio an non 
propterea lineam divitem huiusmodi gratuitas rapinas in plebem 
ambitiose sparsas alicubi vocaverit Msrtialis, quod his velut li- 
neis piscatorlis, sed aureis et amobilioribus, hominum stadia et 
xoluntates capiantur, quamquam mec ignoro nec improbo quae 
alia eruditi interpretes in eum locum cemmentantur*), 

ἀτηρόν p. 150 v. 17. pro dz5goov hoc loco Vaticanum 
codex scribit λυπηνόν: notius id enim. — noster videlicet veterum 
scriptorum abstrusiore vocabula θη πε usurpat. Hesychias 
ὠτησόν expowit βλαβερόν. imde f ἀναρτηρύς per epenthesim, 
vex Homero Hesiodoque frequentata. — Eustathius ad Iliad. « ori- 
ginem vocis ὠτηῃρόν ducit a nomine ἄγη noxa, calamitas, damnum. 
cave obtemperes Constantino in Lexico iabesti pre ἀτήρος rescri- 
bere ἀτειρής. quae mibi cause .fuit.haec hoc loco admonendi, 
alioqui tacituro de voce ἀτηρός, ut ex vulgari weteris Hellonismi 
notitia satis perspecta. 

ἀττάλλειν p. 44 v. 4. agitibi loquens Muzale de puero 
loanne Aügusto; quem eo subditis amahiliorern videri debere ait, 
quod per aetatem adhuc simplicum, sine faco, puerilL.securitate 
operetur. est ἀξτώλλειν, inquit Eustathius ad Hiad. δ, ἐκ τοῦ 
ἅττειν καὶ ἄλλεσθαι. quod idem repetit ad lliad. e, addens ob 
euphoniam dempto umo τ scribi ὠτιλλειν; quod tamen noster hio 
Bon:estseoutus, sonat autem id verbum mowere ac proferre se 
libere in omnem partem, naturse indulgendo, citra metum aut 
respectum; quod et bestiarum est et puerorum, quos nondum 
ratio compescit. voeabulum plane Paclryimeriani genii, priscum, 
populariter loquentibus inusitatum, e scholisstis poétarum in bi- 
storiam intextum; qualibus hic auctor delectatur. ᾿ 

αὐδϑεντοκουλεύειν. puer princeps aut regnantie 
filius parvue, cum procedente in primam paeritiam infantia co- 
mitatum matalibus congruum accipit et ministerio ac satellitio 
circumdatur, αὐθεντοπουλούειν dicitur Graeciae recenti, cuius 
usu VOX σποῦλος ὑποκοριστική est.. ut ergo αὐϑέντης dominum, 
ita αὐθεντοποῦλος parvum dominum sonat. binc intelligitur 
quod scribit noster p. 94 v. 6 de Muralonibus tribus fratri- 
bus Theodoro imperatori caris, quod ei, cum primum puer fa- 
miliam principalem habere coepit, in ephebos honorerios dati 
fuissent. ἄνδρας οὐκ εὐγενείας μὲν μετέχοντας τὸ παράπαν, εἰς 
παιδοπσύλους δὲ αὐθεντοπουλευομένω τεταγμένους αὐτῷ. 





5) cf. Glossar. alterem v. ὠρζή. 





( 57 C - € vc yAÁ 





LIB. 1. GLOSSARIUM. — H49 


αὐτοπφόσωπαν ἀντιφάρμακον p. 919 v. 8. pro- 
verbium indicans efBcaciam praesentise in tractandis negoliis, 
preesertim reconciliationum, 4089 longe citius et facilius a co- 
ram aíffante et os ac vultum notum exhibente transiguntur quam 
ab absente per literas aut internuncios. hoc adagium in vulgatis 
collectionibus nosdum reperi. 

ἁψικορφάω p. 298 v. 11. verbum hoc ab alio usurpatum 
videre non memini. tamen ex vulgata notione vocabulorum 
ἁψίκορος et ἁψικοφία Platoni Plutarcho et Luciano tritorum, fa- 
cile intelligo recta analogia formatom verbum ayixogsiv, quod 
sonet in aatietatem cito venire rei out personae alicuius. perapie 
ad aententiam loci, quo siguibcatur cito pertaesum imperatori 
Germani patriarchae, qaem paulo ante tanto studio promoverol. 

Βαφβάφα p. 2970 v. 19. res indicat regionem quandam 
aut partem Constantinopolitanae urbis aut suburbiorum eius Bar. 
baram dictem, forte a vicino templo 8. Berbarae mariyri dicato, 
sane Constantinapoli fuisse templum celebre S. Barbarae nomine, 
docet Petrus GiBiua l. 2 c. 2 Topographiee Constantinopol. quod 
videtur collocare in prima regione. quia vero hoc πελλύδριον, 
de quo hic agitur, dicitur fuisse mirifici Nioolai, hoc est ei di- 
catum et ex eo nuncgpatum, suspicari licet proxime illud adhae- 
sisse templo in honorem eiusdem S. Nicolai a Iustiniano olim ex- 
tructo, ut refert Procopiusl. 1 de Aedificiis c. 6. 

Βαρδαρφειώῶται p. 821 v. 8. corrigenda forte sit huius 
vocis scriptura, mutato εἰ in :, ex Codino c. 6, ubi postquam 
Bardariotarum vestitum et ministerium explicuit, de iia haec 
subiungit: τούτους πόλαι Πέρσαρ κατὰ yivog ὁ βασιλεὺς μετοικί- 
σας ἐχεῖϑεν εἰς τὸν Βαρδάριον ἐκάθισε ποταμόν, ἀφ᾽ οὗ καὶ Βαρ- 
δαρεώται καλοῦνται. — hos genere Persae imperator inde &xansla- 
toe constituit prope Bardarium amnem, ex quo Bardasiotae 
vocaniur, Barderum hunc amnem appellat Anpa Comnena ]. 1 
p. 18, ubi eum describit et in Thessalia collocet, uti et noster 
«um memorens ]. 1 c. 10, eum Nicetas initio 1. 8 videtur "4berow 
Axeum vocare, verisimile est Pachymerem, cum Bagóagtie tog 
scripsit, id gentile nomen mon ex Berderio Codini sed ex Bar- 
daro Annae formasse; unde recta analogia Βαρδαρεὺύς et Βαρδα- 
Qéiog fluere possunt. utut sit de vocabulo, de reipsa constat, 
gentem hanc origine Persicam, domicilio Thessalam, ab impera- 
toribus Byzanutinis aut etiam proceribus horum consanguineis ad- 
hiberi solitam ad certam. genus satellitii propriis insignibus di- 
stincli, eo ferme modo quo principes Europaei hodie Helvetiis 
utuntur. 


βασιλογφαφεῖον p. 402 v. t. ita codd, omnes, etiam P 375 


Vaticanus. unde intelligendum crimen libelli contra imperato- 
rem scripti Jeoti habiti peculiari vocabulo faaidoyQaqstov fuisse 
vocatum, et ei mortis poenam conatitutam. 


550 OBSERVAT. PACHYMER. 


βεβράναις p. 402 v. 19. ita concorditer tres codd. nisi 
quod Vat. ad βεβράναις addit cuumícog , omissa voce οὖσι, vo- 
luit opinor ponere σὺν πίσσῃ, ut significaret picem additam mem- 
bbranis urendis supra caput Caloidae; qui sic capillis flamma ap- 
plicata correptis excaecatus miser est. βεβράναις puto dictum 
pro μεβράναις ex voce Latina membranae: quid enim aliud euspi- 
cer? quin nisi me deterreret consensus codicum, crederem errore 
libreriorum scriptum βεβράναις pro μεβράναις, eo deceptorum, 
quod in primis exemplaribus unde exscripsere, τὸ β ea figura 
pingeretur quae parum distat a μ. hoc fieri plerumque solitum 
esse, norunt qui in codicum Graecorum manu exaratorum lectio- 
me versati sunt. locum porro hunc, ut in codd, duobus B et A 
legebatur, emendandum ex Vaticano putavi, restituto in locum. 
verbi οὖσι τῷ σὺν πίσσῃ, quod ille suggerit satis ad rem faciens, 

Béxiag p. 98 v. 14. τὸ συμβὰν ἐπὶ τῷ πάλαι Βέκλας. 
motissima est impostura Photii, qua sui revocationem ab exilio 
eblanditus est a decepto Basilio imperatore, fabulosa eius genea- 
logia supposita, in qua ipsum Besilium prophetice designatum 
comminiscebatur vocabulo Becla- formato e primis literis nomi. 
num Besilii ipsius, tum huius coniugis Eudociae, filiorum prae- 
terea ipsius quatuor, Constantini, Leonis, Alexandri, Stephani. 
ea fuse narrantur a Niceta in vita 8, Ignatii patriarchae CP et a 
Constantino Manasse. 

Bidyxa p.865 v.14. τ 
Allatisnus, Barberinus vero τὸ 
Vaticanus sine mentione κοντοσι 
Βλάγκαν, id referens ad vocem 
tam, quid fuerit hic Blanca v 
descriptionibus Constantinopolit: 

βοασμούς p. 855 v. 7. 
cuius auctoritate corrigendum putamus Allatianum qui βοασχούς 
clare legit." nam et Veticanus, licet in boc vocabulo balbutiens, 
magis ad Barberinum inclinat, dum sic exhibet hunc locum: 
oc δὴ βοασμοὺς οἵ κοινοὶ λέγουσιν. — apparet boatus Graeoa lin 
gus vulgari βοασμούς dictos, et prompta est originatio ἀπὸ τοῦ 
βοᾶν et βοάζειν, unde rectior analogía potius βοασμόν formaverit 
quam βοασκόν. 

Ταβρᾶς p.982 v. 10. invenio Πάβρα nomen civitatis 
Persicae apud Ptolemaeum; ex qua maiores Germani patriarchae, 
de quo hic agitur, ortos oportuit. caeterum ratio ἀντυθέσεως 
exigeret ut a Gabra gentile nomen formaretur, quod responderet 

P 876 τῷ 4d[oc. misi noster Γαβρᾶς in recto pro Γαβρεύς aut Iu- 
βραῖος posuerit, norma quadam sua propria, ut amat cum pau- 
cia loqui, 

Τασμοῦλοι et Γασμουλικόν p. 809 v. 14. vulgus 
Byzantinum Hybridas ex Latinis patribus, matribus Graecis na- 





LIB. IL. GLOSSARIUM. 551 


tos γαάμούλους vocare consueverat, ut docet nos hoc loco noster. 
origo talis appellationis incerta est. suspicari tamen licet allusum 
in ea ad vocem Latinsm mujus Graecis etiam usitulam. lego - 
enim in Basilic, Eclog. 19: καὶ ὁ μουλίων, idv δι᾽ ἀπειρίαν καὶ 
ἀσθένειαν οὐκ ἐχφάτησε τῶν μουλῶν : et mulio, si ob imperitiam 
vel infirmitatem mulos aut mulas tenere nequiverit, quia ergo 
mulus διγενὲς est animal, ex commixtione dusrum epecierum 
natum, ex eius vocabnlo Graeci formaverint nomen quo expri- 
merent istad genus Hybridarum Constantinopoli ortum ex coniu- 
giis Graecarum cum Latinis, universa porro talium natio Ia- 
σμουλικόν dicebatur, Pechymer. p. 188 v. 8. τῷ δέ γε Γασμουλι- 
κῷ, οὕς δὴ συμμίκεους ἡ τῶν Ἰταλῶν εἴπειδ γλῶσσα. non dissi- 
mulabo Vaticanum codicem in hoc secundo loco (nsm prior 
p. 809 v. 14 in eo non comparet ) vocabulum istud per secun- 
dam literam inchoare: scriptum enim exbibet τῷ βασμουλικῷ. 
reperio etiam Nicetam Choniatem hb. 8 in Manuéle Comneno, 
describentem idem genus hominum, βασμουλοὺς non yacuoviovg 
vocare, Pachymeres tamen in utroque meliori codice constans 
est in hoc nomine per tertiam literam auspicando. utrius prae- 
valere debeat autoritas , arbitrio relinquo prudentis lectoris. 

γονικευϑείσης p. 164 v. 8. ita cod. uterque, B et A. 
Vaticanus autem: τρίτον ὕπερ ἦν ἐξῃρημένον τῆς γῆς τοῖς ϑελη- 
ματαφίοις. apparet verbum hoc esse agrimensorum arva dividen- 
tium et sua cuique assignantium iugera. nusquam alibi boc vo- 
cabulum memini me legere. suspicor autem formatum a yovog 
significante μίτον, hoc est &lum sive funiculum, quo in designa- 
tione praediorum , quae cuique in pertilione terrarum attribuun- 
tur, uti coloniarum deductores solent. unde sunt illi in scriptu- 
ris tam saepe usurpati funiculi hereditatum, 1 Par. 16, 18. Ios. 
17, δ et 14. ibid. 19, 9 et 29. Psalm. 77 5&4, 104 11 et alibi. 
fundus mibi coniecturae Hesychius est apud quem lego γόνον μί- 
τον. posset eliam forte cuipiam videri deductum verbum γονι- 
xsvtiy ἃ voce γονέα focum significante, ut Meursius tradit, quod 
in eiusmodi assignationibus sgrorum singulis focis, hoc eat fami- 
lis, sua terrae arabilis portio tribuatur. 

δαιταλευταί p. 161 v. 10. pro δαιταλονταί, quod in 
duobus codd. B et Α legitur, Vaticanus habet μάγειροι, quod se- 
cutus sum in interpretatione vocabuli a me quidem alibi non visi. 
reperitur quidem δαιταλεύς conviva, sodalis; sed fuliginis et 
carbonum, quibus parietes deturpatos ab istis δοιταλευταῖς noster 
queritur, mentio aptius in coquos qua 

Διαβαινᾶς p.466 v. 11. addit Vaticanus ἐπὶ τῷ ΖΔιαβαι- 
ψῷ τόπῳ, quo indicat locum quemdam fuisse circa Ternobum, 
ita vocatum. 

διαφωνεῖν. duplicem habemus buius verbi uum apud P 877 

, ingsitaetum aut rarum utrunque ac propterea enar- 


552 OBSERVAT. PACHYMER. 


ratione indigentem. prior extat p. 145 v. Q9. ron usurpari boc 
loco verbum διαφωνεῖν in vulgari discrepandi aut dissentiendi 
polione, satis sttendenti patet. agit auctor de Latinorum Con- 
stantinopolim obtinentium exercita Daphnusiam oppugnante, 
tum cum capta est Gonstentinopolis ab Alexio Caesare, cuius 
rei, dum adhuc fieret, fama quasi divinitas ad Latinos Daphnu- 
siae oppugratores momento perlata consternavit illos herrore 
periculi in quo versari apparebat uxores et liberos ipsorum Con- 
stantivopoli relictes, unde statim solverunt, suppetias, si per- 
venirent in tempore, latari. nullum hic indicium dissensionis 
inter ipsos. quare verhum διαπεφωνήκεσαν male hee loco inter- 
pretaretur, qui discordibus tumultuatos sententiis sd talem nun. 
tium Latinos diceret. nee dubito qwin auctor studiosus affecta- 
tor eraditionis antiquae, et captare gaudere notiones abstrusas, 
τὸ διαπεφωνήκεσαν usurpaverit eo sensn quo a LXX positum id 
verbum est Ezechielis c. 37 11: ἀπώλωλεν ἡ ἐλσὶς ἡμῶν, διαπε- 
φωνήπαμεν, quod vulgatus ex Originibus vertit: peris spes no- 
etra et abscissi sumus. | est enim in Hebraeo *3*113 nigzarenu a 
4" gasar , qued est abscindere; et additur 335 Zanz nobis, quod 
nisi abundat, ut ΔῸΣ non raro, videri potest eo pertinere ut 
significetur divisio animi quasi a se ipso, sive, ut alibi scriptura 
loquitur, confractio eordis, qualis contingit subKa et magna ca- 
Jamitate comprehensis, cuius depellendae nulla aut tenuis spes 
est, Vatoblus vertit: suceisi sumus nobis. puto Hesychio hunc 
ipsum LXX interpretum locum obversatum animo, cum ótese- 
φωνήκαμεν interpretatur ἀπωλόμεϑα periimts, quae est vox de- 
sperantium, et in occursu ineluctabilis mali angorem animi, qui 
verbo διαφωνεῖν significatur, exprimentium. Graeci tamen 
posteriores, ex iMo fortasse aut LXX Seniorum aut Hesychiü lo- 
co, verbo διαφωνεῖν exanimandi aut. exepiramdi notionem subie- 
cerunt, auctoranguymus Actorum fusissime scriptorum B. An- 
dreae cognomento Sali, quae extant Graece in cod. Vaticano 
1574, p. 6 referens quandam luctam per somnium ostensam, qua 
idem B. Andreas commissum secum Aetliiopem prostravit occidit- 
que eliso eius ad petram capite, sic scribit: ἔτυχεν αὐτοῦ (Aethio- 
pis) τὸ κράνιον εἰς πέτραν, καὶ κατενεχϑεὶς παραυτὰ. διεφώνησε, 
hoc est: forte ruens incídit capite in. petram, ad quam valido 
illisus impetu interiit, s&né mortem illius nigrá pugilis ex illo 
casu secutam indicari verbo διεφοόνησε ostendit plausus ibi ste- 
tim memoretus favitorum Andreae, qui candidati ea visione ap- 
parebant, et gratulatio tanquam plena victoria nece adversarii 
patrata: κρότος δὲ μέγας, inquit, τῶν λευχειμόνων xal χαρὰ γλυ- 
κυτάτη τότε ἐγένετο. haec non commemorsesom , niti necessaria 
essent ad alium Pachymeris nostri locum declarandum, p. 486 
V. 19. agit de Cotye quodam, qui iussa imperateris cerreptus a 
tortoribus, cum vinciretur diris suppliciis exeruciaudus, eorum 








LIB. I. GLOSSARIUM. 929 


jpso metu exanimatus comciderit mortuus, unde statim eundem 
addit pondus miserabile sublatum et bumo mandetum fuises mul- 
tie. cernentibus. ut non sit necesse ad intelligendum mortem 
huius verbo διαφωνεῖν a Pachymere significari, recurrere ad Va- 
ljiceeanum paraphraeten bunc locum sic exprimentem: ὁ δὲ πρὶν 
δεϑεὶς κρεμασθῆναι τῷ φόβω τὴν ψυχὴν ἀποτίϑησιν. hoc est: 
ie vero priuequam vinctus euspenderetur, metu animam efflavit, 
διδυμόω p. 864 v. 18. διδυμοῦν pro geminare vix apud 
veteres reperias, sed origo apparet, et recte constat analogia. 


δοκῶν p. 148 v. 16. ita codd. B et À, Vaticanus autem P 378 


more suo libere mutans quae obacuriora putat, ὁ πρῶτος pro ó 
δοκῶν ponit, non male sententiam interpretana sunt enim Grae- 
cis etiam veteribus οὗ δοκοῦντος, qui auctoritate existimatione 
dignitate in seliqua gente aut coetu eminent, antiqua et proba, 
sed rariori et ideo hic non frustra declarata notione. talis autem 
erat inter bos thelemetarios seu voluntarios Cutritzaces, quem 
superius noster p. 188 v. 18, ubi narravit Caesarem τοὺς óo- 
ποῦντας Θεληματαρίων convocasse, in iis faisse praecipuum de- 
monstrat, dum illum vice ac nomine omnium locutum refert. 
δόξα p.275 v. 18. vox δόξα hic peculiari notione sumi- 
tur pro dogmate sive dociripa sacra, quam inconcussam tenere, 
pro qua pecisci vitam et sanguinem Christiani cuiusvis officium 
est. Vaiicanue sic παραφραζει jocum huno: εἰς sí γάρ τις σχαν- 
δαλισθείη, ὅτι αγή τις γέγονε τῆς παραδεδομένης ἡμῖν δο- 
inc; ἐλλ᾽ οὐδέν, χορηγοῦντος ϑεοῦ, παραβέβασται εἰς. infra 
lib. 6 c. 1 usurpatur haec eadem vox eadem notione in bis 
verbis: τὸ παραβῆναι σφᾶς τὴν πρὸς ἐκεῖνον (010v) νομιζομέ- 
ψὴν δόξαν ἀρχῆθεν. ᾿ 
ἐγκόλπιι p. 966 ν. 21. intelligimus bino sacras icuucu- 
las, quales habemus cereas eífigies agni dei, aut id genus sacra 
amuleta gestere de collo suspensa Graecos ChrisUanos solitos, 
et hoe specimen atque indicium fuisse Christianae religionis. 
nam eo nomine sibi talia mitti Sultan postulat, ut sic probaret 
se Christianum esse, de quo videbat dubitari. patet unde eius- 
modi religiosa gesiamina ἐγκόλπια vocentur, quod nimirum e 
colle apia in sinum penderent. fuisse autem, quod dixi, for- 
mas aut eífigies quasdam sacras iis impressas, manifeste docet 
noster paulo post, dum ait Sultanem petendo res tsles se de- 
monstrasse τῶν θείων ἐκτυπωμάτων προσχυνητήν divinarum Jor- 
marum venereiorem, ergo illa quae appellavit [sod περιαμματα 
et ἐγκόλπια, erant eadem θεῖα ἐκτυπώματα. expresaee rerum 
sacrarum formae, Cbristi nipirum aut sanctorum. vnde per 
haec iurare solitos Christianos Orientales ad sanciendam pacio- 
rum fidem, docet Cantacuxeni locus 1. 8 c. 17 p. 405 dg. 
Φυμβάσεις, inquiens, δὲ Oéuevor περὺ τοῦ γάμον, Ma [ 
Ῥωμαίων ἔθος δι᾽ —— ἐμκιδώσαντες τὴν πρόξιν. video 


554 OBSERVAT. PACHYMER. 


hunc locum parum efficacem visum iri ad confirmandum id quod 
dixi, de iuramento firmandis pactis per ἐγκόλπια dari solito, si 
lector de isto Cantacuzeni testimonio iudicet ex versione erudi- 
tissimi Iacobi Pontani nostri. is enim nibil ibi agnoscit sacrum, 
ad civilem mereque humanam observationem cuncta detorquens, 
dum sic verba modo descripta Latine reddit: paciscentes nuptias, 
εἰ more Homano pronubis monilibus de collo gestandis acta 
confirmantes. cum ab omui reprehendendi quemquam supercilio 
abhorreo natura, tum huius viri praecipuas me dudum veneratio 
valde alienum facit ab eius cogitatione sugillandi, tamen quia 
veritas cunctis affectibus antietat,: non possum abstinere quin hic 
meum ab eius sententia diversum iudicium proponam, praeser- 
tim cum illum videam quae in interpretetione possit, etiam iu 
Notis affirmare adstruereque diligentius; ea porro sint eiusmodi 
ut nisi coarguantur, locum tenere suum ac probari nequeant 
quae noster Pachymeres hic affirmat. accenset ibi nimirum Pon- 
tanus ἐγκόλπια nuptiali supellectili , arrhas et pronuba mu- 
nuscula, ea interpretans, qualibus vir, inquit, sponsam eeu uxo- 
rem sibi futuram oppignerare quodammodo consuevit. οἵ mi- 
P 379 rum statim in talium rerum numero nominari annulum, manus 
utique ac digitorum gestamen, non sinus ac pectoris, prout erat 
necesse, ut ad éyxolzíov, rerum e collo in sinum pendentium, 
classem referretur. contra ea nos dicinus cum nostro Pachy- 
mere vulgaris usus ac promiscui ἐγκόλπια fuisse, plurimumque 
a vero aberrare, talia solum a procis in coniugii pignus data, a 
solis accepta gestataque nupturientibus fuisse feminis. praeterea 
contendimus religionis ieta insignia, non muliebris tantum aut 
civilis ornatus monilia fuisse; quippe quae ϑεῖα ἐκτυπώματα, dé- 
vinas formas impreesas aut insculptas praeferrent, et merito id- 
circo vocarentur Itod περιάμματα eacra amuleta. putamus au- 
tem illum, cuius Cantacuzenus meminit, Jiomanorum morem 
“Ῥωμαίων ἔθος non ad pacta nuptialia proprie restrictum , sed ad 
omne late pertinuisse conventionum genus, ita ut ex consuetu- 
dine Constantinopolitanorum, quicumque quidvis invicem pro- 
mitterent ac stipulerentur, manu ad pectus admota et reverenti 
attacta pendentium illic sacrorum amuletorum polliciti fidem fa- 
cerent; quod Cantacuzeno dicitur ἐμπεδοῦν πρᾶξιν aut τὸς 
συμβάσεις δι᾿ ἐγκολπίων. et quis scit an non inde apud Occi- 
dentales quoque Christianos invaluerit, quod hodie in usu vide- 
mus esse, ut manu pectori admota fides verbi aut pacti confirme- 
tur? tam universalem porro fuisse consuetudinem Orientalium 
Christianorum gestandi huiusmodi religionis signa, ut necessita- 
tem induceret, apparere potest ex eo quod noster innuit 1.2 c.25, 
distribui gratis solitas militibus σεβασμίας εἰκόνας eacras icones; 
quas videlicet e collo suspensas in fidei ac religonis tesseram por- 
tarent. dicet forte adversus hactenus statuta argutior quispiam ; 


LIB. ILL. GLOSSARIUM. 555. 
istam ἐμπέϑωσιν συμβάσεων γάμου δι᾽ ἐγκολπίων, cuius Cantacu- 


zenus meminit, referri ad iusiurandum non posee, quoniam sta- 
tim poet idem auctor iuramentorum his adiunctorum distincte 
merninerit hie verbis τοῦ παρακοιμωμένου δὲ xal ὅρκους προσϑέν- 
τος φρικώδεις ἐπὶ τούτῳ. primum respondeo vocem 
δὰ ὅρκους φρικώδεις relatam potius confirmare quod nos dixi- 
mus: significat enim Ápocagchum, qui isthic loquitur, cum ve- 
hementi studio incumberet ad persuadendum patriarchae quod 
volebat, ad prius illud iusiurandum lenius, gestu tantum et tactu 
ἐγκολπίων exercitum , alia horribilia φρικώδη adiunxisse, dira 
sibi nimirum imprecando si falleret, quo certius faceret fidem 
dictorum. deinde aio istas horrendas execrationes et capitis de- 
votiones sui, ab Apocaucho tunc factas, non ad pacta nuptialia 
pertinuisse, sed ad caetera quae persuadere patriarchae cupie- 
bat, nempe vera esse quae de consiliis magni domestici patriar- 
cham deiicere throno meditantis falso et calumniose ad ipsum 
petriarcham detulerat; eiusque calumniae ut fidem faceret, ac 
se illi intime iungendo fraudis omnis atque insidiarum suspicio- 
nes amoliretur, affinitatem obtulerat per nuptias suae filiae cam 
Blio petriarchae; in quam, ut est dictum, iam ambo consense- 
rant, et consensum firmaverant δι᾽ dyxols(ov per tactum sacrae 
iconis, quam uterque ipsorum de more.ante pectus pendulam 
gestaret. quare recte hsec ultima verba Pontanus in nostram 
sententiam sic vertit: /fpocaucho insuper caput euum horrendis 
execrationibus devovente, ni sincerus sit. en quo spectarent hi 
ὅρκοι φρικώδεις adiuncti ἐμπεδώσει δι᾿ ἐγκολπίων, non iam ad. 
sponsalia firmande, sed ad delationis sinceram veritatem persua- 
dendam. denique observet prudens lector evidentem et irrefra- 
gsbilem horum, quae dixi, confirmationem ex ipso loei conspe- 
ctu palam extantem. refertur in illo citato historiae Cantacuzeni 
capite colloquiem arcanum Apocauchi cum petriarcha: inter id 
ille huic filise proprise cum eius filio nupties obtulit: patriarcha 
admittente, pactum ab utroque mutuum δι᾽ ἐγκολπίων firmstum 
est a duobus patribus de liberorum coniugio in horum absentia 
transigentibus iure paterno. quem hic ergo locum habere potest 
arrbsrum nuptislium aut pronubi annuli traditio, quam hic in- 
terpres cogitavit? sed de his plus satis. . 
εἰρκτὴ λήθης p. 247 v. 1T. non dubito quin haec scri- Ῥ 980 
bens habuerit in animo Pachymeres Procopii locum 1.1 de bello 
Persico c. 6, ubi de Persis deliberantibus quid de rege Cabade 
reda in ordinem — auctor ait: οἱ derit vc 
βασιλείου αἵματος οὐδ᾽ ὕλως ἔγνωσαν, ἐλλ᾽ iv g ε 
ὅπερ τῆς loge καλεῖν ——— ἣν γάρ tic ἐνταῦθα ἐμβληγ- 
ϑεὶς τύχῃ, οὐκ Ks, νόμος σφίσι μνήμην αὐτοῦ εἶναι, αλλα o&ve- 
τος τῷ ἀνομακόετι ἡ ζημία. διὸ καὶ τὴν ἐπωνομίαν ταύτὴν 
Πιρσῶν ἔλαχεν. hoc est ex novissima optima versione: 


— — 


— — 


*» 


956 OBSERVAT. PACHYMEBR. 


ruere tamen eorum animi ab effundende regio sanguine , satisque 
habuerunt aeservare Cabadem in castello oblivionis, ῥέα dicto 
ex lege, quae de eo qui fuerit illuc coniectus mentionem unquam. 
fieri. vetat, poena ettam capitali s propesita qui ipsius nomen 
protulerint./ quae causa fuit appellationis eNssmodi. vides in 
bis, ut rem, sic appellationem εἰρκτῆς λήϑης ex Perside venisse, 
et fuisse ibi videtur certa custodia, ia quam qui darentur, de iis 
mentionem deinde inferre ullam capitale foret. pari exemplo 
imperater Micheél Palaeologus, qui dum esset privatus, in Per- 
side fuerat, ut noster docet l. 1, videtur imitatione usus quem ibi 
visum probaverat, instituisse ut quoe Nicaeensi cuidam carceri 
mancipasset,, in perpetuum ibi tenerentur, nec quisquam erare 
pro iis sut omnino satagere vel menUone tenus auderet. hanc 
hnitationem iunvit particula similitudinis dc, indicans Nicaeen- 
aem custodiam Palaeologo fuisse pro aree aut castello, quam Per- 
sae vocabant nomine aequivalente his Graecis vocibus φρούριον 
λήϑης. nam non est audiendus Christephorus Persona, dum ibi 
φρούριον λήϑης Latine reddit custodiam quue lethe vocabatur, 

quasi λήθη Jethe Persicum, non Graecum vocabulum sit. haud 
paulo prudentius ultimus tempore, non merito , interpres Pro- 
copii Claudius Maltretus noster φφούριον λήϑης castellum obli- 
vionis Latine reddidit, in quo videri possit ei casu quodam 
praeeivisse Pachymeres, dum 1.4, de isto eodem agens erga- 
etulo, in quod ea conditione subibatur ut nefas esset illuc semel 
introductorum meminisse, illud κάστρον castrum sive caete/Jums 
ἐντονομαστικῶς appellat. cum enim de Barlsamo quodam, in- 
quieli ac suspecti ingenii homine, retulisset decrevisse impera- 
torem eximere sibi semel omnem in posterum de illo metum ac 
solicitudinem, quo id assequeretur, ait praecepisse cuidam e sibi 
fdissimis eum Nicaeam abducere, ac ibi πρὸ τοῦ εἰς κάστρον si6a- 
gaytiv στερῆσαι τῶν ὀφθαλμῶν, priuequam in castellum intro- 
duceret , oculis privare, 

εἰσιτά p.478 v. 4. multa toto hoc commate ἀνάρτητα 
et invicem inconnexa ponuntur. exprimuntur enim carptim , so- 
lis initis sententiarum delibstis, quae Graeci, pacem cum Lati- 
nis haud ex animo probantes, in scriptis Vecci reprehendebent, 
quid autem hic sonet aut quid sit vox εἰσιτά, haud in expedito 
est. forte εἰσιτά dictum ut προσιτά a recto προσιτὸν accessibile, 
ut εἰσιτόν significet introducibile, ut sic dicam, vel in£roduci di- 
gnum. quasi dicere vellent, quaestiones quae a Vecco moveren- 
tur, non esse dignas quae intreducerentur i in domum dei, hoc eet 
ecclesiam. an potius existimabimus εἰδετά positum pro εἰσιτέα; 
eo sensu ut negare velint introdacenda haec fuisse in ecclesiam, 
quippe quae eius quietem turbarent. 

ἔκκλητον p.875 v. 16. hic manifeste τὸ ἔκκλητον sonat 
ius provoogtionis. alioquin inanis essct quaa affertur m ad 





-— — — - — ^C 


LIB. 1. GLOSSARIUM, 557 


Jeniendum concessionis huius incommodum. nempo quod tale i ἡ, P 981 


licet a Graecis concessum, handquaquem tamen redigendum 
prexím videretur: nemine verisimiliter curaturo conferre ee "Con- 
stantimopoli Romam, laboréoso et periculose tot marium treiectu, 
ad liten suam provocatione τς trimslatam, ibi persequendam. 
est ergo sine dubio τὸ Éxxkneow, s provocstionis a iudicio pa- 
triarchae Constantinopolitani, et ahorum Orientalium ad pentili- 
cem Romenum; cuius iuris egnitio prolessieque ununi erat e tri- 
bus praecpwis capitibus quae ad ecclesiarum conciliationem ἃ 
Graecis exigebantur. ea capita his tribus verbis designabantur: 
τὸ πρωτεῖον, τὸ μνημόσυνον, τὸ ἔκκλητον. primatus papae, eius- 
dem inter sacra publica commemorstio, postremo ius appellatio 
nis ad eundem a sententiis synodorum aut patriarcharum. 

'EAÀAq0mxovtíac p.896 v. 9. venti nomen, ut ἀπαρκτίας. 
ventus vehemens flaus ab Hell 

ἐναιθριάζειν p. 405 v. 9. non eet hic ἐναιθριάξεεν eub 
dio esse: summa onim aostate, ut tunc erat, meriditmno sole fer- 
vente, haud essct ille cememoda statio. intelligendum ergo im- 
peretorem ad auram e septentrionali forte patente fenestra flan- 
ten) frigus captasse. aut ei frigore aéris camerae vf 6 coeli srdore 
defensi clausis fenostris utebatur , ἐνανθρεάξειν pro refrigersri po- 
situm fueril; ex eo quod plerumque fiat, ut quae sub coelo aperto 
jacent refriperentur, translato eo verbo etiam ad refriperationem 
quae aliter evenit. 1. 6 c, 29 mentio fit ὕδατος ἐξαιϑριαζομένου 
aquae sub dio refrigeratae; quod, etsi tunc quoque aestas eret, 
facilius intelligitur per noctem factum. αἱ hoc loco diserta fit 
diei mentio, cum designatione horae pomeridianae., 

ἐνδυτή p. 985 v. 8. recte Meursius docet ἐνδυτήν esse 
supremum sacrae mensae instratum. primum enim insternebatur 
arae quod dicitur ἀντιμίνσιον, sacra mappe, tuno tantum reces- 
sario imponenda altzri, quando non constabat an illud fuimset 
consecratum. supra illud, aut supra rudam aram certo saera- 
tam, extendebatur in praeporatione sacridicii linteum, qued sp- 
pellabant ματασάρκα, supra quod videlicet ἀμέσως corpus eive 
caro domini in eucharistia post consecrationem preesens reclina- 
betur. id velum corporale Latini vocamus, aeo plus erat in ipsa 
functione sacrilicü. st post ipsam ara operiebatur tapete sive 

, textus plerumque nifici; unde in illos usus pretiosa 

stragula offerebentur. qualis is haec fuit ἐνδυνή ab imperatore Mi- 
chaéle Palaeologo primum magno templo 8, 'BSophiae donata, deinde 
etiam ad pontificem Romanum missa. credibile est ex isto tapete 
super eram explicato apeciose pependisse i in frontem oltaris fim- 
brias, tuborum aut nolarum vel etiam malorum formis distin- 
ctas; ' unde Hesychius àyüvrav, si forte idem cum lvóvrj sit, 
αὐλωτὸν dixerit, quomodo αὐλωτοὺς φιμούς Pollux memorat 
lib, 10, ubi de ornamentis equorum. ἐκαλοῦντο | δέ τινες, inquit, 





958 OBSERVAT. PACHYMER. 


αὐλωτοὶ oio διὰ τὸ κώδωνας ἔχειν ἐπηρτημένους, οἷς ἔγχρεμε- 
τίζοντες ἵπποι ἦχον ἐποίουν προσύμοιον αὐλῷ. ita ille, ad sonum 
referens, quod non inverisimiliter δὰ speciem quoque pertinuit. 
nam alioqui κωδώνων, utcunque hinnitibus responsantium , so- 
mus non multum ad tibiae cantum accedit. forma vero tubi aut 
nolae in appendicibus ephippioruim, uti et militarium chlamydum, 
elegantiam ad aspectum habet. has appendices callicules sive gal- 
Jiculas vocabant, quas glossae veteres τροχάδας Grsece interpre- 
tantur, ea voce rotundum aliquid et volubile designantes; qualia 
erant tintinnabula et malogranata ex ora vestis Aaronicae depen- 
P 382.dentia Exod. 89 23. Passio S. Perpetuae describens vestitum 
Pomponii diaconi in visione apparentis: era£ vestitus distinctam 
candidam, habens multiplices calliculas. haec candida videri 
potest fuisse ἐνδύτας αὐλωτός Hesychii. ad cuius formam ἐνδυτή, 
operimentum arae, et ipsa αὐλωτός facile fuerit, multiplici ap- 
pendice callicularum eleganter ornata, insertis etiam speciose unio- 
nibus, ut hic noster memorat. diversa a superius dictis περὶ ἐν- 
δυτὴς καὶ τοῦ κατασάρκα docet Iacobus Gosr ad Euchologium 
p. 627, Meursium corrigi iubens: sed non persuadet, quoniam 
quem laudat fandum suae sententiae Symeonem Thessalonicensem, 
postquam consului, haud faventem ipsi reperi. ait in eo errere 
Meursium quod κατασάρκα non ἀμέσως arae nudae sed supra dv- 
τἰμίνσιον sterni solitum asserst. atqui non hoc suppliciter aut 
universaliter Meursius asserit, sed tantum quando non constabat 
de consecratione altaris; cuius asserti testem producit Manuélem 
patriarcham in haec verba: sd ἀντιμίνσια ovx εἰς πάσας ἀνάγκη 
κεῖσϑαι τὰς ἁγίας τραπέζας, ἀλλ᾽ εἷς ἃς οὐ γνώριμόν ἐστιν εἴτε 
καϑιερωμέναι εἰσὶν sire oU.  antimensia non omnibus imponi scd 
cris mensis necesse est, eed in eas de quibus non est notum, con- 
eecratae eint necne, addit statim rationem: sd γὰρ καϑιερωμέ- 
vev ἁγίων τραπεζῶν τόπον ἐπέχουσι | antimensia enim consecra- 
tarum eacrarum menearum locum obtinent. unde concludit: 
καὶ ἕνϑα εἰσὶ γνώριμοι καθιερωμέναι, οὐ χρεία ἀντιμινσέων ἐκεῖ. 
et ubi perepectum εδὲ aras esee consecratas, opus antimensiis 
non est ibi, addit et aliud testimonium Nicephori Homologetae 
sive confessoris, qui agens de ἀντιμινσίοις, κυρίως δὲ inquit 
ἐπ᾽ ἐκείναις τῶν τραπεζῶν τίϑενται, ἃς καϑιέρωσις οὐχ ἡγίασεν. 
proprie vero super eas sacrae mensas ponuntur , quas consecra- 
tio non eanctificavit. non igitur absolute dicit Meursius τὸ κατα- 
σάρκα supra ἀντιμίνσιον sterni,. vidi autem et accurate perpendi 
indicatum a Goare contra Meursium Symeonis Thessalonicenis 
locum, qui sic habet, arae ad sacrificium instructae apparatum 
memorans: κατασάρκα δὲ τὸ λεγόμενον εὐθύς, καὶ μετ᾽ αὐτὸ τρα- 
ϑεδξοφόρον κέχτηται. — quod vocatur catàsarca, statim; post illud 
érapezophorum habet, agit de ara utique consecretm, quae si 
talis non esset aut esse non scirelur, non negéret superimpositio- 





. LIB. I. GLOSSARIUM, ι 659 
nem necessariam ἐνειμενσίου. huno locum Symeonis Thessaloni- 


censis Goar sic vertit: inderujam vero vestem, quae ad carnem 
dicitur, e$ euperne mantle adepta “εἰ, tria non probo , quod 
τὸ κατασάρκα iaterulem , quod τραπεξζοφόρον mantile, quod κέ- 


.srqsas reddat adepta est: nam κέχνηται hoc loco est poseidet aut 


Àabet. κατασάρκα nomen proprium veli sacri in quo ἀμέσως re- 
clinetur eucharistia sive corpus et caro domini, ecclesiastico vo- 
cabulo debuerat exprimi. denique τραπεζοφύρον velum potius 
est quo superne sancta conteguntur, quale quod nosiro more 
supra calicem aut sacram pyxidem Christi corpus aut sanguinem 
continentes supra aram extenditur. declarat hoc mox Thessajo- 
nicensis ibidem, ὅτι inquiens τάφος ἐστὶ καὶ θρόνος Ἰησοῦ. signi- 
ficat: sacra eucharistia super aram isto quem describit apperatu 
oculis fidelium proposita duos indicari Christi status, iacentia in 
sepulcro et resurrectionis gloria conspicui tanquam in throno, 
pergit idem declarans, ναὶ τὸ μὲν (xazacagza) ἐστὶν εἷς σίνδων 1j 
“τεριειλήϑη νεκρός. ac cataearca quidem, eive corporale, sin- 
donem repraesentat qua mortuus. Christue involutus est. 100À 
ὡς δόξης περιβολή, ὡς καὶ ὃ ἐπὶ τούτῳ ἐν τῷ τίϑεσϑαι ἐμφαίνει 
ψαλμός, κύριος ἐβασίλευσε, λέγων, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο. illud 
vero (hoc est τραπεζοφύρον) u£ gloriae amictus (partim, hic ad- 
dit de suo interpres nescio quare), at et quà dum euperponitur 
(sanctis velum) cani solet Psalmus demonstrat, dicens: dominus 
regnavit, decorem induit, hactenus Thessalonicensis; ex qui- 
bus eius verbis apparet nihil Meursio Thesaalonicensem adversari, 
sed potius refellere ipsum interpretem Euchologii, in eo quod ad 
ordinem lotionis sacrae mensae p. 697 τραπεζόφορον mantile 
fuisse dicit, illud praeterea confundens cum ivóvrj, quod illi 
neutiquam concesserim, nisi testem laudet. 


Σνοφία p. 469 v. 4. quas nos hodie vulgo dioeceses voca- P 383 


mus, ἐνορίας Graeci dicunt, regiones episcopi cuiusque ditioni ac 
potestati ordinariae proprie subiectas. nam dioecesis vocabulum 
latius olim patebat. 

Ἐξαυτωφειανοί p. 66 v. 9. πρὸς plv τῶν ᾿Εξαυτωρεια- 
ψῶν πατριάρχην. hocest Ársenium patriarcham. — sic duo codd., 
Vaticano omittente, ut solet in obscuris. manifeste hic memora- 
tur patriarcha quidam Exautorianorum distinctus a patriarcha 
simpliciter et κατ᾽ ἐξοχήν sic dicto. Exautoriani qui dicerentur, 
suspicari licet ex his quae tradit Meursius verbo ἐξαυτωρεία, ubi 
docet ex Suida ἐξαυτωρείαν dici ἐλευϑερίαν ἀπὸ στρατείας miesio- 
nem a militia, quod et innuit Leo in Tacticis Const. 90, milita- 
res dividens in duo genera. ὅσοι τοῦ στρατοῦ εἰσί, sit, xal 0cos 
τῆς λεγομένης ἐξαυτωρείας. hinc videlicet ἐξαυτωρειανοὶ voca- 
bantur qui emeriti aut aliis idoneis causis legitime missi a militia 
militum privilegiis gaudebant. inter quae suspicari licet et hoc 


. fuisse,-ut ubivis agerent, non a loci episcopo sed a patriarcha in 








560 OBSERVAT. PACHYMER. 
epiritoalibus penderent. quare preesto habebant vicarium pa- 


triarehae, ad quom illo absente recarrerent. quia vero ubi erat 
imperator, ut tunc Magaesiae, magnus erat exautoriamorum nu- 
merus, et cwm illis propatriarcha proprius ipsorum , ad hunc 
cengregati proceres mittunt ut patriarcham, cuius eret vicarius, 
accerseret Nicaea, quod eius opera et auctoritate praesentis res de 
qua trectabetur egeret. haec epinabar in loco perplexo, donec 
quid certius occurrerit, non nesciens tamen post captam a Latinis 
Constantinepolim et mortem Ioannis Cemateri, sub quo patriarcha 
Graeci ex ea urbe pulsi per Letinos sunt, electum ab isdem 
Graecis imperii sedem Nicaeae-hebentibus patriarcham titulo nihi- 
lominus Constentimopolitanum, qui secris praesideret, Michaelem 
Áutorisenum, quem eli Saurianum vocant; qunetiam Ársenium 
hoc capite memoratum, quí a Miebaéle Autoriano septimus ean- 
dem patriarchalem Ni:oaeae sedem fenuit, reperio Autorianum 
quoque dictum. sed quid haec ad πατριάρχην ᾿Ἐξαυτωρειανῶν, 
de quo hic mentio? quaerendum igitur amplius, nisi quis conie- 
cturae a me prius propositae acquiescendum putet. 

ἐπαλαστέω p. Q08 v. 15. οἷον ἑαυτὸν ἐπαλαστήσας. 
repetit et 1. 6 c. 6. non posui hoc verbum in hoc catalogo ut 
lectorem docerem quid valeret (confido enim id ipsum ex Homeri 
lectione didicisse, apud quem "Oóvos. « v. 959 legerit τὸν δ᾽ ἐπα- 
λαστήσασα προσηύδα Παλλὰς ᾿4ϑήνη. ubi | Didymus expouit ἐπὶ 
τοῖς λεχϑεῖσιν, ὡς ἀλαστοῖς καὶ δεινοῖς οὖσι, δεινοκωϑήσασα), 
sed at admoneam de genio Pachymeris, quem deleotat verba vel 
semel poétarum cuipiam veterum usurpata in oratione sua ponere; 
quae una ex causis est eius ebsouritatis. sed et hoc praeter Ho- 
meri auctoritatem novet, ut verbum epud illum neutrum ipee 
activum faciat. non enim ξαυτὴν ἐπαλαστήσασα Homerus | posuit 

 utnoster, et si quid id refert, simplex quoque huius, ἀλαστή- 

σας, idem princeps poétarum absolute sine regimine CASUS poeuit 
Fliad. & v. 1665, ubi ἅσιος “Ὑρτακίδης... ἀλαστήσας ἕπος ηὔδα, 
non autem ἑαυτὸν ἀλαστήσας, ut hic Michaél Palaeologus ἃ Pa- 
chymere inducitur. 

ἐπέχειν p. 266 v. 18. videtur hoc loco ἐπέχειν nove po- 
situm pro coercere et castigare verbis aspere aliquem, — vide vo- 
ces ἀναδέχεσθαι οἱ πνευματικός: nam ex ibi dictis patebit ratio 
interpretationis huius loci meae. 

P 384 ἐπευκτεῖν p. 288 v. 11. lego hic ἐπευκτησάμενος a verbo 
ἐπευκτεῖν satis inusitato illo quidem , non tamen abhorrente a 
stylo huius scriptoris antiquerii, si quis alius, et festidire obvia, 
sectari avia palmarium putatis. forte is legerat apud LXX [e- 
rem. 20 ἐπευκτὴ ἡμέρα, hoc est, ut Hesychius interpretatur, 
ἐπιθυμητή, ut Suidas, εὐχῆς ἀξία. — satis hoc illi fandamenti fue- 
rit ad verbum ἐπευκτεῖν fabricandum, ut alia passim multa. nam 
quid hic aliud, qued ad rem faciat , comminiscamur? codex 





LIB. I. GLOSSARIUM. 961 


Barberinus habet ἐπαικτησάμενος, Allatianus ἐπικτησάμενος. 
Vaticanus, ut in similibus solet, pro eo quod non intellexit, alia 
omnia nec sententiae consentanea subiecit. manifestum autem 
est neutram illarum vocum huc quadrare. nec aliud occurrit 
quod ad mentem auctoris tolerabiliter se accommodet, quam 
ἐπευκτησάμενος. 

ἐπίδοσις p. 286 v. 16. κατὰ λόγον ἐπιδόσεως. . significat 
non ordinarium et proprium fuisse hunc Proconnesiae ecclesiae 
pastorem, sed hoc in ea pro tempore officium exercuisse ex com- 
missione aut delegatione, ut loquuntur, precario et concessione, 
quae lic ἐπίδοσις vocatur; uti et p. 860 v. 11, ubi de quodam 
Latino episcopo quondam Crotonae scribitur, voluisse imperato- 
rem καὶ ἐκκλησίαν διδόναι οὗ τῷ λόγῳ τῆς ἐπιδόσεως dg σχολά- 
ξοντι τῆς λαχούσης, commendare ipsi ecclesiam administrandam 
ex delegatione, non ordinaria potestate , cum is ecclesiae quam . 
dudum fuerat sortitus, cura iam vacaret. 


ἐπικόμπια p. 204 v. 1. ita cod. Allat., ex quo putavi 
corrigendum Barber., qui ἐπιγκόπεα exhibet. Vatic. clare Allatia- 
no cousentit. sunt autem ἐπικύμπια ea quae ab eliis ἐπικόμβια 
vocantur a Meursio laudatis eo verbo, nempe sudariola aut linea 
segmenta, quae ligatis intus certo numero nummulis materiae di- 
versae in plebem confertam iaciebantur solemnitatibus certis. lo. 
Cantacuzenus l. 1 c. 41 p. 125 ed. Reg. τῇ ἡμέρᾳ xa0' ἣν ὁ pa- 
σιλεὺς χρισθεὶς ἔξεισι τοῦ ναοῦ, παρά τινὸς τῶν συγκλητικῶν. ὃν 
ἂν βασιλεὺς ἐθέλοι, εἰς τὸν δῆμον ῥίπτονται ἃ λέγουσιν ἐπικόμ- 
βια᾽ δύναται δὲ τοῦτο ἀποδέσμους τινὰς ἐν ὀθονίων τμήμασι ὃε- 
δεμένους, ἔνδον ἔχοντας νομίσματα χρυσὰ τῶν βασιλικῶν τρία καὶ 
ἐξ ἀργύρου τοσαῦτα ἢ καὶ πλείω, καὶ ὀβολοὺς ἀπὸ χαλκοῦ τοσού- 
τους. hoc est ex versione Pontani nostri: die quo imperator 
unctus a templo éxit, ab aliquo eius optimhitium, quem ad hoc 
elegerit, in populum iaciuntur quae vocant epicombia. suit 
autem fasciculi segmentis linteis illigata habentes numismata 
aurea imperatoria tria, totidem argentea aut plura, et obulos 
aereos totidem.  haecille. ex quibus obiter collige cur auri non 
fiat in nostro Pachymeriano loco mentio, sed argenteorum dum- 
taxat aereorumque nummulorum. aurei scilicet nummi largitio- 
nibus imperatorum causa et nomine factis reservabantur: liaec 
autem patriarchica erat, non imperetoria epicombiorum sparsio. 


ἐπιλυγάξειν p. 868 v.9. sd duoloynufva ἐπιλυγάζετο. 
duo ultima verba Vatic. de more παραφραζων his aliis commutat: 
«d συμπεφωνημένα ἐπεσκεπάζετο. significat auctor hunc legatum 
cralis Serbiae dissimulasse in tractando prius conventa et stipu- 
lata inter imperatorem et cralem, astuto illa silentio tegendo, ne 
mentione facta illorum ea rata habere videretur, λύγη interpre- 
tibus Homeri est ἐν ἴσῳ τῷ ἡλύγη, 0 ἐστι σκέπη, στιά. unde est 

Georgius Pachymeres I. 86 





562 OBSERVAT, PACHYMER. 


P 985 λυγαῖον φῶς maligna lux. binc ἐπιλυγάζειν valebit obscurare, 
caligine offundere, artifici silentio premere atque involvere. 
ἐπιστημονάρχης p. 261 v. 8. ἐπιστημονάρχης vox est 
composita ex ἐπιστήμων et ἀρχή ad. significandum principem co- 
gnitorem, hoc est, eum cui in primis cognoscendi de re aliqua 
jus competit, aptum vocabulum ad explicandam principum aut 
magistratuum saecularium interventionem in synodis aut coetibus 
ecclesiasticis. non enim iis praesident ut iudices cum iure suſſra- 
gii decisivi, sed intersunt ut testes, solo cognitionis approbatricis 
arbitrio decretis auctoritatem conferentes, et ad executionem ro- 
bur saecularis potestatis adiungentes. ubi notandum primatum 
istum cognitionis, qui competere principibus, non ecclesiasticis 
hic dicitur, esse respectu caeterorum sui ordinis, hoc est laico- 
rum, inter quos primis ipsis convenit talia nosse. alludunt igi- 
tur haec nostri auctoris verba ad veterem memoriam historiae 
ecclesiasticae, quae Constantinos Theodosios Marcianos aut ab his 
missos legitime praesedisse concilis fidem facit, isto nimirum 
quem exposui modo. quare vox βασιλέως hic universim et inde- 
finite sumenda, quatenus non hanc determinatam personam sed 
quemcumque ad imperiale fastigium evectum indicat, participium 
autem ei adiunctum , δικαιουμένου, designat ius talis cognitionis 
et praesentis arbitrii in ecclesiasticis coetibus, usu antiquo et 
patrum ecclesise veterum consensu, principibus competens. re- 
perio usum hoc vocabulo in eadem notione Demetrium Chomate- 
num archiepiscopum Bulgariae in responsionibus ad Constantinum ᾿ 
Cabasilam archiepiscopum Dyrrhachiensem, relatis a Leunclavio 
l. 5 Iuris Graeco - romani p. 316 et sq. ed. Francofurtensis an, 
1640. ibi enim haec leguntur: ὁ βασιλεὺς γὰρ ola κοινὸς τῶν 
ἐκκλησιῶν ἐπιστημονάρχης xal ὧν καὶ ὀνομαζόμενος καὶ συνδδι- 
καῖς γνώμαις ἐπιστατεῖ καὶ τὸ κῦρος ταύταις χαρίζεται" ἐκκλησια- 
στικὰς τάξεις ῤῥυθμίξει, καὶ νομοτεϑεῖ βίῳ καὶ πολιτείᾳ τοῦ βήμα- 
tog, ναὶ μὴν καὶ δίκαις ἐπισκόπων καὶ κληρικῶν καὶ πρὸς γε χη- 
ρευουσῶν ψήφοις ἐκκλησιῶν. ἐνάγει δὲ καὶ ἀπὸ ἐλάττονος τιμῆς 
εἰς μείζονα, δηλαδὴ ἀπὸ ἐπισκοπῶν εἰς μητρόπολιν, 4 ἀνδρὸς 
ἀρετὴν ἢ πόλιν τιμῶν εἰς. haec ibi, aliaque; in quibus si cui 
forte is auctor videatur potestatem hoc verbo indicatam extendere 
letius quam ut possit contineri intra terminos sacris canonibus et 
exemplis orthodoxorum principum dudum fixos, praesto est ido- 
nea in contrarium exceptio: nempe hominis schismatici, qualem 
se Demefrius hic eodem isto scripto palam declarat, auctoritatem 
nihi! legitime praescribere contra doctrinam disciplinamve ca- 
tholicam. 
ἀπίσχεσις p. 995 v. 16. agit de sacerdote qui attentave- 
rat benedicere nuptiis sine facultate chartophylacis, cui ideo in 
poenam suspensio a functione sacerdotii irrogata sit. est ergo 
ἐπίσχεσις ecclesiastica notione, quod iuris canonici consulti suspen- 








τη 


- -- — — τοι 


LIB. I.. GLOSSARIUM. | 963 


&ionern vocant, speciem ecclesiasticae censurae excommunicatione 
minorem. quod ctiam indicant verba mox sequenlia: τοῦτο γὰρ. 
ovx ἔδοξε τοιοῦτον ἢ τι ἄλλο μέτριον τῶ βασιλεῖ ἀγγελϑέν, ἀλλ᾽ 
ἀφορισμὶς ἄντικρυς. quibus significatur imperatorem re sibi nun- 
tiata ita exorsisse, quasi non suspeneio illud sed excommuni-atio 
maior fuisset, confundendo species gradusque censurarum cano- 
nicarum. — Vaticanus solita libertate hunc locum παραφραάξει, pro 
illis verbis ὡς πρόστιμον. ... ἐπίσχεσις ἦν, sic scribens: ἐσχόλαστο 
τῆς ἱερωσύνης παρὰ τοῦ πατριάρχου πρὸς καιρόν. de suo addit 
mentionen patriarchae. 


£savolaggos p. 891 v. ὅ. τοὺς ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς, οἷς P 386 


ἑταιριάρχους λέγουσιν. hinc, praeter ea quae de hac voce notat 
Meursius, intelligimus introductores sive admissionales imperato- 
rum Zaeteriarchos dictos, quod nempe tribuni praetorianorum, 
quibus proprie id nomen convenit, plerumque isto admittendi ad 
principem officio fungerentur, . 

ξτεροϑαλής p. 299 v. 10. τὴν ἑἕτεροϑαλῆ ἀδελφὴν av- 
τῶν, nempe Ioannis εἰ 'Iheodosiae liberorum Marthae sororis 
imperatoris. cap. sequenti de eadem Nostongonissa loquens no- 
ster habet iterum xal τῆς αὐτῶν ξτεροϑαλοῦς τῆς Νοστογγονίσσης. 
quid sit hoc loco ἑτεροθαλῆς, clare docet Eustathius ad Iliad. αὶ 
p. 1283 v. 2 ed. Rom, παῖδες πατρὸς μὴ ὁμομήτριοι ἑτεροϑαλεῖς 
λέγονται. filii. patrie eiusdem , sed matris diversae. res porro 
in praesenti sic se habuit, ut diserte tradit Pachymeres sub finem 
c, 19. Tarchaniota vir Marthae et ex ea pater Ioannis et Theodo- 
aiae, ex priori uxore genuerat antea Nostongonissam, cui vide- 
tur ad distinctionem maternum familiae nomen adhaesisse. hacc 
eo notavimus quia in vulgaribus lexicis haud satis disertim expri- 
mitur haec istius notio vocabuli. 

εὐλογία p. 407 v, 8. etsi videri potest agere auctor de 
benedictione a patriarcha post perceptionem an/idori, hoc est, ut 
suo loco demonstravimus, pania benedicti, accipienda, tamen 
verisimilius est εὐλογίας vocabulo panem ipsum benedictum hic 
significari, ut ὃν dia δυοῖν historicus expresserit, dum et ἄντι- 
δώρου et εὐλογίας distincte meminit, duo eiusdem unius rei vo- 
cabula continuans, retinui porro Latine nomen eulogiae, quippe 
in hac notione Latinis ecclesiastice scribentibus tritum. unum 
affero exemplum e plurimis passim occursuris, ex decreto Pii pa- 
pae eius nominis primi, quo putatur hunc usum sanxisse bene- 
dicti panis in ecclesia distribuendi his qui ad eucharistiae per- 
ceplionem parati non essent, id sic habet Conciliorum tomo 1 
p. 234 ed. Heg. de ob/ationibus, quae offeruntur a populo, et 
consecrationibus quae eupersunt, vel de panibus quos deferunt 
fideles ad. ecclesiam, vel. certe de suis, presbyter. convenienter 
partes incisas habeat in vase nitido et convenienti, ut post mis- 
earum eolemnia, qui communicare non fuerint parati , eulogias 


P 387 


564 OBSERVAT. PACHYMER. 


omni die dominico et in. diebus festis exinde quae cum benedi- 
ctione prius faciat, haec Pius papa et martyr. ex quibus vides 
cur exclusus participatione eulogiae in festo 8. Georgii Michael 
Augustus dixerit ἀνέορτα ξορτάσαμεν festum infestum celebravi- 
mus. hoc est: non id fecimus quod fieri festo die ad eius legi- 
timam celebrationem fas et usus ecclesiasticus poscebat. 
εὐχέλαιον p. 611v. 11. ad vocem εὐχέλαιον haec anno- 
tat Meursius: eic dicebatur sj ἀκολουϑία quae in consecratione 
olei peallebatur a septemeacerdotibus. eruditus interpres Eacholo- 
gii nolis ad εὐχέλαιον p. 481 sic scribit: passim autem rursus 
εὐχέλαιον vocatur, quasi dicas (non olei consecrationem, ut 
barbare Meursius in. Glossario) sed oleum cum oratione, compo- 
sitis ad. inyicem εὐχῆς et ἐλαίου vocibus. haec ille; qui vereor 
ut tam facile praestet aequitatem suae censurae, quam Meursius 
ab interpretatione sua barbariei notam eluet. nam revera tota 
ceremonia ac ritus multis orationibus ac benedictionibus constans, 
quo consecrabatur oleum, εὐχέλαιον vocatur. videtur autem 
auctor notarum ad Euchologium idem hoc loco passus, quod 
humanitus contigisse refert Gellius l. 7 Noctium Atticarum c. 17 
grammatico cuidam celebri a se interrogato de notione vods ob- 
noxius. de quo sic ibi Gellius scribit: qua vero ile grammati- 
cus finitione usus est, ea videtur in verbo tam multiplici unam 
tantummodo usurpationem eius notasse. sic enim et P. Goar, 
cum plures εὐχελαίου species fuerint, omnia ad unam trahit, eam 
qua oleum ad unctionem infirmorum parabatur; ἃ qua tamen 
ipse alibi diversam memorat p. 441, cuius ἀκολουϑίαν sive offi- 
cium ac consecrationis ritum editum se vidisse ait, etsi suae col- 
lectioni non curaverit inserere propter suspicionem cuiusdam in 
eo ἐϑελοθρησκείας etsuperstitionis, certe hoc quoque cuius hic 
Pachymeres meminit ἐὐχέλαιον. tum ab illo non immerito Goari 
suspecto euchelaeo pro mortuis, quam Graeci vocant τελετὴν 
ἐλαίου ὑπὲρ τῶν κοιμηϑέντων, tum a consecratione olci pro infir- 
mis, manifeste diversum est. quin docuit me eruditissimus Alla- 
tius usu obtinuisse apud Graecos ut quidam ritus εὐχέλαια vocen- 
tur, in quibus nullus olei usus intervenit, uti exempli gratia ali- 
quando, inquit, florem aut ramulum sencti cuiuspiam reliquiis 
aut imagini praecipuae venerationis admotum ad aegrum deferunt, 
qui confidens sancti eius precibus iuvari, eo flosculo ramo eut 
etiam linteo dolentia sibi membra contingit. hoc, ut qui vidit 
fide dignissimus testatur, εὐχέλαιον appellant. neque hic ἐλαίου 
mentionem κυρίως ac proprie, sed μυστικῶς et figurate usurpari 
putant, quatenus olei symbolo dei, quae his ritibus imploratur, 
misericordia, designatur et ἔλαιον ὠντὶ ἐλέου sumitur. 
£vys vos in titulo capitis 121. 8 (p. 6) zd κατὰ τοὺς (v- 
γήνους, et similiter in titulo c. 18 ἀπολογία τῶν ξυγήνων. ese. 
oc nomen non proprium gentis, sed appellativum , ut ἐγρύται 


e 





"" ^?" "VA. W^ "A. 


LIB. 1. GLOSSARIUM. 565 


et χωρῖται,΄ quibus istos alias vocobulis indigitat noster, manifeste 
patet ex fine capitis 13, ubi sic legitur in Állatiano: ταῦτα περὶ 
τοὺς ToU [Uyov διαπραξάμενοι. en quos fuygvovg dixerat, iam 
τοὺς TOU ζύγου vocat, hoc est, iuguin incolentes sive montanos, 
Barberinus tamen et Vaticanus vocem ζυγήνους hic quoque re. 
tinent. 

ἡμιάνδριοε p. 351 v. 156. quid aliud ἡμιανδρίους inter- 
pretemur in comitatu virginis regiae quam semiviros eunuchos, 
ministrare in Oriente principibus feminis solitos? 

ϑεραπεία p. 211 v. 18. oratimperator excommunicatus 
patriarcham τοῦ δεσμοῦ τὸν ἱκέτην ἀνεῖναι xol μετεγνωκότι τὴν 
ϑεραπείαν ἐπάγειν ἣν ἐκεῖνος βούλεται. hic ϑεραπεία peculiarem 
et ecclesiasticam habet notionem, significans opera quae vocant 
satisfactoria, puta ieiunia humiliationes et similia reis magni et 
publici criminis ad expiationem canonicam iniungi solita veteri 
ecclesiae disciplina, quare θεραπεία hic id ipsum est quod Latini 
ecclesiastici scriptores poenitentiam vocant; uti poenitentes, qui 
culpas expiant suppliciis, ϑεραπευταί Philoni, S. Basilio et aliis 
Graecis dicuntur. talem apud Pachymerem esse significatum hu- 
jus vocis, demonstrat quod infra eodem capite patriarcha impera- 
tori ϑεραπείαν πράττειν προσέταττε. et, paulo post haec patriar- 
chae ad imperatorem verba recitantur: ϑεραπείαν ποίει, καὶ 
δέξομαι: ad verbum fac poenitentigm et accipiam». unde mox 
vocatur ἀντίποινος ϑεραπεία, et additur eam quadam aequalitate 
respondere gravitati criminis debere. 


ἱερολογία p.925 v. 18. quid sit hoc loco [sooAoyía et P 388 


fegoloysiv merito quaeritur. vir eruditus, editor et illustrator 
Euchologii sive Ritualis Graecorum, ἱερολογίας eacra registra 
interpretatur et [egoloyeiv in registra recensere. describens enim 
in Euchologio p. 268 et sequentibus apnsculum cui titulus est 
τάξις τῆς ἁγίας ἅλης ἐκκλησίας, haec ex eo verba de charto- 
phylace ἔχων δὲ τὰς ἑερολογίας τῶν μνῃστειῶν, ἱερολογῶν αὐτάς 
sic latine reddit: sacra insuper registra matrimoniorum penes ee 
habet, quae postquam in registra recensuerit, huic expositioni 
meus me vetat auctor acquiescere, dum bic scribit προνόμιον 
fuisse chartophylacis üt nutu arbitratuque dumtaxat ipsius istae 
quaecumque demum sint Hierologiae fierent. Hesychius mgovo- 
μεα esse docet zd. ὀφειλόμενα τῷ ἀξιώμανε, decora aut privilegia 
quae eximie debentur alicui dignitati. splendidus in primis ac 
praecellens chartophylacis magistratus est; cui propterea vix est 
ut credi possit attributum vice προνομίου et honoráriae praeroga- 
tivae pensum ac laborem non solum penes se habendi registra 
matrimoniorum, sed eliam manu propria conficiendi, nomina 
nubentium in registra recensendo, ut idem interpres loquitur, 
reddens vocabulum (ísgoloyóv, quo propriam chartophylacis 
functionem Graecus scriptor declaravit. atqui haec quidem mu- 


- 


[9 


966 OBSERVAT. PACHYMER. 


nera nihil honorificum aut tanto fastigio dignum habentia actua- 
rios potius ac vulgares scribas vel ad summum tabularii custodes 
deceant. longe aliter 'Thessalonicensis Symeon quid auctoritatis 
circa matrimonia chartophylax exercuerit indicat his verbis: xol 
τὰ τῶν γάμων νομίμως φροντίξει γίνεσθαι. ut legitime celebren- 
ἐμ} matrimonia curat,  porroinstitutione Christi, qui matrimo- 
nium ex civili contractu in sacramentum evexit, ut id rite perpe- 
tretur opus est sacra aliqua ecclesiastici ministri functione, qua, 
ut Evaristus antiquissimus pontifex epist. ad episcop. Africanos 
Joquitur, nubentes suo tempore eacerdotaliter , ut mos est, cum 
precibus et oblationibus a. sacerdote benedicantur. huius bene- 
dictionis effectus quis sit, docet Siricius item pontifex epistola ad 
Himerium Tarraconensem c. 4, ubi interrogatus ei desponsatam 
alit puellam alter in matrimonium possit accipere , respondet: 
Aoc ne fiat modis omnibus inhibemus, quia illa benedictio, quam 
nupturae sacerdos imponit apud. fideles , sacrilegii instar est, 
si ulla transgressione violetur, hanc benedictionem praesentibus 
in ecclesia sponsis a sacerdote conferri antiquissimi per omnes 
ecclesias moris est. Concil. Carthag.IV Can. XIII. sponsus et spon- 
δα cum benedicendi sunt a sacerdote, a parentibus suis vel pa- 
ranympéhis offerantur. quia vero episcopi est designare sacerdo- 
tem, quem potissimum velit ista sacra circa coniuges ceremonia 
defungi, patriarchae Constantinopolitani hanc proprie curam char- 
tophylaci sive cancellario suo demandaverant, ut vel ipse per sese 
sponsis hoc modo benediceret, vel sacerdotem eligeret qui id 
faceret, adeo ut citra eius assensum ac iussum nullus preabyter 
id rite ac legitime posset agere. hoc est quod docet hic noster, 
dum ait προνόμιον esse chartophylacis τὸ προτροπαῖς ἐκείνου τὸς 
ἱερολογίας γίνεσθαι. non sine facultate ac mandato eius adhi- 
beri sponsis a. sacerdote ullo nuptiales benedictiones. quare ile 
τὶς τῶν ἱερέων ὃς δίχα τῆς τοῦ χαρτοφύλακος προτροπῆς νυμφίους 
ἑερολόγει, sacerdos: quidam qui citra mandatum ac nutum char. 
£ophylacis eponsis benedixerat , suspensionis ob id poena est mul- 
tatus, ut mox Pachymeres subiungit. est igitur ξερολογία sacra 
functio sacerdotis circa sponsos, quando in ecclesia rite matrimo- 
nio iunguntur; id quod dudum antea me docuerat Nicephorus 
Bryennius Caesar sub finem libri ΠῚ commentariorum ἃ me nuper 
editorum, ubi narrans illegitimas nuptias contra omne fas atten- 
tatas a Botaniate invasore imperii cum Maria Augusta coniuge 
Michaélis Ducae solio deturbati adhuc viventis, refert, cum iam 
sponsi ambo in ecclesiam venissent, sacerdotem qui ad eam fun- 
ctionem peragendam paratus fuerat ( ὁ μέλλων τὴν μνηστείαν τε- 
λέσα!ι) collegisse se et quantum piaculi conscisceret reputantem, si 
bigamum, cuius etiam secunda uxor adhuc viveret, cum muliere 
cuius item maritus adhuc superstes esset, ecclesiastica benedictione 
P 389 coniungeret, cunctatum esse prodire ex altari. tunc autem con- 








LT T m - WS €. 





LIB. I. GLOSSARIUM. 567 


ciliatorem sacrilegarum nuptiarum Issacium Caesarem alium istius 
loco sacerdotem submisisse, ὃς xal τὴν ἱερολογίαν ἐτέλεσεν, qui 
nuptialis ritus ceremoniam peregit, haec Bryennius Caesar, qui 
paulo ante functionem eandem verbo εὐλογεῖν designaverat, de 
aestu ac scrupulo prioris sacerdotis sic scribens: evvayayoy ἕαυ- 
τὸν καὶ γνοὺς ὅπῃ καχοῦ φέρεται μοιχείαν ἅμα καὶ τριγαμίαν εὐλο- 
γῶν, ubi εὐλογεῖν idem est quod ἱερολογεῖν : utrumque autem 
significat sacrum illum ritum quo sacerdos sponses in matrimo- 
nium coniungit; quem benedictionem ab amtiquis ecclesiasticis 
scriptoribus Latine vocatum vidimus. in quo tamen est praeterea 
observandum esse et aliam benedictionem nuptialem, quae coniu- 
gibus per verba, ut loqui solent, de praesenti reto iam matrimo- 
nie ἃ sacerdote copulatis solet adhiberi; de qua intelligitur illa 
quaestio quam theologi movent, an sit peccatum consummare 
matrimonium, ane ecclesiae benedictionem etc. vide Sanchez 1, 8. 
disp. 12. caeterum prior illa de qua diximus benedictio est quae 
hic (sgoAoylag et ἱερολογεῖν vocabulis exprimitur. huc facit Geor- 
gà Acropolitae locus, Hist. n. 83. πληροῦσι τὴν τῶν παίδων συν-- 
ἄφειαν, τοῦ πατριάρχου Γερμάνου τὰ τῆς fspoloylag τελέσαντος. 
agit de nuptiis Theodori iunioris Lascaris cum Helena filia Asanis 
Bulgariae regis. adde ettitulum can. 6 Neocaesariensis recitati a 
Matthaeo Blastare verbo γάμος; qui sie habet: περὶ τοῦ μὴ συν- 
δστιᾶσθαι τῷ διγαμοῦντι τὸν ἱερολογήσαντο. 

ἰχνηλάτης) p. 464 ν. 9. πωϑθικετεύει in τῶν χνηλάτου 
παραβολικῶν etc. ait imperetorem, cum videret quosdam in- 
consulto zelo improbare concordiam cum Latinis initam, congre- 
gari iussisse episcopos omnes et monachos; tam ipsum in illo con- 
sessu medium orationem inchoasse, rogando ex Ichnelatae Para- 
bolicis, cuius loci ad hoc tempus opportuni plerosque ipsorum 
recordari confidebat, ne potius mallent imitari avide praefesti- 
nantes quam prudenti patientia maturitetem occaeionum et rerum 
expectare cessando solitos, multos dies, ne dicam hebdomadas, 
in huius sum loci meditatione versatus, cuius cum intelligendi 
una spes et ratio sita esset in notitia scriptoris in eo laudati, to- 
tum me dedi investigationi istorum παραβολικῶν ἰχνηλάτου hic 
memoratorum, ignotissimi tum mihi operis, quoad eruditissimus 
juxta humanissimusque Leo Aletius ὅ πάνυ primo indicium, de- 
inde etiam copiam perreri eius et Latinis prorsus hactenus inco- 
guiti commentarii fecit. totum avide perlegi: quinetiam, quod 
sic expedire visum est, raptim Eatinitate donatum in harum Ob- 
servatiomum appendicem conieci. ibi videbit, si tanti iudicet, 
studiosus lector quem eius hic indigitat imperator lecum, disser- 
tatione parabolica sexta, qua fabeliis ad id aptis stultitia traduci- 
tur eorum quos ipsis statim exordiis longorum negotiorum impa- 





*) cf. Glossar. alter. v. xvndcruis. 


568 OBSERVAT. PACHYMER, 


tens abripit aviditas ad fines successusque praevorandos, hic 
agendum mihi puto de nomine ἐἰχνηλάτης, quod cum tamquam 
proprium istius vel auctoris vel operis ponatur , neutri tamen ex 
origine convenit; quae mihi fuit causa illud ab eius titulo in La- 
tina interpretatione removendi. primus vocabulum ἐχνηλάτης ad 
hunc librum appellandum adhibuit Graecus illius interpres Symeon 
Seth, imitatus, ut ipse ait, sed ex parte dumtaxat, Arabem in- 
nominatum, qui ex Persica dialecto , in quam has parabolicas 
dissertationes Perzoés ex Indicis originibus transtulerat, Arabice 
illas reddens, operi titulum imposuit compositum ex nominibus 
duarum personarum, quarum dialogus maiorem implet partem 
dissertationis primae et ad secundam etiam extenditur. earum 
Indica vocsbula quae fuerint, nescimus; quorum tamen ut pro- 
priorum retineri sonus et aliarum literis exprimi debuerat lingua- 
rum. ac ue illa quidem memorantur quse in sua interpreteGone 
Persica posuit medicus Perzoés. primus Árabs, qui secundus in- 
P 3890 terpres fuisse dicitur; non solum duos istos interlocutores Arabi- 
cis ex origine vocibus indigitavit hisce Qylle et Dinne, verum 
etiam operi quindecim dissertationum universo easdem pro titulo 
praeposuit. id constat ex admonitiuncula Állatiano codici prae- 
fixa, quam hic describendam duxi. βιβλίον φυσιολογικὸν μδτα- 
κομεσϑὲν ἐκ τῆς Ἰνδίας καὶ δοϑὲν τῷ βασιλεῖ Χοσροῃ ἐν Περσίδι 
παρά τινος Περζωὲ σοφοῦ καὶ ἰατροῦ τὴν τέχνην, καὶ μετενεχϑὲν 
εἰς τὴν ᾿άράβων γλώσσαν, παρὰ δὲ Συμεὼν μαγίστρου καὶ φιλοσό- 
qov τοῦ Σὴϑ εἰς τὴν Ἑλλήνων διάλεκτον μεταβληϑέν, καλούμενον 
᾿Αραβιστὶ μὲν Κυλίλε καὶ Διμνέ, “Ἑλληνιστὶ δὲ Στεφανίτης καὶ 
Ἰχνηλάτης. ἔχει δὲ μύϑους παμπόλλους καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ὦφε- 
λίμονς. haec ἰδὲ; quae sic Latine sonant: Ziber physiologicus de- 
latus ex India et datus regi Chosroi ἐπ Perside a quodam Per- 
zoé sapiente εἰ medico , translatus etiam in. Arabum linguam, 
G Symeone vero magistro εἰ philosopho cognominato Seth in 
, Graecorum dialectum convereus, vocatus Arabice quidera Cylile 
et Dimne , Graece vero Stephanitee et Ichnelates, | habet autem 
Jabulas permultas et omnibus hominibus utiles. video ex his 
verbis restare dubium lectori, an Persica et Arabica, quas fuisse 
diversas ponimus, non une revera et eadem fuerit versio. dicitur 
enim hic tantum librum hunc ex India in Persidem delatum a 
Perzoé, ita ut quod additur de translatione in linguam Árabicam, 
tribui eidem Perzoi queat et intelligi versum ab eo Arabice Chos- 
roi oblatum et vulgatum in Perside fuisse, ubi forte lingua Ara- 
bica non incognita vulgo fuerit. verum omnem ambiguitatem tol- 
lit quod ad calcem operis subiungitur ab ipso Graeco interprete 
Symeoue Seth, post quintam decimam Dissertationem adscriptum 
his plane verbis: ταῦτα τὰ 1$ τμήματα ὃ σοφὸς ἰατρὸς Περζωὲ με- 
τέβαλεν ἐκ τῆς Ἰνδικῆς εἰς τὴν Περσίδα διάλεκτον, μετακομίσας 
ἐκ τῆς ᾿Ινδίας τῷ βασιλεῖ Χοσρόῃ. ἐκ δὲ τῆς Περσιφῆς εἷς τὴν 


ᾷΆ τ τ΄ ἃ ὦ Ὃ 0049 το τὸ — — — — 


LIB. I, GLOSSARIUM. 569 


τῶν ' Agufev μετιβλήϑησαν γλῶσσαν, ix δὲ τῆς ᾿Δράβων παρ᾽ ἡ- 
μῶν εἰς τὴν “Ἑλληνίδα, καὶ εἰσὶ παρ᾽ ἡμῖν μέχρι τῆς σήμερον εἷς 

αν τῶν ἀναγινωσχόντων. hoc est, ad verbum: Aas 15 
sectiones sapiens medicus Perzoés transtulit ex Indica in Perei- 
cam dialectum a «e deportatas ex India regi Choeroi. ex Per- 
eica vero in Arabicam vereae linguam eunt, ex Arabica demum 
a nobie in Graecam. et sunt apud nos ueque in hodiernum diem 
ad. utilitatem legentium, ita ibi, unde manifestum est Persicam 
quae dicitur Árabicamque versionem ífuisse plane diversas. cum 
sutem, ut ex prius descripto eiusdem Symeonis prologo constat, 
titulus Cyiie Dimne Arabicae versionis proprius fuerit, uti et 
ipea illa vocabula Arebica ex origine putantur, dicendum est et 
Indica archetypa et Persicam a Perzoé concinnatam interpretatio- 
nem vel caruisse titulo vel aliter inscripta apparuisse. unde qui- 
vis aequus concesserit/nobis, qui non interpretationes Graecam 
aut Arabicam, sed opus ipsum ortu primo Indicum Latine reddi- 
mus, necesse non fuisse Árabicse aut Graecae nomenclationis ha- 
bere rationem, praesertim cum ea parti tantum operis, hoc est 
duabus dumtaxat dissertationibus conveniat, quibus coronati et 
vestigetoris colloquia recitantur. quaesivi ex megistris Árabicae 
lioguae an. Cy/i/e et. Dimne Graece estgavírqv καὶ ἰχνηλάτην, 
hoc est Latine córonatum et vestigatorem significarent, respon- 
derunt in Cyle quidem agnoscere se aliquid quod coronae notio- 
nem redoleat , in Dimne nihil reperire quod. ad vestigii significa- 
ium vergat. ex quo fortasse suspicari liceat mendum exscripto- 
ris in ista peregrina voce reddenda. sicut omnino inesse videtur 
in particula καί, prout illa cum Araebicis coniungitur vocibus, 
cum Graeca sit. credibile est enim Sethum scribentem Graecis 
characteribus Arabicum titulum Κυλίλε οὐ Διμνέ posuisse: illud 
autem ov, quae copula est Arabibus, Graecus hbrerius in xe 
converterit, refert doctisimus Alletius diatriba de Symeonum 
scriptis p. 184 prodiisse Ferraria an. 1584 quandam huius operis 
interpretationem Italicam multis locis mulam, in cuius prologo 
legatur hunc bbrum ex Indica in Agarenam linguam ἃ Lelo Demno 
Saraceno versum Íuisse; ridiculo errore ex eo nato, quod liber 
idem ab Arabe interprete ylile u Dimne inscriptus fuerit. id 
valere potest ad comprobandum meum consilium alienae ab origi- 
nibus nomenclationis removendae, ne similiter errandi cuipiam 


simpliciori daretur occasio, existimaturo fortasse ichnelaten no- P 891 


men esse auctoris, qui hoc opusculum condidit, cum id 
sine certo scriptoris nomine editum in India Symeon Seth innuat, 
dum scribit initio praefationis suse: ἡ παροῦσα βίβλος ἐγράφη 
μὲν παρὰ σοφῶν ἀπό τε μύϑων καὶ παραβολῶν, hunc librum 

compositum fuisse a. eapientibus ex fabulis et parabolis; quod 
indicat nullum ei fuisse inscriptum eingularis auctoris nomen. 
iureque ideo me illud epecimen eapientiae Indorum veterum 


970 OBSERVAT. PACHYMER. 


nuncupare potuisse. sed de his iam plus satis: alia enim 
vocant. 

καβαλλάριοει p. 828 v. 14. retinui caballarii vocabu- 
lum in versione idcirco quod existimevi haud sine causa Pachy- 
merem ista voce hic usum potius quam ipsi notissima et obvia 
ἱππέων. nempe cabal/arius consuetudine iam tum illius tempo- 
ris non quemlibet equitem sed insignem et primarium sonabat; 
eratque (id quod hodieque in Italica lingua inde ductum perseve- 
rat) in eo verbo nobilitatis quaedam emphasis, minime conve- 
niens equiti gregario. itaque cum noster eiusdem huius initio ca- 
pitis hunc in modum scribit, ó καβαλλάριος ᾿Αλέξιος ἀνὴρ yevva- 
δας καὶ ἀνδρικός, intelligendus est eius viri nobilitatem clarita- 
iemque isto nomine signasse. nec mihi est incredibile trecentos 
istos ex eo equitum genere fuisse, qui usu hodie militiae Gallicae 
Maistres magistri dici solent; quorum videlicet unusquisque alios 
equites sub se merentes ductat. 

καδδηνάλιοι p. 909 v. 21. ita constanter scribitur hoc 
vocabulum in tribus codd. in hoc et aliis huius historiae locis, 
unde non videtur dubitandum quin vocem nobis usitetam Cardi- 
nalis sic tunc Graeci suis literis exprimerent, nec id imputan- 
dum ignorationi eius originis ex vocabulo cardo. nam hanc haud 
ignotam sibi: declarat Pechymeres l. 5 c. 8 , ubi de imperatore 
scribit xol χρυσὸν πέμπων καδδηναλίοις, στρόφιγξιν ὁ Ἕλλην el- 
ποι oig ϑύρας οὔσης τοῦ πάπα. ubi vides vocem ex- 
primi Graeco vocabulo στρόφιγγος. 

καϑοσίωσις p. 284 v. 16. καϑοσιώσεως ἔγκλημα τοῖς 
περὶ τὸν Φραγγόπουλον. hi accusati sunt, ut clare docet auctor 
in consequentibus, coniurationis in imperatorem , quem interfi- 
cere decreverant, ut ipsi fassi sunt. — hinc intelligitur ἔγκλημα κα- 
ϑοσιώσεως dici crimen laesae maiestatis, et quidem in primo ca- 
pite, ut solent loqui. ad hoc indicandum ideo accommodatur 
φ«αϑοσιώσεως vocabulum, quia vitae personaeque principum res 
sacrae sunt, quas violare sacrilegium immane sit, unde passim 
maiestati imperatorum copulatur adiunctum sacrae; et eorum li- 
, terae eacrae sine addito appellantur, vocabulo etiam Graecis usi- 
tato. usurpat et alibi noster καϑοσίωσιν hac notione. 1. ὅ c. 19 
xal τὸ μεῖζον ἐκρίνοντο xal εἰς καϑοσίωσιν ; et c. 20 ἀλλ᾽ οὔ 
σεεῖϑθον πολλὰ λιπαροῦντες, ἀλλ᾽ ἄντικρυς ἐκρίνοντο τῆς «οὺς e 
σιλέα καϑοσιώσεως. denique ut alia omittam loca, 1. 6 c. 
ὑπαγαγὼν (Μακάριον) δίκῃ καϑοσιώσεως dg τοὺς δυτικοὺς d —* 
vag κατὰ βασιλέως διεγείραντα. 

Κάνης") p. 251 v. 14. non dubium quin hoc loco Κάνης 
nomen sit principis, a quo Nogas cum Tocharis missus fnefat et 
& cuius dominio, ut paulo ante dixit historicus, deficere incipie- 





*) cf. Glossar. alter. v. Χάνιρ. 














LIB. I. GLOSSARIUM. 571 


bat, suas res egens et sibi proprie vindicans quae bello acquire- 
bet. agitur ergo hic de Tartarorum principe, qui magnus Canes P 392 
hodieque appellatur. lib. 6 c, 6 scribitur hoc vocabulum per , et 
inflectitur Kavig Kavidog. 

κάστρον p. 808 v. 18. de Barlaam et Tzuila Tzycanda- 
lae ab imperatoro mandatum refert, ambos πρὸς Νικαίαν dxaya- 
yév, "Q9 vo) sig κάστρον εἰσαγαγεῖν, στερῆσαι τῶν ὀφθαλμῶν. 
video hic κάστρον pro ipsa urbe Nicaea posee accipi: nam Iusti- 
nianus Novella 198 vocem πάσερον synonymam voci πόλις videtur 
indicare, dum scribit ἐν ταῖς πόλεσιν ἤτοι κάστροις. quod si 
recipitur, sensus loci sit iussisse imperatorem excaecari Barlaa- 
mum et Tzuilam in itinere priusquam Nicaeam intrarent. et sunt 
exempla similium excaecationum obiter factarum, ut Basilacii ad 
locum Chlempinam dictum prope fontem ab hoc casu deinde no- 
minatum βρύσις Βασιλακίου, ut refert Anna Comnenal 1. his 
tamen apud me obstat primum quod in illo Iustiniani loco par- 
ticula ἤτοι non expositive sed disiunctive videri potest usurpata, 
et sic contrarium potius ostendet: nempe πόλεις et κάσερα diver- 
sas res esse. deinde quod utcumque forte minores et mediocres 
urbes castrorum vocabulo designatae interdum fuerint, id tamen 
non videtur fieri potuisse in Nicaea urbe maxima, et quae, dum 
& Latinis Constantinopolis tenebatur, sedes Orientalis Graecorum 
imperii fuerit. denique quod cum praecedens participium ἀπα- 

αγών , indicativum praeteriti temporis , significet prius abductos 
icaeam duos illos quam excaecarentur , id tantum factum debere 

videatur intelligi priusquam in arcem sive κάστρον perpetuae cu- 
stodiae ipsorum destinatum includerentur. docet autem noster 
alibi Nicaeae fuisse in hunc usum castellum contra vim munitum, 
quod qui subissent, eorum de liberatione vel verbum dicere capi- 
tale foret, unde εἰρκεὴ λήθης carcer oblivionis vocabatur, ad 
quam vocem quae annotavimus vide, si tanti est *). 

πκέλλα p.918 v. 18. ἐκεῖνος (ὁ πατριάρχης ᾿Αρσένιος) eJ- 
ϑυὺς τὴν κέλλαν ὑποδυόμενος. cella ergo cubiculum dicitur non 
monachorum solum sed et aliorum: nam patriarcha tunc non vi- 
detur in monasterio fuisse. 

πκελλύδριον p. 270 v. 19. cellulam verti. est κελλύδριον 
ὑποκχοριστικόν in tertio dimimutionis gradu. puto autem signifi- 
cari sacellum cui adiuncta esset domuncula, id suadet mentio 
S. Nicolai, cui dicata videlicet esset aedicula. nota est ex vetu- 
atissimis scriptoribus cellae usurpatio pro loco religioso cuiuspiam 
cultui dicato, 

Κελτοί p. 486 v. 17. unde essent hi qui Celti vocabantur 
Constantinopoli, docet Vaticanus paraphrastes hunclocum sic ex- 


*) cf. Glossar. alter, v. κάσερον. 


579 OBSERVAT. PACHYMER. 


primens: τὸν δὲ Κότυν τοῖς ᾿Αλαμάνοις δοὺς κρεμαννύειν etc. 
ergo Celti Pachymeri dicuntur Alamanni. 

κέρας p. 694 v. 9. xaxd τὸν λιμένα τὸ Κέρας ἀποβάντες 
ψηός. sgit de Ioanne Lazorum principe Constantinopolim appel- 
.lente ad portum Cerae dictum, κόλπον sinum appellat Procopius 
1. 1 de Aedificiisc. 5, originem etiam nominis indicans: ἀμφὲ τὸν 
κόλπον, ait, ὅπερ Κέρας αἱ ἐπιχώριοι Κεροέσσῃ τῇ Βύξαντος μη- 
«οἱ τοῦ τῆς πόλεως οἰκιστοῦ ἐπωνύμως καλοῦσι. hoc est ex nova 
versione Claudii Maltreti: circa einum ab indigenis dictum Ceras, 
de nomine Ceroessae matris Bysantis qui urbem condidit. 

P 3999. χλέπκτειν p. 552 v. 4. inter sordes cralis Serbiae numerat 
illautum et tumultuarium cibatum, nulla munditie mensarum, 
nullo ordine ministerii, cunctis pro se quoque aviditate venatoria, 
quidquid quasi furtim arripuerant, vorantübus. talem quandam 
subesse intelliget notionem verbo χλέπεειν hoc loco posito, si quis 
manentem sententiae perspexerit, 

κλίμακες. p.411 v.16. non dubitavi Latine vertere eca- 
dae equestres, hoc est, ex equorum ephippiis utrinque pendulas, 
recentiori equitandi disciplina. nam heroicis temporibus Graeciae 
Latiique instrumentum istud quo pedes equitantium sustinentur, 
usu ignotum, nomen non habuit, postera setas et rem et voca- 
bulum invenit. Graecis quidem citerioris aevi id ἀναβολεύς di- 
ctum est, Latinis scala. utriusque testis Suidas, ἀναβολευς δὲ 
inquiens sj παρὰ Ῥωμαίοις λεγομένη σκάλα. ex quo vocabulo suas 
hic κλίμακας Pachymeres traxit, res enim clamat ipsa agere illum 
de stapedibus sive stapedis aut stapiis, quas subices pedaneos 
Budaeus dixit. ego scalae nomen, testimonio Suidae ante multa 
jam saecula in hac notione Latinis usitatum , κλίραξιν Pachyme- 
rianis rependere debui. est autem ratio in promptu cor stapia 
scala dicta sit, quod videlicet inscendenti equum homini scalae 
vicem praestet. 

xvoptvos p. 868 v. 9. πεερῷ, τὸ τοῦ λόγον, vd eta 
πνωμένοις ἐῴκεσαν. erant, imquit, patriarcha et ei assistentes 
episcopi, ad mentionem ipsis reconciliationis cum Latina ecclesia 
factam, similes iis quibus auricula peanae aflrictu leni stringitur, 
etsi revera id obiter et perfunctorie, non autem, ut videri vole- 
bant gratificantes imperatori, libenter et iucunde audirent. δὰ 
blanditias titillationem et γαργαλισμόν referri proverbialiter a ve- 
teribus stricturem auricularum affrictu pinnulae, demonstrare 
eccuratius debeo propter causam quam mox referam. Lucianus 
libro περὶ ὀρχήσεως non longe a principio Cratinum inducit suc- 
censentem Lycino quod sederet in theatro spectans saltantes et 
cum voluptate audiens tibiarum cantus et mollium ac lascivorum 
carminum $0nos: κάθησε καταυλούμενος θηλυδρίαν ἄνϑρωπον 
ὁρῶν ἐσθῆσε μαλακαῖς καὶ ἔσμασιν ἀκολάστοις ἐναβρυνόμενον, 
xal μιμούμενον ἐρωτικὰ γύναια τῶν πάλαι, τὰς μαχλοτάτας Φαί- 











LIB. I. GLOSSARIUM. 573. 


δρας καὶ Παρϑενόπας καὶ Ῥοδόπας τινάς, καὶ ταῦτα πάντα ὕπ᾽ 
κρούσμασι καὶ τερετίσμασι καὶ ποδῶν κτύπῳ etc. tum paulo post: 
κάϑησαι τὰ ὅμοια πεπονϑαὶς τοῖς vd ὦτα πεερῷ κνωμένοις. ex 
quibus manifeste patet: audire cum voluptate cantilenas et nume- 
rosum strepitum saltantium, caeterisque aurium deliciis affici, a 
Luciano dici pati rem similem iis quibus auriculae penna strin- 
guntur. confirmatur id ipsum evidentius ex alio eiusdem Luciani 
loco, in libro περὶ διαβολῆς de calumnia, ubi ait οἶδα γοῦν τινὲς 
οὕτως ἡδέως γαργαλιζομένους τὰ ὦτα ὑπὸ τῶν διαβολῶν ὥσπερ 
τοὺς πτεροῖς κνωμένους. scio igitur quosdam tam suasiter de- 
liniri solitos auditu calumniarum , ut ii quibus auriculae penna 
etringuniur. haec afferenda testimonia fuerunt, ut interpreta- 
tionem huius Pachymeriani loci nostram tueremur adversus con- . 
trariam ei sententiam paraphrestae Vaticani, qui pro his quae apud 
nostrum auctorem in duobus optimis codicibus B et A leguntur de 
patriarcha et patribus synodi, πτερῷ, τὸ τοῦ λόγον, td ὦτα 
πνωμένοις ἐῴκεσαν, sic reddit: of δὲ οὐδ᾽ ἄκροις ὠσὶ ἀκοῦσαε 
ἠνείχοντο, illi autern ne summis quidem auribus audire susti- 
nebant. perperam omnino, ut saepe alias, et contra auctoris 
mentem locique sententiam, quae plene exigit hic intelligi patriar- | 
cham et episcopos, ut imperatori gratificarentur, cti obsistere P 394 
non poterant, simulasse se libenter audire quod is proponebat de 
ineunda cum Latinis pace, cum revera intus in animo id aversa- 
rentur et nonnisi perfunctorie audirent, intimum et verum animi 
sensum exprimere non audentes, nec adeo id necesserium putan- 
tes, quod confiderent rem ad extremuin successu carituram. his 
ex occasione adiungam locum 2 ad Timoth. 4 8, ubi fit mentio 
hominum χνυηϑομένων τὴν ἀκοήν, hoc est, ut vulgatus elegan- 
ter vertit, prurientium auribus, ἰσοδυναμεῖν huic enarratae hoc 
loco formulae ex mente Hesychii. nam is ubi exposuisset κνηϑό- 
μένοι τὴν ἀκοήν per haec verba: ξητοῦντές τε ἀκοῦσαι καθ᾽ ἤδο- 
φήν, quaerentes aliquid audire ad voluptatem , postea xvolusvot 
interpretatur aequivalenti vocabulo χνηϑόμενοι. 

Kóxxos p.489 v. 16. quos dicat hic Pachymeres Coccos 
monachos, Vaticanus ipse videtur ignorasse pataphrastes: nam 
hoc verbum omisit, ut caetera fere quae non intelligit transilire 
consuevit. ne proprium id nomen putem, obstet nomerus: nanr 
quae ratio patitur ut multi nomine uno-velut proprio sint usi? - 
ὅτι peculiarís quaedam monachorum sodalitas hoc vocabulo desi- 
gnata est, sic forte appellatorum a colore vestis coccineum prae- 
ferente quippiam? id quidem suspicabar; et fulciebgt coniectu- 
ram quod statim subiungitur, fortassis expositive, καὶ rovg 
κατ᾽ ἐκεῖνον, quod licet interpretari et eos qui circa illum, nempe 
imperatorem, erant. nom paucis huius historiae locis, praesertim 
capitibus 2 et 18 l. 4, video indiceri Iosephum ante patriercha- 
tum adhuc monachum assiduum fuisse apud imperatorem, adeo- 


- 


574 OBSERVAT, PACHYMER. 


que, quod hinc sequitur, in palatio diversatum, ulique non so- 
Ium: nam et illi adhaesisse sui instituti comites pronum est cre- 
ditu, et fratribus aut filiis imperatoris alios monachos similem 
operam navasse non est inverisimile, quid si opinemur hos quasi 
palatinos monachos, etiam ut caeteros domus regiae ministros 
vestitus aliquo genere aut colore a caeteris discretos, κόχκους μο- 
ψαχούς vocatos, forsitan quod coccineum eliquid gestarent. ego 
tamen ἐπέχω, plus lucis in hac caligine alicunde, si forte afful- 
geat, opperiens *). 

κολυβα. 1.6 titulus c. 12 (p. 10) sic habet, zd συμβάντα πα- 
τριάρχῃ διὰ τὴν τῶν κολύβων ἀποστολήν. Vaticanus κολύμβων 
legit; qui quidem hoc loco non describens auctorem, sed more 
suo liberrime παραφράζων , sic scribit: ἐν τοῖς ἐκπώμασιν, οἷον 
τῶν χαλκῶν πινάκων. aij τὸν ἑφϑὸν σῖτον φέρουσιν, αἷς (legen- 
dum puto ὃν) ἡ συνήϑης γλῶττα κόλυμβα λέγει. hinc habemus 
ἑφϑὸν σῖτον lingua Graeca vulgari κόλυμβα dictum. sed multis 
experimentis comperta mihi huius paraphrastae indiligentia, non 
satis illi fidere possum, ut auctoris ipsius nostri duobus exempla- 
ribus optimis B et À probatam lectionem huius vocabuli non prae- 
feram, praesertim cum ei palam suffragetur Suidas. lego igitur 
κολύβων, non κολύμβων, et voce xoivfa intelligo, sic docente 
Suida, σῖτον ἔψητόν frumentum coctum.  Pachymeres in hoc c. 
σῖτον ἑφϑόν vocat, idem, ni fallor, quod antiqui molam voca- 
bant, farris nempe moliti farinam inspergi hostüs solitam.  signi- 
ficat ergo hic locus solitum tunc Constentinopoli fuisse in festo 
᾿ Hypepantes offerri patriarchae sacris operanti patinas plenas isto 
farre tosto, quibus cum bene precatus solemni benedictione fuis- 
set antistes, eae ut sacra apophoreta distribuebantur praesentibus, 
et una earum mittebatur ad Augustum , quam mos eret ci pran- 
denti olferri sub secundam mensam inter bellaria. hoc sonant 
haec nostri verba: ὧν ( patinarum nimirum earum quas ἐκπωμά- 
τῶν πλατείας Vocat) ὡς ἀπαρχή τις ἡ κρείττων τῷ βασιλεῖ προσή- 
yero ἐπιδόρπιος. vide quae dicimus verbo πλατεῖαι ἐκπωμάτων. 

ἀπὸ κοιλίας φωνεῖν p. 979 v. 6. vocat propria auctori- 
tate sine idoneo testimonio in causa sua loqui ἀπὸ κοιλίας φωνεῖν, 
proverbiali opinor formula ex iis ducta sacrae Scripturae locis 
quae Pythoniesarum mulierum ventriloquarum meminerunt Áct. 
16 16 et 1 Reg. 28, ubi pro eo quod vulgatus habet v. 3, Saul 
abstulit magos et ariolos de terra, LXX. legunt περιεῖλε τοὺς ἐγ- 
γαστριμύϑους, sustulit ventriloquos, οἱ ib. v. 7, dixitque Saul 
servis auis: quaerite mihi mulierem habentem Pythonem. LXX 
ξητήσατέ μοι γυναῖκα ἐγγαστρέμυϑον. spiritus malus qui Python 
vocabatur nomine ducto a Graeco verbo πυϑέσϑαι ex πυνϑάνειν, 
quod responsa ederet, Hebraeis loco illo c. 28 1 libri Samuilis 


*) cf. Glossar. alter. v. κόνχοι. 














. LIB. L GLOSSARIUM. 575 


vocatur 3 Ob; quae vox libri lob c. 32 20 utrem significat, 
quia scilicet daemon iste insidebat ventrem phanaticarum istarum, 
ex eoque in modum utris inflato voces emittebat, quas stulti con- 
sulentes pro oraculis habebant. hinc uae quis proprio sensu 
sine maiorum auctoritate affirmaret, ἀπὸ xoiag φωνεῖν Pachy- 
meri dicitur. 

κοινόν p. 280 v. 16. ὑπὸ τόμῳ κοινοῦ γεγονότι. cave 
putes χοινῷ adiunctum hic esse nominis τόμῳ. est enim κοινόν 
neutrum substantivum, coetum communem et corpus universum 
Constantinopolitani cleri in unum congregatum significans, no- 
tione antiquis etiam usitata. quid sit autem hunc conventum ha- 
beri ὑπὸ τόμῳ sub tomo, dicetur verbo τόμος. vide etiam ver- 
bum ὑποψήφιος. 

κοινωνικος p. 878 v. 8. κοινωνικὸς δὲ εἶναι τῇ ἐκκλησία. 
sic loquens Veccus non ea communione se coniunctum ecclesiae 
dicit, qua quilibet Christianus, etiam' laicus, ei adhaeret, sed 
alia peculiari, adscriptorum clero propria,'et proventibus eccle- 
siasticis eo nomine participantium. quo pertinent superiora his 
contigua eiusdem Vecci verba: αὐτὸς γὰρ ἔτοιμος εἶναι καὶ ὀφφί- | 
siov ἀποϑέσϑαι xal πᾶσαν ἀφεῖναι τὴν πρὸς αὐτὸν πρόσοδον. vi- 
detur aliquid hodie simile in usu curiae Homsnae, ubi notarii 
quidam Apostolici participantes dicuntur, quae Vox κοινωνικοῖς 
respondet, ad differentiam aliorum. 

κονοσταῦλος. sic scribit passim: hoc vocabulum Pachy- 
meres, pronuntiationem, ut apperet, Francorum, a quibus id 
nomen Graeci sumpsere, propius assectatus. illi enim conestable 
hanc dignitatem vocant. et sic, ut est credibile, tunc quoque 
per Orientem, ubi multi versabantur, proferebant. hoc admo- 
nendum visum, quoniam alii longe aliter id nomen efferunt, et 
ne quis me in versione conostaulum reddere miretur. 

κόντος p.181 v.2. vocem Comitis, ut dignitatem notat, 
scriptoribus citimae vetustatis tritam, Pachymeres hic exprimit, 
prout vulgo pronuntiari ab Italis solebat, conto, aut ut effertur 
hodie conte; quod Graece xovroy reddit et nos contum expressi- 
mus. rem autem ipsam quod attinet, etsi Pachymeres passim ini- 
quior Latinis contum hunc, de quo agit, ambitiose vocatum a 
suis dicat, quasi ampliori vocabulo quam modus eius domesticae 
dignitatis ferret, tamen cum hunc Genuensem nominatum dicat 
Fintimilia, audivi ex iis qui antiquitates Genuensium perspectas 
habent, revera comitis nomen isti familiae ex vetustissimo tem- 
pore tribui consuevisse. verum fortasse nostrum movit, ut istam P 396 
nimis splendidam civis Genuensis appellationem putaret, quod 
maximi tunc principes ea honorari satis haberent. quo pertinet, 
quod eiusdem libri c, 8 scribit, de Carolo agens rege Siciliae: 
ἀδελφὸν ῥῆγος τῶν Φραγιξίσκων ὄ ὄντα καὶ εἰς κόντους τεταγμένον 
τὸν Κάρουλον. Carolus nimirum, frater S. Ludovici regis Fran- 





576 OBSERVAT. PACHYMERB. 


corum, quando vocatus est ad regnum Neapolitanum et Siculum, 
comes erat provinciae, unde conte ab Italis tunc vocabatur. quo 
etiam contentus titulo tunc erat, princeps licet in paucis opulen- 
tus et praepotens, dynasta Sabaudiae, Cantacuzenus ]. 1 c. 40 
p. 120 ed. Reg. ἐπύϑοντο ὡς τοῦ τῆς Σαβωδίας ἄρχοντος, ὃν xov- 
zov ἡ “ατίνων γλῶσσα καλεῖ etc. 

Κοντοσκέλιον p.865 v. 14. reperio apud Petrum Gyl- 
lium in Topog. urb. Constant. 1. 1 c. 20 mentionem portae con- 
descalae, quae Graece κοντόσκελος dici potuit. forteilli vicinum 
et ex ea nomen ducens navale olim istud fuit Contoscelium di- 
ctum, quod tunc dirutum reaedificare voluisse Michael Augustus 
hic dicitur. 

Κορδοκούβας p. 480v.18. pronum suspicatu est lingua 
Mysorum cordocubae vocabulum aliquid ex oleris notione du- 
xisse, propagatum ſorte ex quadam corruptione Graecae vocis 
κύρχορος notissimam designantis oleris speciem, et vulgari olim 
adagio celebratae, xol κόρχορος ἐν λαχάνοις. 

κορτενάριοι p. 891 v. 8. quatuor genera palatinorum 
Ininistrorum gradatim dignitate crescentia memorat, Bardariotas 
ostii custodes instar Helvetiorum, cortinarios, cubicularios et ad- 
missionales. cortinarii fuisse in aulico satellitio ii videntur, quo- 
rum erat munus ad cortinam, extra velum intimum, Ja Portzera 
cubiculi regii, praestolari subitos nutus et fortuita imperia prin- 
cipis, et admissionibus ministrare. 

Koevgo p. 508 v. 17. est lic. Κορυφώ recentius nomen 
insulae Corcyrae, hodie et ex aliquot retro saeculis vulgo Cor/u 
dictae; quod ideo retinere in interpretatione debui, quandoqui- 
dem id auctor sciens usurpat, veteri sibi non ignoto praeferens; 
uti etiam in μορέω vel μορέα, pro Peloponneso, et in simili- 
bus feci. 

Κράλις 1. ὅ c. 6. saepe nominat Pachymeres Κραλιν 
Σερβίας; quam vocem etsi non ignoro ἃ quibusdam pro eppella- 
tiva accipi aequivalente vocabulo βασιλεύς, tarien cum et noster 
et Cantacuzenus et alii eam retineant, nec verbo βασιλεύς com- 
mutent, non est quod nos dubitemus idem facere: alioqui nec 
Sultanem Persidis nec Canim aut Canem Tocharorum nec Mepe 
Íberiae dicere deberemus, sed regis nomen pro istis vocibus po- 
nere, quod nemo probaverit. 

λαμπῖναι p.156 v.8. ἂν λαμπίναις. ita uterque cod. B 
et À: nam Vat, haec omittit. λαμπίνη quid sit, non reperio. 

P 397 nimirum ex usu fortasse linguae vulgaris Pachymeri obrepserit, 
ut ; pro ἡ in hoc vocabulo poneret: nam λαμπήνη nota iam vox 
est. Hesychius: λαμπήνη εἶδος ἁμάξης ἐφ᾽ ἧς ὀχοῦνται ἕνιοι, 
ἀπήνη, ἢ ἅρμα σκεπαστόν. haec ille, congerens multa quae si- 
mul integram vocis quam explicat absolvunt notionem. et sane 
omnia quadrare videntur in hunc locum et in mente scriptoris 


LIB. I, GLOSSARIUM, ' 577 


fuisse. illa porro verba: ταῦτα ydo ἦσαν τὸ πάλαι, videntur re- 
spicere festum scenopegiae aut tabernaculorum ἃ ludaeis olim 
celebrari solitum in memoriam vitae a patribus in tabernaculis 
transactae per annos quadraginta in deserto. etsi autem Scriptura 
ubi hoc festum praescribit, meminerit tantum diserte tabernacu- 
lorum erectorum extra domos, satis tamen pronum creditu est 
adhibita ad hunc usum plaustra ramis virentibus superne tecta, 
et caetero splendore varii ornatus agrestis festivitatis laetitiae ce- 
lebrandae accommodata, quae hic noster λαμπίνας vocat. 


λειτουργεῖν p. 874 v. 17. hoc loco res ipsa exigit ut 

τὸ λειτουργεῖν non simpliciter sonet missam sive sacram liturgiam 

ebrare, sed id facere simul cum Latinis, iis una communi- 

cando; in quo erat sita schismatis amotio: nam schismatici 

Graeci Latinos ut excommunicatos et haereticos in consortium 
sacrorum admittere recusabant. 


λέπας p.385 v. 10. ὡς λέπας πέτρας. vetus proverbium 
ex Aristophane in Pluto, ubi Chremylum sic loquentem facit sub 
finem 


εἷς εὐτόνως, à Ζεῦ βασιλεῦ, τὸ γράδιον 

ὥσπερ λέπας τῷ μειρακίῳ προσίσχεται. | 
ad quem locum sic annotat vetus scholiastes: λέπας κογχύλιον 
ἐφιζάνον ταῖς πέτραις ὅτ᾽ αὐταῖς προσπήγνυται, δυσαποσπάστως 
ἔχον, ἐπειδάν τις αὐτοῦ βονυληϑείη λαβεῖν. similia idem docet 
ad versum hunc alium eiusdem Aristophanis in Vespis, non longe 
a principio, 

προχαϑεύδει πρὸ πάνυ 

ὥσπερ λέπας προσεχόμενος τῷ κίονι. 
idem alii scriptores tradunt. Jepadem hanc concham Plautus La- 
tine vocat non semel. Plinius tamen videtur buccinum appellare. 
ubi enim L 9 c. 86 buccinum dixit esse minorem concham ad si 
militudinem eius buccini quo sonue editur, unde est causa no- 
mini, paulo post addit: buccinum nonnisi petris adhaeret, cir- 
caque ecopislos legitur *). 

μακαρίτης p. 282 v. 16. ἐκ Τερμάνου τοῦ μακαρίτου. 

aliquando credidi designari hoc loco S, Germauum P. C. scriptis 
clarum, qui Christi anno 714, imperante Anastasio Áugusto, ex 
Cyzicena sede in Constantinopolitanam est translatus. impellebat 
ad sic opinandum mentio antiquitatis bis hoc loco repetita, quasi 
indicans Germanum hunc patriarcham novum ex ultima vetustate 
exempla et praecepta emendandae ecclesiae inde usque ab actis et 
scriptis sancti Germani accersere studuissee. verum re attentius 
considerata probabilius existimavi agi hac loco de Germano longe 
recentioris memoriae patriarcha , cuius mortem οἱ elogium babes 


*) cf. Glossar. alterum. 
Georgius Pachgmeres 1]. 87 


978 OBSERVAT. PACHYMER. 


apud Acropolitam in imperio Ioannis Ducae Batatzae sub quo flo- 
ruit: ἔτυχε μὲν καιροῦ τὸν πατρεάρχην Γερμανὸν td τῇδε κα- 
ταλιπόντα πρὸς τὰς ϑείας ἀπᾶραι σκηνάς, καλῶς καὶ ὁσίως βιώ-- 
σαντα καὶ καλῶς τὴν αὐτοῦ ποιμάναντα ποίμνην. — sic Ácrop. p. 39 
Hist ut hunc potius indicari hic putem, suadet vox μακαρίτης 
civilem magis quasi quemdam, ex usu Graecorum, quam religi 
sum, qualis sanctis ab ecclesia declaratis debetur, honorem desi- 
P 398 guans, praeterea recentiorem quandam defunctorum memoriam 
indicans. non enim qui ante multa saecula sunt mortui, cum 
nominantur, μακαρῖται dici solent, sed of προσφάτως relevrg- 
σαντες, quos qui viderint adhuc vivant. sic huius libri c. 28 
Irenem Augustam Ioannis Ducae uxorem, quae commodum eodem 
cum hoc Germano vixerat tempore et ante virum decesserat, uo- 
καρίτιδα vocat. nullo igitur modo agit hoc loco Pachymeres de 
sancto Germano patriarcha illo vetustissimo, quem si nominaret, 
non μακαρίτην sed μακάριον diceret, verum de isto altero qui vi- 
ginti circiter annis prius decesserat memoriam sui laudabilem re- 
linquens. 
μαμάκουθϑος ") p.369 v. 1. vituperat hic Pachymeres 
patriarcham et antistites, qui ei aderant, quod non acriter ob- 
stiterint primae propositioni reconcilietionis ecclesiae Graecae cum 
Latina, sic suum enimum ostendens schismati addictum et aver- 
sum a pace, utcumque aliud aliquando simulaverit. μαμαχούϑους 
autem Graecos illos praesules vocat, stultitiae illos insimulans, 
ut ostendit, quod mox adiungit quasi declarandi gratia, dvci- 
σϑήτως τῶν πραττομένων ἔχοντες. id porro vocabuli mutuatus 
videtur a suo Hesychio, quem librum ipsi fuisse familiarem ex 
alis locis intelligimus. | in Hesychii vero lexico hodie legitur μα- 
μάκυϑος μωρός. verum ego non dubito quin in suo meliori ex- 
emplari Pachymeres legerit μαμάχουϑος: unde hic posuit μαμά-- 
*ov8or id colligo ex Fustathio, qui (ad v. 569 et 563 Od. x 
᾿Ελπήνωρ δέ τις ἔσκε νεώτατος, οὔτε τι λίην ἄλκιμος ἐν πολέμῳ 
οὔτε φρεσὶν jew ἀρηρώς) multos enumerans stultitiae infamia 
celebres, post Sannam Coroebum Margiten , quorum notissima de- 
mentia in proverbium et scomma simili vitio laborantium transie- 
rit, haec adiungit: ὁμοίως δὲ καὶ τὸν αμμάκουϑον xal τὸν Me- 
λιτίδην καὶ τὸν ᾿Αμφιετίδην, o? διαβύηϑοι ἐπὶ μωρίᾳ ἦσαν: eimi- 
liter autem et Mammacuthum et. Melitidem, necnon Ampnieti- 
dem, qui celebres insania fuere, — ubi significat ista propria fuisse 
nomina insanorum quorumdam, quae deinde in similium ipsis ap- 
pellationem translata fuerint, prout de Sanna nominatim obser- 
vaverat, sic antea scribens: τὸν μωρὸν οἴδαμεν Σάνναν καλεῖ- 
σθαι dic ἀπό τινος κυρίου ὀνόματος, stultum scimus Sannam vo- 
cari tanguam a quodam proprio nomine, cuius rei testem. citat 


*) cf, Glossar, alterum. 











LIB. LL. GLOSSARIUM. ^'" 919 


Cratinum comicum, ita continue subiungens: xal παράγεται Κρα- 
τῖνος κωμῳδῶν τοιοῦτον τὸν Θεοδοτίδην Σάνναν. quia vero Eu- 
stathius constanter hanc vocem cum duplici μ scribit, forte sic 
ea apud Pachymerem, etsi ambo codd. optimi B et À concorditer 
cum unico μ scribant, emendanda fuerit. "Vaticanus solitae sibi 
licentiae in hoc prae caeteris capite indulgens, cum alia passim in 
eo scripta verbis quibus libuit effert, tum in hac voce quiddam 
καινοτομεῖ. sic enim habet; μαχουϑοί τινες ὄντες. videtur au- 
tem ex alia origine hanc vocem accersere, nec viri singularis olim 
fuisse nomen proprium agnoscere, sed propagatam putare ex verbo 
μακοᾶν, quod Hesychius exponit παραφρονεῖν, προσποιεῖσθας 
μὴ ἀκούειν, desipere, simulare se non audire, εἴ hanc potis- 
simum secundam dissimulati auditus notionem huic sic a se de- 
curtato vocabulo imputandi occasionem fortasse sumpserit ex eo, 
quod paulo superius legerat apud auctorem, patriarcham cum 
synodo ab imperatore provocatos ad serio cogitandum de ineunda 
cum Latina ecclesia concordia ἐπιπολαίως ἀκηκοέναι perfunctorie 
audisse, et cum rem aversarentur, non tamen obstitisse, sed 
quasi dissimulantes se percepisse quod dictum fuerat, astuto si- 
lentio lucrifecisse invidiam aut periculum palam resistendi: ov γὰρ 
ἦν αὐτοῖς ἀντιστῆναι non iis inerat resistendi vis.. eos tamen 
non se continuisse intra fines merae dissimulationis aut silentii, 
sed praeterea etiam, ut imperatori gratificarentur, significaase 
placere sibi mentionem illatam ab eo pacis, manifeste affirmat no- 
sler, ut ostendimus superius verbo χνώμενοι. quare non illos 
μαμακούϑους aut μακούϑους idcirco vocavit, quod simulaverint P 899 
se non audire, sed quod declaraverint sibi probari quod propone- 
batur, haud satis providentes quid inde consecuturum esset, in 
quo ponit stultitiam eorum hoc verbo reprehensam. 

μανδύας p. 269 v. 11. Hesych. μανδύας εἶδος ἱματίου 
Περσὼν πολεμικόν. forte πολεμικοῦ. Euststhius ad Od.z sub prin- 
cipium: Αἴλιος Διονύσιος λέγει ὅτε Περσικὸν ὄνομα xal ὃ pav 
δυας. ἔοικε δέ, φησί, φαινόλῃ. αἱὲ Aelius Dionysius Persi- 
cum esse nomen mandyam. | eimilis autem est penulae, vete- 
res glossae verborum iuris μανδύας ἱμάτιον, τὸ Aovolxiov. sed 
haec ut tiara et alia cum res tum nomina ad usum sacrorum eunt 
translata. docet eruditissimus pater Goar O. P, ( notis ad mis- 
sam S. Ioannis Chrysostomi p. sui Euchologii 113) fuisse man- 
dyam inter pontificales vestes id quod cappam sive pluviale Latini 
Christianorum rituum expositores vocant. ἃ qua nec forma nec 
nolione multum abest penula; quam ad sacrorum usum iam tum 
ab Apostolicis accommodatam temporibus non immerito viri do- 
ctissimi suspicantur ex Pauli loco 2 ad Timoth. 4 18. fuit prae- 
terea mandyas propria monachorum vestis ex humeris ad pedes 
usque defluens et totum ambiens corpus, a parte sola anteriori 
aperia; qualem etiam in ecclesia Graeca retinere in pontificatu 


580 OBSERVAT. PACHYMÉR. 


ii solebant qui erant ex monachis promoti. ex quo genere cum 
esset. Ársenius ex Ápolloniensi monasterio ad thronum patriar- 
chalem olim assumptus, ut tradit Gregoras l. 8, non mirum si 
mendyam etiam extrs sacras gestsret functiones. nam civili et 
ordinario vestitu fuisse tunc indutum illum cum privatim et fa- 
miliariter imperatorem domi suae inviseret, res ipsa exigit. non- 
dum me poenitet μανδύαν sacram penulam hoc loco vertisse; et 
qui perpenderint quae de penulae forma et usu a veteribus tra- 
duntur, et ea cum traditis de mandya contulerint, haud multum, 
ut spero, repugnabunt. vide et Codinum saepius vocem μανδύας 
usurpantem. 

μαρμούτζας p . 989 v. 8. μαρμούτζξαν προσωνόμαζον, 
στροσάπτοντες ὄνομα ᾿περσικόν. erat igitur μαρμουτζας nomen 
Persis familiare; quod in ea gente multi proprium haberent. [ἃ 
autem idcirco a imaledicis Germano imponebatur, quod is, ut 
paulo post dicitur, remotiorem originem generis a Gabra urbe 
Persidis, propinquiorem a Lazis duceret. codex Allat. μαρκουτζὰν 
legit, Anonymus vero ms, quem Állatius exscribit in Exercit. 
contra Creygtonum p. 605, μαλχουτξζᾶν. εἰ fortasse μαρκουτζᾶς 
in Barberino legendum fuit, fallente. in ms similitudine characte- 
rum μ et x *). 

Mdáosov p. 98 v.9 et p. 109 v. 18. Dyrrhachiensi epi- 
scopo pro Michaéle Palaeologo adhuc privato et tum periclitante 
ac solicito deum oranti audita vox refertur incognita, nullam ad 
linguam pertinens, Marpou, quam sibi recitstam Manuil Disy- 
patus episcopus Thessalonicensis sic est interpretatus, ut portendi 
per eam imperium Michaéli diceret: indicari enim isto vocabulo, 
ex primis sex vocabulorum literis ἀκροστέχως conflato, banc sen- 
tentiam divinitus ostensam: Michael Augustus Homanorum Pa- 
laeologus ocyus vocabitur. sic Latine expressimus servata ele- 
mentorum veritate illa Graeca: Mixer ἄναξ Ῥωμαίων Παλαιο- 
λόγος ὀξέως ὑμνηϑήσεται. 

P 400 ματρώνα p.838 v. 90. matronae nomen id veteri usu Ro- 
manorum sonat mulierem patriciam et gente nobilem. Clemens 
in Actis Petri: ὡς καὶ τῶν εὐγενῶν γυναικῶν τὰς περιφανεστέρας, 
καὶ ἃς ὁ λόγος ματρώνας οἶδε καλεῖν. ait ergo noster solitum 
Theodorum Augustum viris domo minime nobilibus, caeterum 
apud se gratiosis, conciliere matrimonia virginum patriciarum, 
quibus illi deinceps matronis ampli ac beati forent. 

ἹΜΜεγαλοβλαχῖται p. 83 v. 11. in his epponenda post 
καλῶν distinctiunculae notula fuit, quae mss deerat; ne dici vi- 
deretur Achillem iam tum suo tempore Phthiotas suos Megalobla- 
chitas appellasse. sed et cum participium καλῶν Ioanni adiuugi- 
tur, id it» intelligendum, ut non solus ita eos vocaret: commu- 





*) cf. Glossar, alterum, 





- LIB.L GLOSSARIUM. 581 


miter enim ea tempestate invaluerat ut Thessaliae montana Magna 
Blachia vocarentur, Nicetas in Balduino Flandro p. 813 ed. Basil. 
an. 1657: ἐπὶ δὲ τούτοις καὶ ἄλλος τις τὰ Θετταλίας κατέχων με- 
τέωρα, ἃ νῦν μεγάλη Βλαχία κικλήσκεται, τοπάρχης ἦν τῶν ἐκεῖ. 
huius, qui tempore Balduini Megaloblachitis imperitaverat, unus 
e successoribus fuit hic Ioannes Michaélis despotae nothus, de quo 
bic Pachymeres. meminit etiam μεγάλης Βλαχίας Georgius Acro- 
pol Hist. sect. 15 p. 28 ed. Beg. et sect. 38 p. 88. 

μέλεοι p. 478 v. 8. τὸ δὲ τῆς μάχης — μὲν ἐφεῖτο. haec 
valde perplexa sunt, more ac indole auctoris, non raro quaedam 
dimidiata congerentis. videtur autem hic summatim et fastigia 
carpens indicare quae essent tunc hominum querelae de scriptis 
Vecci. porro vox μέλεοι sic ibi abrupta pendet, punctis clausa 
in utroque ms B et À: nam Vaticanus hunc locum, ut fere cae- 
ieros difficiles, securus transiit. μέλεον, ut notum est, signifi- 
cat in cassum; unde et nomen μέλεος est, vanum et supervaca- 
neum sonans. si emendatione curandus hic locus esset, posset 
rescribi μέλεον, ut intelligeretur dogmata moveri frustra, incas- 
sum, intempestive. sed melius citra ullam in contextn mutatio- 
nem intelligemus commemorari summarie et per inchoatas tantum 
sententias, quae tunc ore vulgi contra Veccum et ei adhaerentes 
jactabantur, haec nimirum, moveri ab ipsis intempestive do- 
gmata, | vanos esee homines et inania miscentes iurgia etc. — ex- 
plerique incompleta oratio posset repetendo τὸ ὅτι superius posi- 
tum, in hunc modum, ὅτε κινοῦνται δόγματα, ovs μέλεοί εἶσι etc. 
mox recitat verba ipsa reprehendentium Veccum et sequaces eius; 
εἶτα ὑμῖν ἐφεῖτο etc. . 

μεσάξων p. 852 v. 16. Chronicon Constantinopol. μεσά-, 
ἕοντα nomen dignitatis agnoscit, quam cum magni ducis, magni 
domestici et protostratoris et protovestiarii dignitatibus amplissi- 
mis comparat, et eam tunc tributam memorat cuidam Cantacu- 
zeno, quae erat familia ex primariis. unde intelligimus magistra- 
tus id nomen fuisse in Constantinopolitana aula in primis splen- 
didi, cui proportione similem apud suos Serbos hic memoratus 
Georgius gereret. sequestrum Latine dicere poteram: sed cum 
sit, ut dizi et Meursius observat, dignitatis propriae Graecorum 
nomen, usitatum ipsis vocabulum retinere satius est visum * ). 

Μεσοϑινία καὶ Μεσοϑινῖται p. 810 v. 8. Alizonas, P 401 
sivo ut Eustathius scribendum praecipit plerisque non obtempe- 
rantibus, Halizonos, memoratos Homero Herodeto Straboni Ste- 
pbano et aliis, quamquam cum aliqua scripturae varietate, Scy- 
thiae Europaeee populos, communi Graeciae Byzentinae recen- 
tioris dialecto Mesothinitas dictos credendum scilicet Pachymeri 
est. ad intelligendam autem eius appellationis rationem allulgero 


*) cf. Glossar. altes. v. μεσιτούοπκτεδῥ. 


582 OBSERVAT. PACHYMER. 


forte Jux nobis ἃ Plinio poterit, qui 1. 5 c. 80 Halisernem (nisi 
error in scriptura est) eorum civitatem in ea ora collocat quam 
idem deinde c. 39 ἃ Thyuis universam docet habitatam; unde 
quod in media Thynia essent facile Mesothyni a Graecis dici po- 
tuerint. a qua etymologia si quis abhorreat ob discrepantem scri- 
pturam vocis, Thynia per y scripta, a Thinia Pachymeri memo- 
rasta, quam ille ubique per i scribit, accipiat aliud veriloquium 
in Strabonis testimonio fundatum. is enim l. 18 in Troadis de- 
scriptione Állazonium oppidum Halizonum istorum, quos alii, ut 
indicavi, Allazonas vocant, collocat ad laevam Aesepi amnis: 
quia enim ϑίν littus Graecis sonat, Halizones inter littora hinc 
fluminis Áesepi hinc Propontidis sitam regionem incolentes merito 

ἐσοϑινῖται dicti fuerint. nec omittenda ex occasione declaratio 
loci nostri auctoris c, 9 1. 1, cui quae hic diximus facem praefe- 
runt. scribitur ibi sic; τότε δὴ καὶ τοῦ Παλαιολόγου εἰς κεφαλὴν 
τεταγμένου μεσοϑινίας καὶ αὐτῶν ὀπτιμάτων ἐκείνου προστάξαν- 
Toc, καὶ uw πολλὰ κατ᾽ Ἰταλῶν πράττοντος etc. narratur illic 
Michaélem Palaeologum tum cum maxime ac strenue exerceret 
praefecturam sibi creditam Homanarum copiarum contra Italos 
pugnantium, monitum a Coty quodam de consilio imperatoris 
excaecare ipsum parantis fugisse cum monitore in Persidem. sed 
quid sibi vult quod Palaeologus εἰς κεφαλὴν τεταγμένος dicitur 

εσοϑινίας xol αὐτῶν ὀπτιμάτων. traditam illi fuisse regendam 
Mesothinism provinciam nulla usquam alibi est mentio. et pro- 
vinciam hic sive regionem μεσοϑινίας vocabulo indicari, vix ferat 
continue adiuncta mentio optimatum, et quidem cum pronomine 
ipsorum, xai αὐτῶν ὀπτιμάτων. quid hic dicemus? aliud sane, 
postquam multa disquisivi, non occurrit nisi μεσοϑινίαν hic poni 
pro legione quadam aut parte Romanarum copiarum ex iis con- 
flata militibus qui Mesothinitse vulgari lingua dicebantur. hoc 
videtur nos docere noster auctor, dum illo c. 27 L 4 sic loquitur 
ex versione nostra, de Romanis agens copiis validissimis Ioannis 
despotae ductui permissis: conflabatur hic exercitue ex differen- 
tibus corporibus et velut collegiis militum .... unum erat Pa- 
phlagonicum .... aliud cum et ipsum multitudine tum vi et 
arte praestans bellica, ex Halizonibus, quos Mesothinitas vul- 
gare dicat idioma, en quid Mesothinia heec fuerit cui tunc prae- 
positus Michaél Palaeologus ab imperatore fuerat: non regio, sed 
legio μεσοϑινία Pachymeri dicta, compendio militariter loquenti- 
bus tum forte usitato; quale adhiberi hodieque videre me memini 
in narrationibus praeliorum aut oppugnationum in nostra Gellis, 
ubi legiones, Navarica exempli causa vel Nortmannica, Navarra 
et Nortmannia dici non raro leguntur. iam satis cohaeret quod 
additur, καὶ αὐτῶν ὀπτιμάτων, in quo modus ipse loquendi gra- 
dationem indicat, ut aliquid amplius licet in eodem genere opti- 
mates isti fuisse intelligantur. nempe non solum imperator Mi- 








LIB. IL. GLOSSARIUM, 583 
chadlem Palaeológum legioni Hálisonum Mesothipise vulgo nuncu- 
tae εἷς κεφαλὴν ἔταξεν, meit en teste, ut Galli hodie loquuntur, 
est, ducem praeposuit; sed etiam, quod honorificentius fuit, 
subesse eidem voluit cohortem ὀπτιμάτων dictam, de qua voce 
vide sis, lector, quae paulo inferius snnotabimus. non omittam 
admonere apud Acropolitam c. 64 Hist. μεσοϑυνίαν, de qua hic 
actum, cum v scribi. codices Pachym. cum , μεσοθινίαν con- 
stanter scribunt. hos nos expressimus. sic et in Tocharorum et 
aliis quibusdam vocabulis Acropolita a nostro differt, nec nostri P 402 
iudicii est definire uter erraverit. quare rem integram relinqui- 
mus: quod reperimus damus. — 

Mns p. 2916 v. 156. eit MepeIberiae Davidi datam in uxo- 
rem filiam spuriam coniugis despotae loannis. ubi quid suspice- 
zur aliad quam supremam in Iberia potestatem vocabulo isto de- 
signari, ut «icut cralis in Serbia, sultan in Perside tunc diceba- 
tur, qui rebus illio praeerat, sic Derorum Asiaticorum rector 
Afepe vocaretur. de quo tamen amplius prenuntio, quoad certius 
eine rei testimonium suppetat * ). 

μετάληψις p. 861 v. 8. ait admissos ad omnem commu- 
nionem sacrorum Latinos a Graecis iussu imperatoris, reconeilia- 
tionem ecclesiarum procurantis, excepta μεταλήψει, quam non 
quaerebant. et tamen antea dixerat eos communicaesse etiam ἐν 
μεναλήψει τοῦ Θείον ἄρτου ὃν ἀντίδωρον λέγουσιν in perceptione 
sacri panis quem. antidorum dicunt. qui panis cum repraesen- 


siguifjcat sumptionem vini consecrati, sive specierum sanguinis 
Christi, quam ideo in communione laica Latini non quaerebant, 


&gre. etism infra c. 86 1. 6 imperator meribundus dicitur τὴν 
etylav μετάληψιν δέχεσθαι. νἱάεϊυν autem indicare ilic histori- 
cus voluuse, sumpsisse tunc illum eucbaritiam quo modo sole- 
bant sumere morituri epud Graecos, hoc est sub utraque sped. 





*) cf. Glossarium alterum. 





584 OBSERVAT. PACHYMER. 


nam aeque, opinor, ad utrasque speciem pertinent memoreia 
paulo prius σύμβολα τοῦ δεσποτικοῦ ϑανάτον, nisi forte quis su- 
spicetur extremo languore conflictantibus dari solitam alteram 
tantum speciem, nempe liquidam, quam commodius tranamitte- 
rent per fauces catarrho obsessas, et ideo μεταλήψεως solius, hoc 
est vini consecrati conversique in Christi sanguinem, factam hic 
mentionem , quod id solum tum Augustus perceperit, nam soli- 
tos iam olim Graecos fuisse aegrotis in eum vi morbi statum re- 
dactis ut aegre panis species glutirent, ne sine viatico abirent, 
speciem vini ministrare solam, docet Petrus Árcudius L 8 de 
concordia ecclesiae Oriental. et Occidental. etc. p. 386. 
μετόχιον p. 270 v.21. agit de domuncula cum sacello 
divi Nicolai ad mare sita, quam dicit fuisse μετόχον τῆς Ὀξείας 
metochium Oxeae insulae Propontidis, ad quam deportari iussus 
expatriarcha Ársenius in ea aedicula, quippe imminente in re- 
ctissimum illuc traiectum, aut forte etiam ad monasterii Oxeen- 
sis, cui addicebatur eo relegatus Ársenius, ius dominiumque per- 
tinente, obiter is depositus est. l 5 c.9 nomen idem iterum a 
P 409 nostro adhibetur in his verbis: τὴν δὲ μονὴν ἐκείνην (loquitur 
de monasterio quod fuerat Blemmidae) τῇ τοῦ Γαλησίον μονῇ 
ὁποτεθῆναι εἷς μετόχιον. | indicat monasterium quod fuerat Blem- 
midae, contributum et subiectum monesterio Galesi. aliquae 
religiosae familiae habent extreordinaries domos, quaedam quae 
vocant Aoespitia, ubi diversentur illarum ministri aut religiosi, 
qui negotii causa in locis illis peregrinantur. videtur quid simile 
voce μετόχιον hic designari. 
pouvoloysiv p. 819 v. 9. hoc loco uqvoloytiv significat 
mensem apponere diplomatibus aut chartis regus; quod sibi uni 
Michaél Augustus reservatum voluit, nominatim excipiens ne id 
Andronicus filius, quem in imperii censortium admittebat, facere 
se vivo posset. unde idem noster in Ándronico (quod aliud opus, 
deo dante, mox edemus) 1, 1 c. 1 narrat eum post patris Mi- 
claélis mortem primum in scripto iussu regio mensem apposuisse: 
ἄρτι πρώτως μηνολογησάμενος -ρόσταγμα. quo eodem scripto ad 
patriarcham perlato ait illum, cum mors Michsilis celaretur, Pa- 
chymeri sibi ipsi forte adstanti regiam illam chartam dedisse, 
dousóv εἰ αὐτὸς ἔχοι γνῶναι διαστοχασάμενος οὗ τινὸς ἂν εἴη τὸ 
μηνολόγημα, quaerens num qua. ipee coniectura certo poeset di- 
&noscere cuius manu expressus mensis esset. si enim Ándronic 
esse constaret, certum foret argumentum obiisse Michsélem. ne 
autem id facile discerneretur in causa erat, quod manus et forma 
literarum Andronici sic congruebat cum paterna , ut nonnisi aegre 
etiam ἃ perito distingüeretur: ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ καὶ παρέϊκτο τοῖς 
τοῦ πατρὸς ὡς μὴ ῥᾳδίως διαγνῶναι ἔχειν καὶ τὸν εἰδήμονα. Gre- 
goras (L4 p. 59 ed. Basil. an. 1562) referens ornatum insigni 
bus imperii a patre Andronicum addit: ἐπέτρεψε δ᾽ αὐτῷ ὁ πατὴρ 








' LIB. I, GLOSSARIUM, δ 


«αὶ δι ὑπογράφων γραμβμότων προστάγματα, οὐ μέντοι 
ἦνα —— alid Abeovxoc Χριστοῦ χάριτι βασιλεὺς 
Ῥωμαίων. permisit gero ipei pater edictis subscribere rubris li- 
deris, caeterum eine mense et indictione: sed Andronicus Chri- 
sii gratia imperator Homanorum. haec Gregoras ; ; €x quibus 
intelliges quid sit quod Pachyrmeres scripsit ὑπογράφειν βασιλικῶς 
subscribere regie: est enim id ὑπογράφειν δι᾽ ἐρυϑρῶν seubscri- 
bere rubris literis. 
μνημονεύειν xo) μνημόσυνον p. 874 v. 17. haec 
olferebantur a Graecis papae, si vellet abstinere ἃ iuvandis Lati- 
nis Constantinopolim tunc occupantibus, verbo μνημονεύειν si- 
gnificatur distincta mentio papae in sacris Graecorum liturgiis pu- 
blice ac nominatim facienda, ipsa porro talis commemoratio τὸ 
μνημόσυνον absolute antonomasia compendiaria dicitur in hac 
historia, ut superius diximus verbo ἔχκλητον. ab hac Romaui 
pontificis inter sacra commemoratione cur tantopere Graeci ab- 
t, causam non esse sapienter ostendit imperator, his illos 
urgens verbis: τίνα δ᾽ ἔχει ἀντικανονίαν ἡ ἐπ᾿ ἐκκλησίας ἀ ἀναφορὰ 
τοῦ ὀνόματος (subaudi papae), ὅπου γε καὶ μὴ πάπας ὄντας τοὺς 
ἄλλους ἀνάγκη μετέχειν τοιᾶφδε τῆς κοινωνίας, τοῖς ἐχκλησιάζου- 
ew συνισταμένους τοῦ ἱερέως. quasi diceret: quid tantum refu- 
gitis ἃ nominando inter sacrum papa, cum ibi multos alios, mi- 
noris utique dignitatis, nominatim exprimi usu olim legitimo in- 
valuerit? verissima haec sunt. nam in liturgia S. Ioannis Chry- 
sostomi haec legimus p. 78 Euchologii: ἐνταῦϑα ó ἱερεὺς μνημο- 
ψεύει ὧν ϑέλει ξώντων καὶ τεθνεώτων. “ὑπὲρ ζώντων λέγει. ὑπὲρ 
σωτηρίας, ἐπισκέψεως, ἀφέσεως τῶν. ἁμαρτιῶν τοῦ δούλου ϑεοῦ 
δεῖνος. hic sacerdos meminit quorum vult vivorum e$ mortuo- 
rum. pro vivis dicit; pro salute protectione et remissione pec- 
catorum eervi dei N. en ut nominatim mentio fit in sacro quo- 
sumvis ad arbitrium sacerdotis. p. deinde 79: Ó δὲ ξερεὺς ἐκφω- 


ψεῖ. ἐν πρώτοις μνήσθητι κύριε τοῦ σανιεροτάτου μητρηπολίτου 


ἡμῶν τοῦ δεῖνορ. vero exclamat: in primis memento, P 404 


domine, sacratiseimi metropolitae nostri N. quilibet igitur epi- 
scopus a sacerdote in dioecesi eius celebrante nomine expresso 
memeretur. quinetiam, ut mox additur, idem honos habetur 
simplici sacerdoli et imperatoribus. sic enim adscribitur: καὶ ó 
διάκονος πρὸς τῇ ove⸗ στὰς λέγει τοῦ δεῖνος πανιερωτάτου μητρο- 
πολίτου ἢ ἐπισχύπου, à ὕσεις ἂν d, καὶ ὑπὲρ τοῦ προσκομίζοντος 
ia δῶρα ταῦτα εὐλαβεστάτον Πιρίως τοῦ δεῖνος" ὑπὲρ ψωτη- 
ela; c τῶν εὐσεβεστάτων καὶ ϑεοφυλάκτων βασιλέων ἡμῶν καὶ πάν- 

τῶν καὶ πασῶν. ὁ χορός᾽ καὶ πάντων καὶ πασῶν. «t diaconus 
ad ianuam stans dicit: .... et pro offerente eacra munera haec 
devotissimo sacerdote N. pro salute piissimorurm et a deo custo- 
ditorum imperatorum nostrorum, e£ cunctorum et cunctarum. 
Chorus repetit, e& cunctorum e$ cunctarum. | quia enim impere- 


&y 


588 OBSERVAT. PACHYMER. . 


genere hominum cohors haec legiove optimatum dicta in Romane 
iunc esset exercitu, difficile divinatu sit in scriptorum eius tem- 
poris ea de re silentio. fieri potuit nt nobiles voluntarii et eno 
sumptu militantes sic appellarentur, qui optimatum vocabulum 
domo afferrent indicium natalium patriciorum aut census dome- 
stici. forte etiam qui militarem fortitudinem experimentis illu- 
stribus probassent, in certam honoris gratia segregati legionem 
hoc designabantur nomine; quomodo auctor est Olympiodorus 
in Excerptis Photianis τῶν "Podoyalsov Γύτϑων τοὺς κεφαλώτας, 
capita ipsa et. praestantissimos quosque Gotthici exercitus quem 
ductabat Rodogaisus, optimatos sive optimates fuisse vocatos, 
habemus etiam ex Mauritio l. 2 strateg. c. 3 unumquemque opti- 
matum militem sibi obsequentem secum duxisse, qui ἄρματος 
armatus dioebatur, quod ipsum argumentum est excellentioris 
supra vulgus militum dignitatis ὀπτιμάτων, ad quam respicit vox 
αὐτῶν hic a Pachymere posita, indicans superiorem honoris et 
dignationis gradum in praefectura optimatum supra praefecturam 
Mesothiniae fuisse. 

οὐδέσι p. 992 v. 9. videtur hic nove usurpatum adie- 
ctive vocabulum οὐδέσε in dat. plurali ab οὐδείς ad significandum 
viles homunculos de faece plebis ac nibili. nam roig: ᾿οὐδέσι sta- 
tim opponit μεγάλους, sic subiungens: μεγάλων ἐπὶ τούτοις τε- 
ταγμένων τὸ πρότερον. 1. 8 c. 18 Iosephus Galesii Germanuimn 
patriarcham alloquens ait: καί σου ὀλιγωροῦσιν wc μηδενός. hic 
quoque positive, ut sic loquar, usurpatur τὸ μηδείς * nempe nou 
verus sed intrusus et supposititius patriarcha Germanus 
tur. hoc exprimit noster verbo nud/us μηδείς. 

παπίας p. 3860 ν.9. de magno papia sic Codinus c. ὅ 

: ὁ μέγας παππίας (sic enim scribit, cum noster x simplex 

ponat) εἶχε μὲν πάλαι ὑπηρεσίαν ἐνεπίγνωστον, γῦν δὲ οὐδεμίαν. 
magnus pappias habuit olim ministerium incognitum, nunc au- 
tem nullum. tamen Pontenus noster ad Cantacuzenum docet . 
ex Zonara magnum pappiam dictum iudicem illum summum ad 
quem commentarieuses de personis reorum et numero, de qua- 
litate delictorum, de clausorum ordinibus referre debebant, 

παρακοιμώμενος P. 206 v. 2. ὃν παρακοιμώμενος ὁ χρα- 
τῶν εἶχα, et paulo post καὶ τὸν παρακοιμώμενον ἴακρηνόν. ap- 
paret ex his officii aulici id vocabulum esse; unde et mox eo 
sine proprio nomine ,vir idem designatur, dum additur ἦν δ᾽ sv- 
δοκιμῶν ὁ παραχοιμώμενος. erat nempe hic, ut loquitur Codi- 
nus, cubiculariorum et epheborum imperatoria caput: ó παρα- 
κοιμώμενος τοῦ κοιτῶνος εὑρίσκεται μεφαλὴ τῶν ἐν τῷ κοιτῶνι 
“«εαἰδοπούλων καὶ τῶν κοιτωναρίων. quocirca equidem praefectum 
cubiculi Latine dixi, licet viderem Wolfium in excerptis Grego- 
rae subiunctis cubicularium interpretari. sed veram eius vocis 
notionem magis videtur Pontanus assecutus initio sui Cantacuzeni, 











LIB. L. GLOSSARIUM, 589 


ex cuius sententia interpretor, ut dixi, svtpexeipipevoy hoc loco 
cubiculi praefectum, nempe imperatori, aive ut interdum dici- 
tur, sacri cubicoli, quia vero huius erat officium excubare no- 
ctu imperatori aut excubiis praeesse, παρακοιμώμενος vocatur 
plus significante vocabulo quam sonet, haud ad interpretationem 
suffecturo excabitoris nomine, quod aeque cuivis cohortis vigi. 


lum gregario conveniret, Pachymeres l. 6 c. 12: ἐξ αὐτῆς πέμ- P 40; 


πει τὸν τοῦ κοιτῶνος παρακοιμώμενον τὸν βασιλικὸν Βασίλειον. 
en ut singulari nomine effertur hoc nomen personam indicans 
praestantem, maiorisque dignitatis quam quantam capiat excubi- 
toris simplex mentio. videtur officium simile eius quod in aula 
Romsna hodie vocant maeetro di camera, et jn Gallica premier 
gentilhomme de la chambre, sed et παρακοιμώμενον generale in- 
terdum vocabulum esse, omnes indicans qui ex officio in cubi- 
culo imperatorio stationem ordinariam habebant, intelligitar ex 
iis quae annotamus ad vocem σφενδόνη. 

παραπληκτίζειν p. 872 v. 8. ex abunde perspecta no- 
tione vocabulorum παραπλήξ et παράπληκτος licuit significatum 
divinare verbi παραπληκτίζειν lexicographis vulgaribus indicti et 
tamen a Sancto Gregorio Nazianzeno usurpati, cuius locum Ioan- 
nes Parastron, qui hic loquens inducitur, tacito auctoris nomine 
recitat, sanctus enim ille doctor Oratione de Spiritu Sancto ante 
medium, cum hanc proposuisset interrogationem haeretici pneu- 
matomachi είς οὖν 1j ἐχπόρευσις; quae igitur est processio ? re- 
spondet: εἰπὲ oV τὴν ἀγεννησίαν τοῦ πατρός, κἀγὼ τὴν γέννησιν 
τοῦ υἱοῦ φυσιολογήσω καὶ τὴν ἐκπόρευσιν τοῦ πνεύματος.  edis- 
eere tu mihi ingenerabilitatem patrie, et ego generationem filii 
enarrabo et processionem spiritus, tum subdit: xal παραπληκτί- 
cogev ἄμφω εἰς θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες. et insaniemue 
ambo in dei mysteria immittentes oculos, ita scribitur hic lecus 
in editione mere Graeca Basileensi anni 1560 p. 221 v. 4, longe 
melius quam in Parisiensi Graeco- latina, ubi παραπληκτήσομεν 
legitur quasi ex παραπληκτέω, quod rectum non est. 

παροχεύς p. 159 v.2. τὸν μέντοι γε πρύτανιν τούτων 
καὶ παροχέα εἷς δυνατὸν ἐμεγάλυνεν. ita codd. B et A. Vatica- 
nus pro his habet καὶ τὸν γραμματοκομισϑὴν ἐμεγάλυνε.  prae- 
terquam error est in scriptura 6 intruso in locum τ in voce γραμ- 
ματοκομιστήν, etiam videtur, ut non raro solet hic interpolator 
potius quam descriptor Pachymeris, aberrasse a mente auctoris: 
qui cum dicit πρύτανιν τούτων καὶ παροχέα μεγαλυνϑῆναι, aucto- 
rem et praebitorem horum magnificatum fuisse ab imperatore, 
non vult significare ipsum praemio affecisse tabellarios, qui lae- 
tum nuntium attulerant : (e mercede quippe istis liberaliter per- 
soluta dixerat antea: ἀντεδίδου μὲν τῶν λόγων τὰ μείζω), 
sed vel agit de Caesare, qui rem tantam feliciter fortiterque per- 
egerat , cui propterea se debere profiteretur imperater successum 


590 OBSERVAT. PACHYMER. 


istam, et eius virtutem ac meritum eo nomine celebraret: vel 
per voces πρύτανιν καὶ παροχέα deum indicavit bonorum omnium 
fontem , cui peculiariter acceptam referens tam insignem felici- 
tatem eum magnificaverit. hoc confirmari potest ex iis quae mox 
subdit: συνεκάλει πάντας εἷς εὐχαριστίαν τοῦ κρείττονος, provo- 
cabat cunctos ad gratias numini agendas, εἴ buius gratulatio- 
nis occasione habita concio, quae capite sequenti recitatur, multa 
habet in henc sententiam. quod hic peculiariter notandum ve- 
nit, est vox παροχεύς posita, ut videtur, pro πάροχος praebi- 
£or, largitor, cuius formae exemplum haud passim reperias. 
legitur tamen et inferius J. 6 c. 23, ubi recitato D. Damasceni 
loco patrem aeternum προβολέα τοῦ ἐκφαντορικοῦ πνεύματος pro- 
datorem sive emissorem enuntiatorii Spiritus vocantis, eit quos- 
dam nt falso affictum Damasceno hoc dictum reiecisse, quosdam 
autem id legitimum eius sancti doctoris testimonium agnoscentes 
in eo vocabulum προβολεύς in παροχεύς mutasse. 

P 408 Πηλεύς *) p. 450 v. 10. Peleum hic memorari patrem 
Achillis et in exemplum castimoniae proponi apparet, ut statim 
post Aristidem in specimen abstinentise a furto alienissimae. non 
tamen occurrit adhuc mihi testimonium antiqui scriptoris istam 
eximiam pudicitiae leudem Peleo asserentis, cuiusmodi quodpiam 
obversatum animo scribentis haec Pachymeris suspicor. neque 
enim videlicet omnia quae ille legit in nostras venere manus ; ac 
fortasse ne nunc quide supersunt, quam multa enim vetustatis 
Graecae monumenta quingentis his fere annis, quot a Pachyme- 
yis aetate ad hanc nostram intercedunt, perire funditus contigit, 
aut certe hactenus ἀνέχδοτα servari. sed nec cuncta edita vidi- 
mus. animadverto tamen Homerum crebra quam infert mentione 
Pelei frugalitatis ei virtutisque laudem fere tribuere videri; qua- 
rum videlicet merito ab Actore Pthiae regnante, ad quem ex Ae- 
gina confugerat, propriis filiis praelatus generque ac regni suc- 
cessor electus fuerit, ut Eustathius refert ad lliad. f p. 821 ed. 
Bom. ad quam forte historiam alluserint fabulae quae praelatum 
diis ipsis iudicio principis deorum in felicitate nuptiarum, con- 
cessa ipsi in sponsam Thetide quam Iupiter ipse pro se ambire 
potuisset, celebrant Peleum: cuius generis illa sunt Catulli: 

teque adeo , eximie taedis Jelicibus aucte, 

Jhessuliae columen, Peleu, cui lupiter ipse, 

ipse suos divum genitor concessit amores, 
nec forte a genio Pachymeris multum aberraret qui euspicaretur 
ita meminisse illum Pelei herois inculpati, ut alluserit ad etymon 
nominis eius ἐκ τοῦ πηλοῦ, quod /utum significat, formati, velat 
innuens non magis affinem fuisse Veccum, speciatae sanctimo- 
niae hominem, suspicionibus impudicitise, quam si fictum ex 


*) cf. Glossarium alterum. 

















LIB. LL, GLOSSARIUM. , 691 


creta et lnte corpus, non autem ex carne concretum hebnisset, 
invenio allusionis non usquequaque absimilis exemplum apud Eu- 
stathium (ad Iliad. « p. 772 ed. Rom.) explicantem dictum fa- 
cetum in cauponem qui vaenale vinum turbare faecium admix- 
tione solitus audivit à quodam: μὴ sole τὸν Οἰνέα Πηλέα, ne 
faciae Oeneum Peleum, quod. ut εὐτραπέλως salse dictum ibi 
auctor laudat, sic enarrans: μὴ sovylav κυκῶν, καὶ τῷ κρητῆρε 
σαφαμιγνύς, μετάβαλλε τὸν οἶνον ὡς εἰς πηλόν, ᾧ δοκεῖ παρῶνο- 
μάσϑαι παιγνημόνως ὁ Πηλεύς. πὸ faeces diluens εἰ crateri ad- 
miscens muta vinum velut in lutum: ludicra enim ραγοποπιαδία 
videtur verbo Peleus lutum indicasse. haec qui non probarit, 
condoleat infeliciter conantibus, et meliora, si habet, suggerat 
grate accepturis. 

πλατεῖαι ἐκπωμάτων p. 458 v. 19. quaerebam hic 
quid essent dxzepesov πλατεῖαι, quas ex aere fuisse mox indi- 
cat noster de iisdem iterum agens his verbis: χαλκὰς ἐκείνας πλα- 
τείας ὑποδοχάς. solus Vaticanus χαλκᾶς πίνακας appellat, sed 
buic fides apad me quidem dudum est ex quo decoxit. certe 
ssivot nimis generale vocabulum est; neque in tabulis aut lami- 
nis aereis commode id JFrumentum coctum, sive iam molitum, 
mola videlicet farris tosti, ut antiqui loquebantur, sive granis 
integris naturali forma, 'commode gestari potuit. ne multis: 
mihi attente copsideranti hunc locum veniebat in mentem ἐχπω- 
μάτων πλατείας et πλατείας ὑποδοχάς dici hic a Pachymere vasa 
mensaria quae eottocoppe Italis hodie dicuntur; quorum est usus 
ju scyphis porrigendis. habent ea superne latitudinem capacem 
scyphorum simul multorum (unde πλατεῖαι ἐκπωμάτων recte vo- 
centur), labro per circuitum ad aliquam latitudinem resupinato 
coronatam, innitentem pedi supposito rotundo, qui et manubrii 
usum praestat ministranti pincernae. eius formae lances, aut si 
dicere liceat, capedines, argenteae fere hodie visuntur in proce- P 409 
rum conviviis: tenuiores ficilibus utuntur. aetate Pachymeria 
nondum Peruanis ditata metallis aereae increbuerant: sed mate- 
riae vilitas encausto picturae variae fructus autumnales assimu- 
lantis tegebatur, ut docet hoc loco noster. negari non potest 
quin percommoda fuerit istiusmodi vasis forma ad istas eulogias 
Jrumenti cocti tum decore admovendas aris, tum inde post sacer- 
dotis benedictionem deportsndas in domos tuto, latitudine, ex 
qua πλατεῖαι dicuntur, paulisper concava, et capacis rotundita- 
tis, facile admittente materiam talem, et a lapsu prohibente be- 
neficio editi circum marginis, illius nempe de qua dixi, modice 
reductae et alte per circuitum extantisloriculae, voces quoque 
tum ἐκπωμάτων tum ὑποδοχή aptissime in nostram sententiam 
accidunt. indicant enim usum jatius vasis eo facti ut pocula, 
ἐκπώματα, imposita exciperet, sic offerenda convivis manu po- 
cillatoris. porro πλατεῖαι videntur substantive dici, nisi quis 


602 OBSERVAT. PACHYMER, 


zalit, cum sola haec vox ponitur, subeudiendam et tacite sup- 
plendam illam alteram ὑποδοχαί. 

πνευματικός καὶ πνευματίζξων p. 956 v. 4. ἴοδε- 
phum :monasterio Galesii praepositum vocat Pachymeres ἄνδρα 
πνευματικὸν καὶ εἷς πατέρα τεταγμένον τῷ βασιλεῖ. primo aspecta 
vox πνευματικός hoc loco videtur idem sonare cum eo quod 1. 8 
c. 19 memoratur πνεύματι ζῶν spiritu vivens, quod ibi dicitur 
de monachis sanctimoniae opinione venerandis, sumpta ex Paulo 
apostolo formula loquendi, quales imperator pro se adhibuit μεσί- 
vag πνεύματι ζῶντας xal συνήθεις τῷ πατριάρχῃ. tamen si quis 
introspicist, aliud in ea latere deprehendet haud negligendae no- 
tionis. argumento sit quod panlo post eodem capite scribitur, 
famam emanasse, interdictum Iosepho huic ab Arsenio patriarcha 
fuisse ne fungeretur officio πνευματικοῦ. Graeca sic habent: ὡς 
καὶ ἐπιτιμήσειεν ἐφ᾽ à μηδὲ πνευματικὸς ἀναδέχοιτο. nimirum 
σενευματικός est Graecis Christianis idem quod Latinis eccleeiasti- 
cis confessarius , ut etiam recte dudum Meursius observavit, 
itaque suspicor τὸ καί abundare, ut saepe alibi apud nostrum, 
sic in loco descripto; et cum svevparixóc καὶ εἷς πατέρα τεταγμέ- 
vog τῷ βασιλεῖ losephus dicitur, nihil aliud indicari nisi eum 
patrem spiritualem, hoc est confessarium imperatori fuisse. ex 
qua observatione lux affulpet posterioribus ἃ me descriptis Pachy- 
meris verbis. horum enim hinc patet esse sententiam, iratum 
imperatori patriarcham vetuisse ne losephus deinceps etiam priva- 
tas eius confessiones exciperet (ἀναδέχοιτο, de quo verbo quae 
suo loco notamus, huc confer) aut ipsum in foro, ut loquuntur, 
conscientiae absolveret, hactenus siquidem post anathema impe- 
ratori publice dictum, in quibusdam quae antiquus usus vetabat 
excommunicatis permitti, connivendum putaverat patriercha, ut 
Pachymeres superius admonuit. de hoc genere videtur et hoc 
fuisse, nimirum tolerare ut privatim confiteretur et in foro con- 
scientiae absolveretur. id quod nunc tandem offensus instantia 
Iosephi prohibuerit; et videlicet iurisdictionem abstulerit neces- 
sariam ad absolutionem valide impertiendam. unde cum nibilo 
secius postea losephus perrexisset dare, ut prius, operam confi- 
tenti Augusto, et illum videlicet de more absolvisset, ansam Io- 
sephi criminandi Árseniani ab eo iam patriarcha schismate discissi 
sumpserunt, quasi attentasset rem nefariam ferendo sententiam 
absolutionis sacramentalis sine potestate iurisdictionis, quo modo 
lata talis sententia sine dubio irrita est, unde id attentasse in 
sacramento nihil minus sit quam sacrilegium. — est autem et id 
extra dubium, emanare ab episcopis ordine hierarchico iurisdictio- 
nem istam. quere si eam rite patriarcha revocasset, certum erat 
non potuisse deinde imperatorem a losepho audiri aut absolvi 
sacramentaliter. ad id porro quid losephus responderet, comme- 
morat Pachymeres, quamvis subobscure in codd. B et A. sed in 





LIB. T. GLOSSAREKOM,: 593 
Veticano claríiws, negatum nempe ab ipeo factum: pertendi 


inquam, haud eo devenisse Arsenium patriarcham ut sibi iuris- P 410 


dictionem adimeret et omnino interdiceret absolutione imperato- 
ris. verba haec sunt historici sub finem huius capitis: κἂν μὴ ye- 
γονὸς ἐφημίσϑη, ὡς καὶ ὁ Ἰωσὴφ πατριαρχεύσας ὕστερον, ἀπολο- 
γούμενος ὑπὲρ τοῦτο, διισχυρίζετο. sicin codd. duobus. at Va- 
ficanus sic habet: ὕμως ὁ Ἰωσὴφ πατριαρχεύσας ὕστερον διισχυρί- 
[ero ψεῦδος εἶναι τὸν λόγον (melius diceret τὸ λεγομένον) ὑπὸ 
στολλοῖς. loeeph postmo patriarchatum | gerene pertendebat 
J'alsum eese quod a multis iactabatur. nempe ut paulo superius 
dixerat, elg χωρὶς τῆς τοῦ πατριάρχου βουλῆς ἀντιποιήσοιτο (Io- 
sephus) τῆς βασιλέως ἀναδοχῆς, sine nutu et assensu patriarchae 
Iosephus ingesserit se ad audiendam sacramentaliter confessionem 
imperetoris. φέρεται δέ, subiungit etatim , καὶ λόγος παρὰ πολ- 
λοῖς, ὡς καὶ ἐπιτιμήσειεν ὁ πατριάρχης ἐκεῖνον (Iosephum) ὥστε 
μὴ εἶναι τοῦ βασιλέως πνευματικόν. — fertur scilicet sermone mul. 
torum patriarcham ἐπέογἰλείδεα Josepho ne esset confessarius im- 
peratoris, ita clarius, ut dixi, Vaticanus parsphrastes; ἃ quo 
germanam auctoris sententiam hic expressam con&rmat Pachyme- 
res ipse, prout eius contextus ab optimis codicibus exhibetur, 
infra l. & c. 28 sic de Iosepho dicens: ὃν ἀφρωρίσϑαι ἔλεγον dx) 
τῷ μὴ τὸν βασιλέα εἰς πνευματικὴν υἱότητα δέχεσθαι. — quae ibi 
sic verti: quod ilum aiebant in excommunicationem incurrisee, 
sub cuius interminatione vetitum ei olim a patriarcha fuisset 
habere deinceps imperatorem loco epiritualis filii et illius con- 
Jeesiones, μὲ antea consueverat, in posterum accipere. non:po- 
terit antem me quisquam, opinor, reprehendere, quod πνευμα- 
τικόν confessarium interpreter, quin prius arguat vulgatum Flo- 
rentinae oecumenicae synodi interpretem, qui p. 17 tomi 82 ed. 
Conc, Reg. illa verba ξιμεώτατος πνευματικὸς κύρις Ionyogtog sic 
Latine reddit: Aonorabilis a confessionibus domnus Gregorius, 
erat scilicet confessarius imperatoris Graecorum, qui concilio Flo- 
rentino interfuit. ut omittam alia eiusdem notionis verbo πνευ- 
ματικός subiectae testimonia a Meursio, ut dixi, recitata; quae 
si quis omnia consideraverit, nae is haud poterit iudicare addi- 
disse me quidquam sensis auctoris mei, dum ab eo memoratam 
πνευματικὴν υἱότητα ad ministrationem privatam sacramenti poe- 
nitentiae et exceptionis secretarum confessionum retuli. 
ποιότης p.869 v.8. παρ᾽ ὃ καὶ ἡ προσηγορία τῆς ποιό- 
τῆτος εἴληπται. — hoc est εἰ ad verbum reddas: iuxta quod et ap- 
pellatio qualitatis sumpta est, quid autem istud est relativo 
quod indicatum ? nempe, ut apparet ex praecedentibus, obli- 
quum adepteri et exaequari debere ad rectum, non e converso 
recium ad obliquum. confido vel ex hoc loco, cui multi alii si- 
mili ἀσυστασίᾳ et itisuspicabili cohaesione tenebrosi per banc hi- 
storiam occurrunt, assensurum mihi lectorem prudentem si dixe-: 
Georgius Pachymeres 1. 88 


594 OBSERVAT. PACHYMER. 


ro Oedipum, non Davum esse oportere interpcetem Pachymeris, 
. Bcriptoris, si quisquam ullus, amtiquarii, cuique meliori iure 
quàm illi in quem Latinus epigrammataxius hoc versu lusit; ex- 
probraveris: 
| non lectore tuis opus est, sed polline libris. 
sed παρέργων ἢ προοιμίων Gig. opus vocat ipsum; ct attentus 
consessus dici a me causam expeciat cur in ποιότητος vocabulo 
non, ut vulgo consuevit, quaditateg sed regulam intellexerum. 
vereor enim ut apud. plerosque satis eit allegare, quod verissime 
um, manifestum ex inapectione praecedentium verborum, 
loci sententiam id flagitasee, non enim deerunt qui exigant etiam 
aberrationes et delirja scriptorum ab interpretibus exprimi; atque 
adeo in isto genere quam superstíLiosissinie iueptire fidem vocent, 
aio igitur opinatum esse rae, vidiese aliquid uspiam Pachymerem 
quo motus ad existimandum sit, ποίόνηκα regulam interdum δὶ" 
guificare, istamque, uL solet, quamvis raram, notionem oblata 
qualicumque occasione usurpare aífectasse. non est inverisimile 
homini obsolelorum verborum.aucupi talium collecLorem et enar- 
ratorem diligentem familiarem Hesychium fuisse; cuius vocabu- 
larii haud paulo correctiora Constantinopoli ante hos quadrin- 
P 411 gentos annos, lioc est aetate P'achymeris, exemplaria fuisse quam 
illud ex quo Aldus Manutius editionem expressit suam, nemo 
prudens dubitaverit, suspicor itaque Pachymerem in verbo ποιός 
τῆς apud Hesychium longe ahud legisse quam hoc ibi hodie ap- 
parens nullius pretii: ποιότης χρῶμα ἡδονὴ νότος. quid quaeso 
vóroc, quid ἡδονή ad ποιότηταῦ quid illud ipsum χρῶμα ? quam 
inopinatum et, ut libere dicam, ἀπροσδιύνυσον) ac pro illis 
quidem ἡδονὴ νότος reponendum putearim, ex iis quae ad ver- 
bum γονικεύειν annotavi, ἢ γόνος, μίτοφ. quod nunc attinet, 
γρῶμα pro χρῶμα in Hesychio Pachymeriane suspicor scriptum 
apparuisse, roma vox est ex qua qui agrorum metiendorum 
rationem tradidere, in unum collecti corpus, gromatici scripto- 
res, nomen inveperunt est enim id instrumenti vocabulum ista 
in arte praecipui, quo ed dirigendas limitum lineas in terrarum 
partitione aut dimensione utebantur. roma sive gruma, ut 
vulgo explicant, mensura quaedam est qua flexae viae ad lineam 
diriguntur, aut, ut Nonius habet, Zoca media in quae directae 
quatuor congregantur siae, quod nimirum in illo centro campi 
dimetiendi agrimensores prumas suas intenderent, et iis adiuti 
vellineas ipsi primi rectas designarent vel curvitatem prius de- 
scriptarum deprehensam corrigerent. istorum hanc actionem ex- 
pressit Ennius cum grumam dirigere scripsit. in Glossariis ve— 
teribus ab Henrico Stephano et Bonaventura Vulcanio editis le- 
gitur gruma γνώμων. unde verbum grumat, quod ibi explica- 
tur per illa Graeca μετρεῖ ἐξισοῖ. paulo post ibi ponitur grumari 
καταστρέψαι “ορώται. pro quo Vulcanius legi iubet grumare 


LIB. L GLOSSARIUM, - 595 


διορθῶσαι, üti et pro eo quod ibidem mox cerritar gruma fa: 
διλικὴ γνώμη reponendum contendit gruma διόπτρα τεκτονική. 
videtür vocabulum istud antiquum gruma a priscis Latinis ex 
Graeco γράμμα formatum. est autem γράμμα, ut aliae glossad 
Gtaeco - Latinae veteres docent, ó σταϑμὸς ecripulum.  scrupus 
]urh autem sive scripulum, ut ex Varrone et Columella libris de 
rye rustica viri docti colligunt, mensura est adhiberi solita me- 
tiendis agris, nempe gruma sive groma, quae erat instrumen- 
turi cuius ope dirigebatur oculus ad lineas ducendas exacte rectas, 
promiscui usus architectis et agrimensoribus, unde διύπερα vexzo- 
ψική dicta, ut vidimus. ex his liquet groma sive gruma idem 
ésse quod γνώμων, σταϑμός, διόπτρα τεκτονική, scripulum sive 
scrupulum, quae omhia vocabulis Latinis amussis, normae, re- 
gulae respondent, et instrumenta significant, quibus visus hu- 
znanus ad diiudicationem recti a curvo aut ad exaequationem ob- 
liqui ad exacte directum utitur; ad quod curn esset üsus oppor- 
tunus funiculorum, etiam γόνος.) μίτος hoc instrumentum dici 
potuit; quae verba Hesychio fanem sonant agrimermnsorium. 
porro cum Hesychius, qui tam multa nobis ignota monumenta 
Vetera viderat, alicubi forte reperisset hoc instrumentum, γρώ- 
pov sive γράμμαν dictum, ποιύτὴν aut ποιότητα vocari, et hoc 
ihter notiones abstrusas vocabulorum, qaales innumeras operé 
illo suo complectitur, exprimendum putasset, fieri facile potuit 
ut ex eo Pachymeres, càptator cupidus verborum inusitati sipni- 
flcatus, ποιότητος vocabulum hoc loco pro regula posuerit, 
liactenus scripta cum ostenderem lllustrissimo D. abbati Octavio 
Falconerio, ipsius ea limatissimo iudicio sübiiciens, suggessit 
ille videri posse antiquum Etruscum vocabulum Piota, e Graeco 
ποιότης expositae hic notionis ortum, promiscuo tunc usu gen- 
tium ambarum, et Latinis ysive Italis permultis Constantinopoli 
et in multis aliis Orientalis imperii insulis et locis peregrinanti- 
bus aut degentibus, εἰ vicissim non paucis Graecis Pisas atque 
Etruriam visentibus, varia commerciorum vice. constat sang 
apud Dantem Aligherium, antiquum et maximi nominis poétam 
Thuscum, vocem Z/ota pro pede usürpari. vide eiüs [nfernum 
süb finem cantus 19. vocabuli autem pes et aequivalentium in 
cunctis linguis usus est frequentissimus ad siguificandam mensu- 
ram sive instrumentum metiendi. unde ille tritus Horatii versus 
metiri se quemque suo modulo ac pede verum est. 
eiusdem generis et nominis erant instrumenta plures simul pedes 
dimetientia, quae pro ratione numeri, retento pedis noinine, 
distinguebantur. ex his'erat decempeda dimetiendis usitatd por- 
ticibus ex Horatio eodem: 
nulla decempedis 
metata privatis opacam 
porticus. excipiebat Arcion. 


P 412 


996 OBSERVAT. PACHYMER. 


nam ut supra vidimus, architectis et agrimensoribus communia 
erant huiusmodi instrumenta mensurarum. quia porro plerum- 
que fit ut mensurae nomen rei mensuratae tribuatur, et dicatur 
exempli gratia pee terrae, paimus sive ulna panni etc., ita vide- 
mus Italicum vocabulum péota terrae interdum tribui, forte ex 
dimensione agrimensoria cuius instrumentum piota vocaretur. 
piíota, aiunt auctores accuratissimi Lexici Etrusci, diciamo ia 
zolla di terra che abbia seco Perba. δὰ quod citant Pietro Vet- 
tori Trattato VI, in haec verba: non vengono à star molto fuor 
della terra per cavarei del semenzaio con essa, cioe in una piota 
etc. piota ergo. [Italice idem quod pes, unde et instrumentum 
agris metiendis dictum sic fuerit, et vox ποιότης Graecis aevi se- 
quioris eadem notione usurpate, istum usum Hesychio notante et 
Pachymere exscribente, prout hactenus diximus, non aífirman- 
tes, sed quaerentes et quasi micantes in tenebris. 

πράγματα p. 448 v. 15. hoc loco vox πράγματα similem 
notionem habet eius de qua annotasse aliquid memini scholiis ad 
Catenam Graecorum patrum in Evangelium S. Marci, brevi, nisi 
literae amicorum fallunt, Parisiis edendam. similem, inquam: 
non enim pecuniam signatam, sed signa vasa gemmas et eius ge- 
neris pretiosam et speciosam supellectilem hic eo verbo designari 
loci sententia exigit. de re ipsa hic indicata, hoc est de clade 
Isaacii Augusti, cuius occasione ista venerint in potestatem Bul- 
garorum, dicemus in notis ad eum locum. pro voce xa44sdra 
in cod. Barberino legebatur μάλιστα, sed et in eiusdem ora codi- 
cis κάλλιστα tanquam verior lectio agnoscebatur; et cum eam so— 
lam optimus et ipse codex Allatianus in contextum reciperet, 
non dubitavi quin praeferenda esset. Vaticanus solita securitate 
utramque omittit, convenit autem adiunctum κάλλιστα satis apte 
δὰ significandam speciem insignem coronae, sceptri, vasorum 
sureorum, torquium, monilium, gemmarum vestiumque impe- 
ratorisrum, quae hoc loco designantur verbo πραγμάτων. Galli 
hodie usu simili vocant effets res pretio aestimatas, prout distin- 
guuntur a pretio ipso et nummis. ' 

Ρ 481 Joy xis καὶ Πρίντξης p. 402 v. 6. ait plurium suf- 
fragiis destinatum patriarchatui Constantinopolitano fuisse mona- 
chum nomine Principem ex familia Principum Peloponnesi. agit 
de eodem 1. 8 c. 8 noster, dum hunc ab imperatore missum ait 

᾿ ad Chalaü Tocharorum Orientalium dynastam deduxisse filiam 
notham imperatoris ipsi Chalaü desponsam; quae tamen cum eo 
pervenisset, reperto mortuo Chalaü, eius filio et successori Apa- 
gae vel Apagani nupserit, verba Pacbymerissunt: τῷ μὲν Xa- 
λαοῦ μετὰ τοῦ μοναχοῦ καὶ ἱερέως Πρίγκιπος ἐξεδίδου τὴν ἐκ τῆς 
“ιπλοβατατζίνης ἐκ νοϑείας παῖδα Maglev* καὶ ὁ Πρίγκιψ ἄρχε- 
μανδρίτης ὧν τότε τῆς τοῦ παντοχράτορος μονῆς etc. is postea 
creatus Antiochenus patriarcha ibidem dicitur; et res narratur 














"A 0 CA o4 ὉΠ ἀν -— “ι — — — — 


LIB. L GLOSSARIUM. 597 


1, 6 c. 5, ubi hic vir Theodosius vocatur, uti et c. 22 1. 2. ex 
his habemus ita fuisse peculiare Principis nomen dynastis Pelo- 
ponnesi, ut pro vocabulo familiae adhaereret singulis ex ea do- 
mo prognatis, usu videlicet Graecorum, verum et gentile nomen 
ilius stirpis origine Francicae vulgo nosse minus curantium, 
quamquam illud doctiores non nescirent. nam Georgius Ácropo- 
ita, Historiae suae c. 48, Achaiae et Peloponnesi Principem Bi- 
Aagdovtv Fillarduinem nominatum docet. Gregorss vero 1.7 
. 109 titulum Principis Peloponneso imperitantibus tributum ait 
jam a tempore Constantini Magni, uti et Athenarum dynastae 
nomen magni ducis et Thebarum Boeotiarum domino appellatio- 
nem magni primicerii μεγάλου πριμμικηρίου, quae postea usu 
vulgi in μεγάλου κυρίου nuncupationem degeneraverit; obtinenti 
denique Siciliam regis nomen. ridicule, quasi iam tut aetate 
Constantini magni Sicilia, Thebae, Athenae, Peloponnesus 
avulsa a corpore Romani imperii dynastis propriis subessent, non 
modo id tolerante novae Romae conditore, sed etiam, si superis 
placet, istos regulos amplis honorare appellationibus curante. 
porro Ll. 8 c. 16 hanc vocem aliter Pachymeres scribit in his ver- 
bis: καϑημερηνοὺς πολέμους πρὸς τὸν Πρίντξην ἐξῆγε. loquitur 
de sebastocratore fratre imperatoris circa Monembasiam quotidia- 
nis velitationibus adversus Peloponnesi Principem decernente, 
quem Πρίντξην Printzem vocat, vocabulo propius accedente ad 
vocem Francicam Prince, qua Francici tunc incolae Peloponnesi 
proprium dominum indigitabant, 
προβολεύς p. 482 v. 4. merito hic Veccus τὸ προβολεύς 
εἷς τὸ αἴτιος μετελαμβάνει, hoc est, inesse vocabulo προβολεύς | 
vim notionemque principii activi ac causae contendebat. sio 
enim plane eandem vocem intellexit et usurpavit Gregorius 
Nazianzenus Oratione de Filio, in his verbis: καὶ τοῦτό ἔστιν 
ἡμῖν ὃ πατὴρ καὶ ὁ υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα, ὃ μὸν (nimirum 
pater) γεννήτωρ καὶ προβολεὺς (λέγω δὲ ἀπαϑῶς καὶ ἀχρόνως καὶ 
εἰσωμάτως), τῶν δὲ (et filii et Spiritus Sancti) τὸ μὲν γέννημα. 
τὸ δὲ πρόβλημα. ubi clare pater γεννήτωρ filii aeterni, προβὸ 
λεύς autem Sancti Spiritus dicitur, vicissim autem filius patris 
γέννημα, Spiritus autem Sanctus eiusdem πρόβλημα. ex quibus 
pstet verbum προβάλλειν non quamcumque emissionem Latine 
signif care, sed eam quae sit cum influxu activo coniuncta; qua- 
lis est emissio ramorum ex viventetrunco. qualium emissionum 
est mentio Cantic. 4 18. emisiones tuae paradieue malorum Pu- 


nicorum. quere mihi videtur satis bene respondere Graeco huic P 432 


verbo προβάλλειν Latinum producere, quod et ipsum causae no- 
tionem babet, adeo ut προβολεύς recte explicetur vocabulo pro- 
ductor , sicque in testimonio Damasceni pater aeternus productor 
Sancti Spiritus per filium dicatur, multa de vocabulis προβολεὺς 
et προβολή eruditissime disputat Petavius noster c. 8 1, 6 de Tri- 


698 OBSERVAT. PACHYMER. 


nitate et alibi in eo opere, quae videri apud eum possunt, hoc 
enim quod diximus, nobis pro instituto, et loci quem tractamus 
intelligentia, sufficit in praesens. 

P 412 προσελώῶντες p. 209 v. 9. remiges hos fuisse, qui 
προσελῶντες quasi proprio artis aut ordinis vocabulo dicebantur, 
et ipsa origo suadet vocis ἀπὸ τοῦ προσελαύνειν sive προσελὰν 
prorsum impellere, et diserte noster tradit, tum hic tum c. 80 
1. 5, ubi quem semel προσελῶντα dixerat, postea συνωνύμως va- 
cat προσερέτην. Wolfius in excerptis Pachymerianis Gregorae 
subiectis vitiosam huius vocabuli scripturam exprimit, ex men- 
doso videlicet codice, dum hanc recitat ex hoc haud dubie loco 
sententiam: Gasmulicum αὐ bella erat animosum, Pysylontea 
vero agendis remis strenui. 

προσπαίω p. 276 y, 18. vix alibi reperies προσκαΐειν, 
etsi παίειν, uli et alia ex eo composita, frequens sit. quid 
aliud putemus quam metaphoram hic esse a sagitta in scopum in- 

P 448 tenta et illum feriente ductam? sic enim ait fabulam incurrere in 
verum ac illud quasi percutere, ut sagittam scopum.  aimile 
quiddam sacrarum literarum interpretes adnotant ad illud S. Pauli 
ad Rom. 10 4. finis legis Christus. lexibi vocatur tota historia 
velus sacris libris commendata, quibus et res a patribus gestae et 
sacrorum apparatus ac caeremoniae traduntur, omnia Christum 
venturum praefigurantia. in quo allusisse apostolus putatur ad 
originem vocis Hebraicae legem significante, wn tZora enim δ 
radice ΤῊ iara est, cuius prima notio est iecit, proiecit. unde 
eius est usus proprius in eiaculatione. 1 Regum 20 $6 de Iona- 
thane sagittam eiaculante scribitur *Xn2 nv- 1m vehu iara ha- 
Chetsi: et ipse iecit sagittam. quo pertinere putatur multorum 
Psalmorum inscriptio: in finem, hoc est in Christum. in quem 
procul indicandum et quasi indigitandum pleraque ibi scripta 
dirigebantur. nec frustra: veritate quippe prophetiis exacte re- 
spondente, figurae in rem incurrerunt. fabulae morale prae- 
ceptum adumbrantis par ratio est, ut enim figura prophetica, 
cum res figurata exhibetur, προσπαίει» ἀληϑεία in. veritatem in- 
cidere dicitur, sic et apologus, cum eo significatum officii mo- 
nitum declaratur et quasi ad rem ipsam applicatur. 

πρῶτος p.208 v. 5. πρὸς τὸν πρῶτον ἐκϑέμενος. bic 
σερῶτος absolute et substantive usurpatur pro supremo illic prae- 
side sacrorum, nempe patriarcha. 

“ρῳωτοκήηρυξ p.476 v. 1. quem antea vocaverat δομέ- 
erixoy ἐχκλησίας, nunc appellat πρωτοκήρυκα, synonymam, 
opinor, usurpans eam vocem pro πρωτοψάλτης, nam ut Codi- 
nus habet c. 17 n. 40, οὐ πρῳτοψάλτην ἔχει ἐκκλησίᾳ ἀλλὰ δομέ- 
orixov. quibus significat praecentorem, hoc est, eum cuius.offi- 
cium est cantum inchogre in choro, non πρωτοψαλτὴν solere dici, 
ut res exigeret , sed domesticum ecclesiae. haec mihi causa fuit 


-- -— — — — — — 


LB. 1. GLOSSARIUM. 599 


opponendi in veraione xgeroxyouxog vocabulo Latinum praecen- 
ἐν ἐδ nomen. 

ύλαι xal πύλα p. 865 v. 18. hic vocem ἀραρυίας 
emendavimus indicio syntaexis, cum ἀραρυίαις, quod in cedd. 
B et A, Vatiesno omittente, legebetur, quadrare ad vocem sv- 
Aag non potest. proba in hunc locum est παράφρασις Vaticani 
eodicis his verbis: xal πύλας ἐν ταῖς πέτραις ἤγουν ἄλυον (lego 
ἅλυσιν) σιδηρᾶν καὶ .ἐσχυρὼν κατεσκεύαζε. non ergo porlae aut 
valvae ex ferro solidae intelligendae hic fuere: neque enim id si- 
Bit rei subiectae nature, non, inquam, portui, ut domui aut 
conclavi obduci solidum oetium potest, qui enim aut quibus mo- 
lendi machinis tantae letitudinis postes essent, quanla explere 
atque obturare, quam vaste hiat, valerent totum os portus, quo 
magnae ac longae naves praelongos binc inde protendentes remos, 
(aeque non singulares sed plurss interdum simul, aditum exitum- 
que habere commodum debeant? ergo hio noster cum πύλας dixit, 
»tellecturum putavit prudentem lectorem tale ostium quod por- 
twi claudendo apponi poeset, catenam nimirum ferream. addam 
hic satis raram notionem vocabuli πύλη aut πύλα, culus usum 
reperi in Graeca versione Speciminis Sapientiae Indorum , qnem 
hbrum Latinitate a me donatum buio hiatortise imperii Michaelis 
Palaeoulogi. Augusti, ἃ quo id opus ia quadam concione allegatux, 
hortatu amicorum tanquam παρεμεύρευμα adiunxi. ibiin prima 
praefatione quae historiam inventiomis et deportaüionis eius libri 
ex India 5n: Persidem recitat, pagina codicis quo utebar Graeci 
nona, sic legitur: πλὴν διὰ τό σοι ἀρεστὸν λήψομαι μίαν πύλαν 
ἐκ τῶν ὑφασμάτων τῆς κώμης Φουϊστών, ἵνα ἐν αὐτῇ δοξασϑήσο- 
μαι κἀγὼ δοῦλός σον ἐν πάσῃ τῇ συγγενείᾳ μου. λαβὼν δὲ ὁ Περ- 


[e ἐκ τῶν βασιλικῶν ἱματίων οἴο. in bis verbis primum occurrit P 414 


quaerendum quid sit πύλα ἐκ τῶν ὑφασμάφων. Bam portae no- 
tio, quae naturalis est πύλῃ, quam hic sit intempestiva nemo 
non videt. omnino agnoscendum est στύλα hic pro πτυλα posi- 
tum a πτύσσω plico involvu, ut volumen aut soepus panni cuuas- 
piam hoc vocabulo nunc significetur, fundum habeo coniecturae 
Eustatbium, qui ad illum versum 411 Iliadis 9, πρώτῃσι δὲ πύ- 
λῃσι πολυπτύχου οὐλύμποιο, Bic annotat p. 721 ed. Rom. παρη- 
χητικῶς δέ πως ἢ ἐτυμολογεκπῶς παράκειται ἡ πύλη καὶ ὁ πολύ- 
πτυχος" παρὰ τὸ πεύσσειν γὼρ καὶ ἄμφω, ἵνα ἡ πολύπτυχος ὁ 
πολύπυλος. haec ille; in quibus vides πύλην a πτύσσειν deduci, 
exirito subiuncto s. addam ex occasione de panno bic memo- 
yato pegi Maistan, quod in illo videlicet pago texeretur: forte 
inde natum vülgare nomen hodie in Gallia panni cuiusdam ex 
gossypio texti, quod fustaine, fustanium appellatur. ex con- 
sequentibus porro verbis inteligitar genus hoo panni regis aut 
regiae familiae usibus fuisse reservatum, ita ut vesliri eo nemo 
posset sine concessu peculiari regis. unde characterem haberet 





600 OBSERVAT. PACHYMER. 


eximii honoris et apud principem gratiae indumentum tale. 
propterea enim addit Perzoés accipere se istam vestem ob prae. 
rogativam honoris ei annexi communi aestimatione: ἵνα, inquit, 
dv αὐτῇ δοξασθήσομαι καἀγὼ δοῦλός σου ἐν πάσῃ συγγενείᾳ pov. 
in quo etiam significat non sua se solius causa istum admittere 
honorem, sed familiae ec cognationis inde conspicuae futurae, 
sic ambitionis invidiam pielatis et caritatis in. consanguineos lan- 
dabilis ostentatione redimens aut saltem minuens. confirmant 
autem quod diximus de reservatione huiusmodi panni ad usus 
regios , illa extrema verba: λαβὼν δὲ ὁ Περζωὲ ix τῶν βασιλικῶν 
ἱματίων. cur enim, quae prius nomimaverat ὑφάσματα τῆς κώμης 
Φουϊστάν, nunc ἔματια βασιλικά vocaret, nisi quod iis uti regi 
soli οἱ familiae ipsius liceret, et si quibus privilegium idem a 
rege eximii honoris gratia tribueretur. 

Ῥώς p. 609 v. 19. ait ducem Latinorum, quem descripsit 
ferum ardentem et capite rufüm, hominem v»ostae staturae, cui 
erat nomen Rhos Solymas, videri nactum appellationem ex simi- 
litudine cum eo quod vocat Ῥώς JAos. quid autem est hoc? an 
scripserit Pachymeres Ῥώς pro óe£? Ῥως caue constanter scri- 
bunt duo codd. optimi B et A, Vaticano hoc comma omittente. 
atqui "Pec nihil, quod sciam, huc faciens significat. (o£ autem 
ex Eustathio Παρεκβολαῖς ad Od., p. 1688 ed. Hom. est gai- 
λαγγίου εἶδος, species animalis noxii dicti phalangii, de hoc 
Plinius 1. Q9 c. 4: phalangium .... est plurium generum , unum, 
eimile formicae , sed multo maius, rufo capite. huic compera- 
tum hunc ducem a Pachymere crediderim, dixerat enim antea 
et rufa eum coma fuisse et vultu robente, quippe aocenso natn- 
rali ardore. unde credibile sit vel £ in c scienter mutatum ab an- 
üquario scriptore, exemplum eius mutationis alicubi forte ecri- 

ptorum veterum nacto, vel errore hic librarii ῥώς pro (ef 
; positum. 
Σάλπακπες p.479 v. 8. ait Salpacin, quod erat cogno- 
mentam Mantachiae cuiusdam ducis exercitus Persarum, Persica 
lingue significasse fortem. 
σταυροπή γεα. l.Gtitulusestcapitis 11 (p.10): ὅπως βασι- 

An] νεαρὰ προβαίνει ixi τοῖρ σταυροπηγίοις. apud Matibseum 

Blastaremtitulus est: ὅτι μόνῳ τῷ πατριάρχῃ Κωνσταντινουπόλεως 

δίδοται δταυροπήγια πάντου πέμπειν. — soli patriarchae Constan 

tinopoleos concessum. esse stauropegia quocumque mittere, tum 

rem ipsam sic explicat: μόνῳ τῷ πατριάρχῃ Κωνσταντινουπόλεωυς 

P 415 ix συνηϑείας ἐφεῖται μακρᾶς σταυροπήγια τε διδόναι καὶ τὴν ἀνα- 
' φορὲν καὶ μνήμην τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἔχειν, οὐ μόνον ἐν οἷς 
κέκτηται ἰδίοις χωρίοις ὁπουδήποτε κειμένοις καὶ τοῖς ἀκινήτοις 
κτήμασι τῶν ὑποκειμένων τούτω μοναστηρίων, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς 

τῶν μητροπόλεων αὐτῶν ἐνορίαις, ἔνϑα dv παρὰ τοῦ τὸν νεὼν 


.LIB. L GLOSSARIUM. 601 
polie ex longa conenetudine permittitur etauropegia, sive cru. 


cium fixiones, concedere et relationem ac memoriam nominia ibi 
habere, non. solum in praediis aut terris quae peculiari iure 
᾿ poeeidet , abicumquae eita eint, εἰ in immobilibus possescionibus 
eubieoctorum ipsi monaeteriorum, esed etiam in dioeceeibus metro- 
poleon ipsarum , ubi videlicet ab aliquo templum aedificante αὐ» 
vocatus faerit ex his licebit intelligere σεαυροπηγίων nomine 
hic significari ius supremum patriarchae in ecclesiae patriarchatus 
sui, quo posset eximere quae loca quasve personas vellet a po- 
tesiete episcopi cuiusvis, et intra fines dioeceseon suum licet 
antistitem habentium certa sibi monasteria vel ecclesias valeret 
excipere, citre nutum aut assensum proprii locorum illorum me- 
tropolitae. hanc autem potestatem videtur exercuisse patriarcha 
frequentius in praediis et agris sibi vectigalibus et in templis de 
novo erectis, quorum fundetores, ad operis amplitudinem et 
commendationem id rati pertinere, aífeotabant ut uni ἀμέσως pa- 
triarchae illa subiicerentur, a iurisdictione propriorum loci prae. 
sulum exempta. quia vero, cum locum aliquem in aliena dioe- 
cési situm eximere ab auctoritate ordinarii et sibi reservare pa- 
triarcha vellet, id declarare solebet fixa ibi cruce cum certa in- 
scripione, cuius formulam videre licet apud Meursium, ideo 
ipsa exemptio et ius illius σταυοπηγίων verbo indicabatur. id 
clare patet ex hoc in quo versamur loco nostri historici. is enim 
cum in titulo capitis mentionem posuisset Novellae imperatoriae 
circa σεαυρονήγια, eius Novellae sententiam in ipso capite sic 
refert: προβαίνει νεαρὰ βασίλειος ἄλλ᾽ ἄττα πλεῖστα διοριζομόνη 
καὶ τάττουσα, καὶ τὸ τὸ ὀπουδηποτοῦν πατριαρχικά, ὅσα ἐν χώ-: 
ραις καὶ μοναῖς, ὑπὸ τοὺς ἐπισκόπους ὧν al ἐνορίαι τελεῖν. pro- 
diit imperatoria Novella qua cum alia decernebantur quaedam, 
tum illud in primis, ut quae ubicumque cuiusque modi praedia 
vel monasteria patriarchico iuri reservata censerentur, ea dein- 
cepe episcopis, quorum in propriis dioecesibus illa essent sita, 
eubiicerentur. ita ille; quibus verbis vides declareri quid in ti- 
tulo voce σταυροπηγίων intellexerit. plura de his non dico, 
quod et Meursius verbo σταυροπήγιον et post illum vir pererudi. 
tus Iacobus Goar O. P. p. 619 οἱ 618 sui Euchologii copiose ac 
diligenter hoc vocabulum edisserant, plane in sententiam nostri 
Pachymeris, 
στύψις καὶ στυπτηρία p. 490ν.7 οἷν. 12. non dubium 
quin utroque hoc vocabulo alumen designetur, merx expetita ob 
usum celebrem in tingendis parmis laneis, ut ait hic noster, ἐπεὶ 
σολλῇ τινὶ χρῶνται ταύτῃ td ἐξ ἐρίων ὑφάσματα. quod distinetius 
inius exequens, docet |. 85 c. 15, cum sint aluminis species duae, 
candidi et nigri, inficiendis claro colore lanis candidum liqui- 
dumque ufilissimum esse, oontraque fusco ant obscuro fuco iis- 
dem imbuendis nigrum accommodatum, mox ibidem Plinius 


602 OBSERVAT. PACHYMER. 


loca percensens ubi alumen provenit, Pontam memorat, unde 
hic noster refert solitos illud per Euxinum exportare Genuenses, 
Phocaeae tamen non meminit, ubi fodinas aluminis ponit Pachy- 
meres, serius videlicet detectas nec Plinii iam tum aetate celebres. 
σύμβολα δεσποτικοῦ ϑανάτου p. 580v. 18. mari. 
feste in his sacra eucharistia designatur illis verbis: σύμβολα 
δεσποτικοῦ ϑανάτου dominicae mortis symbola, quae statim post 
δῶρα nuncupat. cuius appelletionis retionem nemo requi- 
P 416 ret, qui meminerit illud Apostoli 1 ad Corinth. 11: guotiescum- 
que manducabitis panem hunc et calioem bibetie , mortem do— 
mini annuntiabitis, donec veniat. unum addo de voce σύμβο- 
λον, cum simpliciter dicitur, summam Christianorum dogmatum 
indicare apud hunc nostrum quoque, ut cum is mox addit mo- 
rFibundum imperatorem in procinctu sacri accipiendi viatici τὸ 
ἅγιον διεξιέναι σύμβολον, symbolum videlicet Apostolicum fidei 
suae profitemdae recitasse, alibi saepe in hac historia symbolum 
Nicaenum absolute symbolum nominat. intelligebatur enim de 
quo diceret, ex subiecta materia, cum tractaretur controversia 
de additione ſilioque symbolo Nicaeno, vel si exactius loquimur, 
Coustantinopolitano; ἃ Latinis inserta. vide quae annotamus ad 
l. 6 «..11. 
συγχωρέω -καὶ συγχώρησις p. 385 v. D. ait obla- 
tum ab imperatore sacro templo pretiosiasimum altaris velum, 
cum absolveretur ab excommunicatione, dignum se ac tali gra- 
tulatione donum. ut hic, sic et alibi verbum συγχωρεῖν in ista 
notione sumitur. uti et συγχώρησις pro ipsa absolutione hoc ipso 
. eapite: ἀντείχετο oig λέπας ἐκείνου (losephi patriarchae novi, qui 
eum ab excommunicatione solveret) δια τε τὴν ἀπ᾽ ἐκείνου Gvy- 
χώρησιν, propter absolutionem , quam cum frustra ab Arsenio 
petiisset, a Germano accipiendam non putasset, denique a Io- 
sepho tertio ab Ársenio petriarcba impetraverat. 
συναπνή p. 174 v. 9. synaptae nomen Latine retinui, 
quia non reperio unum aliud in nostra lingua verbum quo res voci 
συναπτή subiecta satis exprimotur. multa de es utiliter docet 
Meursius. videtur aliquid simile illi parti litaniarum nostrarum, 
qua deo continua serie multa commendantur, ecclesia, pontifex 
etc., adiuncta cuique acclamatione populi: te rogamus audi nos. 
pro quo Graecis est τοῦ κυρίου δεηϑώμεν dominum rogemus. 
'— συνών p. 487 v. 16.  Pachomiusliterator dicitur τῷ Zroa- 
τηγοπούλῳ Μιχαὴλ συνών. bic τοῦ συνεῖναι verbo non quaeli- 
bet indicatur praesentia, sed intimus convictus domesticumque 
in re literaria ministerium, quale divites olim exigebant ab iis 
quos apud se habebant, ut eorum eruditione, cum esset opus 
aut vacaret, iuvarentur. hi haud fere aliter quam συνόντες vo- 
cabantur, ut intelligitur ex longo et pereleganti Luciani de his 
Bbro, cuius ipse titulus (inscribitur enim περὶ νῶν ἐπὶ μισθεὼ 


-- -- — — — — 


* X 


T3. 4 9*8 WW τ. UM 


LIB. I. GLOSSARIUM, 603 


συνόντων) hanc quam asserimus huius vocabuli notionem de- 
monstrat. ' 
Συφεωάννης p. 328 v. 6. agit de Ioanne duce profecto 
Thebas, et illic reperiente magnum dominum, quem lingua po- 
pularium ibi Syrioannem vocitatum ait, et tamen cognominem 
jpsi fuisse Ioanni duci. unde intelligitur additionem illam pri- 
mae syllabae ad nomen istud non pertinere, sed adiunctam ei 
consuetudine illarum gentium originis Francicae, vel ex longa 
cum Francis consuetudine, nomen Syre, quod ex Graeco χύριορ 
factum putatur, suo principi accommodantium, suspicor idem 
nomen, licet paulum diverse scriptum, fuisse Zygyiavvng, quod 
cuidam nobili Comano in baptismo inditum refert Cantacuzenus 
l, 1 c. 11. 


σφαῖρος Ἐμπεδόκλειος p.208v.15. primo mihi loci P 417 


huius occursu venit in mentem laudari hic sententiam philosopbi 
veteris e discipulis aut sectariis Empedoclis, cui nomen Sphaero 
esset, quidni enim talis appellationis quispiam dedisse operam 
Empedocli potuisset, cum Sphaerus alius e Cleanthis schola, no- 
tus auctor multorum operum, Diogeni Laertio memoratus sit? 
animadverti postea obortam opinionem eandem Hieronymo Wolfio 
hunc locum in sua Excerpta conferenti, sed conpsideranti rem 
attentius brevipatuit σφαῖρον hic pro σφαῖρα positum plane signi- 
ficare follem orbicularem, quales videmus pilas maiores spiritu 
confertas, quas Itali pa/loni, Galli baJons nominant. excipiat 
aliquis coutra non reperiri nomen istud hac forma, sed femini- 
nae ubique terminationis et generis apud scriptores classicos legi. 
concedo, quid tum postea? an est adeo alienum a Pachymeris 
more quiddam'in talibus καινοτομεῖν) praeterea suspicari licet 
visum ipsi aliquem librum idonei auctoris ex iis multis qui ad 
nos non pervenerunt, ubi σφαῖρος pro σφαῖρα poneretur. sed 
verbi controversiam proílipaverimus, re semel ipsa constituta, 
demonstrato, inquam, loci quem tractamus sententiam exigere 
nt σφαῖρος follem rotundae formae significet, simul evicerimua 
istam huius vocabuli hoc loco notionem esse minime dubiam. 
ergo ad id nosaccingemus. ait hic Pachymeres patriarcham Ar- 
senium, postquam Michaéli Palaeologo imperatori ob excaecatum 
pupillum et cgllegam suum in imperio Ioannem puerum sacris 
interdixerat, dissimulasse tamen, dum quaedam fieri videret mi- 
nime cohaerentia cum anathemate rite intorfo. nam cum eum 
qui tali, ut paulo ante loquitur, gladio Spiritus a cammuniope 
fidelium plane abscissus fuisset, nefas esset iuxta sacros canones 
admittere ad ullam participationem sacrorum, tamen ex eo tem- 
pore non destiterunt Constantinopolitani sacerdotes et clerici no- 
minatim memorare in sacro choro atque iuter ipsa liturgiee my- 
steria imperatorem licet excommunicatum, connivente ad hoc 
coram se usurpatum, patriarcha metu meioris mali. verebatur 


604 OBSERVAT. PACHYMER. 


enim ne, si et hoc vetuisset, excussa qua utcunque continebatur 
imperator verecundia quadam sacrae potestatis , omnia in extre- 
mam perturbationem impelleret, eveniretque tale aliquid quale 
in Ulyssis nave, dormiente ipso, feliciter ad portum aspirante, 
temeraria cupiditate comitum eius accidit, qui 
ἀσκὸν μὲν λῦσαν, ἄνεμοι δ᾽ dx πάντες ὄρουσαν, 
τοὺς δ᾽ αἶψ᾽ donacaca φέρεν πόντονδε θύελλα 
κλαίοντας γαίης ἀπὸ πατρίδος, 
ut ipse Ulysses lugens AÁlcinoo narrat Od. aub initium. 
utrem quidem solverunt: venti autem omnes erupere: 
ipsos vero eubito rapiens tulit in Pontum procella 
flentes a terra patria, 
eiusmodi quempiam foetum tempestatibus utrem, ut alicubi lo- 
quitur Horatius, hio σφαίρου vocabulo designavit Pachymeres, 
eius figura imperatoris irritabilem animum adumbrans, quem iam 
sestuantem ira gravi ob anathema inflictum si rursus patriarcha 
Jacesseret, periculum erat ne is totas habenas furori laxaret. 
audio, dicet forte quidam eruditus lector: sed tunc oportuerat 
hunc σφαῖρον Ὀδύσσειον, non ᾿Ἐμπεδόκλειον dictum a Pachy— 
mere, nam quid utribus Aeoliis cum Empedocle? ad haec oc- 
cursurus rogo aequum arbitrum rerum informare secum ne gra- 
vetur ideam ingenii Pachymeris supra modum antiquarii; et eru- 
ditionis ebstrusae, quod multis ex locis patet, ostentatoris paene 
putidi. ergo is non satis habens indicasse notam sibi ventorum 
in utres coactorum ab Aeolo et Ulyssi traditorum fabulam, etiam 
innuere curavit haud se ignorare quodnam esset eius fundamen- 
P 418 tum fabulae. non enim de nihilo illa Homerus finxit, sed allu- 
sit in eo ad magicam vim utrium quorumdam, quibus ad ventos 
sopiendos praestigiatores iam olim uterentur. e quorum postea 
numero fuit Empedocles. hic enim inter alia magicae artis expe- 
rimenta, qualium edendorum modum ac viam se traditurum ia- 
ctabat, sedandorum et excitandorum ventorum arbitrariam pote- 
statem numerat, sic in quodam poémate discipulum alloquens: 
σεαύσεις δ᾽ ἀκαμάτων ἀνέμων μένος, oir ἐπὶ γαῖαν 
μενοι πνοιαῖσι καταφϑίνουσιν ἄρουραν, 
καὶ πάλιν ἣν κ᾽ ἐϑέλησϑα, παλίντιτα πνεύματ᾽ ἑπάξεις etc. 
sedabis indefessorum ventorum furorem, qui aupra terrans 
ruentes flatibus devastant sata. 
et rureus, δὲ libuerit, revocata reduces eorum flabra. 
quomodo autem haec praestaret, tradit Timaeus Hist. 1. 18, sic 
recitatus e Diogene: ἐτησίων ποτὲ σφοδρῶς πνευσάντων, dg τοὺς 
καρποὺς λυμῆναι, κελεύσας ( Ἐμπεδοκλῆς ὄνους ἐκδαρῆναι καὶ 
ἀσκοὺς ποιῆσαι, πρὸς τοὺς λόφους καὶ τὰς ἀκρωρείας διέτεινε πρὸς 
τὸ συλλαβεῖν τὸ πνεῦμα. — Etesiis aliquando vehementer flantibus, 
, 949 ut fructus corrumpereniur, iussis excoriari asinis, utres ex 
eorum, pellibus factos expandit hiantee auram versus in iugis 





LIB. L GLOSSARIUM, 606 


collium e£ montiun, quae ad spiritum com um. 
innuit autem historicus hinc consecutam tranquillitatem , velut 
ventis in carcerem compactis. quod populus admiratus Empe- 
docli κωλυσανέμου ventorum. inhibitoris cognomen indiderit, 
Eustathius quoque Παρεκβολαῖς ad 'Od. x meminit Empedoclis 
tanquam arte praediti ventorum compingendorum in utres eorum 
similes quos Aeolus Ulyssi donavit — eius haec verba sunt: ',4ys- 
poxoiras γένος ἐν Κορίνθῳ ἀνέμους κοιμίζοντες. εἰς ὅ ὅπερ δεξιῶς 
λέγεται διακεῖσθαι καὶ Ἐμπεδοκλῆς, οὗ καὶ εἰς αὐτὸ τέχνη ἴστό-- 
ρῆται. Anemocoetae sectae hominum nomen est Corinthi ventos 
eopienlium ; qua valuisse in primis peritia dicitur Empedocles, 
cuius in hoc genere ara αὖ historici. celebrata est, 118 ille, lo- 
cos alludens non solum modo memoratos Timaei et Laértii, sed 
aliorum etiam historicorum, puta Porphyrii, cuius in vita Py. 
thagorse, editionis Holstenianae, typis Vaticanis, haec legun- 
tur p. 19: ὧν μεταλαβόντας ᾿Εμπεδοκλέα τε καὶ ᾿Εκιμενίδην καὶ 
"Αβαριν πολλάκις ἐπιτετελεκέναι τοιαῦτα δῆλα δ᾽ «αὐτῶν τὰ ποιή» 
ματα ὑπάρχειν. ἄλλως vs καὶ ἀλεξάνεμος μὲν ἦν τὸ ἐπώνυμον 
Ἐμπεδοκλέους. quae postrema verba eruditissimus Holstenius 
eic vertit: quin et .Empedocló cognomen erat. Alexanemi sive 
averrunci ventorum. hanc ex veterum lectione de Empedocle 
famam obversantem animo Pachymeres habens, dum periculum 
exitiosissimae procellae prudenti conniventie vitatum ab Ársenio 
patriarcha, utrium Aeoli Ulyssi traditerum et ab eius comitibus 
ingenti pernicie ipsorum temere contrectatarum exemplo illu- 
straret, non se tenuit quin fabulam cum historia commistam og- 
gereret lectori, Homericos ventorum folles cum asininis a Ti- 
maeo memoratis Empedoclis utribus una mentione coniungens 
σφαίρον ᾿Εμπεδοκλείου. εἷς quidem coniectabar. recte an secus, 
aequi lectoris esto iudicium. 

σφενδόνη p. 469 v. ὅ. καὶ τὸν σαρακοιμόμενον τῆς 
μεγάλης σφενδόνης. meminit huius officii Codinus c, 4, ubi tradit 
τὸ τοῦ παρακοιμωμένον σφενδόνηρ φορέματα, quibus is vestibus 
et insignibus potestatis uteretur. Gretserus Boster ibi vertit: 
praefscti sigilli seu, annuli signatorii gestamina, melius quam 
Iunius, qui παρακοιμώμενον σφενδόνης accubitorem fundae 
interpretatur, aut etiam quam interpres [uris Graeco - Bomani, 
cui παρακοιμώμενος τῆς μεγάλης σφενδόνης accubitor magnae 
palae dicitur. σφενδόνη proprie funda saxis iaculandis, usita- 
tissima translatione a formae quadam similitudine ducta, palam 
annuli significat , ut notissimum est; nec minus perspectum ob- 
aignari literas olim solitas annuli pala certis insculpta characteri- 
bus aut formis, cerae chartis appositae impressa, hinc σφενδόνη 
pata annuli, sigillum dicitur; quod cum duplex aut multiplex P 419 

tibus esset, maximi omnium custos παραχοιμώμδνος βε- 

γάλης σφενδόνης hoc loco appellatur. quare autem παρακοιμώ- 


606 ... OBSERVAT. PACHYMER. 
μενος opinor quia ex iis erat qui ex officio assidue apparere 


circum imperatorem aut in proximo ad sübitas evocationes sem- 
per esse debebant, cubiculum principis diu fere noctuque fre- 
quentantes.' vide quae diximus verbo παρακοιμώμενος. 

σχολή p. 50 v. 6 et p. 358 v. 3. peculiarem, ni fallor; 
vim habet vox σχολῇ hoc loco, emphasim ferens cuiusdam inter- 
rogalionis ironia submistae. agitur de Serbis populis, quos pro- 
pria civium et popularium suorum rapere solitos, verisimile non 
essel ab externis per eorum fines peregrinantibus temperaturos; 
hac ferme sententia: qui suos diripere non dubitant, ab alienis 
scilicet abstinebunt? iterum in simili notione usprpatum hoc vo- 
éabulum habetur 1. 5 c. 129 in his verbis: εἰ δὲ διδοῖμεν καὶ Ex- 
æanrov, σχολῇ. τινὰ τόσην τέμνοντα ϑάλασσαν τῶν δικαίων ἀμ-- 
φισβητεῖν. δὲ vero εἰ ius provotationis concesserimus , pericu-- 
lum fuerit écilicet ne quis tam vasto mari ius sunm persecuturua 
Jiomam se conferat? alium habeo huius idiotismi testem Sy- 
rmeonem Seth in Graecaex Arabico interpretatione libri quem ipse 
ἐχνηλάτην vocat. hunc nos Latine redditum od calcem harum 
Observationum mantissseé loco damus. eius in secunda disserta- 
tione sic Graece legitur: εἰ ydo μὴ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογήσηταί sig, 
σχολῇ y ἂν ἑτέρου ὑπερασπίζοιτοσ. qui enim ne se quidem ipsum 
in periculo defenderit, ab eo'scilicet expectetur ut fortiter pro 
diterius capite decertet? in septima quoque sic regina maritum 
alloquitur, conquerens non communicari sibi ab eo scitu neces- 
earium arcanum. εἰ ydg ἔμοιγ᾽ dv ἀποκρύψῃς, σχολῇ y ὧν ἔτέ- 
οὐις πιστεύσῃς. ^ δὲ enim de hoc me celas tuam coniugem , aliis 
id scilicet fateberib? ita btiam loquitur Georgius Acropolita in 
Prooemio Historiae p. 2 ed. Reg. | 

σωλέας p. 178 v. 1. quid sit σωλέας, magna et perplexa 
quaestio est, legiaccurate, diu meditatus sum, quae de hoc ar« 
gumento viri doctissimi loannes Meursius, Leo Allatius, Iacobus 
Goar Ord. Praed. , Iacobus Gretserus et Ludovicus Cellotius so- 
cietatis nostrae scripsere, in rei deinde inquisitionem ipsius at- 
tentione longa et acri incubui. exponam hic, si potero, brevi- 
ter et clare quid discussis curtctis verisimillimum compererim, 
luce praesertim mihi affusa ex eruditissima diatriba illustriss. 
Leonis Allatii ad Fabium Chisium, hodie Alexandrum VII, de 
hoc proprie argumento novissime et accuralissime scripta. inci- 
pio a consideratione nominis. σωλέας, sive ut Symeon Thessa- 
lonicensis dialogo de sacramentis emendstius sctibit, σολέας, vel 
etiam ut apud Euchologium in ordinatione diaconi legitur, σολέα, 
non est vocabulum Graecae originis, ut omnes facile consentiunt. 
nec fere vidi qui dubitent quin Latinum sit, in Hellenismum, ut 
alia plurima, usu intrusum. si ergo disquisierimus, quid Lati- 
nis valeat solea, forte non fuerit id inutile ad iudicium statuen- 
dum de re ipsa voce hac indicata, quaenam tandem sit, Sextus 











LIB. 1, GLOSSARIUM, 003 


ims Festus, optimus enarrator astíquarum notiondtm verbis 
Latinis eabiectarum, non sua solius sed. Marci praeterea Verrii 
Flacci, entiqnàoris nec minus accurati grammatici, auctoritate 
significatum vocabuli «0/ea nobis edisserit his verbis: solea, u& 
ait Verrius, non est. eoiuns ea quae eolo pedis eubiicitur, aod 
eljam pro materta robustea ( vel ut habet alia lectio, robueta), 
auper quam pariee cratitima extruitur. Paulus hunc locum ex 
scribens particulsm pro negligit. sic enim habet: solea vel «a 
dicitur quae «olo ' pedís aubiscióur. .... vel materia. robustea, 
«uper quam paries eratitius extruitur. in margine editionum 
optimarum, Venetae anni 1560 ex bibliotheca Antonii Augustini, 
et Parisiensis Scaligerianae anni 1584, ἐντὶ τοῦ pro suggeritur 
alia lectio per, ex qua coniectura forte non vana ducatur, escri-.P 420 
ptum olim in archetypo fuisse pes e materia robustea etc, nam. 
pes dicitur quod eliud sustinet, ut pee meneae Plinio 1. 12 c. 1: 
eodem ebore numinum ora epectarentur et mensarum pedes. quo. 
senau atereobaten pes est stylobat.  Vitruviue 1. 8 c. ὃ: euprte 
terram. parietes. exiruantur eub columnis dimidio craasioree 
quam columnae eunt futurae, uti firmiora sint inferiora aupe- 
réoribus , quae siereobsta' appellantur : nam excipiunt onera, 
paulo post: extructis autem. fundamentis ad libramentum st 
lobatae sunt collocaendae, supra e&ylobatas columnae disponens 
dae etc. materiae porro mentione robusteae non proprie intel- 
ligeodum bic querceum lignum, sed metonymiee corpus quod vie 
duritiei quantee opus est moli gravissimae portandae. alluditur 
enim in aünilibus origo architecturae, quae primum aevo rudieri 
lignis aedificabat, ex quibus querceum fundando aptum iudica- 
batur ob dotes quas memorat Vitruvius 1.9 c. 9 his verbia: quer- 
aué terrenis principiorum aatietatibue abundans, parumque Aa. 
bens humoris et aéris et ignis, cum in terrenie operibus obruitur, 
infinitam habet aeternitatem, ex eo quod cum tangitur humore, 
non habens foraminum rqritates propter apissitater, non poteeá 
in corpore reeipers liquorem eed. fugiens αὖ humore resistit.  re- 
tinebantur sutem, etiam post substitutos in structuris ligno l- 
pides, vocabula priora. ut Paulus ex Festo verbo Ziuóum tradit 
Robum dictum in carcere locum quo praecipitatur maleficorum. 
genus (puta lastigium propugnaculi in praeceps imminene, unde 
maleficii convicti deiiciebantur, ut Manlius ex rupe Tarpeia). 
causam appellationis statim tradit, quod ante arces robusteie in- 
cludebantur. hoc est, quoniam apud veteres mos erat arcium 
cloustra ad summum usque moenium lignis roboreis extruere, 
inde postea quoque queam e saxis tolli propugnacula consuevere, 
mansit priscum vocabulum materise, ut robus etiam tum faetipia 
aggerum ac pinnae murorum dicerentur. quamquam ipeum ro- 
boris aut robustei nomen materiae quercese proprium. non est, 
sed coloris; unde bos robus sive rubus priscis erat. Paulus ex 


008 OBSERVAT. PACHYMER. 


Festo: Hobum rubro colore, εἰ quae rufo significari, ut bovem 
quoque rustici appellent, manifectism est, unde εἰ materia quae 
plurimas habet venas eius coloris, dicia est robur, — hinc et ho- 
mines valentes et boni coloris robusti, haec Festus, quae de- 
monstrant nihil referre ad rem ipsam quae s0/ea in aedificiis vo- 
catür, ligneane sit an saxea, marmorea velaerea structura. ha- 
ctenus informatam ex origimibus Latini sermonis ideam rei quae 
solea dicitur, conferamus ad usum disquisitionis praesentis, et 
indsgemus in templis Graecorum ecquid fuerit quod in banc for- 
mam incideret; unde statuere possimus ipsum id αὐτύχρημα 
fuisse, quod vocabulo σωλέας indicatur et a nostro hic Pachy- 
mere et a Graecis recentioribus passim plurimis. adyta in Chri- 
stianis apud Graecos templis inde usque ab originibus religionis 
septa repagulis fuere, quae οἱ gressus ab iis profanorum et ocu- 
los srcerent. ac principiis quidem exigue defüngebantur, neces- 
sarium secretum maiestati sacrorum contenti quomodocumque 
obduxissee arae gradibus inferne supra solum obtendebantur e 
materia cancelli: hi gressus excludebant non initiatorum a sacro 
septo. super hos vela tendebantur: haec conspectum mysterio- 
rum concioni adimebant. Eusebius 1l. 10 c. & de Constantino 
templa Christiana Graecis exstruente scribit: τὸ θυσιαστήριον εἷς 
dv εἴη τοῖς πολλοῖς ἄβατον, τοῖς ἀπὸ ξύλου περιέφραττε δικτύοις. 
altare, μὲ esset. inacceessum populo, ligneis sepsit clathris. sic 
ide de cancellis memoratis, quos alii κιγχλίδας vocant, ut Sy- 
meon Thessalonicensis. Gregorius vero Nazianzenus singulari 
numero totum cancellorum septum κειγκλίδα vocarit illo versu 
κιγκλὶς διείργουσ᾽ οὐ βίους ἀλλ᾽ ὀφρύας. 
quia enim intra septum locus erat sacerdotibus , plerisque tunc 
eiusmodi ut fastu solum ac superbia, non exercitatione virtutum 
supra vulgus eminerent, eleganter ait cancellos, qui dirimebant 
sacerdotes a populo, non vitas sed supercilia discrevisse. simi- 
liter loquitur Constantinus Porphyrogenitus infra referendus. 
erant bi cancelli pervii portulis, per quas aditus exitusque pres- 
P 421 byteris patebat. — hae καγκελοθυρίδες Codino dictae. δεὰ tam hae 
quam intercolumnia, aut spatia oculis pervia'cancellorum, velis 
oppausis protegebantur a populi aspectu. βηλόϑυρα his nomen, 
quo non tantum Codinus est usus, sed etiam Anastasius Biblio- 
thecsrius in Stephano, his verbis: fecit et in eadem) basilica 
egregii doctoris gentium velothyra quatuor, ex quibus unum 
anro textum. paulo post velothyrorum usum qualem dicimus 
distinctius indicans, ait data a pontifice eodem eeJotAyra serica 
tria in circuitu altaris, hoc est, ut spparet, intendenda tegendo 
ab oculis populi presbyterio, quod et in Latino ritu erat circum 
altare. illustrat haec omnia S, Germani locus in Mystagogia, 
quem ideo describam: sióvie 4jr0s τὰ στήθεα διαχωρίξοντα τὸ 
βῆμα ὠπὸ λοιποῦ ναοῦ, καὶ κἀγκολλά εἶσι τῆς προδευχῆς τόπον 





- — — T-^—c-h — Μ᾿ - το * "a 


- "- ο΄ Ὄπ "- wm T ** bd T 


LIB. I. GLOSSARIUM. - 609 


δηλοῦντα, ἦν οἷς σημαίνει τὴν plv ἔξωϑεν τοῦ λαοῦ εἴσοδον, τὴν 
δὲ ἔσωϑεν τὰ ἅγια τῶν ἀγίων ὑπάρχουσαν καὶ μόνοις τοῖς ἱερεῦ- 
σιν οὖσαν ἐπιβατόν. | columellae eive thoraces separantes altare 
a reliquo templo, et cancelli lociim orationis manifestant et si- 
gnant quousque exterius ingredi populus possit , ac quod inte- 
rius est, sancta sanctorum esse, locum solis pervium sacerdoti- 
bus. in his verbis notari velim voces illas κιόνεα xol στήϑεα, 
quibus designantur alte extantia tigna τοῦ δρυφάκτου ἢ δικτύου 
cancellati septi reticulato opere hiantis, rimis tamen aut inter- 
vallis velorum oppansu tectis, ut diximus. atque haec prius fuere, 
postea invenit imperatorum magnificentia rationem ista ornandi 
et salvo usu religionis ac necessitate ritus in augustiorem confor- 
mandi speciem. pro cancellato e materia septo pretiosiorem e 
marmore sut aere, argento quin etiam et auro, illuminantibus 
opus gemmis quoque insertis, scenam obtenderunt sacro altari, 
omni architectonica elegantia visendam, columnis, signis, vasis, 
floribus, figuris visu pulcherrimis. Constantinus Porpbyroge- 
nifus de vita et rebus gestis Basilii Augusti, postquam retulisset 
eum munificentia plane regia templi, quod extruxit, perietes 
dextra laevaque téctorio ex argento aureis interstincto floribus et 
gemmis obduxisse (of δὲ ix δεξιῶν καὶ εὐωνύμων τοῖχοι ἄργυρον 
ὥφϑονον καὶ αὐτοὶ ἐπικείμενον ἔχουσι, διηνϑισμένον χρυσῷ καὶ 
τιμίοις πεποικιλμένον λίϑοις καὶ μαργάρων λαμπρύότησι), statim 
addit de sacro scpto sive solea: ἡ δὲ διείργουσα τὰ ἄδυτα τοῦ 
ϑείου οἴκου τούτου κιγκλίς, Ἡράκλεις, 000v ὄλβον ἐν ξαυτῇ περι- 
είληφεν, ἧς οἱ στῦλοι μὲν καὶ τὰ κάτωϑεν ἐξ ἀργύρου διόλου τὴν 
σύστασιν ἔχουσιν, ἡ δὲ ταῖς κεφαλίσι τούτων ἐπικειμένη δοκὶς ἐκ 
καθαροῦ χρυσίου πᾶσα συνέστηκεν, τὸν πλοῦτον πάντα τὸν ἐξ Ἰν- 
δῶν περικεχυμένον πάντοϑεν ἔχουσα, ἐν ἡ κατὼ πολλὰ μέρη καὶ ἡ 
ϑεανδρικὴ τοῦ κυρίου μορφὴ μετὰ χυμεύσεως ἐπτετύπωται. qui 
vero adyta huiusce divini templi δεραγαπὲ cancelli, deus bone! 
quantae in δὲ divitias continent? quorum columnae partesque 
imae omnes ex argento conflatae sunt, et capitellis earum super. 
incumbens trabs tota ex puro auro constat, universas Indorum 
divitias omni ex parte circumfusas habens ; in qua multis locis 
et. theandríca domini forma opere chymico expressa est. haec 
Constantinus; qui et alibi similia de magnilicentissima decora- 
tione templi alterins per eundem Basilium Augustum facta refe- 
rens, postquam dixit et templi parietes et ipsa praesertim inte- 
riora adytorum argento auro gemmis et unionibue splendidissime 
incrustats, proprie addit de exteriori facie septi altare abscon- 
dentis: xal ἐκ τῶν ἐκτὸς διείργουσαι τὰ ϑυσιαστήρια κιγκλίδες καὶ 
τὰ ἐν αὐταῖς περίστυλα, καὶ τὰ ἄνωϑεν οἷον ὑπέρϑυρα χρηματί- 
fovra, οἵτε ἐντὸς ϑᾶκοι, καὶ af πρὸ τούτων βαϑμῖδες, καὶ αὐταὶ 
αἱ ἱεραὶ τράπεζαι, ἐξ ἀργύρου πάντα περικεχυμένον ἔχουσι τὸν 
χρυσόν. εἰ qui ab exteriori templi parte sahctuarium eecludunt 
Georgius Pachymeres I. 99 


610 OBSERVAT, PACHYMER. 
cancelli, et in ipsis columnae, et quae auper eas eunt hyperthyra, 


εἰ intus aellae, ipsaeque sacrae mensae, omnia ex argento cir- 
cumfuüsum habent aurum. ita ille; quibus similia Codinus de 
templo S. Sophiae memorat. res porro ipsa loquitur, et archi, 
tecturae ratio exigit, isti moli columnarum et caeteri ornatus 
substerni basim debuisse e solo extantem; quam et Constantinus 
indicavit illis prioris testimonii verbis of στῦλοι μὲν καὶ τὰ xarce- 
ϑεν, columnae partesque imae omnes, quibus exprimit eam sub- 
structionem isti scenae sustinendae quam ex Vitruvio superius 
vocavimus stereobata, super quae stylobata ponuntur columna—- 
rum sedes proxime, hoc autem veteri Latino verbo propriissime 
P 422 so/ea est. id quod ipsi Graeci intellexerunt, superpositos isti 
quasi crepidini ornatus σολίους appellantes, vocabulo a solea cui 
innituntur ducto. Theodori Studitae verba haec recitat Georgius 
Hamartolus in Leone Ármeno: of τὲ θεῖοι κίονες xal of σόλιοι χα- 
λούμενοι, ἃ τὸ σεβάσμιον τοῦ ἱεροῦ διατειχίζουσι ϑυσιαστήριον. 
necnon sacrae columnae, et qui solii vocantur; quae veneran- 
dum a templo intersepiunt altare. parem κυριολογίαν videtor 
Cedrenus aífectasse, dum τοὺς σωλίας verbo plurali vocat mulia 
ila et varia vestibulum et quasi proscenium arae sacrae compo- 
nentia ornamenta. verba eius haec sunt: sj tQovÀla τῆς dyloc 
τοῦ ϑεοῦ μεγάλης ἐκκλησίας φουρνικὴ οὖσα ἔπεσε, τόντε ἄμβωνα 
καὶ τοὺς σωλείας ἐξ ὀνυχίτου λίθου ὄντας συνέτριψε καὶ εἰς χοῦν 
ἀπετέλεσε. | trulla sanctae dei magnae ecclesiae camerata in for- 
nicem concidit , et ambonem ac soleas, qui erant ex onycfüte Ja- 
pide, contrivit et in pulverem comminuit, haec Cedrenus, tam 
erat, opinor, in ea ecclesia unus σωλέας quam unus ἄμβων. cur 
igitur historicus ἄμβωνος in singulari, σωλεεῶν in plurali memi- 
nit? quid verisimilius dicamus quam idcirco id factum , quia 
σωλέαν & σωλείαις aut σωλείοις ( nam forte σωλεέους scripserit) 
studuit distinzuere, verisimilitudini etiam narrationis consulens. 
nam contritum illa ruina in minutum usque pulverem soleam, 
hoc est stereobata solide structa ex materia praedura marmorum 
aut etiam metalli, credibile minus erat: de columnis, sigillis, 
liliis, pomis et aliis figuris ex onychite gemms supra soleam ere- 
clis, quae cuncta σωλείων vocabulo intelligit, res erat a fide non 
abhorrens, quod ista et eubtilioris formae et mollioris materiae, 
insuper etiam primos impetus ruentium ex fornice lapidum ex- 
cepissenL non infitias iwerim tamen alios passim auctores, uti 
et nostrum hic Pschymerem, dum so/eam simpliciter nominant, 
aeque atereobata cum superpositis stylobatis, basibus, columnis, 
capitellis, trabe, cymatio, epistyliis, sigillis, vasis ac reliquo 
ex arle coronamento, una verbi notione comprehendere. quin 
etiam pro certo habeo, idque magnopere animadvertendum puto, 
non solam hanc substructionem cum suis ornamentis, τὸ βῆμα 
απὸ τοῦ vob, altare ac presbyterium a templo reliquo dirimen- 


LIB. L. GLOSSARIUM, 611 


tem, nuncupatam fuisse soleam, sed 3d nomen praeterea exten- 
sum ad significandum aliquantum spatii soli ac pavimenti eccle- 
siae inter soleam et locum ubi stabat populus interiacens. quem- 
admodum enim βῆμα, quod proprie gradum sonat et altare gra- 
dibus videlicet sublatum synecdochice indicat, significabat prae- 
terea spatium aoli satis latum, quod ab infimo altaris gradu us- 
que ad cancellos aut soleam patebat, intra quod spatium statio 
antistitum et sacerdotum erat, id quod extra omne dubium est, 
ex sexcentis passim obviis scriptorum optimorum locia menife- 
stum: ita dicendum quoque necessario est soleae appellationem 
propagatam ad designandum similiter spatium aliquod soli, quod 
statim a solea versus populi ac concionis locum tendebatur, quo 
in apatio subdiaconi lectores aliique inferiores ecclesiae ministri 
stabant, quibus ius non esset intra sacra septa in ipso bemate aut 
presbyterio stare. docet hos nos clare Symeon Thessalonicensis 
libro de Sacr. his verbis: ὑποδιακόνους xol ἀναγνώστας καϑῆ- 
σϑαι χρὴ ἔξωϑεν τοῦ βήματος περὶ τὸν σωλέαν, ὃς δὴ xal βῆμα 
καλεῖται ἀναγνωστῶν. | eubdiaconos et lectores sedere oportet extra 
bera, circa soleam; qui et bema lectorum nuncupatur.  bema 
hic dici locum intra sacre septa ab altari ad cancellos pertinena 
nullus dubitat, quale vulgo presbyterium Latini nuncupamus. 
Hiuc ait Thessalonicensis exclusos subdiaconos lectoresque legi- 
timem stationem babuisse περὶ σωλέαν circa so/eam; quem pro- 
pterea soleam nuncupatum ait βῆμα ἀναγνωστῶν, quasi dicas 
altare lectorum, idcirco quod, ut βῆμα ἑερέων, nempe sacrum 
aliare, locus erat intimus asd quem progredi sacerdotes possent 
sacris in eo peragendis, ita soleas meta erat ultima ministerii sub- 
diaconorum et lectorum, quos penetrare in sacra septa nefas 
erat. rursus ut spatium circa aram, intra quod usque ad can- 
cellos sut soleam sacerdotes consistebant, βήματος appellatione 
comprehendebetur, sic etiam spatium ante soleam, in quo erat 


subdiaconorum et lectorum statio, solese quoque vocabulo de— P 423 


signabatur, ita ut in hisce duobus soleas fungeretur ipsis vice 
βήματος ct ideo βῆμα ἀναγνωστῶν bema lectorum vocaretur. liaec 
sententia est verborum Symeonis, manifeste docentium illam in- 
time admotam soleae templi partem impertiri solitam nuncupa- 
tione soleae, per extensionem scilicet popularem et minus rigida 
proprietate. atque hoc valet ad intelligendum id quod alibi scri- 
bit idem Thessalonicensis, libro nimirum contra Haereses: γένε- 
ται δὲ εἴσοδος tig τὸν σωλέαν ἐκ τοῦ βήματος διακόνου xal ἱερέως 
δίχα φώτων. fit introitus in soleam e bemate diaconi et sacei do- 
tis sine luminibus, | describit sacram quamdam functionem, qua 
mos erst prodire ex presbyterio in templi partem ei praetentam 
sacerdotem cum diacono. illam porro templi partem una solea, 
aive cancellis a presbyterio diremptam, «oleam appellat. peri 
notione accipienda necessario vox so/eg est apud Ioannem Can- 


612 OBSERVAT. PACHYMER. 


tacuzenum Hist. ]. 1 c. 41, ubi describit ceremoniam coronatio- 
his Andronici Iunioris Augusti in magno templo S. Sophiae pera- 
ctam. ait enim inter caetera multa supplicationem circa tem- 
plum ductam a patriarcha, clero, imperatoribus et omni populo. 
tum in reditu versus altare, ubi ventum ad soleam esset, alios 
quidem omnes foris mansisse, solum imperatorem, qui corona- 
batur, ingressum reperisse patriarcham stantem super sacris can- 
cellis, hoc est in ipso limine portae soleae, qua ex presbyterio 
in reliquum templum prodibatur, verba Caántecuzeni haec sunt: 
τὸν δὲ ναὸν περιελθόντες κατὰ τὸ ϑος ἐπειδὰν γένοιντο ἐν τῷ co- 
Ma, οἵ μὲν ἄλλοι πάντες ἑστᾶσιν ἐκτός, αὐτὸς δὲ (βασιλεὺς) μό- 
vog εἰσερχύμενος τὸν σωλέαν τὸν πατριάρχην ἐπὶ ταῖς ἱεραῖς κιγκλί- 
σιν ἑστηκότα εὑρίσκει. haec ille; quae clare indicant spatium 
aliquod templi sacros cancellos una ex parte contingens soleam 
vocalum, in quod unus imperator introierit, caeteris abstinenti- 
bus ingressu. locum autem fuisse distinctum a presbyterio ma- 
nifeste patet ex eo quod progressus per illud spatium imperator 
patriarcham invenerit ἐπὶ ταῖς ἱεραῖς κιγκλίσιν ἑστηκότα, stantem 
super sacris cancellis, in ipso videlicet sacri septi sive presby- 
terii aditu, vides hic eximie concessum imperatori soli locum 
intra soleam, hoc est in spatio vicino sacris septis, subdiaconis 
et lectoribus reservato, unde populus excludebatur. eo videtur 
alludere quod Nicetas Paphlago scribit in vita S. [pnatii, refe- 
rens praessgum somnium Bardae imperatoris, quo praemonitus 
fuerat de vi quae ipsi deinde per Basilium illata est: visus enim 
fuerat sibi videre ad se stantem in templo venientes albatos quos- 
dam, ὧν ὁ μὲν δέσμιον τὸν βασιλέα ἀναλαβὼν καὶ ἐπὶ τὰ δεξιὰ 
κατασύρων ἐξωϑθεῖτο τῆς σωλέας, quorum unus vinctum impera- 
torem arripiens et ad dextrum latus trahens extrudebat e solea, 
proprio videlicet imperatorís intra templum loco, unde pelli 
omen ferebat expulsionis ab imperio. in ritualibus Graecorum 
libris distincta quoque reperitur cuiusdam spatii ante sacros can- 
cellos solea vocati mentio. in ordinatione diaconi haec leges: 
ἐξελθόντες δύο διάκονοι ἐκ τοῦ ἁγίου βήματος λαμβάνουσι τὸν 
μέλλοντα χειροτονεῖσϑαι διάκονον, ἑστῶτα ἐν τῇ σωλέα. — exeuntea 
duo diaconi ex sacro bemate accipitnt eum qui ordinandua est 
diaconus, stantem in solea. in ordinatione vero sacerdotis: μετὰ 
δὲ τὸ πληρωϑῆναι τὸν χερουβικὸν ὕμνον ἴσταται ἐν σολέᾳ ὁ μέλλων 
χειροτονεῖσϑαι πρεσβύτερος. postquam completus fuerit Cheru- 
bicus hymnus , stat in solea qui ordinandus est sacerdos. 


Summa dictorum et sententiae de solea meae haec est, fuisse 
soleam Latino antiquo verbo proprie dictam substructionem sty- 
lobatis columnis epistyliis caeteroque architectonices elegantis 
specioso apparatu coronstam, quae in templis Graecorum ma- 
gnificentius ornatis, vice ligneorum cancellorum ac velorum, 





πιὰ wA 


τὰ "t" w-— πε 


"A CCADUC€ T - τὸ π΄ — τ 


*- ** C*o CM 


LIB. I. GLOSSARIUJ. 613 


eram maximam et presbyterinm ab ingressu inspectuque populi 
tegebat; extenssm quoque appellationem soleae ad spatium quod. 
dam isti substructioni contiguum designandum. — addam hic hu- 
manitatis officio instinctus non intempestivam vindicationem 
boni scriptoris, dum de solea non inscite nec temere disputat, 
ab alio magis erudito quam humano incomitiati parum civiliter. 


coniecturam de solea suam verecunde atque obnoxie proponit P 494 


Ludovicus Cellotius noster 1. 6 de Hierarchia c. 6 p. 435, in 
hunc modum scribens: quid si divinet aliquis in. ea planitie 
chori ampla et aequabili eductum aut in medio aut ad alterum 
Jatus nobilius aliquod solum omni elegantia adornatum etc. 
aicque «oleam a solo dictum et pavimento, vel δὲ mavis ab ex- 
panea aequabiliter et fuse exporrecta forma, qualis eoleae est. 
haec Cellotius; quae confido aequos omnes assensuros haud adeo 
esse absurda, ut a scriptore religioso tam atrociter et invidiose 
traducerentur. gravius, inquit, Aa/lucinatur Cellotius, gui ab 
expansa et exporrecta eius forma, qualis est eoleae, eic dictum 
puta, quasi profanie soleis et non solutis calceamentis terra 
sancía calcanda foret. hic vero merus est succus lolginis. quid, 
amabo, soleae forma ad sacri loci contaminationem pertinet? an 
omnes aoleae profanae? etiam illae quibus pontifices sacris ope- 
rantes rite utuntur ecclesiastica benedictione sacrstis? videat au- 
tem qui piaculum putat ad explicandam figuram loci sacri uti si- 
militudine soleae, quid eum statuere sit consequens de Innocen- 
tio Tertio pont. max., qui 1l. 1 Mysteriorum Missae, c. 85, per 
calceamentum pedum significari docet sacrosanctum incarnationis 
verbi mysterium, per quod ait deum in Judaea notum, et cuius 
in lsraél magnum nomen, in Idumaeam extendisse calceamen- 
ium suum, at etiam ex modestia Cellotii censor idem, quem 
honoris causa modo non nomino, ex modestia, inquam, lauda- 
bili Cellotii occasionem arripit ei acerbissime insultandi, dum sic 
scribit: quid igitur solea? interrogas se ipaum Cellottius, haeret 
inihi aqua, respondet: turbida est certe, coeno et solo et. sordi- 
dis eiue soleis profanata, haec catholicus et religiosus sacer- 
dos de catholico et religioso sacerdote scribit; quae si adversus 
Haereticum aut Mehumetanum scriberentur, vix excusari ab in- 
humanitate possent. caeterum praeter votum tam stomschoso 
censori contigit ut quae lesuitae libenter infligebat haud parcens 
verbera, in eum quem minime vellet resilirent , amicissimum sibi, 
nobis et cunctis merito suo caput, illustrissimum Allstium, qui 
doclissina dissertatione de solea, ex qua plurimum profecisse me 
initio sum professus, eius originem nominis quaerens, non male, 
inquit, etam a solea, non ut crepidam sonat, quamquam 

ea quoque non inconcinne dici quispiam autumaret. — haec ille; 
quibus omnia illa quae in Cellotium pariter loqui ausum intorta 
vidimus fulmina, in suum caput atiraxisse videri poterat, misi 


614 OBSERVAT. PACHYMER. 


laureum baculum gestaret, per quem est a procellis istiusmodi 
tutissunus. 

 Ταναΐτης p. 499 v.9. venti Ταναΐτου dicti meminit Pro- 
topius 1]. 4 secundae tetradis c, 4 p. 573 ed. Reg. his verbis: Ta- 
vaiv δὲ καλοῦσιν οἱ ἐπιχώριοι καὶ τὴν ἐκβολὴν ταύτην ἐκ λήμνης 
ἀρξαμένην τῆς Μαιώτιδος ἄχρι ἐς τὸν Εὐξεῖνον πόντον... d 
καὶ τὸν ἄνεμον, ὃς ἐνθένδε πνεῖ Ταναΐτην προσαγορεύουσιν. ex 
quibus inteligimus huius venti nomen non a vero amne Tanai 
sumptum, sed ab alveo quodam aut prono fluxu paludis Maeoti- 
dis in Pontum Euxinum, qui alveus etiam Tanais nominari con- 
sueverit, ab eo autem spirantem ventum, qui, ut ait noster, in- 
ter Boreales solet esse vehementissimus, Tanaitem dici. 

ταρίτες p. 419 v. 21. hinc habemus naves quasdam con- 
tractae longitudinis, hoc est minus longas quam triremes, Taritas 
ἃ Genuensibus iis olim utentibus fuisse vocatas, verisimile est 
easdem has esse cum iis quas ταρίδας Nicetas appellat; qua voce 

P 495 δρόμωνας eum significasse Meursius censet. unde forte vel hic 

rescribendum ταρίδες fuerit, vel apud Nicetam ταρέτξες emendan- 
dum. videndum etiam an non hinc emanaverit Tartanarum, 
quae hodie appellantur, nomen. caeterum si δρόμωνες sint ταρί- 
τες. lis conveniet descriptio drormonum quae apud Procopium 1. 1 
de Bello Vandalico c, 11 legitur his verbis: πλοῖα paxod αἷς εἷς 
ναυμαχίαν παρεσκευασμένα, μονήρη μέντοι xal ὀροφὲς ὅπερϑεν 
ἔχοντα, ὅπως οἷ ταῦτα ἐρέσσοντες πρὸς τῶν πολεμίων ὡς ἥκιστα 
βάλλοιντο. δρόμωνας καλοῦσι τὰ πλοῖα ταῦτα of νῦν ἄνϑρωποει" 
σλεῖν γὰρ κατὰ τάχος δύνανται μάλιστα, — longae naves αὐ mari- 
timum praelium instructae, sed unico actae remorum ordine, 
tectis desuper munitae, quo earum remiges quam minime telis 
hostilibus paterent. hoc navium genus hodie dromonas vocant. 
voce a cursu ducta quo illae in primis veloci valent, haec Pro- 
copius. 

τατῶς p.519 ν. 6. huius dignitatis cui nomen est fatas 
aulae saepe meminit Codinus in lib. de Offic. Aul c, 2, ubi hoc 
officium sextum et trigesimum dignitatis ordine esse ait inter Pa- 
Jatina; c, 4, ubi eius habitum explicat; c. item 5, ubi observat 
huic officio nullum incumbere ministerium, οὐδὲ ἣν ὑπηρέτημα 
κέχτηται. nusquam autem tradit rationem nominis, aut quem 
ad finem instituta haec praefectura sit. fata Latinis iam olim 
puerile nomen est, quo primum ex infantia in balbutiem prodeun- 
tes parvuli, quos vident viros, fatas, quas mulieres, mammas 
appellant, ut docent interpretes Martialis ad illum versum epi- 
grammatis eius 101 1.1: 

mammas atque tatas habet fra; sed ipsa tatarum 
dici et mammarum maxima mamma potest. 

suspicari ex hoc forte possumus fatam aulae, quem hic eunu- 
chum videmus, fuisse praepositum educationi ac curae liberorum 








LIB. I, GLOSSARIUM, ' 615 


imperstoris adhuc parvulorum; et propterea huius ὑπηρέτημα 
nullum extitisse erga imperatorem, ac ne functionem quidem im- 
medistam ullam erga ipsos parvulos, quod murrus eius esset impe- 
rare nutricibus et gerulis, qui eis addicti curandis erant. nec 
vana [forsitan coniectura fuerit hunc Andronicum eunuchum, 
quod Ándrorico nunc Augusto, ante patris imperium nato , edu- 
cando servilibus ministeriis navasset operam, ab eo iam adulto 
manumissum patroni nomen more libertorum accepisse, et eius- 
dem gratia promotum in istam honorificam praefecturam, 


τεϑέν p.292 v.11. ait: cum regio illa Maryandenorum 
et Paphisgonise rebus sd victum utilibus abundaret, signatae 
monetae parum haberet, quod vectigalia in nummis exigerentur, 
coactos earum terrarum incolas fuisse, ad exacte conficiendam 
tributi summam, vendere scilicet vili universa quae collegerant 
messe ac vindemia, et sic deinde toto anno necessariis δὰ victum 
eguisse, videtur ergo hic τὸ τεϑέν peculiari notione usurpatum, 
ad significandum quidquid reponebatur in annonam et victum 
familise per annum. quamquam non diffiteor posse referri ad 
summam impositam per censum, cui semel exsolvendae universa 
annona alieno tempore vili distracta profliganda erat colonis mi- 
seris, in reliquum annum victu carituris, cui notioni magis acce- 
dit quod legitur l. 1 c. 5, τὸ λοιπὸν τοῦ τεϑέντος τέλους. 


Τελχίν p. 253 v. 7. Eustathius in lliad. ν p.941 ed. Rom. 
Τιλχῖνας, ait, πλάττουσιν of μῦϑοι δαίμονάς τινας κακοποιούς. P 426 
Τοολίπαε fingunt fabulae daemonas quosdam maleficos. | similia 
et idem alibi. Hesychius: Τελχῖνες βάσκανοι, γόητες, φϑονεροί. 
Etymologicus: λέγονται δὲ Τελχῖνες of φϑονεροὶ καὶ πονηροὶ καὶ 
βάσκανοι δαίμονες. dicuntur autem  Telchines invidi mali, et 
immanes daemones, — hie auctoritatibus fretus madum et invidum 
daemonem interpretatus sum hoc loco Τελχῖνα. 

τόμος καὶ τομογραφεῖν p. 280 v. 16. agit de Ger- 
mano, quem sub finem praecedentis capitis dixerat electum fuisse 
in patriercham concordibus plerorumque antistitum suffragiis, 
quibus et imperatoris calculus accessit comprobantis iudicium sy- 
nodi. παρὰ τῶν λοιπῶν ἠξιοῦτο τὴν τῆς Κωνσταντινουπόλεως 
προστασίαν ἀναδέξασϑαι, σὺν οἷς καὶ ὃ βασιλεὺς τὴν ψῆφον ἀπο- 
δεξάμενος. tunc videtur electionis Germani decretum rite perla- 
tum, quod τόμος hic dicitur usitatissima eius vocis notione in 
scriptis Graecorum citimae vetustatis, praesertim de rebus eccle- 
siasticis agentium. caeterum difficilem ad assentiendum electioni 
sui se praebente Germano res pendebat, quoad exoratus is tan- 
dem ab imperatore et reliquis amicis annuit. et tunc ad promul- 
gandum decretum prius factum congregatus est coetus qui voce 
κοινόν hoc loco significatur, ut superius ostendimus.  distulimus- 
que huc statuendum quid hic dicatur κοινὸν ὑπὸ τόμῳ γεγονὸς 


616 OBSERVAT. PACHYMER. 


coetus sub tomo factus, | videtur significari coetum hunc vi prius 
jam perlati de electione Germani decreti coactum, non ut de ea 
deliberaret, sed ut rem statutam exequeretur et novum patriar- 
cham quasi in possessionem sedis mitteret. suspicabar etiam ex 
facto quadamtenus simili, quod mox referam, patres qui in hunc 
coetum convenerunt exemplum scriptum decreli a se prius editi 
manu quemque tenuisse. sicenim actum videtur in alio ecclesia- 
atico conventu, cuius est mentio iu vita Leonis papae I, recitata 
tom. 7 Concil. ed. Beg. p. 50. verba haec sunt: congregati sunt 
956 sacerdotes et alii 406 episcopi, quorum chirographus cucur- 
rit. qui congregati sunt una cum tomo, Aoc est fide Apostoli- 
cae ecclesiae. vides hic decretum antea de fide Apostolicae eccle- 
siae, hoc est dogmate catholico, perlatum tomum vocari, et hunc 
iomum quemque congregatorum secum habuisse; unde et hoc 
κοινὸν ὑπὸ τύμῳ γεγονὸς dici potuerit, ac quod hanc τόμου no- 
lionem attinet, actio ipsa decretum «ondendi alibi a nostro verbo 
τομογραφεῖν exprimitur. nempe 1.4 c, 29, ubi agitur de coro- 
natione Andronici, ἐταμογρώφουν δὲ inquit καὶ οὗ ἀρχιερεῖς ὑπ᾿ ἀ- 
φορισμὸν ποιοῦντες elc. decreto videlicet synodali rite condito, 
antistites sub anathematis interminatione sanxerunt ratam a cun- 
ctis agnoscendam habendamque evectionem Andronici in impe- 
rium, procurante id scilicet Augusto eius patre, quippe studio- 
sissime agente ut quam maxime firma ct irrevocabilis ista eius filii 
esset promotio, 

Τρικοκκιῶται p.201 v.16. ταῦτα περὶ τοὺς Τρικοκκιώ- 
τας. sic concorditer tres codices. videtur populi nomen a loco 
ductum, qui roíxoxxov vel τρικόκκιον diceretur. reperi apud 
geographos Strabonem, Ptolemaeum, alios, τριπκύριον et τρικόρ-- 
viov: sed nusquam alibi roíxoxxov aut τρικόκκιον. verum ne 
quidquam immutetur, consensus codicum proliibet, 


ὁποψήφιος p. 438 v. 19, hoc loco ὑποψήφιος vocatur, 
qui iusta ad dignitatem aliquam electivam suffragia electorum tu- 
lit, nondum tamen decretum electionis rite perlatum est. unde 
P 427 iste Theodosius, in quem preeponendnm tlirono patriarchali Theo- 
poleos sive Antiochiae pleraeque patrum sententiae conspirave- 
rant, erat electus tantum et quasi designatus patriarcha, nondum 
tamen in possessionem missus et ὠἀνακηρυχϑεὶς ὑπὸ κοινῷ τόμῳ, 
ut l. c. 13 de Germano in Constantinopolitanum patriarcham 
prius electo scribitur, hoc est palam declaratus patriarcha, per- 
lato et legitimis formulis rite sancito communi totius concilii de 
ista electione decreto, quod τόμου vocabulo significatur. 
φάκελλοι p. 511 v. 11. quid φακέλλους hic putemus 
aliud quam Latinam vocem diminutivam ex fascie, quasi fascei- 
fos dicas, quod frequentius scribitur fasciculos? Synesius Epist. 
188: ἅπασι γέγραφα φάκελλον ἐπιστολῶν 4Διργένεε δούς. hoc 











LIB. L GLOSSARIUM, 617 
et omnibus scripsi, fasciculum literarum Diogeni oommen- 


.φατριάρχης p. 287 v. 9. verba sunt. Ársenii eiecti pa- 
triarchatu et in insulam deportati. in his vocabulo φατριάρχηῤ 
scommatice designat Germanum in suum locum intrusum; cuius 
nomen videtur alludere, dum φατριόρχην quasi φρατριάρχην vo- 
cat. notum enim Constantinopoli erat quid Latina vox frater 
germano synonyma sonaret, cum essent in ea urbe Latini tam 
multi, praesertim cum simul, ut mox admonet historicus, ger- 
manam imperatoris Eulogiam oblique tringeret. forte etiam 
φατριάρχης infense dictum pro πατριάρχης, ut ad Philipp. 2 8 
xararopy pro περιτομή, ᾧ et x nescio quid δύσφημον trahenti- 
bus ex quadam quasi contagione φαύλου et xaxov. 


φήμη p. 145 v. 9. ἀφικνεῖται — φήμη γε οὖσα καὶ θεὸς 
ἡ φήμη. ita noster recondite suo more in codd. B et À, quae V 
suo item more omisit. puto Pachymerem hic in mente habuisse 
abstrusiorem quandam notionem vocabuli φήμη *), quae cum 
vulgo significet indicium rei gestae humano testimonio in noti- 
tiam absentium sparsum, aliquando proprie designat nuntium 
non humanitus allatum rei megnae longinquis in locis actae, et 
statim ibi cognitae quo nulla celeritas cursorum tam exiguo spatio 
ire potuerit. exempla veteres historici multa referunt, vide 
Livium initio 1. 46 et Plutarchum in Aemilio Paulo, ubi praeter 
eventum mirabilem vulgati Romae preelii, quo in Macedonia qua- 
triduo ante debellatum fuerat cum Perseo rege, quatuor alia exem- 
pl& commemorat similium casuum, et in his unum, cuius ipee Plu- 
tarcbus testis fuit, aetate sua, ut ait, omnibus perspecti, de per- 
lata Romam eadem die qua in Germania contigit, caede Antonii, 
et eius exercitus clade qui contra Domitianum rebellarat. simili 
autem ratione videtur indicare noster pervenisse ad Latinos Da- 
phnusiam oppugnantes famam captae ἃ Graecis Constantinopolis, 
quam propterea famam. divinam vocat, xal ϑεὸς ἡ φήμη.  si- 
gnificat etiam eam esse veram et propriam nomimis φήμη notio- 
nem, Homerum, opinor, secutus, apud quem, ut Eustathius 
edmonet, φήμη est μαντικὴ κληδών, τουτέστιν 0 μέλλοντος τινος 
δηλωτικὸς λόγος, ἐξ αὐτομάτου λεγόμενος : propheticum. omen, 
hoc est rei futurae cuiuspiam indes verbum eponte prolatum. 
quia vero ad prophetiam etiam pertinet notitia rerum absentium 
longinquis ex locis non humana opera delata, iure suo noster 
etiam ad hoc Homericam vocabuli fama notionem transfert. 


φορητὴ οἰκία p. 880 v. 16. non usquequaque , πὶ fal- 
lor, obvie hio usurpatur notio vocis φορητή pro 60 quod, ana- 





*) habait Heslodeum illud θεόρ νύ εἰᾳ ἔσει καὶ αὐεή. 











618 OBSERVAT. PACHYMER. 


P 428 logia e solatili, classicis usitata voce, ducta, fortasse Latine di- 
cere possumus portatilie. hac porro circumlocutione vel σκηνάς 
tabernacula castrensia exprimere Pachymeres voluit, vel, quod 
verius puto, indicare domos e materia solutiles proceribus Roma- 
nis, urbanum luxum in militia quoad possent usurpare studenti- 
bus, paratas eo artificio ut partes earum solvi seiungique commis- 
suris et alio deletae alibi rursus compingi possent. «eius generis 
videtur fuisse oix[Ótoy, cuius est mentio infra 1l. 5 c. 6, quo viso 
refertur obstupuisse cralis Serbiae Stephanus Uresis: ἀλλὰ καὶ τὸ 
ϑεραπευτικὸν τὸ ἐν ἐκείνοις βλέπων Οὐρέσις xal οἰκίδιον .... 
ἐπαλαστήσας φησὶν αἵ o1, τί ταῦτα; καὶ ἡμῖν οὐ συνήϑης αὕτη ἡ 
δίαιτα οἴο. quae indicant eum ista specie quasi nimii luxus offen- 
sum. aliquid etiam simile fuerit σχηνικὴ νεὼς ἐκ πέπλων στιβα- 
ρον μετάξης, quam monachus nomine princepe, deducens ad 
Chalaü Tocharorum principem sponsam filiam imperatoris ὑπὸ pe- 
γάλαις φαντασίαις καὶ ἀβρότησι συνάμα καὶ πλούτῳ παντοδάπω, 
circumtulit ad ostentationem magnificentiae, ut L 8 c. 3 nar- 
ratur, 


9oforos p. 860 v. 18. οὖς φρερίους αὐτοὶ λέγουσιν, ἀδελ- 
φούς. religiosos videlicet, quos /ratree vocare iam tum apud Ita- 
los invaluerat. Galli sive Franci, ex qua gente plurimi Constan- 
tinopoli et passim per Orientem degebant, fratres fréres, ut hodie, 
dicebant; unde Graeci vocem φρερίους formarunt, usurpat porro 
noster hoc vocabulum et alibi saepius. erant hi plerique e sacris 
familiis SS. Francisci et Dominici; quamquam et Melitenses equi- 
tes apud. Cantacuzenum frerios videmus dictos, 

φυλακὴ ἡμέρας p. 245 v. 1. ut nox, itaet dies cu- 
stodias quatuor dividebatur, trium quamlibet horarum. hoc se- 
cutus φυλακήν hoc loco verti trihorium, quam vocem memini 
me legere apud auctorem satis antiquum nec indiligentem Latini- 
tatis Áusonium in Moselle. Vaticanus post verba quae descripsi 
glossema suum quoddam infercit non valde accuratum, sic ex- 
primens hunc locum: πρώτῃ τοίνυν φυλακῇ τῆς ἡμέρας, οἷον si- 
σεεῖν ἐγγὺς εἶναι τέσσαρας ὥρας τῆς ἡμέρας. quid ita vero? nonne 
potuit auctor indicare voluisse initium custodiae sive trihorii, non 
autem ultimam eius partem contiguam horae diei quartae? immo 
vero clare significet de principio, non de fine primi diei trihorii 
86 loqui, dum mox post recitata verba subiungit ὑπεραναβεβηκό-- 
vog τὸν ὁρίζοντα τοῦ ἡλίου, quae in B et À codd, leguntur, et 
licet in V non compareant, non videtur tamen dubium quin sint 
γνήσια. indicant autem, id quod ibi narratur, contigisse paulo 
post exortum solis, hoc est hora prima diei, 1]. 4 c. 8 nomen hoc 
idem φυλακή nocturno tempori, cui magis convenit, aptatur in 
his verbis: καὶ δὴ τὴν πρώτην φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἐκείνης. ubi 
nemo non videt, qui quidem totum locum attente inspexerit, κατε 











Ww m — € —ÁÀ OUT ων Ind ml 


1.1, GLOSSARIUM, 619 


pro καί fuisse reponendum, ut fecimus; etsi in eo mendo tres 
codd. convenirent. | | 


φώσσωνες. 1. 6 c. ultimo ter usurpetur hoc vocabulum, 
et tertio loco apponitur adiunctum αὐργυεωμένοι, ut non sit du- 
bium quin Pachymeris haec scribentis obversaretur animo locus 
ille Lycophronis in Alexandra, 

ἄφλαστα xal φώσσωνας οργυιωμένους. 

Isaacius Tzetzes, scholiastes eius obscurissimi poématis, sic ibi 
enarrat hanc vocem: φώσσωνας td λαίφη, τὰ ἄρμενα, παρὰ τὸ 
φῶ τὸ λαμπρύνω' λευκὰ γάρ. ἢ παρὰ τὸ φυσσᾶσθαι ὑπ᾽ ἀνέμου 
φυσσῶνες. ubi vides φωσσωνψας vela navium esse, sic dicta vel 
quod candeant naturali colore lineae telae, a verbo φῶ, quod 


candere significet, vel quod inflante vento tumeant, a verbo φυσ- P 429 


σάω. quod est inflare. eodem recidunt quae in eam vocem an- . 
notant Eustathius et Hesychius. nos Graeco poético vocabulo 
Latinum item poéticum opposuimus, cum alicubi φώσσωνας car- 
basa vertimus. 


q00vog p.35 v.21. hic manifeste sumitur χρόνος pro ἔτος. 
item ], & c. 21: τὸν εἰκοσιτέταρτον τῆς βασιλείας χρόνον ἐδήλωσεν 
ἄντικρυς. ubi agit de numero literarum nominis Michaélis Ρα-- 
laeologi, cui si adiungantur literae cognominis eius minus noti 
Manuilis, fient elementa viginti quatuor totidem ei annos imperii 
ominantia, ut eventus ostendit. nam hic imperator c. ultimo 
1. 6 24 annis imperasse traditur his verbis: βασιλεύσας δὲ ἡμερῶν 
δεουσῶν εἴκοσι vd εἴκοσι τέσσαρα, nempe rg, quod nomen prius 
posuerat. quare debet resolvi diphthongus ov in nomine Ma- 
ψουήλ, et pro duobus distinctis elementis computari, ut nume- 
rus ex mente auctoris constet. non omittsm autem monere ἴο-- 
tum hoc comma de cognomine Manuilis et praesagio ex eo ducto 
annorum imperii Palaeologi ab Alletiano et Vaticano codicibus 
abfuisse, in solo comparere Barberino, saepe alibi Pachymeres 
χρόνον ponit ἀντὶ ἐνιαυτοῦ aut ἕτους, praesertim hoc loco c, 20 
l. 5: οὕπω χρόνος τετέλεσται, et 1. 6 c. 10: ἤδη δὲ χρόνων παρῳ- 
χηκότων τεττάρων. 

χρυσόσυρμα p. 337 v. 11. de Ioanne despota deponente 
pileum insigne despoticae potestatis, et alium eius loco vulgarem 
imponente capiti. Codinus Curopalata de officiis c, 8 p. 12 ed. 
Paris. anni 1625: τὰ σκιάδια τῶν γαμβρῶν τοῦ βασιλέως δεσπο- 
τῶν ὄντων χρυσοχόκκινα συρματέϊνα, ἔχοντα σταυροὺς μαργαριτα- 
ρεΐνους καὶ γύρους. pilei generorum imperatoris , si eint despo- 
tae, aurei e£ coccinei coloris eunt et fimbriati, habentque cruces 
ex margaritis et gyros seu circulos. en pileus despotae aureus et 
fimbriatus. hunc ideo noster uno vocabulo χρυσόσυρμα nuncupat 
hoc loco, dum illum vulgari et privato mutatum eit a Ioanne de- 


PETRI POSSINI E S. L 
OBSERVATIONUM 
PACHYMERIANARUM 
LIBER II. 
COMPLECTENS NOTAS. 


IN TITULO OPERIS. 


P433 Daorvurs. cum varii varie Graecum nomen Παχυμερής La- 
tine efferant et inflectapnt, alii Pachymeram, alii Pachymerium, 
alii aliter vocantes, mihi commodius et expeditius visum est in- 
flexione uti Latina nominum classis tertiae, quin id sit simpli- 
cius et ad usum facilius, nemo negaverit. iure autem fieri, ex- 
emplis adstruitur. nam Ulysses, Socrates, Demosthenes, similia 
plurima mere Latine ab omnibus flectuntur, nullo respectu ad 
inflexiones Graecas istorum nominum. quis enim unquam ad- 
umbrare curavit Latino sono genitivum Δημοσϑένους aut accusa- 
tivum Ζ4ημοσθένη balbutiendo Demosthenus sut Demosthene, 
Romana Minerva invitissima? hoc etsi parvum dictu, necesse vi- 
sum hic profiteri, 

MicHaELIs, quotus hic inter imperatores Constantinopolita- 
nos Michaél fuerit, non erit inutile semel statuere. primus ad 
imperium hoc nomen pertulit Michaél Curopalata cognomento 
Rhangabenus, laudatissimus princeps, anno Christi 811. secun- 
dus homo scelestissimus Michael Balbus, e carcere ubi ad. vivi- 
comburium servabatur, vi ad solium erupit anno Christi 820. 
tertius Michaél Porphyrogenitus Theophili imperatoris filius cum 
matre Theodora imperium tenuit, magno rei publicae et ecclesiae 
malo: fuit enim, ubi adolevit, impiiesimus. coepit dominari an- 
no Christi 842, male periit 867. anno inde Christi 1034 Michael 
Paphlago a patria dictus, adulter Zoés Augustae, Romano eius 
viro strangulato imperium arripuit, et tenuit annis fere octo. 
moriens successorem habuit Michaélem cognomento Calephatem, 
eius nominis quintum, qui post annum a Zoé, quae illum pro- 
moverat, imperio et oculis privatus locum cessit Constantino 
Monomacho anno Christi 1042. quatuordecim post annis Mi- 
chaél cognomento Stratonicus sextus eius nominis coronatur Au- 








OBSERVAT. PACHYMER. LIB.IL NOTAE. 629 


gustus: sed mox anno 1057 Isacio Comneno ultro concedens ab- 
dicavit principatum. ' anno Christi 1071 Micheél cognomento Pa- 
rapinaceus, filius Constentini Ducae imperatoris, mortuo Romano 
Diogeni successit, septimus inter Áugustos Byzentinos Michail; 
quem inter et hunc nostrum cum nemo sic appellatus imperaverit, 
Palaeologus, cuius hic historiam damus, numerandus erit Mi- 
chael VILI. 

PaLazoLoorn natus hic senno Christi 1224 ex Andronico P 434 
Palaeologo magno domestico, matre Palaeologa Irenes et Alexii 
Palaeologi despotae filia. haec Irene, Michaélis avia materna, 
filia fuit Angeli Comneni, quo imperante Constantinopolis capta 
est a Latis. dedit is esm coniugem Alexio Palaeologo (ut 
Phrentzes habet: Acropolita Ándronicum appellat), quem et 
despotam creavit et imperii successorem designavit, sed is brevi 
est mortuus, unica ex coniuge filia suscepla, quae Andronici 
Pelseologi magni domestici uxor, Michaelis Palaeologi mater fuit. 
quare is ἃ paire iuxta matreque Palaeologi appellationem tulit, 
διπλοπαλαιολόγος propterea vocatus, ut Phranizes habet c. 1. 
idem tradit Gregoras l. 8 p. 32. sed et Comnenus a matris avo 
Angelo Comneno imperatore dictus, ut Phrantzes ibidem docet; 
ac passim ita vocatur ab Ácropolita scriptore ipsi faventissimo. 
unde crediderim affectasse Michaélem ante imperium dici Comne- 
num, quod eam rem velificari ambitioni suae crederet. sed et 
huius posteros ob nobilitatem inclytae tot Augustis familise Comne- 
norum appellatione gloriatos ostendunt inscriptiones Michaelis et 
Andronici [uniorum a Pontano descriptae Notis ad Phrantzen. 
hanc porro nostrum Michaélem, postquam ad imperium pervenit 
haud megnepere curasse Comnenum dici, licet intelligere ex Pa- 
chymere, qui ei familiaris, et sub eius filio Andronico Seniore, 
non sine cura demerendae regnatricis domus gratiae, scribens, 
nunquam eum alio gentili quam Palaeologi nomine designet. 

Hisromi, Brmux. duas historias separatis voluminibus et 
titulis Pachymeres reliquit, ut in codicibus optimis Barberino et 
Allatiano distinctissimae leguntur. licet Vaticanus parsphrastes, 
qui multa contraxit, quaedam addidit, pleraque mutavit, ambas 
in opus unum conflaverit; cui forte similis fuerit Augustanus ille 
codex, unde sua excerpta Wolfius sumpsit: nam et is unam ex 
duabus Pachymeris historiam videtur agnoscere, nos priorem 
Micbaelis VIII Palaeologi acta exequentem modo damus, lias, 
deo volente, Andronicum eiusdem scriptoris, sive de gestis An- 
dronici Senioris libros VII, in lucem emissuri. 

p. 11 v.1.  Constantinopolitanus genere, ortus e$ educatua 
JNicaeae.  Pachymeres huius Histor. p. 148 v. 7. testatur patrem 
suum Constantinopolitanum civem fuisse, exulare a patria coactum 
ob Latinos ibi dominantes, sane:cum idem Pachymeres hic do- 
ceat se annum aetatis undevigesimum agente pulsos Constantino- 





624 OBSERVAT. PACHYMER. 


poli Latinos, et libro harum Observ. 8 demonstretur simus re- 
ceptam e Latinis urbem recuperasse Graecos octo et quinquepinta 
ennis postquam amiserent, facile potuit nasci Nicaeae Pachymeres 
patri quinquagenario, qui usque ad annum aetatis undecimum in 
paterna domo Constantinopoli educatus ob exosam Latinorum ibi 
dominationem Nicaeam mügraverit. tradit enim Aoropolita Hi- 
storiae suae c. 6 Latinos urbe capta liberam Graecis dedisse fa- 
cultatem vel ibi manendi vel alie migrandi: τῆς πόλεως κυριεύ-- 
σαντες οὗ Ἰταλοὶ ἄδειαν δεδώκασι τοῖς ταύτης οἰχήτορσι, τοὺς O£- 
λοντας μένειν τὸ καὶ ὑπὸ χεῖρας εἶναι avrov, τοὺς δ᾽ ἀκωλύτως 
ἀπέρχεσθαι ὅπη ἂν βούλοιντο. mox addit plerosque illustriorum 
cdam aut palam abiisse, quorum e numero fuisse Pachymeris 
patrem verisimile est, 

v. $. clero adscriptue. in Graeco legitur apud optimos 
eodd. Bet À ϑείῳ σωθεὶς κλήρῳ, prout expressimus. nempe 
σώξεσθαι aliquando est appellere aut pervenire. Codinus c. 22 
de sponsa imperatoris: xatd τὴν ἡμέραν xa0' ἣν μέλλει axoco- 
ϑῆναι εἰς τὴν πόλιν. | quo die perventura in urbem est. — Vatica- 
nus iam hinc incipiens obscuriora clarioribus mutare ϑείω κλήρῳ 

. δοϑεὶς posuit. 
p. 12 v. 8. u£ doctus quidam asseruit. apparet ex illis 
P 435 verbis did τὸ φανέντα κρύπτεσϑαι οἷς. doctum hunc Sophoclem 
esse , cuius in Áiace μασειγοφύρω illa extat celebris de tempore 
sententia: 
dnovO^ ὁ μακρὸς κἀναρίϑμητος χρόνος 
φύει v' ἄδηλα καὶ φανέντα κρύπτεται. 

p.14 v. 4. istud argumentum praeoccupatum αὖ aliis. 
videri potest innuere Nicetem Choniatem, qui et urbis expugua- 
tionem ἃ Latinis et res aliquot post eam annorum, prout geri vi- 
debat, scripsit. Georgium quidem Acropolitam Logothetan et 
Nicephorum Gregoram ne innui hoc loco a Pachymere putem fa- 
dit, quod Gregoras post Pachymerem scripsit: Acropolita vero 
licet aliquanto senior Pachymere, iunior tamen fuit quam ut res' 
Theodori Lescaris prioris spectare praesens potuerit, ques ex 
fama et monumentis in historiam digessit, hoc ex eins historia 
clare discimus, — scribit enim ille ibi c. 99 p. 25 ed. Reg.: τότε xal 
αὐτὸς πρὸς τῶν γονέων ix τῆς Kovdtavrlvov ἀπεστάλην τῷ Baci 
λεῖ ἑκκοιδεκάτης (videtur legendum ἐκκαιδεκαέτης ὧν) tunc εἰ 
ipse a parentibus ex urbe Constantinopoli missus eum ad ímpera- 
torem. sexdecirs annos natus. apparet doctissimum interpretem 
legisse ἐνδεκαέτης pro Éxxoidexoaéftnc: vertit enim undecim annos 
natus. sed quod addit statim auctor se ἐγκυκλίου ἀπηλλαγμένον 
σαιδεύσεως perfunctum iam tum studiis fuisse humaniorum lite- 
rarum, niagis, ni fallor, congruit cum aetate annorum sexdegim. 
parum enim est verisimile undecennem puerum grammaticam, 
rhetoricam , ipsam philosophiam, cum artibus quatuor huic sub- 


LIB. IL. NOTAE. 625 


jectis; arithmetica musica geometria et astronomia, satis per- 
ceptas habere potuisse. παίδευσις siquidem ἐγκύκλιος tot illa 
complectebatur, ut ex loanne Tzetze intelligitur, sic de his scri- 
bente Chiliad. 11 sect. 367: 
ἐγκύκλια μαϑήματα καλοῦνται 

Ὁ κύκλος τὸ συμπέρασμα πάντων τῶν μαϑημάτων, 

γραμματικῆς, ῥητορικῆς, αὐτῆς φιλοσοφίας, 

καὶ τῶν τεσσάρων δὲ τεχνῶν τῶν ὑπ᾽ αὐτὴν κειμένων, 

τῆς ἀριϑμούσης, μουσικῆς καὶ τῆς γεωμετρίας 

καὶ τῆς οὐρανοβάμονος αὐτῆς ἀστρονομίας. 
fateor interdum solam grammaticam ἐγκυκλίου παιδεύσεως men- 
tione designari κατὰ κατάχρησιν, οὐ λόγῳ δὲ κυρίῳ, ut idem 
Tzetzes ibidem loquitur; nec eo infitias videri posse locutum eo 
sensu Ácropolitam, dum de illa quam percepisse iam tum se ait 
encyclica doctrina statim subdit ἣν γραμματικὴν κατονομαζουσιν 
οὗ πολλοί quam plerique grammaticam nominant, praesertim 
cum paulo post, c. nimirum 82, idem adiungat se hortatu im- 
peratoris Ioannis, ad quem missus fuerat, ὑψηλοτέρῳᾳ τῶν λόγων 
παιδεύσει xal λογικοῖς παιδεύμασιν operam dedisse, magistro 
Theodoro Exepterygo. verum haec non obstant iam positis, cum 
sit vero similius γραμματικῆς vocabulum non καταχρηστικῶς sed 
κυρίως ibi Acropolitam usurpasse, ac non alterius generis disci- 
plinas sed maiorem in iam degustatis progressum in schola Exapte- 
ryg) quaesisse, quippe a quo, ut ipse mox addit, septem annis 
nihil nisi τῶν ποιημάτων σαφήνειαν xal τῆς τῶν λόγων τέχνης δι- 
δασκαλίαν perceperit, quorum neutrum encyclicae limites exce- 
dit. denique sexdecim natum annos se in Ioannis aulam admis- 
sum satis manifeste demonstrat Acropolita, dum c. 32 primam 
rem omnium quae ipsi in comitatu Ioannis Augusti contigerunt, 
memorat sui traditionem in disciplinam Theodori Exapterygi, 
quem se audire cepisse ait ἑπτακαιδέκατον Frog ἄγοντα decimum 
septimum agentem annum : quodsi iam undecimo aetatis ad Ioan- 
nem venisset, oportuisset euim ibi sex totis annis sine ulla occu- 
patione desedisse. pro certo igitur habendum sexto decimo aeta- 
tis anno cepisse Ácropolitam Ioanni Augusto adhaerere. quo 
autem id eiusdem Ioannis imperii atque adeo Christi anno conti- 
gerit, explorandum nunc est, adventum in aulam Ioannis suum P 436 
jn id tempus incidisse narrat Acropolita, quo tempore Roberto 
Latinorum imperatore mortuo Ioannes olim lerosolymorum rex 
Constantinopolim est evocatus ad res illic moderandas, quoad 
Balduinus puer in aetatem imperio idoneam adolevisset. Rober- 
tus autem anno Christi 1298 aut sequenti est mortuus; unde 
Ioannis Brennensis ex Italia, ubi Gregorio Nono militabat, Con- 
stantinopolim appulsus ad Chr, 1229 aut 1250 pertinet, quando 
Joannes Batatza, qui anno Christi 1992 Theodoro Lascari suo 
socero successerat, octavum aut nonum imperii annum numera- 

Georgius Pachymercs I. 40 


626 OBSERVAT. PACHYMER, 


bat. nec res igitur Theodori Lascaris, nec primi decennii loannis 
Batatzae acta, scribi ex oculata notitia ab Acropolita potuere. 
quare alios nobis incognitos talium eventuum αὐτόπτας historicos 
hic innuere Pachymerem agnoscendum est. 

p. 14 v. 10. commissis invicem Mercurio e£ Latona. alludit 
pugnam deorum ab Homero celebratam Iliad. v , ubi cum alii aliis 
dii diis adversi comparantur, tum par infestorum invicem numinum 
Mercurius et Latona, ille Graecis haec Troianis militans producitur. 

“Δητοῖ δ᾽ ἀντέστη σῶκος ἐριούνιος “Ερμῆς. 

etsi autem, quomodo scribitur Graece, “ητοῦς sive Latonae no- 
men nihil commune cum 71593 oblivione habere videatur, cer- 
tum tamen atque adeo vulgare Graecae literaturae, non rudibus 
est Latonam ad noctiset oblivionis significationem allegorice trahi, 
εἷς Anro (ait Eustathius ad Iliad. £ p. 989 ed. Rom.) ov μόνον 
εἷς λήϑην ἀλληγορεῖται, ἀλλὰ καὶ sig νύχτα τὴν τῷ ἀέρι Zi] προσ- 
sjxovaay ὅτε μὴ φωτὶ καταλάμπεται, οὐκ ἂν εἴη τις τῶν περὶ 1ό- 
γους ἀγνοῶν. Latonam eymbolice designare non. solum oblivio- 
nem, 8ed et noctem aëri lovi convenientem quando luce non illu- 
stratur , nemo ruditorum ignoraverit. inde ad versum superius 
descriptum ex Iliad. v idem enarrator doctissimus hoc observat 
(ed. Rom. p. 1197) Amroĩ δέ φησιν ἀντέστη σῶκος ἐριούνιος ' Eo- 
μῆς οἴπερ αὖϑις ἠϑικῶς ἐχλαμβάνονται, ἡ uiv εἰς “ήϑην, dà 
εἷς λόγον μεταγόμενοι. haec ille, quae indicant ingeniose adum- 
bratam ab Homero, isto infesto invicem incursu Mercurii et La- 
tonae, certamen quoddam orationis et literaram per Mercurium 

desipnatarum, adversus ignorantiam transactarum rerum obli- 

vione mortalibus induci solitam, dum /istoria, ut eleganter scri- 

bit Anna Comnena in praefatione ad Alexiadem, ad Letheum 
quemdam torrentem obicitur velut. invictae soliditatis moles, 
praecipitem quodammodo inhibitura lapsum temporis , certe pro- 
Aibitura ne quae in eo gesta sunt omnia irreparabiliter oblite- 
rentur etc. ἀλλ᾽ 0 γε λύγος τῆς ἱστορίας ἔρυμα καρτερώτατον γίνε- 
ται τῷ τοῦ χρόνου ῥεύματι, καὶ ἵστησι τρόπον τινὰ τὴν ἀκάϑεκτον 
τούτου ῥοήν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γινόμενα πάντα ὁπόσα συμπεριεί- 
ληφε συνέχει καὶ περισφίγγεε καὶ οὐκ ἐᾷ διολισϑαίνειν εἷς λήϑης 
βυϑούς. haec ibi Ànna; quae emendatiora quam in editis, ope 
' optimi codicis a me post editionem visi, libenter hic descripsi. 

c. 8. quae hic Pachymeres tradit de angustiis in quibus 
fuerunt qui praeerant reliquiis Graeciae post captam a Latinis ur- 
bem, Theodorum potissime Lascarim [oannis Batatzae decessorem 
et huius ipsius Ioannis prima principatus respiciunt tempora. vide 
de his Ácropolitam capite praesertim tum historiae suae tum chro- 
nici compendiarii septimo. 

c. 5. quod innuit hoc cap. Pachymeres de Chadeno ab im- 
perante iam Michaele Palaeologo misso ad censum agendum prae- 
sidiariorum montes Persis obiectos tuentium, non reperio distin- 








.LIB. IL, NOTAE, 627 


ctius alibi explicatum a nostro. tantum de causis gratiae Chadeni 
apud Micbaélem, quas se alibi dicturum hic significat, invenio 
c. 11 huius libri Chadenum hunc dum iussu Theodori Augusti 
suspectum illi Palaeologum Thessalonica vinctum abduceret, hu- 
mane ac clementer, quoad potuit, dirum imperium exercuisse, 
unde pronum creditu est, utcunque id noster diserte nusquam 
alibi expressit, Michaélem, ubi est ad imperium evectus , eo no- 
mine se gratum Chadeno praebuisse, adhibendo eum familiariter, 
et eius opera primis administrationis rei publicae functionibus 
utendo. cum autem referat noster p. 98 v. 15 Palaeologum sta- 
tim atque decleratus imperator est, antequam coronaretur, Phi- 
ladelphiam cum copiis progressum, inde accersivisse praesidiarios 
confinium Persidi montium et res illius limitis ordinasse, credi- 
bile est ex iis quae hic scribuntur, usum eum in toto illo negotio 
et consilio et ministerio Chadeni. quamquam huic goniecturae 
videtur intercedere, quod noster hoc loco indicat istam vexatio- 
nem custodientium montes Persidi oppositos, a Chadeno persua- 
eam Michaéli Palaeologo iam imperanti, ad posteriora recupera- 
tae Constantinopoli pertinere tempora. quare nisi prolepsis hic 
quaedam agnoscitur, quaerendum alibi est quando contigerit 
quod nunc refertur, frustra autem tota hac Michailis historia 
quaeretur, Pachymere fortassis oblito promissum exolvere, aut 
86 defunctum satis rato qualicunque indicatione rei eius alieno 
loco praemissa. 

c. 6. rem dictu parvam, sed admonitu forte non prorsus 
inutilem brevissime transigam. pronum est docto Graece lectori, 
dum in hoc capite μαχουμένων bis leget, suboriri suspicionem 
editi mendose loci, cum auctor, prout caeteri solent fortasse, 
μαχομένων scripserit. atqui constantissime ac clarissime in codi- 
cibus antiquissimis, praesertim Barberino cui potissimum adhaesi- 
mus, μαχουμένων scribebatur, nempe Pachymerem hic quoque 
loqui cum vulgo piguit, recordantem apud Homerum Od. 
v. 402 se legisse μαχεούμενον, Od. o v. 114 μαχεούμενοι, 
Iliad. « v. 845 μαχέοιντο, et alibi similia. 

p.21 v. 1. qui fiiam nepotis eius (hoc est Ioannis patris 
Theodori) ex fratre matrimonio eibi iunxerat Michael Palaeolo- 
gus. baec distinctius narrantem audire operae pretium est Geor- 
gium Ácropolitam oculatum gestorum testem. ergo is Historiae 
suae c. 51 p. 55 ed. Heg. sic scribit: xal ὁ βασιλεὺς (nempe Ioan- 
nes Àugustus Theodori pater) τὸν Κομνηνὸν ἐνεδέξατο Muay, 
καὶ ζεύγνυσιν αὐτῷ εἰς γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ τοῦ σεβαστο- 
κράτορος Ἰσαακίου τοῦ Δούκα ἐγγόνην τὴν Θεοδώραν., ἣν μόνην 
ὅ πατὴρ αὐτῆς καταλελοιπὼς ὁ τοῦ σεβαστοκράτορος υἱὸς Ἰωάννης 
Kr. ἐν μείραξιν ὧν τὸ χρεὼν ἐξεμέτρησε. itaille εχ his habemus 
Ioannem Ducam sive Batatzem Augustum purgato salis ἃ crimini- 
bus impactis et recepto in gratiam Michaili Palaeologo, quem 


628 OBSERVAT. PACHYMER. 


Acropolita Comnenum vocat, dedisse uxorem fratris sui sebasto- 
cratoris [saacii Ducae neptim Theodoram, cuius pater loannes 
Isaacii filius in adolescentia praereptus acerba morte unicam eam 
prolem reliquerat uxori suae Eudociae Ioannis Angeli filiae, quae 
Eudocia florente licet aetate viro amisso, laudabili religionis ex- 
emplo in viduitate deo serviens permansit; unde haud vane opi- 
natur Ácropolita partem praemii divinitus tributi virtuti eius vi- 
deri potuisse tam felix coniugium filiae per 3d ad imperium mox 
evelendae. 

v. 9, magni conostauli dignitate. videtur haec dignitas Mi- 
chaéli Palaeologo collata occasione nuptiarum modo memoratarum, 
ab ipso earum conciliatore Ioanne Áugusto. nam Theodorus hu- 
ius successor iniquiore fuisse visus in Michaelem semper est animo 
quam ut in eum ornandum tam profusus esset, alioqui solitus, ut 
c. seq. Pachymeres observat, dignitates eiusmodi tribuere novis 
potius hominibus quam principibus regii sanguinis, quorum erat 
deprimendo supercilio intentus. 

P 438 v.5. vota eius generis mente clam intima eubsidentia etc, 
his exprimere conatus sum illud subobscurum ἐξ ὧν ὑποχαϑημέ. 
yov εἶχε, sententia, ut spero, ab auctoris sensu non abhorrente. 
sed deinceps circa similis perplexitatis loce, qualia passim occur- 
runt in hoc scriptore, nihil morabor lectorem in his notis; qui- 
bus tantum necessaria, idque brevissime, indicare propositum 
est. quod rem ipsam attinet, qua de hic agitur, certum est 
Michaclem Palaeologum iam a puero titillatum imaginationibus 
imperii, conscientia natalium Augustorum et praesaga indicatione 
auguriorum excitatis. non semel illi narraverat soror Eulogia 
lactentem adhuc ipsum non ad aliam fecilius obdormiscere nae- 
niam solitum, quam ad eam quae Augustum quondam illum in- 
vectum iri Constantinopolim per portam Auream caneret, refert 

. Id noster p. 128 v. 129. vocem MARPOV de coelo missam con- 
textam e sex literis quae Michaelem Augustum Romanorum Ocyus 
Vocandum significarent, a Thessalonicensi antistite laetus audie- 
rat, ut narratur hoc p. 28 v. 9 εἰ 17. denique tacitus, sed gra- 
tulans gaudensque intime omen captaverat ex cantu fortuito 
Chadeni proximum ei vaticiniorum regnum spondentium eveutum 
augurante, prout ibidem p. 80 v. 19 legitur. iuveni denique so- 
lerti forti generoso altos afflabat spiritus Irenes eviae maternae 
primogenitae Alexii imperatoris ius ad imperium paterna designa- 
tione in virum eius prolemque propagandum. nam huic, ut re- 
fert Gregoras l. 8 p. 32, Augustus genitor rubrarum crepidarum 
usum decreverat, quod prole carens mascula virum eius ac sobo- 
lem cernere principatus hereditatem omnino vellet. nec erat qui 
non videret talis indolis, tantae nobilitatis adolescentem tali re- 
rum statu haud'absurde in magnas assurgere spes posse, quare 
Ioannem Batatzen, praeclaris alioqui Michailis faventem dotibus, 


LIB. Π, NOTAE. 629 


abstinuisse ab eo evehendo, metu ne is successibus insolesceret 
usque ad ambitum supremae potestatis , narrat Acropolita c, 
Hist. 50, significans Irenem Theodori Iunioris Lascaris primogeni- 
tam Michaéli fuisse destinatam ab avo coniugem, sed ei timenti 
quod dixi, tutius deinde visum non admovere sibi tam intime 
suspectae ambitionis virum. denique ista suspicio fons omnium 
quas est imperante Theodoro plurimas passus, miseriarum Pa- 
laeologo Michaéli fuit, hoc ideo loco, unde eius incipit historia, 
merito a Pachymere indicatus, cum ex eo plerarumque mox refe- 
rendarum rerum argumentum processerit. 

p.22 v.8. singularis certaminis experimento. hinc habemus 
apud Graecos quoque imperatores invaluisse usum purgandi dubias 
delationes permisso aut etiam praescripto inter accusatorem et dela- 
tum certamine coram arbitris. verisimile est istum morem in Orien- 
tem invectum a Francis, qui occasione sacrarum Expeditionum eo 
profecti longo illic tempore perstiterunt. in antiquiori enim memo- 
ria Graecorum aut Romanorum haud facile quidquam tale repere- 
ris. inter Francos autem usitatissimum id olim fuit, ut passim ap- 
paret ex veteribus historiis res eorum tractantibus. hic ritus, de 
quo fuse disserit noster Delrio Disquisit. Magic. tom, 2, merito deinde 
ebrogatus estut iniustus et immanis, confixus ideo gravissimis decre- 
tis lulii Secundi summi pontificis, cuius Bulla extat ea de re edita 
mense Aprili ann. 1508 , Concilii Tridentini sess. 25 de reform. c. 19, 
Gregorii 18 Constitutione quae incipit: ad tollendum etc. edita 
9 Dec, an. 1582. quibus dudum antea praeiverat Nicolaus I, cuius 
de hoc statuta inserta corpori iuris leguntur 2 q. 4 et 186 q. 6 c.2. 

v. 6. cumque diu nullus esset qui pro tam suspecto etc. 
haec brevius perstringit noster, quod ad imperium Ioannis perti- 
nerent, cum ipse in fine praecedentis capitis et huius initio signi- 
ficaverit se ab imperio Theodori suae historiae principium ducere, 
longe autem fusius distinctiusque istam totam Michaélis accusatio- 
nem ac periculum exponit ex oculata notitia Georgius Acropolita 
Hist. c, 50 et 51. quem consule. 


p.94 v. 4. JProthieracarium. fuisse hunc locum :praeci- P 439 


puae dignitatis, praeterquam hinc patet, cum imperator homi- 
nem impense sibi carum in eum promoverit, etiam intelligi potest 
ex numero ingenti ministrorum ei subiectorum, cuius indicium 
habemus ex eo quod refert Acropolita Hist. c. 61 his verbis: av- 
τίκα γὰρ τοὺς ἐξυπηρετοῦντας τοῖς βασιλεῦσιν ἐν ϑήραις ταῖς τῶν 
ϑηρῶν ἄγραις ἐλάφων τε καὶ χοίρων, καὶ τοὺς δ᾽ ἱεράκων ϑη- 
φεύοντας, πάντας ἁπαξαπλὼς στρατιωτικοῖς συντέταχε ταγμασι, 
xal ἦν τὸ συνηγμένον πλῆϑος πολύ. haecille, ex quibus prudens 
quivis potest cognoscere ingentem fuisse multitudinem servientium 
imperatori in venationibus cervorum aprorumque, praesertim 
autem in aucupio per accipitres, quando ex iis ad militiam trans- 
latis magnus exercitus momento conflatus extitit. 


630 OBSERVAT. PACHYMER. 


c. 9. De fuga Michaélis Palaeologi in Persidem hoc capite 
narrata plura refert Georgius Ácropolita tunc apud imperatorem 
Theodorum agens, quando is ést ad ipsum nuntius allatus. ope- 
rae pretium lectori fuerit videre et cum his nostri conferre quae 
ille narrat c. Hist. suae 64. ubi etiam obiter observare poterit, 
quae in Glossario verbo μεσοϑινέα notavimus de legione aut co- 
horte isto nomine appellata, non solum Acropolitae ipsius, sed 
et doctissimi ejus interpretis auctoritate confirmata, nam illa 
Historici Graeca verba, πρὸς τῶν στραταρχούντων ἐν Βιθυνίᾳ καὶ 
᾿Μεσοϑυνίᾳ, sic reddit illustrissimus Allatius: a cohortium Bithy- 
nicarum et Mesothyniae praefectis, 

pP. 25 v. 19. cum hostibus Sultanis congressus fortissime 
ee gerit. longe haec fusius ac diligentius Ácropolita pertractat 
toto c. 65, qua occasione, quos ducens, quanta prudentia ac for- 
titudine, quo denique successu adversus Tacharios (sic enim ap- 
pellat Acropolita quos noster Tocharos) pro Sultane rem gesserit 
Michaél Palaeologus, exponens. 

p.26 ν. 7. reversum benigne excipit. reditum Michaelis 
Comneni ad imperatorem Theodorum breviter memorat Ácropo- 
lita c. 69, uti et Gregoras l. 8, neuter interpositorum in eam rem 
Iconiensis episcopi officiorum mentionem faciens, fortasse quod 
illa, ut alia multa rerum Michaélis, nostro melius perspectarum, 
ignoraverint. 

p.26 v. 18. Michaelis despotae nothus et obecurus fius. 
haec copiosius distinctiusque referuntur a Georgio Acropolita ex 
oculata paene notitia: nam is huius in Occidentem expeditionis 
Michaéli Palaeologo comes fuit, etsi pon eodem loco pugnavit , in 
alia divisarum copiarum parte rem gerens. quia vero ille quae- 
dam aliter ac Pachymeres íarrat, equidem Ácropolitae potius hic 
quidem credendum puto, quippe qui eius, uti dixi, negotii pars 
fuerit, quam nostro qui res tunc actas ex fama, nec ea satis ex- 
plicata, videtur accepisse. prima discrepantia in nomine ducis 

ostium est, quem noster Manu&lem vocat. contra Georgius Ácro- 
polita Hist. c. 71 Theodorum eppellat. sic enim ibi scribit: ἦν 
δὲ ὁ δηϑεὶς τοῦ ἀποστάτου Μιχαὴλ νόϑος υἱὸς Θεόδωρος «rat au— 
tem is quem dixi defectoris Michalis nothus filius Theodorus. 
dixerat vero antea ducem copiarum Michaélis despotae rebellis 
occurrentem Michaéli Palaeologo hasta percussum ab eo et equi 
sella excussum: d μὲν οὖν Κομνηνὸς Μιχαὴλ (nam ut supra mo- 
nui, Michaélem Palaeologum Acropolita semper Comnenum vo- 
cat) τῷ πρώτως ἐρχομένῳ ξυναντήσας βάλλει τῷ δόρατι καὶ ῥέπετεε 
τῆς ἐφεστρίδος. sed leve id discrimen vocabuli videri potest, 
praeut in re ipsa dissenüit ab Acropolita Pachymeres, siquidem 
hic rion Theodorum a Palaeologo impulsum hasta et loco motum, 
sed vice versa Palaeologum a Theodoro, ut patet ex his verbis: 
Ore xal ὁ τοῦ δεσπύτου Μιχαὴλ Ex νοϑείας σκότιος παῖς Μανουὴλ 





T7 v7 — Ww WM M — 


 S8gG 7 τι — — C — —— UM ^. à" ἘΜ — uBo—-— cum ha dd 


LIB.IL NOTAE. 631 


τυχὼν buias σὺν κανῷ στρατεύματι, καὶ συμπλακεὶς τῷ πολέμῳ, P 440 


τὰ πρῶτα μὲν ὁμόσε 'χωρήσας τῷ ἡγεμόνε τῷ κόντῳ συνωϑθεῖ καὶ 
δίπτει etc, addit a restituto in sellam, unde fuerat deiectus, 
Palaeologo nothum Michailis despotae filium letali percnssum ictu 
nequivisse parem reponere; quae significant manu et ferro Palaeo- 
logi cecidisse Theodorum sive Manuélem istum nothum. id vero 
pernegabit qui mecum existimaverit Acropolitae potius creden- 
dum, tantum non his praesenti, quippe huius socio militiae. is 
enim diserte affirmat excussum sella Theodorum moxque e lapsu 


sublevatum accurrisse δὰ Comnenum et suppliciter deprecatum : 


necem. Comnenum autem ignorantem quis hic esset, tradidisse 
ipsum Turco cuipiam, qui eum interfecit, τοῦ πεώματος γοῦν 
ἀναστὰς οὗτος ( Theodorus nothus) προσέδραμε τῷ Κομνηνῷ Mi- 
χαήλ, καὶ ἐδυσώπει μὴ φονευθῆναι. ἠγνόει δὲ τοῦτον ὁ Κομνη- 
ψός, καὶ ὅστις ἦν οὐχ ἠπίστατο. παραδίδωσι γοῦν αὐτὸν Τούρχῳ 
τινί, καὶ ὃς πεφόνευκε τοῦτον. porro quod σχότιον obscurum 
hunc Michaelis despotae filium noster dicit, ad illegitimorum na- 
talium ignominiam pertinet, quam idem et alibi, ut infra p. 85 
v. & solet ista tenebrarum mentione designare, alludens, opinor, 
Homeri locum Iliad. f de Bucolione Laomedontis filio notho: 
| Bovxollav δ᾽ ἦν υἱὸς ἀγανοῦ “αομέδοντος 

πρεσβύτατος γενεῇ. σκότιον dd 6 γείνατο μήτηρ. 
ad quem locum vetus Vholiastes: σχύτιον ἐκ λαθραίας μίξεως τὸν 
λάϑρα γεγενημένον καὶ οὐκ ἐκ τῆς κατὰ νόμον γαμηϑείσης, τὸν ἐξ 
ἀδαδουχήτων γάμων. ubi eleganter causam innuens cur obscuri 
dicantur illegitimi, id indicat ex eo factam quod non ex coniugio 
solemni facum genialium praelatione illustrato sed furtivo captatis 
tenebris concubitu nati sint. istius originationis verbi Gxotiog 
illegitimis aptati, quod ἐξ ἀδαδουχήτων γάμων erti sint, aucto- 
rem Eustathius p. 692 ed. Rom. allegat Ápionem veterem magni 
nominis grammaticum. 

c. 11. Quae hoc cespite narrentur de capto vinctoque per 
Chadenum Palaeologo, deque praesagiis imperii ea occasione illi 
oblatis, eorum nec vola nec vestigium cernitur apud Ácropoli- 
tam; opinor ideo quod ille per id tempus 'in expugnatione Prilapi 
castri captus et longo tempore custodia detentus ab hostibus, ut 
ipse docet Hist. c. G2, ista non viderit. Gregoras quoque de his 
tacet, multo leviori, ut ex caeteris apparet, tinctus notitia re- 
rum Michaelis Palaeologi, quas qui plenius hoc nostro tradiderit, 
frustra quaeretur. 

c. 19. De morbo et morte Theodori pauca paene perfunctorie 
scribit absens tunc ab aula Georgius Acropolita, in his immorari 
potissimum solitus quae spectavit praesens. brevissime item id 
transigit Gregoras. | . 

p.88 v. 7. in innoxia pertractatione ferri candentis. id 
ferrum in Graeco vocat Pachymeres μύδρον ἐκ πυρὸς ἤδη ζέοντα. 


— 


632 OBSERVAT. PACHYMER. 


potuit sufficere vox μύδρος, quam vetus scholiastes Sophoclis 
interpretatur πεπυρακτωμένος σίδηρος, et Hesychius σίδηρος sze- 
συρωμένος : sic enim rescribendum pro πεπυρωμένως. fuit haec 
prava sine dubio innocentiae probandae ratio, merito in iure Ca- 
nonico proscripta cap. consuluisti, cap. Mennàm 9 q. 5 et cap. 
delicti extra, de purgatione vulgari, cap. eenfentiam ext. nec 
eam noster probavit, sed tantum retulit quid fieret, etiam alibi, 
nempe l. 2 c. 1, gratulans tanquam emendato rei publicae statu 
quod ista desiissent fieri.  Michaél quippe Palaeologus ante impe- 
rium adhuc despota, coepit abolere usum adigendi homines ad 
istud periculosum experimentum, quod iam privatus praedamna- 
verat, rcfert enim Acropolita Hist. c, 50 p. 63 ed. Reg., cum 
Phocas Philadelphiensis metropolita iussu imperatoris loannis 
P 441 Datatzae Micheéli Palaeologo perduellionis suspecto purgationem 

per ferrum candens praescripsisset, sic eum alloquens δεῖ cs τῷ 
μύδρω τὴν ἀλήϑειαν παραστήσασθαι, respondisse Michaelem: 
ἐγαὶ μὲν ἁμαρτωλός εἶμι ἄνϑρωπος καὶ τερατουργεῖν τοιαῦτα οὐ δύ- 
vaga εἰ δέ μοι συμβουλεύῃ μητροπολίτης ὧν καὶ ϑεοῦ ἄνϑρω- 
zoe τουτὶ διαπράξασϑαι, ἔνδυσαι μὲν αὐτὸς τὴν ἔεράν σου πᾶσαν 
στολήν, καϑὼς εἴωϑας ἐν τῷ Oto εἰσέρχεσϑαε βήματι καὶ ἔντυγ- 
χάνειν ϑεῷ, εἶτα δὴ ταῖς σαῖς χερσὶν ἐκπύρωσόν po τὸν σίδηρον, 
αἷς τοῦ ϑείου ἐφάπτῃ Ovpazov.... καὶ ταύταις δὴ ταῖς ἱεραῖς σου 
χερσὶν ἐπίϑες τῇ χειρί μου τὸν σίδηρον etc. petebat nimirum ut 
antistes prius ipse ignitum ferrum nuda manu otiose tractatum in 
suam deponeret. quod metropolita recusans hunc morem esse ne- 
gat Romani aut ecclesiastici usus, sed barbaricum , excusans iu- 
eluctabili se imperatoris auctoritate ad istam illi purgationem in- 
dicendam adigi; quam (amen Michaél recusavit constantissime, 
videri potest ex reliquiis hoc superfuisse ethnicae, et quidem 
perautiquae, superstitionis. nam Sophocles heroicis iam tempo- 
ribus Oedipodarum Thebis regnantium exerceri solitum indicat, 
dum in Antigona facit unum custodum quos rex Creon apposuerat 
cadaveri Polynicis ut sepeliri prohiberent, postquam id ab Anti- 
goua opertum hurno fuerat, factum regi referentem, et magno- 
pere excusantem id citra suam et sociorum conscientiam actum, 
haec dicere : 

ἡμεῖς δ᾽ ἕτοιμοι x&v μύδρους αἴρειν χεροῖν, 

καὶ πῦρ διέρπειν καὶ ϑεοὺς ὁρκωμοτεῖν, 

τὸ μήτε δρᾶσαι μήτε τῷ ξυνειδέναι 

τὸ πρᾶγμα βουλεύσαντι μήτ᾽ εἰργασμένῳ. 
offert sc et socios ad contrectandum ferrum candens in probatio- 
nem innocentiae: scio ex vetustissimis eius loci scholiastis unum 
hoc ad quandam iurisiurandi ceremoniam referre. sic enim ibi 
annotat; εἰώϑασι γὰρ oí ὀμνύοντες ταῦτα ποιεῖν. μύδρους ydg 
αἴροντες ἐπαρῶνται μένειν τὰ ὅρκια ξως αὐτοὶ φανῶσι, καὶ ῥίπτου-- 
σιν avrovg sig ϑάλασσαν. solent enim (inquit) iurantes sublata 


(0 7T ct 7v c7 - τὸ v ^ Vo € d 


bd. ME * 


LIB. IT. NOTAE. 633 


ferri massa σὲ in. mare iactata protestari maneuram ipsis iura- 
torum fidem, quoad id pondus e mari emerserit. quod nun- 
quam scilicet futurum sit. ita ille; quod ferri posset si μύδρος 
non significaret, ut ipse docet, πεπυρακτωμένον σίδηρον. nam 
quid ardor hic faceret, ubi pondus solum in massa ferri require- 
batur? quare verior est altera, quam mox subiicit, sententia, 
εἰώϑασι δὲ ὀμνύοντες xal πίστεις διδόντες μύδρους βαστάζειν καὶ 
πῦρ ὑπερβαίνειν" τοὺς γὰρ μὴ ἐνόχους τῷ ἁμαρτήματι ᾧοντο καὶ 
ἐν τούτοις μὴ ἀλγεῖν. — soliti eunt &urantes εἰ fidem dictorum fa- 
cere studentes ferri massas ignitae portare et super prunas am- 
bulare, existimantes citra sensum doloris id facturos eos qui 
nullius sibi conscii fraudis sint. 

v. 8. quod sanctum vocabant. etiam Ácropolita loco lau- 
dato, p. 53, lerrum candens quo ad eiusmodi purgationes ute- 
bantur ἅγιον eanctum vocari solitum indicat, in Gallia tamen 


iudicium appellabatur, ut intelligimus ex formula quadam pur- . 


galionis istiusmodi illic usitatae, quam profert Petrus Loyerius 
ex S. Mauritii Andegavensis tabulario, et ex eo recitat Delrio tomo 
2 Disq. Mag. 1. 4 c. 4 q. 4 sect. 8. ubi legitur: eponte sua se iudi- 
cium portaturum manu sua obtulit, et infra: post iudicium por- 
tatum Tetbaldus ille, deo propitiante, illaesus et sanus omnino 
apparuit. viderunt autem, iudicium portari vel manum tertia 
die de more reguardari fere universi homines etc. 

v. 9. triduo prius custoditus et manu involuta etc. hoc 
ipsum est quod modo ipnnuebat formula Andegavensis, illis verbis 
manum tertia die de more reguardari. 

v.18. ignitum plobum. sic μύδρον hic verti, quod non 
sojum materiam ignitam sed figuram orbicularem aut sphaericam 
ea voce indicari quidam veterum significent, ut Anaxagoras apud 
Laértium ]. 2, dum solem vocabat μύδρον διάπυρον. .unde cre- 
diderim massas istas ubi μύδροι. vocabantur, nempe in Graecia, 
globosae formae fuisse, non nescius alibi, ut in Germania massas 
candentes alterius figurae ad eiusmodi probationem adhibitas, ni- 
mirum vomeres; qualium sex candentium arreptu portatuque in- 
goxio S. Chunegundem, uxorem S. Henrici imperatoria, virgini- 
tatem probasse memorant Annales Boiorum L. 9. 

v. 14. nuda manu. Supina scilicet. quod significans Pa- 
chymeres superius posuit χειρὶ κύψαντες. 

v. 15. inaetatem iam tum puberem adultus, Pachymeres 
ubi Constantinopolim venit, statim ab ea e Latinis recuperata, 
undeviginti annos erat, natus, nt ipse ait l. 1 c. 1. contigit id anno 
1961, utl. 8 dicemus. quatuor aut quinque ante hoc annis im- 
perante Theodoro hae probationes per ferrum candens Nicaeae 
Írequentabantur, ubi eas ille 14 aut. 16 iam annorum adolescens 


spectare potuit. 


P 442 


634 OBSERVAT, PACHYMER, 


«. 16. quosdam citra ullam defunctos nosam candentis 
metalli tactu. hoc fiebat, si tamen magicae artes aberant, deo 
miserante infelicem innocentum necessitatem , non autem eppro—- 
bante perversum usum talia iubentium, vide, si lubet, apud 
Cantacuzenum 1. 3 c. 27 p. 439 ed. Beg. mirum exemplum mulie- 
ris adulterii reae, sed poenitentis, quae sic se innocentem viro 
probavit. et alia quadamtenus similia apud Caesarium 1. 8 Mire- 
culorum, quae inde recitat Delrio looo iam indicato p. 321 
ed. Lugd. 

c. 18. ubilegitur in nostris editis οἷς é λόγος dxovóaana. 

cod. Barb, aliam suggerebat lectionem non improbabilem τὸ σπου- 
δαζόμενον. 
.  €14. quod duo codd. optimi Barber. et Allat. habent , καὶ 
ἀλαστήσας πρὸς ἐκεῖνον οἷον, Vatic. reddit καὶ olov ϑυμούμενος. 
nempe ἀλαστέω minus usitata vox visa ἃ paraphraste aut interpo- 
latore potius quam exscriptore in tritiorem usu notioremque mu- 
fata est, prout passim deinceps idem solet. quae singillatim no- 
tare nimis longum foret. 

c. 16. huius concionis & Muzalone protovestiario habitae 
sententiam breviter comprehendisse visus est Nicephorus Grego- 
ras l. 8 p. 80, dum sic scribit: ταῦτα δὲ οὐκ ἐλελήϑει Μονζάλωνα' 
δεινὸς uiv ydo ὁ ἀνὴρ καὶ πρότερον ἦν ἐς τὸ συνιέναι τοιαῦτα. 
τότε δὲ καὶ τῶν πραγμάτων ζεόντων καὶ ἀγωνίαν μεγίστην τῇ rov- 
TOV veri προξενούντων, συνετώτερος αὐτὸς ἐδόκει molo Éav- 
τοῦ. δὴ τὴν ταχίστην ἐς βουλευτήριον ἅπαντας μεγιστᾶνας 

συνηθροικὼς δεξιάν va ἐδίδου τοῖς ὅλοις, καὶ ἀπὸ τοῦ ἥττονος 

σρούφερα τὴν ὁμιλίαν, καὶ δῆλος ἦν παραχωρήσων ἀσμένως τῷ 

βουλομένῳ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν τε κοινῶν πραγμάτων καὶ αὐτοῦ δὴ. 
τοῦ παιδὸς τοῦ βασιλέως. haec ibi. ex quibus patet Georgium 

Muzalonem protovestiarium bene intelligentem quanta in eum 
flagraret invidia, ad principes in senatum convocatos cum sub- 
misse atque obnoxie locutum, tum serio deprecatum nimios ho- 
nores quibus esset homo novus nobilissimis praelatus, ultro abdi- 
cationem administrationis reipublicae et tutelae pueri Augusti ob- 
tulisse. unde apparet vel hanc esse ipsam αὐτόχρημα Muzalonis 
orationem, cuius exemplum Pachymeres nactus huic loco inserue- 
rit, velsi ab ipso conscripta est Pachymere, apte ab eo ad verum 

'efformatam.  Ácropolita de his silet, ac solitam diligentiam re- 

mittere videtur in istis initiis imperii Michaélis, vitans, ut opi- 
nor, tanquam scopulum nefariam oppressionem pupilli Ioannis, 
ne imperatorem Michaülem, cuius nunquam sine elogio nieminit, 
vituperare cogeretur. quae ratio fortasse illum impulit ed metam 
historie suae figendam in recuperatione urbis, quae loannis ex- 
caecationem haud longo spatio praecessit, ut libro 3 harum Ob- 
servationum  demonstrabimus. nec abest a verisimili sensisse 
P 443 Ácropolitam, quippe hominem politicum in paucis, quam esset 





— — — MB bonn d — Om 


LIB.I, NOTAE. . 635 


merito suspectus Michaél Palaeologus procuratae clam eversionis 
ac caedis Muzalonum, cuius ideo catastrophes apparatus ac cau- 
eas disquirere curiosius omiserit in opere ad gratiam, ut apparet, 
Palaeologae familiae tunc regnantis edito. suspicionis eius (prae- 
ter Cassianam coniecturam ex successu petitam, quae si eum one- 
rabat cuius fructu ac bono maximo amoti e medio Muzalones fue- 
rint, neminem magis infamabat quam Michaélem, cui aditus ad 
imperium hoc facto petuerit) etiam fundamentum aliud Pachy- 
meres suggerit, p. 66 v. 8 in hunc modum scribens: αἰτίαν 
δὲ ἔσχεν εἷς τοῦτο, εἷς ὁ τῶν πολλῶν λόγος ἔχει, ὁ τούτων τῆς 
φάλαγγος ἐξηγούμενος, ὃς καὶ πάλαι μὲν ἀρμημένους αὐτούς, 
τότε δ᾽ ἐξαφθέντας πλέον ἀνεθέντας τοῦ φόβον, καὶ δρασείοντας 
τὰ ἀνήκεστα, ἐξ ἑτοίμου ἠρέθισε τὸν φόνον ἐπιτολμῆσαι καιρὸν 
ἔχοντας. καὶ ὃ λόγος ἐκ τῶν ὕστερον φέρει τὸ πιθανόν᾽ οὐδὲ ὡς 
ἐτόλμων, εἰ μή τινας προβιβάσεις εἶχον. ἀλλοεθνεῖς ὄντες καὶ v 
Sov ἐπήλυδες etc. quae significant iectatum iam tum arcanis 
susurris plerorumque, caedem Muzalonum ab Italica maxime mi- 
litia patratam haud sine conscientia et tacito impulsu ducis huius 
generis militum videri attentatam, non ait hic quidem nominatim 
quis iste dux fuerit. sed superius p. 91 v. 8 iam dixerat ltalicas 
omnes copias Michaéli Palaeologo, ut magno conostaulo , fuisse 
subiectas, unde constat hoc loco designatum Michaélem, tacito 
tamen eius nomine, ad vitandam scilicet offensionem imperantis 
domus. 

p. 49 v. 40. cuius uxoris avunculum ee meminerat.  con- 
iugem protovestiarii Muzalonis Gregoras l. 8 p. 29 solum ait ex 
imperatorio genere fuisse: gentem non exprimit. diligentius no- 
eter iam superius p. 24 v. 1 scripserat fuisse illam Cantacuzenam 
ex patre, Michaelis Palaeologi sorore genitam, nomine Theodo- 
ram. vere ergo scribit noster et hic et sub finem p. 62 v. 20 Mi- 
chaélem Palaeologum 6siov, hoc est avunculum fuisse uxoris Mu- 
zelonis. quamquam mihi posteriorem locum interpretanti patrui 
vocabulum pro avunculo excidit; quod precor lectorem ne corri- 
gere gravetur. 


p.60 v. 40. ibi fatalis necessitas causam absolvit, men- 
tio hic fatalis necessitatis ad mortis inevitabilem certitudinem per- 
tinet, non autem, opinor, ad astruendum impium dogma liber- 
tatem arbitrii, quam doctrina Catholica tueri iubet, exterminans 

asserta causarum aeternarum obvia quaeque ineluctabi- 
liter rapientium invicta quadam vi. si tamen hic aut alibi noster 
historicus aut ipse affirmat quidpiam aut alios aientes refert , in 
quo ius proscripti ab ecclesia erroris vestigium aliquod deprehen- 
4atur, meminerit lector Catholicus nihil praeiudicare contra or- 
thodoxam veritatem quaslibet schismaticorum opiniones. nam ut 
in praefatione praemonuimus, hic scriptor schiamaticus eat. 





636 . OBSERVAT. PACHYMER. 


c. 19. Quas urbs scenam dederit huic tragoediae, nec no- 
ster nec Acropolita nec Gregoras clare, dum eam narrant, expri- 
munt. fuisse autem Magnesiam ex duobus argumentis colligimus. 
prius est quod c. 15 refert Pachymeres, mortuo Theodoro Augu- 
sto eius filium ab eius tutore Muzalone deductum in munitissimam 
arcem ad Hermum Magnesiae. quare cum manifestum sit ex ipsa 
relatione rei nono die a Theodori obitu gestae, non longe abfuisse 
Ioannem pupillum a loco ubi Muzalones interfecti sunt, oportet 
id factum non procul ab urbe Magnesia. aliud argumentum sn- 
mimus ex templo Sosandrorum, ubi piaculum illud patratum est. 
de quo sic scribit Gregoras 1, 2 p. 91, de Ioanne Duca sive Batatze 
et eius coniuge Augusta Irene: ἐδείμαντο δὲ xol ναοὺς ἀμφότεροι 
λίαν περικαλλεῖς, πλείστοις ἀναλώμασιν μεγίστας καὶ ποικίλας τὰς 

P 444 τούτων οἰκοδομὰς κατασκευακότες, ὁ μὲν βασιλεὺς τόν τε περὶ τὴν 
"Μαγνησίαν εἰς ὄνομα τῆς θεομήτορος Σώσανδρα καλούμενον, καὶ 
τὸν ἐντὸς τῆς Νικαίας εἰς ὄνομα ᾿Αντωνίου τοῦ μεγάλου. en tem- 
plum Sosandrorum dictum aedificatum magnificentissime a loanne 
Batatze Áugusto περὶ Ῥωογνησίαν circa Maguesiam, hoc est, ut 
opinor, in suburbano eius civitatis extra eius muros. nam hoc 
exipit antithesis cum alio in honorem S. Antonii Magni, ἐντὸς τῆς 
"Νικαίας intra urbem Nicaeam ab eodem structo. 

p.62 v.18. impune velut e Mysis praedam congerebant etc. 
sic expressimus Graeca illa καὶ λείαν Μυσῶν τἀκείνων ἐποίουν. 
notum Graecorum adagium est υσῶν λεία; in cuius enarratione 
assentior potius Zenobio et Suidae passive id de Mysis praedae 
sine vindice expositis interpretantibus, quam Diogeniano Mysos 
praedatores vicinorum sine auctore idoneo inducenti. 

p.59 v.99. calceum in mortuo nigrum. | existimarant hunc 
Theophylactum grammaticum esse protovestiarium Muzalonem, 
ideoque illum occiderant. sed cum mortui calceos nigros animad- 
vertissent, errasse se agnoverunt. nimirum, ut docet Codinus 
de Offic. c. 4 p. 16 ed. 1 Paris. τὰ ὑποδήματα αὐτοῦ (πρωτοβε- 
στιαρίου) πράσινα. hinc intelligitur in caeteris indumentis nihil 
tum eximium protovestiario fuisse, quo a,privato discerneretur. 
in quo postea mutatum quidpiam. ut enim observat idem Codi- 
nus c. 2 p. 8, Michail primus e Palaeologis imperator prasina in- 
dumenta, quae insigne prius fuerant protosebasti, ad protove- 
stiarium transtulit. σημείωσαι ὅτι βασιλεὺς Μιχαὴλ τῶν Παλαιο- 
λογων πρῶτος, ἀπὸ τοῦ πρωτοσεβαστοῦ τὰ πράσινα ἀφελών, ἐφό- 
ρθεσε ταῦτα εἰς τὸν ἀνεψιὸν αὐτοῦ Μιχαὴλ τὸν Ταρχανειώτην, τι- 
μήσας πρωτοβεστιάριον. ita ille. 

p.81 v. 26. Meodori. de hoc Theodoro videndus Ácro- 
polita, multa de illo his quae hic indicantur consentanea variis 
listoriae et chronici sui locis referens, agit et de illo Gregoras 
l. 2 p. 11 et 12, ubi etiam adscivisse ipsum sibi nomen impera- 
toris tradit his verbis xal βασιλείας ἑαυτῷ περιτέθησιν ὄνομα; 











( oco c o7 €-"-ó m o TN 


- 008 — — — 7 


-— UR Ὦ δ. 9 


LIB.JL NOTAE, |. 637 


quorum sententiam non satis expressit interpres, dum vertit eibi 
regium nomen adsciecit: satis enim ex consequentibus apparet se 
illum pro imperatore gessisse, et talem consuetis ritibus inaugu- 
rari se curasse a Bulgariae episcopo, ut mox docet idem Grego- 
ras; cui noster consentiens paulo inferius, hoc capite, id factum 
&b Achridensi episcopo, cui Iacobus nomen erat, tradit. nempe 
Achris Bulgariae metropolis erat. 

c. 81. Victoria hoc capite narrata, qua Princeps Áchaiae a 
Romanis ducibus captus est, proditione Ioannis nothi, confuse ab 
Acropolita c, 82 et a Gregora l. 8 p. 35 memoratur. clarissime 
omnium eam noster exponit, indicatis eius causis, querum prae- 
cipua fuit contumelia Ioanni notho illata, quam ille proditione ul- 
tus suis foederatis magnam improviso cladem intulerit, illud tan- 
tum a nostro praetermissum hoc loco, sed positum postea c. 13 
1. 2, opportune suggerit Ácropolita, tres Romanorum duces, qui- 
bus hic successus contigit, losnnem Michaélis Augusti fratrem, 
Constantinum Tornicium et Alexium Strategopulum in praepiium 
victoriae fuisse ab imperatore auctos honoribus: Ioannem enim 
prius sebastocratorem despotam creatum, Tornicio vero antea 
magno primicerio sebastocratoris titulum collatum, denique τὸν 
Στρατηγόπουλον ᾽Αλέξιον (verba sunt Acropolitae) μέγαν δομέ- 
στικον ὁ αὐτοχράτωρ τετιμηκώς, δι᾿ ἀποστολῆς τετίμηκε Καίσαρα. 


Strategopulum Alexium prius a se honoratum magni domestici P. 445 


officio, Caesarem absentern dixit , εἰ istius ipsi dignitatis misit 
insignia. hic Caesar paulo. post captus ab hostibus, ut cap. se- 
quenti noster tradit, sed pace facta liber dimissus, urbem Con- 
stantinopolim postea recepit e Latinis. post quod iterum captus, 
et in Italia detentus custodia, inde permutatione cum domina 
Ánna restitutus est patriae. 

p. 91 v. 10. modzlatam tussim Graece ἐμμελὲς βήττειν. 
consuetae adulatorum voces. luven. Sat. 8: Jaudare paratus δὲ 
bene ructavit etc, 

p. 92 v. 98. nemo contactu ferri candentis etc. sustulit 
adhuc despota, sed inhisns imperio Michaél iniquum usum adi- 
gendi accusatos dubiorum criminum ad innocentiam probandam 
encipitibus experimentis Monomachiae aut contactus massae can- 
dentis; de quibus nos supra ad p. 88 v. 7. 

p.94 v. 96. vicit tamen divina praedestinatio etc. in eve- 
tionibus hominum ad regna peculiarem semper intervenire dei . 
providentiam, quae nullum eo perduci patiatur non ante sibi de- 
signatum, pro certo et vulgo noto proponit ipse Michaél infra 
p.254 v. 11 his verbis: καὶ ϑεόν, εἴπερ τινὶ ἄλλῳ μεγίστῳ, καὶ 
καταστάσει βασιλείας συνιέναι πιστεύομεν etc. IN 

p. 95 v. 4 sqq. Quod hic dicitur, solutum a synodo antiqui 
religione iurisiurandi Michaélem, quibus exprimitur verbis, non 
videtur aliud sonare quam declerasse ipsos quid in re esset, et 


* 


638 OBSERVAT. PACHYMER, 


consnltos ut doctores respondisse nen videri vinculum prioris 
íllius sacramenti ad hoc tempus ac rerum articulum extendi, 
quamquam si Graeci isti et tunc ab ecclesiae Romanae commu- 
nione discissi antistites aliquam «sibi iurisdictionem et potestatem 
ultr& fas et Canonum praescriptum attribuerent, minime id mi- 
rum esset, cum talia iamdudum impune peccare soliti essent. ergo 
et hoc, ut alia quae non pauca in hac historia occurrent schi- 
ematici auctoris vitium redolentia, citra praeiudicium et cum cau- 
tione debita legantur. 

c. 8. Loca quae hic citat Pachymeres ex Homero leguntur 
in Iliad. & v. 440: νήπιον, οὔπω εἰδόϑ᾽ ὁμοιίου πολέμοιο, et 
Iliad. ὃ ν. 890: ἀλλά σε γῆρας τείρει ὁμοίιον. ad quem postre- 
mum locum vetus scholiastes, quem Didymum quidem putant, 
sic annotat: ἱστέον δ᾽ ὅτι ὁ ποιητὴς πανταχοῦ τὸ ὁμοίιον ἐπὶ τοῦ 
φαύλου λαμβάνει. — eciendum poctam ubique simile pro malo su- 
mere. idem tradit et Eustathius ad eum locum p. 476 ed. Rom., 
addeps et haec: '4zíov γοῦν καὶ Ἡρωδιανός φασιν ὅτι οὗ γλωσ- 
coyoagos ὁμοίιον κατὰ διαίρεσιν φασὶ τὸ κακόν etc. ibi videnda. 

p. 104 v. 26. quod omnino futurum est nulla posse pru- 
dentia praeverti. semel superius monui, si haec ad astruendam 
pravam de fato humanam libertatem perimente doctrinam cui- 

P 446 piam pertinere videantur, erroribus auctoris accensenda, ut nihil 
contra veri certique dogmatis praescribere auctoritatem queant. 
Es 118 v.21. Niceta epinopue Heracleae 7— Grae- 
CA: πέμπουσι τοὺς περὶ τὸν Ἡρακλείας Νικήταν. haec sunt ex 
cod. Állatiano et ei consentiente Vaticano. pee Barberinus ha- 
bebat πέμπουσι τοὺς περὶ τὸν Νικομηδείας Ἰωάννην. tamen idem 
codex lectionem Allatiani annotabat in margine, uti εἰ Allatianus 
vicissim lectionem Barber. quare cum illi duo ambigui essent, suf— 
fragio Vaticani lis dirempta est; et omnium iam consensu proba- 
tam cunctis restitui lectionem, ex ipsius forte auctoris correctione 
ortam, qui quod prius posuerat, emendans mutaverit, certo 
nuntiaremus de re, si consteret utra in civitate, Heraclea an Ni- 
comedia, esset monasterium S. Diomedis, cuius hic mentio. 

P. 116 v. 19. Quod candelabrum repetitur ab Arsenio in 
signum abdicati honoris patriarchalis, inde videtur factum, quod 
apud Graecos insigne potestatis episcopalis candelabrum haberetur. 
nam et in Apocalypsi septem episcopi Ásiae septem candelabrorum 
symbolo designantur; et ubi ex his uni Ephesino comminatio in- 
tentatur eripiendi honoris, ea exprimitur his verbis: movebo 
candelabrum tuum de loco suo, nisi poenitentiam egeris. Apocal. 
11 5. ne vero quis ad hodiernam nostratium consuetudinem haec 
exigens forte arbitretur candelabrum hic intelligi quale praeferri a 
ministro celebrantibus episcopis solet, argenteo manubrio cereum 
ardentem portans, quod vulgo in Italia bugiam vocant et inter 
episcopalem supellectilem censetur; ne inquam id babere locum 








LIB.JIL NOTAE, — 639 


possit, obstat, quod candelabrum cuius hic et in locis Apocaly- 
peeos laudatis est mentio, non cereum funale praetulit, sed vas 
olei, sive lampadem intra quam oleo innatens ellychnium flam- 
mam conceptam pinguis liquoris succo aleret. tale quippe fuit 
candelabrum tabernaculi veteris Exod. 95 81, et quae ad huius 
exemplum candelabra decem aurea fecit Salomon et posuit in tem- 
plo, 2 Paralip 4 7. itaque et in Apocalypsi candelabra haec 
λυχνίαι vocantur, quod cerigeris instrumentis, opinor, non con- 
venit, uti nec quae hic Graece legitur vox λαμπαδοῦχον. argen- 
teum vero illud cerei gestatorium a Graecis recentioribus videtur 
μανουάλιον potius dictum, Nicetas in [saacio et Alexio: τά τὸ 
μανουάλια καὶ κανδήλας. Anna Commenal 16 μανουηλήμ ap- 
pellat candelabrum ante imperetorem praeferri solitum, cum fu- 
nali scilicet et cerea candela. quod si candelabrum quoque pon- 
tificibus praelatum, usu similium rerum vocabula vulgante, re- 
peristur μανουαλιον et ipsum dictum a Philotheo ip Diaconico, 
tamen non illi cereus sed lampas imponebatur, ut idem ibi obser- 
vat, καὶ 6 διάκονος (inquiens) forezat δεξιόϑεν αὐτοῦ κατέχων 
μανουάλιον μετὼ λαμπάδος ἡμμένης. proprium ergo videtur ec- 
clesiastici et episcopalis candelabri lampadem cum oleo gestare. 
unde forte apud Zachariam Prophetam c. 4 olivarum cum cande- 
labro mentio iungitur. huc crediderim allusisse Synesium, dum 
episcopatum ἐλαίου et ἐλαίας, olei et olivae symbolis adumbravit. 
scribens enim ad amicum qui sui rationem absentis haberi comitiis 
episcopalibus cupiverat, nec compos optati erat factus, serumque 
nec spei affine iam id votum erat, quod omnibus vacuis sedibus 
impositi praesides episcopi fuissent, id ipsum indicat aenigmatice 


'his verbis: ὃ ydg ἕλαιον σύ τε ἀξιοῖς etc. et paulo post οὐδ᾽ ἐλαία 


τίς ἐστιν ἐνοφθαλμισμάτων ἐστερημένη .... ἐφ᾽ ἥπερ ἂν ὁ ἡδὺς 
φίλος ἐγκεντρισϑείη. αἱ melius fuerit totam istam Synesiani vere 
characteris epistolam, quae inter editas non comparet, ex optimo 
Vaticano codice hic describere, adiuncta nostra interpretatione 
Latina. sicigitur habet: 
EZ TN EZ IO T 
EIHIZTOAMH qx, 
xoog τινα τῶν ἑταίρων ἐπισχοπὴν ix μακρόθεν αἰτήσαντα, 
μετὼ τὴν τῶν ἐπισκόπων ἀποκατάστασιν. 


Τὸ σοφώτατον γράμμα, τὸ μάλα μὲν ἐμμελές, μάλα δὲ βραχύ, 
ἀλλὰ καὶ μάλα λιγύ, ὃ δή τοι ὁ θαυμαστός σοι νοῦς ἀπέτεκεν, ἡμῖν 
S Y N E S I] I 
EPISTOLA oxxrir 


Sapientissimum scriptum, cum valde concinnum, tum valde breve, 
sed et valde argutum, quod Tibi mirifica mens peperit, ad nos delatum 


* 


640 OBSERVAT. PACHYMER. 
κομεσθὲν ὥνησέ vs vd μέγιστα, xol ἧσεν Gua διπλῇ. τῷ τὸ πρὸς 


ἀρίστου, καὶ κομιδῆ τῶν ἐπαινετῶν ἑταίρου, καὶ 19 μετὰ συχνῆς 
ὅτι δημιουργηϑῆναι τῆς χάρετος.. οὐ μὴν δ᾽ ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλλο 
τι μεῖζον ἠρέϑισέ που καὶ τολμηρότερον, ὃ Tuy Gv; & μὴ ποϑος 
δήπουθεν παρελϑών, ἅτ᾽ εὖ ἔχων καὶ τὰ πόρρω διεστῶτα συνά- 
πτειν, καὶ τὰ πρὸς ἄλληλα ἐναντίως ἔχοντα πολλάκις συμφέρειν, 
συγνώμην τῷ πράγματι παραιτήσοιτο, μετὰ τῶν νεμεσᾶσθαι δι-- 
καίων οὐ πολλῷ δεύσει τοῦ ἡμᾶς στῆσαι. πρὸς ποῖον; ἴσως ἐρεῖς, 
τὸ πρὸς τηλικοῦτον ἄνδρα, μούσαις, οὐκ οἵδ᾽ εἴ τις, τετελεσμένον 


(ὃν ἂν ἰδὼν Δημοσθένης, μεθ᾽ ἡμὼν, εἶπεν, Touoũ λογίου τύ-- 


πον εἷς ἀνθρώπους ἥκειν) γλῶτταν ὡς δρᾷς ἀντιδοῦναι τὴν ἡμε- 
τέραν, τὴν πάλαι μὲν οὐδ᾽ ἄκρῳ λιχανῷ τοῦ κρείττονος μετασχοῦ- 
σαν, νῦν δὲ καὶ λίαν ἠγροικισμένην, ἢ μόγις ἂν οἷδε καὶ τὴν 
σκάφην σκάφην λέγειν. κοινοῦμαι γάρ σοι καὶ πάϑος ἐχεμυϑού- 
μενος ἰδίως ἐμοί, καὶ νῦν μᾶλλον οὕτω κινδυνεῦον κύριον, eic 
εἵμαρτο, γίγνεσθαι. τοῦτό σοι καὶ ταλανίζειν ἡμᾶς αὐτούς, 
ἀλλ᾽ οὐκ εὐδαιμονίζειν πεῖϑον. οἷς οὐδὲ συμμίξαι τῷ γέγονε βελ- 
τίστης ὄντι μοίρας ὁποίῳ σοι (ἵνα ἡμῶν τι τοῦ βαρβάρου μέρους 

ντεῦϑεν τυχὸν ἀποσμιλευϑείη, καὶ οὕτω τοῦ μαχροῦ γράσου τὰ 
ἡμῶν ἐκσταίῃ κατὰ βραχὺ) νῦν ὅτι μὴ κατὰ καιρόν σοι τὸ ξητού- 
μένον ἀνεφανη, μᾶλλον τοῦ προτέρου ταλανέζειν παρέχεται. ὃ 
γὰρ ἔλαιον, σύ sa ἀξιοῖς, κἀγὼ βούλομαι, ἢ τοῦτ᾽ εἰπεῖν, δι᾽ eu- 
χῆς εἶχον, πρὸς τοιοῦτόν τινα διαβῆναι, κατὰ χώραν μεμενηκός, 
ὡς ἡ τῶν πραγμάτων ἔδωκε φύσις, ἐπὶ τὼ πρὸς γρείαν κατέστη. 


delectavit maxime, placuitque doplici simul nomine: quod et ab optimo 
eodemque laudatissimo sodale et quod cum plurima conditum extaret 
gratia. quin et paeno provocavit ad aliud quid maius audaciusque ten- 
tandum, quod utique, nisi amor vetus, utpote vim habens dissita 
coniungendi adversaque invicem plerumque conciliandi, veniam facto de- 
recaretur, parum abfuit quin nos in eorum ordinem redigeret, quibus 
lore meritoque succenseatur. ad quidnam? fortasse quaeres: nempe ad, 
cum tanto viro, haud scio an non interius quam quivis alter Musis ini- 
tiato (quem si videat Demosthenes inter nos, dicat Mercurii facundi si- 
mulacrum ad nos venisse) comparationem et commutationem attentandam 
nostrae huius quam vides linguae, nec olim exquisitioris elegantiae vel 
per summi explorationem digiti gustu imbutae et nunc longa rusticatione 
sic agrestis redditae, ut vix sciat scapham scapham dicere. confiteor 
enim Tibi vitium tacitum et clam in sinu babitum, nunc ita invalescens 
fato quedam meo, ut periculum sit ne in solidum mei deinceps domine- 
tur. babes unde persuadearis miserari nos potius quam felices praedi- 
care; quibus ne contigerit quidem cum quoquam ex optimo illo vestro 
genere ac ordine politissimorum congredi, cuius usu attrituque nos e 
faece barbarorum  abradere aliquantulum emus de pingui hoc suc- 
cido pastoritii horroris, quo vestrum, delicate mundorum, nitorem of- 
fendimus. sed maiorem ista priori miserandl ac dolendi causam offeret, 
quod modo accidit: petitionem videlicet tuam ad tempus non occurrisse. 
nam oleum quod tu petis, et ego velim, aut, ut vere dicam, in votis 
habui, ad aliquem istuc talem qualis tu es transire, detentum in loco, 
prout rerum natura tulit, collatum in usum est. adeoque nec oliva iaa 





"€" Gq[O'j9 ν᾿ 


QM 0. OU 0098 0M 00S PPM 


—- 


wt X. ROC ὦ 


LIB. H. NOTAE. 641 


τοίνυν οὐ δ᾽ ἐλαία τές στιν ἐνοφϑαλμισμάτων ἐστερημένη ( ἀνά- 
σχου yag μοῦ καὶ μιχρὸν τῇ κοινῇ γλώττῃ χαρισαμένου ) ἐφ᾽ ἧπερ 


ὧν ὁ ἡδὺς φίλος ἐγκεντρισθείῃ. πεπλήρωται γὰρ ἑκάστη, καὶ καρ-- P 448 


ποδοτεῖν ὡς olov τε ἤδη ἀπάρχεται. καὶ ταῦτα μὲν δὴ ταῦτα. 
τἄλλα δὲ καὶ ὁ παρὼν δῆλα θήσει. καὶ ὕπως ἅπερ ἤτησας οὐκ 
ἔσχε καιρόν, τάχ᾽ ἄν σοι διατρανώσαιτο. ἔρρωσο καὶ εὐθύμει 
φιλοσοφίας πάσης ἀντιποιούμενος. 

super ulla est, supra quam inoculationi locus vacet (sine enim me exi- 
guum quid linguse communi indolgere) cdi dultis amicus inseratur. plena 
enim unaquaeque est, iamque fructum edere pro se singulae inceptant. 
baec quidem actenus. caetera tabellarius praesens exponet et quo- 
modo quae postulasti opportunitatem nop invenerint, utique ad liquidum 
edisseret. vale et bono animo incuimbe in dudum captum ad ómnem 
philosophiam impetum. , 


c. 19. Valde videtur riotandum somnium hioc propheticum 
oblatum Ioanni Vecco, et testimonium quod illius fidei ac veraci- 
tati Pachymeres, illi alias, ubi de conciliationis ecclesiarum nego- 
tio agitur, parum aequus, reddit, dum eum φιλαληϑὴ εἰς πίστιν 
τῶν λεγομένων fuisse dicit, hoc est veritatis ainantem, et cui tuto 
quod affirmabat crederetur. unde intelligimus quae ille deinde 
multa megnaque pro Latinis contra Graecos scripsit et dixit, qiam 
ab omni exceptione fraudis et fuci aliena debeant haberi. 

p.124 v.29. in suburbio. forte aptius sctipsissem in sub- 
urbanc. mam suburbium videtur locus urbi admotior quam hic 
indicatus, quippe ad septiinum situs lapidem. nondum tamen me 
ipse condemno, qui sciam in maximis et regiis urbibus suburbia 
interdum ad decem et ultra milliaria extendi continua fere serie 
villarum. Romae sene longiuscule procurrisse ab urbe suburbia 
jam tunc aevo Ciceronis, indicio est quod legimus Philipp. 12: 
hisce ego me viis committam, qui Terminalibus nuper in subur- 
bium, ut eodem die reverterer, ire non ausus sim? | utut de hoc 
sit, illud quidem certum est, Hebdomon, de quo noster hoc loco, 
nomen fuisse suburbani Constantinopoli disiuncti milteribus se- 
ptem, prout erudite demonstrat Nicolaus Álamannus Notis ad 
c. 15 Historiae arcanae Procopii, ex Socrate Sozomeno et Idatio. 


c. 9á. Postquam res Persica, quod hic narratur, succubuit 
Tochaxis, videtur contigisse quod noster p. 18 v. 90 retulit, ut 
pugnaces quidam Persae parere Tocharis dedignati, arces Romani 
limitis vexare ceperint, quas et tandem expugnarunt. 

, p.134 v. 8. non inde ad proprium victum eumere. Grae- 

cis illis respondentia: φέροντας δ᾽ ἔξωϑεν ἐπιτάττων σιτίξεσθαι. 

haec videntur ἃ paraphraste Vaticano non intellecta, ut non raro 

alias aberrat. pro lis enim sic ponit: φέροντας δ᾽ ἔξωϑεν τὸ μὲν 

ἀρκοῦν τοῦ σίτου χρῆσθαι, τὸ δὲ πλέον πάλιν ἀποτίϑεσθαι. 'at- 

qui τὸ ἔἕξωϑεν ex mente auctoris ad σιτίξεσθαι refertur; ut volue- 
Georgius. Pachymeres I. 41 


642 OBSERVAT, PACHYMER. 


vit Ioannes imperator baiulos frumenti repohendi in arcibus nibil 
inde obiter minuere ad proprium victum, sed iis aliunde assignari 
unde in tali via ac ministerio vescerentur. 

p.140 v. 4. idem ille Cutritzaces. mentio Cutritzacis in 
Graecis editis non comperet: illa enim expressa sunt ex cod. Bar- 

P 449 ber. et Allat., quorum in neutro legitur. supplevit sutem recte 
Vaiicanus: est enim ad sententiam explicandam necessaria. ille 
sic habet: ὅμως αὐτὸς οὗτος d. KovrQictoxng τὸν τόπον καλῶς ἔπε- 
στάμενος. ex quo nos totum locum sic restituendum putabamus: 
τοῖς ὕπο νοις προσέχων, ὁμοῦ γὰρ αὐτὸς οὗτος ὁ Κουτριτ- 
ξάκης εὖ εἰδῶς τῶν τόπων συνήει. quae inserere contextui non 
ausi tamen interpretando expressimus: manifeste quippe manca 
est codicum aliorum lectio, nec sensum per se commodum efficit, 

p. 189 v. 18. Iam quod hic noster zneritabilis efficaciae 
esse ait decreta providentiae, si cui videantur ad damnatam fa- 
talis necessitatis doctrinam spectare, repudientur et corrigantur a 
prudente lectore iuxta placita orthodoxi dogmatis. 

p.141 v. 28. monasterium ad Fontem situm. hunc fontem 
et locum describit Procopius 1. 1 περὶ κτισμάτων c. 8, dum tem- 
pli in honorem deiparae ibi a Iustiniano conditi meminit his ver- 
bis: ἕτερον δὲ ἱερὸν αὐτῇ (τῇ ϑεοτόκω) ἐν χώρῳ καλουμένῳ 
πηγῇ ἀνέϑηκεν. ἐνταῦϑα ἐστι δάσος κυπαρίσσων, λειμὼν ἐν axa- 
λαῖς ταῖς ἀρούραις τεϑηλὼς ἄνϑεσι, παράδεισος εὐφορῶν τὰ ὡραῖα, 
πηγὴ ἀψοφητὶ βλύξουσα γαληνὸν τὸ ὕδωρ καὶ πότιμον. — hacc ille: 
quae sic Latine sonant ex eleganti interpretatione Claudii Maltreti 
nostri: eidem (deiparae) templum aliud condidit ( Iustinianus) 
apud Fontem: sic locum appellant; in quo opacissimum est cu- 
pressetum ; floribus molli solo surgentibus pratum vernat; pomis 
exuberat viridarium; fons tacita ecaturigine lenem εἰ dulcem 
aquam effundit. templum, ut alia pleraque, custodiendum est 
traditum monachis, quibus domicilium adstructum hic monaste- 
rium Fontis dicitur. erat autem id situm, ut idem Procopius 
paulo post docet, prope portam Auream, ἄγχιστά πῃ τῶν χρυσῶν 
καλουμένων πυλῶν. lhaec est porta Fontis, cuius paulo infe- 
rius Pachymeres meminit. idem alibi, nempe p. 160 v. 5, χρυ-- 
σέαν πύλην Auream portam appellat. auctor Pandectae Hist. 
Turc. c. 200 Selybriae portam dictam quoque ait: znde (inquit) 
pervenitur ad decimam sextam , videlicet Silybriae vel Selybriae 
portam, quae a priscis χρυσῆ πόρτα vel Aurea porta nominaba- 
tur. nam extra poréam hanc est hodieque Fons, qui χρυσοπηγή 
vel aureus fons a Graecis antiquo nomine dicitur , celebris in 
eorum historiis, quae eaepenumero palatii πηγῆς eive fontis 
mentionem faciunt , eb templi deiparae virginis ad πηγήν eive 
Jontem. ita ille. 

Ῥ. 150 v. 14. In his Graecis verbis καταστάντος xard χώραν 

. ὕπνουντων, etsi ex codd, optimis Barber, ct Allat. cum fide ox- 








LIB. IL. NOTAE,  : 643 


pressa sunt, mendum inest non dubium quid enim illuc facit 
vox ὑπνούντων locum occupans vocabuli, quod respondeat par- 
ticipio καταστάντος) recte igitur et ex meliori, opinor, exem- 
plari pro ὑπνούντων Vaticanus ponit πνεύματος, sensu iam plano, 
quem et nos in interpretatione tenuimus. quae sequuntur in iis- 
dem codd, B et A, desperatam: perplexitatem habent, auctore, 
ut solet, tam in delectu quam in collocatione verborum obviam 
facilitstem sedulo fugiente. Vaticanus ea compendio et clarius de 
suo exprimens sic habet: εἶτ᾽ iav τι περὶ τὰ αἰσθητὰ , 
μὴ καταστάντος κατὰ χώραν ToU πνεύματος, εἰ μὲν ὁμαλόν ἔστε καὶ 
τῶν συνήϑων τὸ ἀντιλαμβανόμενον αἴφνης ἀκουσθέν, οὐ τοσοῦ- 
τον γίνεται τὸ βλάβος περὶ τὸ λογιστικόν. εἰ δὲ λυπηρὸν ἢ χάριεν 
τὸ ἀντιλαμβανόμενον εὐθέως ἀκουσϑὲν παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν, 
τεϑορυβημένων τῶν αἰσθήσεων ἔκπληξιν. ἀπεργάξεται. ita ille mu- 
tans et contrahens pro arbitrio. nos auctorem ipsum exhibemus, 
et quam fidelissime ac clarissime conamur reddere. 


p. 160 v. 90. postquam diu clausa permanserat aperta est Ῥ 450 


porta Aurea. sic reddidimus quod in Graeco legitur, $jvotxzo sj 
χρυσέα πύλη χρονία. ita clere exprimunt optimi codd. B et A. 
Vaticanus autem pro 4oovía ponit μόλις. unde intelleximus velle 
auctorem significare post longam denique expectationem patuisse 
illas diu obseratas fores, more videlicet pomparum solemniorum, 
quibus, ut Tertullianus de mysteriis scribit initio libri adversus 
Valentinianos, cruciantur aditus; quod referri potest ad moras 
in vestibulo haerentium. paulo post idem memorat euspiria por- 
tarum , iuxta lectionem cuiusdam codicis non usquequaque for- 
tassis improbabilem, etsi merito viri docti praetulerint suspiria 
epoptarum: nam videri potuit velle auctor exprimere suspensam 
inquietudinem expectantium ad portas et ad optatam eorum pa- 
tefactionem suspiranüum. admonet autem, opportune ad quod 
dicimus, noster imperatorem peculieri studio curasse ut quam 
maxime augusta sanctaque haec ceremonia sui solemnis in urbem 
regiam ingressus evaderet. quam in rem inter caetera diuturnam 
istam adhibuit moram portae Áureae aperiendae, ante quam clau- 
sam persistentem aliquot dies cum comitatu substitit; et ipso 
triumphalis introitus non ante meridiem pandi voluit, ut paulo 
post dicitur, nec est incredibile tantam a Michaéle solemnitatem 
in suo isto per portam Auream ingressu affectatam, quod eam 
sibi adhuc lactenti praedictam audisset, narrante ipsi Eulogia so- 
rore. vide rem descriptam supra p. 128 v. 11. 

p. 168 v. 9. quos allatrari cum apparerent. sic expressi- 
mus quod Graece ἐκείνους δ᾽ ὑλαχτουμένους τῷ πλήϑει. quam- 
quam non dissimulo, ex quo iam haec sic erant edita, observasse 
me in codice antiquo ἠλαττομένους pro ὑλαχτομένους. est quidem 
sine dubio mendosum illud vocabulum, ut ibi scriptum vidi cum 
o parvo in tertie syllaba, cum ab ἐλαττόω ἠλαττωμένους flecti 


644 OBSERVAT. PACHYMER. 


éportwerit. caeterum si cui mispis haec placet lectio, teferendum 
pronomen ἐκείνους ad Venetos et Pisenos erit, quos, quia minori 
numero essent quam ut ab iis timeri seditio posset, haud gravate 
pateretur imperator intra urbis moenia degere, cum a Gennensi- 
bus multitudine metuendis turbss aliquas timens minime tutum 
existimaret iis domicilia in urbe tribuere. quare, ut deinde c. 85 
scribitur, ipsos primum Heracleam Thraciae submoverat, sed 
postea mutata sententia eos in suburbium Galatam transtulit, non 
nitet quidem me prioris iam editae lectionis, quae sententiam 
ud inverisiumilem exprimit: tamen si quis erit cui plus arrideat 
altera, is ad esm confermare. interpretetionem Latinam in bunc 
modum poterit: caeterum. Genuensibus satis fidere non poterai 
intra urbem degentibus, quod. multi essent nec cum aliis com- 
muniter viverent *).  Pisanos εἰ Fenetos multo inferiores nu- 
nero intra moenium ambitum domos habere haud. aegre sinebat, 
p. 178 v. 11. χειροτονηϑεῖσιν. hanc vocem sic emendavi- 
' mus, necessaria ut putabamus ratione, cum in erchetypis clare 
legeretur χειροθετηϑεῖσιν. 
*. €,8. Quos hoc capite noster Aethiopas appellat, hi erant 
Saraceni Aegypto per id tempus imperitantes, cum quibus et S. Lu- 
P 451 dovico Francorum regi et aliis principibus Christidhis ferosoly- 
mam et alia Palaestinae Joca occupantibus graves dimicationes ἔπος 
runt, aperit autem hic clere Pachymeres originem famosae mili- 
tiae Mammaluchorum, conílatae ex mancipiis maiori ex parte 
Séytlhicis, quae puerili aetate ex Euxino in Aegyptum deportata 
ibi educarentur et adolescerent in milites fortissimos, magno Chri- 
sStianorum damno, mec minori culpa Christianorum Constamtino- 
poli dommantium, quibus erat facillimum istud exitiosum lero- 
solymitano regno commercium intercipere, nisi avaritia, ambitio, 
avita aemulatio Latinorum plus apud eos quam religionis rationes 
valuiesérit; quare merito Pachymeres capitibus 4 et 5 sequentibcs 
hoc factum improbat. 
' yp. 180 v. 19. tres reginue. hoc est tres regiae virgines: 
finm ex regibus natas repginas nuncupari usus iam olim invaluit, 
cuius exempla passim occurrumt, 
'  w.24. Maio de Belicurto. indicat forma nominis Francum 
huric fuisse, suadetque idem, quod Pelopormeso sive Moreae, unde 
hic ortus dicitur, Tranci tum imperitabant. 
p.181 v.8.  Fintimilia. nota haec est appellatio antiquae 
p praenobilis familise:Genuensis, hodieque, ut opinor, super- 
tis. 
p. 188 ν. 26. in purpura. vides hinc non satis faisse, ut 
quis Porphyrogenitus diceretur, natum fuisse ex patre iam impe- 


*) mec — viverent. immo et illis utrisque ctiam coniunctis umero 








LiB. Il. NOTAE, 645 


rii compote, ut plerique hactenus supt opinati, purpurae nomine 
inteligentes pannum purpureum que exciperentur perta» Augu- 
starum. requiritur enim preeterea nasci intra domum quae πορ- 
φύρα purpura vocabatur. haec pare erat imperialium aedium 
Constantinopoli; unde Constantinopolim migrasse prius oportues 
rat parentes Constantini, ut is Porphyrogenitus nasci posset. 
itaque Andronicus, etsi natus esset, ut Pachymeres videtur vo- 
luisse, imperii patris anno primo, quod discutiemus 1. 8 c. 8, 
mon tamen esse vere Porphyrogenitus potuit, quod extra Con, 
stantinopolim sit natus, uti nec Theodorum iuniorem Lascarim, 
etsi principio imperii patria loannis Batatzae natum, Porphyro- 
genitum usquam dictum legimus. nimirum haec nomenclatio du. 
cebatur ex loco partus, domo cui purpura erat nomen, sita Con, 
stantinopoli, ia quam partui vicinae Augustae immigrare erant 
solitae. Anna Comnena 1. 6 p. 166 vocat οἴκημα ἀφωφισμένον 
σάλαι ταῖς τικτούσαιρ τῶν βασιλίδων, et addit πορφύραν δὲ τοῦτο 
οἱ ἀνέκαϑεν ὀνομάζουσιν, ἐξ οὗ καὶ τὸ τῶν ποφῳφυρογεννήνων ὄνομα 
εἰς τὴν οἰκουμένην διέδραμεν. — degoribit esm domum alibi Anne, 
l videlicet 7 p. 190, et ei nomen factum ait ἃ colore marmoris 
ex quo eret structa, quod dicit fejese Roma portatgm sb impe- 
ratoribus, quando sedem imperii Bysantium transtulerunt. haee . 
verba Constantinum Magnum indigitant. οἱ memini legere ali; 
quid spud Aelium Lampridium in Alsgabelo, quod trahi ad istam 
translationem adstruendam possit. verba Lampridii haec suut; 
stravit et eaxia Lacedaemoniis ac Porphyreticie plateaa in paja- 
tio quae Antoninianas vocavit, quae saxa ueque ad. nostram 
memoriam manaerunt (scribit haeo suctor sub Constantino, cui 
hunc ipsum librum dicat) eed nuper eruta et exacta eunt. ita ille. 
quidni vero nos suspicemur eruta et Byzantium translata iussu 
Constantini eo migrantis, aut polius credamus Annae id aíBr- 
manti ? 
p. 188 v. 4. quo in genere Laconikus plurünis. Graeca 
hic in codice optino B, quem, nut saepe dixi, fundum editionis 
babuimus, mutila erant. hunc emim in modum ibi legitur ὕπον 
γε καὶ Μάκωσι πλείστοις ὕστερον ἐκ τοῦ ..... ..« ἀφιγμένοις, 
codex Α habet ὕστερον ἐκ τῆς πόλεως ἀφιγμέγοις, ubi merito p 452 
quaeras ex qua urbe advenisse hi Lacones dicantur. sane urbis 
nomine, eum sine eddito ponitur apud hos scriptores, Constanti- 
nopolim iatelligi res 3pea loquitur. ex urbe autem Constantino- 
poli quis persuadere aibi possit dicà yenisse istos, qui potius hio 
in eam iranamigrasse memoreniur? itaque recte Vaticanus para- 
hrastes sic huno locum effert: ἐνεεῦϑεν xol axeos πλείστοις 
ὕστερον εἰς πόλεν ἀφιγμένοις. unde fortasse corrigeudus sit Allat, 
codex, reposito εἰς τὴν πόλιν vice ἐκ τῆς πόλεως. sed haec non 
sufficiunt sanando vulneri exeinplaris archetypi. nam iu eo ar- 
ticulus masculinus aut neuter τοῦ indicat, id quod statim deest 





646 OBSERVAT. PACHYMER. 


feminini generis .mon esse. ipse igitur se suppleat B coder, 

ui cum p. 180 v. 19, consentiente sibi Allatiano, scribat 

πὸ τοῦ Μορέου, suggerit nobis quid post haec sua verba ἐκ 
£00 ..... .exscriptor omiserit spatio relicto. Vaticanus loco illo 
terium se adstipuletorem addit, nisi quod Mogaíov scribit pro 
Mootov. profecto ex Moreo sive Morea, hoc est Peloponneso, 
venisse Laconas oportuit, cum ibi sit Laconica. translati autem 
inde tunc videntur, quando, ut infra p. 205 v. 4 noster scribit, 
ἄκρα Πελοποννήσου ἀμφὶ Moveuflacíay σὺν Σπάρτῃ καὶ Δακε- 
δαίμονι ὑπὸ Ῥωμαίοις ἐγένοντο. 

p. 192 v. 10. .Dacibyzae dictam. videtur Pachymeres et 
hic et inferius, p. 198 v. 15, praetereaque p. 807 v. 11, Nice- 
tiatarum eastrum cum Dacibyza confundere, quae tamen Acro- 
polita distinguit, sic scribens c. 87 Hist. p. 82: xal παραμείψας 
τὸν χάρακα ἐπόρϑησε τὴν Δακιβύξαν πρὸ καιροῦ xal κατέσχε ταύ- 
φην; προσέτι καὶ τοῦ Νικητιάτου φρούριον. forte utrique arci 
commune Νικητιάτου nomen faerit, alteri autem earum proprium 
Δακιβύξης; unde Νικητιάτων, plurali numero, noster posuerit. 

p.214 v. 8. προσπίπτειν τῷ τῆς Ῥώμης πάπᾳ. verba sunt 
imperatoris, quibus offensus duritie Ársenii patriarchae, sibi con- 
fitenti crimen et offerenti se paratum ad satisfactionem et poenam 
canonicam, poenitentiam et spem reconciliationis contra cano- 
nes negantis, ait tempus esse recurrendi ad Romanum pontifi- 
cem, ad quem videlicet apnoscebat antiquum ius esse provo- 
candi ab iniquis iudiciis summorum etiam patriarcharum, — et mo- 
dus loquendi significat viguisse adhuc illam, etiam in Graecia 
schismete a Latinis divulsa, opinionem atque sententiam, quippe 
fuudatissimam in sacro dogmate et in omni memoria ecclesiasti- 
cae antiquitatis; 

p.216 v. 21. ἐκείνη δ᾽ ἐκ voOtíag. res hic narratur tam 
incredibilis ut mendum codicis primum legens suspicarer, neo 
inducere possem in animum uxorem despotae Ioannis, fratriam 
imperatoris, matronam eius loci, non solum ex adulterio pepe- 
risse sed palam viro tolerante educasse filiam spurifm, quae 
postea, Ioanne seilicet ipso despota et fratre ipsius Augusto con- 
ciliantibus, Iberise principi collocata sit, tantumne tam impune 
mulieribus ibi licuit? verum conferens alios codices rem ubique 

. constanter in eundem modum expressam reperi. disertius etiam 

in Vaticano, qui ubi de Ioannis despotae castimonia dixisset ἐπήν- 

Ori δὲ καὶ τὸ σῶφρον ἐκείνω, dg οὐδέποτε d ἦναι αὐτὸν 
ἑτέρᾳ γυναικὶ χρήσασϑαι ἢ τῇ ἰδίᾳ καὶ μόνῃ, subiungit ἀλλ᾽ ἐκείνη 

οὐκ ἦν ὡς ἐκεῖνος (vides unde ducta sint illa interpretationis 
verba, multum illi diesimilie) ἀλλὰ καὶ θυγάτριον ἀπεγέννησε 

P 453 νόθον ἐκείνου στρατείαις προσέχοντος. at illa non erat sicut ilie, 
eed et filiolam genuit notham illo bellis gerendis attendente, cae- 
terum quod attinet δά huius ex adulterio natae puellae nuptiss 


Ua XOUAO XO Cw ὦ ὦ O97 70A& 0009 — — 





LIB. H. NOTAE. : 647 


ab imperatore conciliatas cum Mepe Iberiae principe, agnoscere 
in hoc licet artem politicam adhiberi solitam a Constantinopolita- 
nis imperatoribus, deliniendi barbaros, quibus expugnandis se 
imperes senüebant, nuptialbus pactis. audiamus ea de re Gan- 
tacuzenum ]. 1 c. 39, ubi sagit de Moesis affinitate conciliatis Au- 
dronico iuniori: μάλιστα δὲ αὐτοὺς ἐξημέρου καὶ φιλίως διετίϑει 
πρὸς Ῥωμαίους τὸ ἐκ τῶν βασιλικῶν οἴκων γυναῖκας ἄγεσϑαι ξαυ- 
τοῖς. περιμάχητον γὰρ αὐτοῖς -τὸ τοιοῦτο. et paulo post: ὃ à 
καὶ οὗ Ῥωμαίων βασιλεῖς εἰδότες παρϑένους τὴν ὄψιν διαπρεπεῖς, 
οὐκ εὖ γεγονυίας μόνον ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀσήμων γενῶν, ἐν τοῖς βασι- 
λείοις ἐκερέφοντες, ὡς θυγατέρας ἑαυτῶν, ὁπότε δέοι, τοῖς Σκυ- 
ϑῶν σατράπαις κατηγγύων. maxime vero ipsos delinichat et con- 
ciéiabat Homanis, quod ex imperatoria familia uxores nancisce- 
rentur, hoc enim ipsis in primis expetibile videtur et contentione 
quantavis emi dignum. post aliqua: id quod Homanorum im- 
peratores. cum | intelligerent, virgines forma praestantes, non 
modo legitime ex nobilibus natae sed et ex parentibus plebeii ge- 
neria genitas, in palatio alebant, quas, ubi res posceret, filia. 
run. appellatione honestatas Scytharum eatrapis desponderent. 
baec ibi. cuius moris exempla in hac nostra historia plura ex- 
tant. sic enim supra p. 174 v. 14 ad Chalaü principem Tocha. 
rorum Michaél Palaeologus imperator filiam suam notham Mariam 
mittit coniugem, quae Chalaü mortuo eius filio et successori Ápa- 
gae nupsit. et mox p. 180 v. 11 Nogae Tocharorum Occidnorum 
regulo alis eiusdem imperatoris filia notha Euphriosyne vocata 
collocetur. sic denique hic dynastae Iberorum puella adulterio 
uxoris despotae Ioannis nata coniungitur. «ut alia praeteream 
multa similia. | 

p.228 v. 20. Cometas, cuius hic meminit Pachymeres, toto. 
terrarum orbe spectatissimus et scriptorum illius sevi monumen- 
tis celebratissimus fuit. de illo enim agunt Theodor. in Vita Ur- 
bani IV, Supplementum Parisiense Rigordi c. 176, Villanius 1, 6 
c. 7, S. Antonin. tit. 19 in fin., Bernardus Guido in Chronic, 
Magnum Chronicum Belgicum in Urbano IV, Palmerius in Chro- 
nic. etc, relatorum ab his summam «ic colligit Henricus Spon- 
danus in Contin. Annalium, anne 1264 (nam eo anno hic Co- 
mela est visus) n. 8.  cometee visus est, qui ab Oriente surgens 
usque ad medium hemisphaerii versus Occidentem comam pro— 
trahebat, et Iulio Augusto ac Septembri menae ( fere a. solstitio. 
aestivali usque ad. aequinoctium autumnale) insigni magnitu 
dine fulgens, ac speciem ingentem edene , omnes mortales in eus 
admirationem adduxit, in Graecia et Syria praesertim, ubi 
eliam cum horrore mortalium visus dicitur. hactenus Sponda- 
nus ex priecis auctoribus, quibus contrarium noster Pachymerea 
affirmat, dum hic scribit ex oeoidente in ortum «effulsisse a vere 
usque ad autumnum, — Graeca sic babent: ἀστὴρ κομήτης ἐκ δυ- 


648 OBSERVAT. PACHYHER. 


δεως κατὰ τὸ ξωϑινὸν ἐξέλαμοεν ἐξ ἦρος εἷς φϑινόπωρον. in duc- 
bus ἃ reliquorum quos nominavimus indicio recedit, prius est, 
quod ab Occidente versus Orientem motum cometen dicat, alte- 
rum quod a vere usque ad autumnum, cum illi contra testentur 
ab Oriente in Occasum processisse, et eirca solstitium aestivum 
coepisse spparere. in hac controversia ut facile adstipnlemur 
pluribus contra unum, facit qued etiam aliunde comperimus Pa- 
chymerem παχυμερέστερον in huius cometae observatione versa- 
tum. id enim testificátur quidam eruditus, ut apparet, eius le- 
ctor, qui codicem hune ipsum, quem fundum editionis habuimus, 
oculis subiectum habens tenere se non potuit quin e regione huius 
loci ad marginem adscriberet rubrica haec ipsa verba: ὁ δὲ τοῦτο 
σταριστορεῖ. ὁ ydQ κομήτης, eg ἡμεῖς αὐτωπτεύσαμεν, ἐξ ἀνατο- 
λῆς τὴν κίνησιν ἐποιεῖτο, περί που τὸς “Τάδας φαινόμενος. ἦν 
δὲ καπνώδης, δίχα διαιρούμενος. οὐδὲ τοῦτο παριστορεῖ. eae 
δὲ βορειότερον. ὅ γὰρ βοῦς τῶν βορείων ἄστρων, ὕπου καὶ αἱ 
"Tuüü:g. haec sic Latine sonant: aliter hoc ac revera se hahuit 
refert historicus, nam cometa quo de agitur, prout nos propriie 
P 454 oculis observavimus, ab Oriente movebatur circa Hyadas ap- 
parens. erat autem fumosue, divisus bifariam. ἐπ illo quidem 
haud aberrare a vero dixerim, quod in boreali parte indicat ap- 
paruisse: Taurus enim, in quo eunt. Hyades, boreale signum 
est. liactenus censura marginalis; quae quod ait indicasse Pa- 
chymerem in boreali parte cometen apparuisse, e titnlo capitis 
sumptum est, ubi in Graeco legitur περὶ τοῦ φανέντος κομήτου dx 
βορρᾶ, quibus congrue c. 25 initio scribit noster, Macedonibus 
et Thracibus ad Septentrionem Constantinopoli obversis. visum 
esse cometen infausta minari, quas minas postea Sultan Ázatinus, 
qui provinciarum illarum vástationi causam dedit, ih rem dedu- 
xerit; quae significant in Septentrionali coeli parte cometen vi- 
*um. porro ex hac nota obiter colligo codicem hunc quem Bar- 
berinum a posteriori possessore dicimus, e Graecia delatum iu 
bibliothecam Urbani Octavi τοῦ μακαρίτου, videri ex primis fuisse 
qui per urbem Constantinopolim vulgati sunt ab ipso auctore 
suam lístoriam edente, viventibus adhuc multis qui rerum hac 
historía narratarum αὐτόπται fuerant; quorum unus lapsum hi- 
storici in relatione huius phaenomeni ex suo ocülato testimonio 
redarguere potuerit. qui idem quod verbum in titulo capitis po- 
situm nomine auctoris ipsius citat, ut vidimus, argumentum no- 
bis suggerit opinandi titalos capitum ab ipso Pachymere inditos 
et conscriptos, ut in Barb, codice et inde in hac editione nostra 
Graece comparent, fuisse, contra quam suspicari forte aliquis 
posset ex eo quod in Allatiano codice alioqui optimo et peranti- 
quo, non legantur, suadet haec mentio nobilis cometae, et tem- 
pus quo haec scribebam mense Aprili anni 1665, similibus phae- 
nomenis suspensum, ut hic aliquid de cometis dicam ab his quin- 








LIB. 11. NOTAE, 649 


que retro mensibus magna passim hominum admiretione et ex- 
pectatione spectatis. prior mense Novembri superioris anni 1664 
coepisse apparere dicitur: sed a paucis tuno notatus, mense De- 
cembri celebritatem est adeptus, tota turc Europa, prout e scri- 
ptis undecumque vulgatis intelligitur, observatissimus. vidimus 
et nos illum Romae saepe otioseque cnm bis ter ulnarum coma, 
orbe stellas primae magnitudinis ad oculi iudicium sequante, ful- 
gore subpallido micantem, cursu errantem desultorio, mutatis 
in dies locis, scripsere de illo plurimi huius aevi praestantes 
astronomi, qui mea nomericlatione non indigent, fama sua clari, 
duos tamen memorabo instinctu grati animi, quod ii suos mibi 
eius argumenti commentarios donarunt, D. [oannem Dominicum 
Cassinum et R. P. Iacobum Grandamy soc. nostrae, quorum ille 
Bomae, hic Parisiis suas de isto cometa lucubrationes ediderunt, 
addam universam eius observationis historiam paucie comprehen- 
sam a nostris mathematicis Ingolstadiensibus, qui ad me miserunt. 
anno 1664 cometa exeunte Novembri, ut aliunde nuntiatur, iam 
exortus, Ingolstadii 18 Decembris 6 mat. primo nobis visus est, 
infra tropicum Capricorni eub rostro Corvi, barba directe a. sole 
versus occasum hiemalem protensa et late qua terminabatur dif- 
fusa, 19 nubes. 90 Dec. intra Craterem et Corvum. | 91, 92, 
93, 94 nubes, 96 Bec. 4 mat. infra ventrem Hydri, qua ei Cra- 
ter insistit, eub eod, trep. comparuit. caput hac die apparenti 
diametro fere par. Veneri, barbam albicanti duce eplendidam ad 
80 gradus evibrare visum. 96, 97, 28, Q9 nubes. 80 Dec. 9 vesp. 
in Lepore velut crinituse apparuit: nam ob lunae viciniam cauda 
videri non potuit — porro eundem hunc cum priore cometa ease, 
confirmant observationes. Trident. quae 98 Dec. ewm prope Ca- 
nem maiorem, celeriori quam initio motu progreeeum, ex ma- 
tutino vespertinum, ex barbato cawdatum  evasieee testantur. 
81 Deceanb. inter. Leporem e$ Kridanum, iam multum supra 
Tropicum evectise conspiciebatur. anno 1665 1 Januarii, 12 no- 
ctis, ad australem , et eadem die 9 vespertina ad berealem .Eri- 
dani ripam constitit, 2 lanuarii prope os Celi. 9 Jan. Ceti 
mandibulam attigit, eyrma Orienti obversum trahens, ἀ lan, 
aequatorem, superavit. 6 Jan. 6 vesp. ἐπ caudae medio prope 
nucleum cometae lucida Ceti, Menbar dicta, olare resplenduit. 
quod etiam Læodii, Olomucii, Fiennae, Mantuae, Pragae, 
Lucernae, Tridenti sub idem tempus observatum «est. unde col- 
ligi potest cometam hunc carere parallaxi eeneibsli, adeoque luna 
inferiorem non esee. Réum vero supra lunam elevatus eit, 
ob paraliaxum  inoertitudinem. evidenter demonstrari nequit, 
6, 7, 8, 9, 10 Januarii per caput Ceti tarde progressus, 11 prope 
anteriores frietie pedes comparuit, cauda breviore vereus ocu- 
dém Tauri exporrecta. 13. lan. in genu Arietis. 18 et deincepa 
usque ad 4 Februarii lentius ἐπ dies inter pectus Arietis et Li 


650 OBSERVAT. PACHYMER. 


num Piscium progressus, corpore multum imminuto ac seyrmate 
breviori effulsit. 4 Februarii postremo caudatum Kcuit instru— 
mentis observare. visus tamen porro nobis est instar stellae ne- 
bulosae 6, T, 10 et 11 Februarii inter cornua Arietis εἰ Linum 
Piscium. deinceps vero etiam αὖ acutissime videntibus depre- 
hendi amplius non potuit. hinc constat corvetam hunc maximam 
zonae torridae partem perlusirasse, adeoque maiori Jffricae e$ 
magnae Asiae ac Armeniae parti, nunquam tamen Europae ver- 
ticalem incessisse. hactenus astronomi nostri Ingolstadienses de 
priori cometa. posterior circa kal Aprilis ostentandi sui fecit 
initium contrario priori exortu et motu, cauda longiori denziori- 
que, de quo videnda quae cum alii alibi viri doctissimi, tum 
iidem prius memorati Cassinus Romae, Grandamy noster Pari. 
siis in lucem ediderunt. desiit apparere a sole absorptus circiter 
diem 19 Aprilis, quo die cum S. D. N. Alexander VII hic Bomae 
in Basilica S. Petri solemnissima ceremonia B. Franciscum de 
Sales episcopum Genevensem rite sanctorum albo adscripsiaset, 
visa mihi est haec ovyxvole novi indigelis superum choris inserti 
et evanescentis cometae argumentum non illepidum epigrammatis, 
et remisi me libenter e tristitia morosae occupationis in non in- 
tempestivum lusum, his extemplo versiculis paugendis: 
Cum superum, Francisce, tibi éribuuntur honores, 
abscondit tetricum «ponte cometa iubar. 
erigor augurio; nec iam portenta minasque 
tot crinitarum duco timenda facum. 
aperruncus adest noxarum , et sancta eacerdos 
qui novis ingreditur, monstra luenda piat. 
«ume animos , coeli epectris exterrita tellus: 
etat tibi certa salas, dum tenet astra S.ALES. 

p.229 v.8. fatum triste. Graece μοῖρά τις δυστυχής. fati 
mentio si cui hoc loco et aliis huius operis similibus videatur ul- 
lam affinitatem habere cum pravo et haeretico dogmate liberta- 
tem humanam sui compotem negante, reiiciendum esset cum cae- 
teris erroribus huius scriptoris. vide quae monuimus ad p. 104 
v. 95 et p. 189 v. 18. 

p. 251. oratio imperatoris hoc capite relata obscurissima 
in Graeco est. Vaticanus paraphrastes pro ea quod voluit sup- 
posuit. ego coniectura mentem auctoris, ut spero, assecutus 
partim versione, partim, ubi aliter non potui, paraphrasi eam 
exposui quam potui clarissime. 

p. 957 v. 11. noctu post finem hymnodiae. nam, ut iu 
Glossario verbo ἀκάϑιστορ innuimus, tota nox patriarchae, clero, 
imperatori et populo stantibus illo festo pervigilabatur, continua. 
decantatione psalmorum et hymnorum, quae ut tandem sub di- 
luculum desiit, hunc loco et tempore captato acousator Ársenii 
libellum delationis obtulit Apgusto. 





— πὶ o-——- u 


LIB. I. NOTAE. 651 


p.259 v. 7. vox ἐκχλείοιντο emendata a me est ex conie- P 456 


ctura, cum cod. B haberet ἐγχλείονετο, À vero ἐχκλίνοιντο, Va- 
ticanus porro libertate solita pro eo verbo poneret ἀποστήσονται. 
sententia vero loci manifeste postulat ἐχκλείοιντο. 

p. 961 v. 4. imperatori tribui principem locum in cogni- 
£ione rerum ecclesiasticarum. iam monui in Glossario verbo 
ἐπιστημονάρχης cognitionem istam meri fere testimonii, non iu- 
risdictionis aut decisivae potestatis esse. sic enim Constantinus 
Magnus Nicaenae, Marcianus Chalcedonensi, alii aliis imperato- 
res synodis intervenerunt, missis etiam, cum interesse ipsi non 
poterant, delegatis a se; quod in recentioribus quoque conciliis, 
puta Tridentino, servatum scimus, utin eo legatis imperatoria, 
regum ac caeterorum principum saecularium locus tribueretur, 
non cum iure ferendi ad decisionem dogmatum suffragii, sed ut 
testes essent actorum primique cognoscerent vulganda postmo- 
dum in populos, interimque auctoritate ac potestate principali 
libertatem securitatem otium decernentibus patribus facerent, 
sic in collatione Carthaginensi, ubi causa Donatistarum tractaba- 
tur, cum episcopis ingressus est (verba sunt epitomae Baronia- 
nae Spondani ann, 411 n. 4) etíam Marcelíinus in locum ad 
collationem paratum; qui quidem non solum tribunus militaria 
erat , sed e£ notarius, hoc eat a secretis imperatoris, μὲ constat 
ex titulo epistolae tatholicorum ads ipsum ante collationem 
scriptae, nec tamen in illa collatione iudicis simpliciter, sed 
cognitorie nomen prae se tulit, ita enim nominare consueyit 
antiquitae iudices saeculares, quorum arbitrio cuncta dispone- 
rentur, sed ita ut integrum iudicium episcopis relinquerent, nec 
aliquid ipsi eibi usurparent nisi quod ad pacem ac quietum con- 
gressum pertineret , utque in omnibue pacta conventa conserva- 
rentur; in quibus rite ordinandis eidem interloquendi facultae 
esset ; atque demum cuius alterutrius partie potiora iura essent, 
ex aequo pronuntiare deberent. ut de his omnibus constat cum 
ex ipsis actis praesentis collationis, tum ex aliis diversarum 87-- 
nodorum, ac praesertim, Oecumenicarum gestis. ita Baronius 
apud suum epitomatorem. ex quibus cuivis esse planum poterit 
quatenus se extendat haec ἐπιστημοναρχία, princeps cognitio re- 
rum ecclesiasticarum laicis principibus concessa per canones et 
antiquum usum, de qua hic mentio, 

p.972 v. 18. cui. se ipsum manu propria Athanasium in- 
ecripserat. Athanasius nomen erat quod Andronicus iste Sarden- 
sis episcopus assumpserat, cum abdicato episcopatu monasticum 
habitum induerat, prout süperius narratum est c. 181. 2. porro 
is speraverat fieri posse ut suse istius monasticae professionis 
abolita memoria in coetum , ut prius, episcoporum admitteretur: 
nec enim erat facile rem sub paucis actam testibus probare. ve- 
rum prolata epistola quam ipsius esse nota manus proderet, cu- 


652 OBSERVAT. PACHYMER. 


jus in titulo more antiquo suum praesoribens nomen Athanasium 
se ipse pro Andronico vocaverat, argumentum id irrefragabile vi- 
sum monachetus Andronici, cui nec ipse qui ei favebat patriarcha 
resistere ausus conatum remisit iuyandi eius, qui sua ae ipse 
scriptura convinceret, 

p. 981 v. 94. sinistra de Germano iudicia. hoc loco 
Pachymeres inter enumerandas odii popularis in Germanum cau. 
888 unam ex praecipuis omittit, qued paci ecclesiarum studeret, 
unde postmodum ab imperatore Bomam legatus negotium concor- 
diae ibi confecit, prout noster narrat p. 884 v. 15. quare ad 
hoc totum conciliationis ecclesiae Graecae cum Latina negotiom 

P 457 vel plurimum ipse contulit. nam etin concilio Lugdunensi com- 
paruit, ut in eius sacrae oecumenicae synodi Áctis notatur sess. 4. 
porro antequam ad haec adhiberetur, observaverst videlicet im. 
perator propensionem eius ad Latinos, observaverant et alii, qui 
addicti schismati ob id ipsum eum pessime oderant et eidem 
postea imputarunt quidquid in hoc genere contra eoram votum 
contigit. Anonymus ineditus, cuius exemplum extat apud ill, 
Alletium in opere de Translationibus episcoporwm, epirita schi- 
smatico aestuaus, haec scribit: δ᾽ Δδριανοπόλεως Τερμανός, ὁ ἐπ» 
αληϑεὶς Malyovi[üg, ὃς καὶ λατινόφρων γέγονε καὶ κατὰ τῶν εὖ- 
σεβὼν διωγμὸν ἐκένησε μέγαν. -ddrianopoleos Germanus, cogno- 
mento Malchutaas, et om Lotinis eenait et contra pios (ummo 
impies —— perecoutionem movit magnam. 

p. 282 v. 90. Germani alterius. fuit hic retro quintus in 
serie pabiarcharum Graecorum. nam Germanus Ádrienopolita- 
nus successit Ársenio, Arsenius Manuéli, Manud Methodio, Me- 

. thodius Germano Nauplio. hunc potius ut hic innui potem quam 

aliam longe antiquiorem, sanctum Germanum scriptis editis no- 

tum, qui anno Christi 714 kal. Augusti Ieanni Constantinopoli- 

tano patriarchae successit, euadet adiunctum μακαρέτης, quod de 
mortuis non vetustissimae memoriae a Graecis ns 

p. 296 v. 4. μὴ ἅψῃ, μὴ Θίγῃς. — verba sunt ex S. Paulo 

ad Coloss. c. 2 v. 21. quae Graeci usurpabant in occasionibus 
aversandae communionis eorum quos heterodoxos aut schismati- 
cos putabant. saepius usurpantur in hac historia; de quo semel 
admonuisse eatis visum est. 

p.804 v. 9. Illa Graeca verba ὕσα καὶ deqolog ἀποφήνα.- 
σϑαι, quae secure ostenderentar, utcunque Latine reddens ex- 
pressi: erant enim in utroque optimo codice, licet ea Vaticanus, 
ut pleraque non intellecta sibi," transilit, caeterum fateor me 
haud satis percipere quid velint, nisi forte significent Germa- 
num liberaliter largiri solitum egentibus ex iis quae in manus et 
potestatem erus veniebant , nisi talia essent quae peculiaribus ex 
causis donasse invidiosumn estet, puta si cum ipse episcopus aut 
patriarcha fuit, ex oblationibus ad ae delatis ea daret consumen- 


“Ὁ - wo 


LIB. IL, NOTAE, 653 


da pauperibus, quae qui offerrent sppendi tholis sacris aut in 
thesauro ecclesiastico servari voluissent, moleste laturi εἰ ea teri 
fnanibus et consumi usu egentium viderent. 

p.811 v. 17. Ἡαρυανδηνοῦ Θρηνητῆρος. slludunt haec 
adagium vetus, cuius mentio fit versu 686 Stromatei proverbio. 
rum antiquorum apud Andream Schottum nostrum in Collectione 
Graeoorum Parcemiastarum. versus ille aic sonat: 

. Ἡ]αρυανδηνῶν μέμνησο θρηνητηρίων. 
origo forte adagii fuit quod apud illam Maryandenorum gentem 
funera ambitiosius celebrarentur, moestissimo cantu, tibiis et 
id genus organis adhibitis. unde in preverbium abierint Mogvay- 
δηνὸς ϑρηνητήρ et Μαρυανδηνὰ ϑρηνητήρια. 

p. 818 v. 98. “ἰλαπαεῖο audita. dixerat paulo ante hunc 
fuisse Alexandrinum patriarcham, hic videtur successisse Nico- 
Jao, cuius mentio est libri huius c. 9. ex buius capitis verbis ha- 
bemus Pachymeri σύγχρονον et familiarem fuisse quendam Atha- 
nssium petriercham Alexandrinum, qni sipe dubio is fuerit cu- 
ius hertatu se Pachymeres ipse profitetur, in titulo paraphrasis 


suae ad epistolas Dionysii Áreopagitae, opus illud aggressum. P 458 


hoc ideo monui, quia video nestruum Antonium Possevinun pu- 
tasse ibi nominari magnum Athanasio»; de quo si ageretur, 
recte iuberet Possevinus deleri illam ioscriptionem ut mendacem, 

p.814 v. 2. Si hoc capite et alibi hoc libro noster bistori- 
cus perum reverenter loquitor de monachie Graecis, offendere 
catholicum lectorem non debet , eum ii plerique schiematici fue« 
rint et Romenae ecclesiae Latinogue nonni infensjssimi, quos 
potius ἃ Graeco et schismatico scriptore nt turbulentos et contu. 
maces traduci, pro testimonio causae ortbodoxae favente acci. 
piendum est, 

p.816 v.4. Georgio dcropolitae. habemus huius eruditissimi 
viri historiam et clironicon ; scimns ex aliis mnlta de eius vita et re. 
bus gestis, nec temen uspiam inveninaus idoneum fundamentum il. 
]um insimulendi laxioris conscientiae, quare suspicor ex odio in 
eum schismnaticorum hanc calumniam natam, cum enim ille homo 
pereruditus et recti ac liberi iudicii ex lectione patrum veterum, 
uti et Veccus, agnovisset causam Latinorum, qnos sine causa 
sui Graeci aversarentur, iustiorem esse, uti et fidem circa dogma 
de S. Sgéritus ex patre filioque precessione orihbodoxum, totus 
ex amime incwbuit in negotium conficjendae pscis ecclesiarum, 
fidelem in.eo ac non parum utilem eperam imperatori navans, 
qui et in solemni legatione ad Gregorium X. papam eum inter sae- 
culares principem misit, ut Pachymeres docet p. 384 v. 16, et 
eundem cum expatriarcha Germano comparere vice sui in Lugdu- 
nensi concilio voluit, ut ex Actis eins concilii sese. 4 constat. 
hinc videlicet exosus hic achismaticis non modo contumelias ab 
iis, sed vexationes etiam gravissimas est passus, post Michaélis 





654 OBSERVAT. PACHYMER. 


Palaeologi mortem praevalentibus apud Andronicum infensis paci. 
qui postquam eam ab illo abrogandam abrumpendamque cura- 
runt, etiam ei suaserunt ut Ácropolitam, unum ex columinibus 
catholicae partis, in carcerem conderet. istam ille iniuriam 
quam forti animo, quam invicta constantia tulerit, docet epi- 
stola Demetrii Raülis Cabacis ad filium Manuélem Graece, sed 
stylo semibarbaro, scripta, ex qua nuper edita ab ill. Allatio 
(in doctissimo opere Exercitstionum in Creyghtonum p. 616 et 
seq. ) auctoris verbis, ut ab eodem viro magno Latine redduntur, 
referam plane heroicum huius viri factum, quo abunde purgabi- 
tur calumnia hic ei impacta laxioris conscientiae. sic igitur ait: 
post multos elapsos annoe, cum ad/uc senior (Georgius Acropo- 
lita hic noster) in exilio et carcere perduraret causa legationis 
propter unionem. cum catholica ecclesia, alloquitur imperator 
D. Andronicus filium ilius caeterosque senatus principes , ante 
eum in consilio assidentes, "principes, videturne vobis 6onum 
ut magnum logothetam huc adductum pertentemues, an nobiscum 
conveniat ? post tot carceris et exilii annos forte nobis obtempe- 
rabit, et coniunctis sententiis nobiscum concinet in. hoc ecclesia- 
rum discidio, et vitabit rerum asperitatem, et quod ter tanto 
melius est, libertate perfruetur, et addecentiori cura illius vale- 
tudini indulgebitur" | omnes uno ore responderunt *bonum est, 
domine, et executioni mandetur. immo iussa tua nulli noxia eunt." 
eic itaque cum respondissent, imperator mandavit μέ adduce- 
retur; eoque praesente, ut mitius negotium disponeretur , sic 
exorsus est orationem imperator, "*agnoscisne principem iium, 
quisnam ille sit?" et digito monstravit filium eius. respondis 
ille imperatori *non agnosco. σὲ quid vero argumentari et con- 
iectura persequi datur ex loco in quo considet, princeps est tui 
eancti imperii honoribus decoratus. | at quinam ille sit nondum 
capio. respondit imperator "filius tuus est, dominus Theodo- 
rus magnus logotheta | abiecta omni cunctatione filius aesur- 
gens nudato capite patrem aggreditur, et salutem ultro citroque 
pater. εἰ filiue sibi dederunt. | tum rursus imperator orationem, 
ad eum direxit: "magne logotheta, res ita ceciderunt coége— 
runtque ut tibi haec tristia et in magnum malum evaderent. 
P 459 quare modo visum est mihi et hisce rerum gubernatoribus, ut te 
huc adductum allogueremur de ea re quae nobis bona atque ho- 
nesta videtur, δὲ tamen tua voluntas non abnuit nos audire, ut 
una mente atque sententia. nobiscum convenias circa ecclessae 
dissidia. hoc enim mihi et filio tuo magno logothetae bonums 
reputatur et decens, ut nobis obtemperes: et omnia vulnera ac 
tristia, quae necessitate temporis in te illata sunt, sanabimus." 
hic porro ad imperatorem ita effatur: "sancte domine, quaecum- 
que ad me enuntiasti percepi, verum nunc respondeo ei refero 
quod mihi in animo fixum est. iustius estet aequius ut eancta 





LIB. IL. NOTAR. 650 


regía tua maiestas mei domini imperaloris patrie tui sententiar 
subsequatur, et filius meus dominus Theodorus meam, quam 
noe vestrum." e£ nihil ultra retulit. eed nec qui imperatoria 
nutus secundabant principes , nec ipse imperator verbum exprcee- 
eit, iustitia ratione generositate εἰ magnificentia in ruborem 
suffusi, omnia eiquidem, dummodo iustum ac decens salvum 
esset, nihil reputabat. haec ibi; quae videat et iudicet aequus. 
lector an sint hominis κατημελημένως τῶν εἷς συνείδησιν ἔχοντος, 
minimum pensi habentis in rebus gerendis quid fas et officium 
moneret; quod falso videlicet ei noster imponit hoc loco. sed ne 
cuipiam videamur suspiciosius agere cum Pachymere, qui quod 
alias ;uerat notare potuerit, cum mutabiles sint mores hominum, 
dicamus sane, si negligentior ratiorrum officii vixit unquam Geor. 
gius Acropolita, tum necesse est id fnisse, quando addictus ad- 
huc schismati adhaerebat erroribus Graecorum: postea quidem 
quam ecclesiae Latinae reconciliatus est, tantum profecisse illum 
spparet ut culmen ipsum Apostolicae perfectionis attigisse 
videatur. 

p. 817 v. 98. Eudocia magno apud urbem domino elo- 
cata est. quis iste inagnus dominus in urbe? inferius p. 328 
v. & scribitur de Ioanne duce, eum obsessum in urbe cui nomen 
Petrae, cum noctu aufugisset venisse Thebas, et ibi reperisse 
magnum dominum, τὸν μέγαν κύριον. sic vocatum apparet The- 
barum principem Latini generis. dici ergo potest Eudociam ter- 
tiam filism Lascaris Áugusti magno domino principi Thebarum, 
huius forte quem loannes dux ibi reperit patri aut patruo, fuisse 
collocatam, matrimoniumque id celebratum in urbe Constantino- 
poli, ubi tum is princeps fuerit in comitatu imperatoris Latini 
rerum illic potientis, ita ut τὸ xard τὴν πόλιν ad locum nuptia- 
rum sit referendum, non ad magni domini potestatem, quasi js 
eam in urbe Constantinopoli exerceret ei dominando, sed quod 
ibi degens titulo sui peculiaris dominii alibi siti, nempe Thebis, 
insigniretur. pari exemplo ipse hic imperator Michaél unam e 
filiahus Theodori Augusti Maio Belicurtio principi Peloponnesio 
coniunxit, alteram comiti Vintimiliae Genuensi, ut vidimus ], 8 
c. 6. istis porro principatibus per Orientem ex ruinis imperii 
Romani subnascentibus suae quaedam propriae appellationes 
erant, quas ab imperatoribus se accepisse gloriabantur. in quo 
affectabant antiquissimos quosque allegare privilegiorum et hono- 
rum istiusmodi largitores, more hominum sua semper facere au- 
gusüora satagentium. itaque ad Constantinum usque Magnum 
quidam retro nitentes in ista iactatione pertingebant, auctorem 
illum suis maioribus talium fuisse nominum ferentes; quod etsi 
ridiculum dictu, cum Constantini Megni aevo nec longe postea 
istae adhuc minutae dynsstiae consiitutae fuissent, haud tamen 
aspernatus est Gregeras, apud quem baec legimus 1l. 7 p. 109: 





656 OBSERVAT, PACHYMER. 


6 δὶ Ῥωσσικὸς τήν τε στάσιν καὶ τὸ ἀξίωμα τὸ ἐπὶ τῆς τραπέζης 
xctod τοῦ μεγάλον κἐχλήρωεαι Kewotavrivev. ὁ δὲ Πελοποννη- 
σιακὸς τὸ τοῦ Πρίγκιπος, ὁ δὲ τῆς ᾿Δτεικῆς τε παὶ ᾿Δϑηνῶν ἀρχῳ- 
γὸς τὸ τοῦ μεγάλου δουκός, ὁ δὲ τῆς Βοιωτίας καὶ τῶν Θηβὼν τὸ 
φοῦ μεγάλου πριμικηρίου, ὁ δὲ τῆς μεγάλης νήσου Σικελίας τὸ 
to€ ῥηγός, καὶ ἄλλοι ἄλλα.  Flossicus statura εἰ dignitaters prae- 
fecti fhensae a magno sortitus est Constantino, Peloponnesiacua 
vero principis titulum, Atticae autem el. Athenarum d 

P 460 nomen magni ducis. at qui Boeotiae et Thebis praeest, magná 
primicerii titulum obtinnit, uti et regis, qui magnam insulam 
Siciliae habet i potestate, et alii alia, ita ibi Gregoras, qui 
peulo post addit de Thebano dynesta quae singulariter ad rem 
nostram faciuntt τὸν γάρ τοὶ τῆς Βοιωτίας xai τῶν Θηβῶν dorg- 
yóv, ἀντὶ μεγάλου πριμικηρίον, μέγαν πύριον ὀνομαΐζουσι νῦν, 
kic τοῦτο παρενεχθέντες ἐκ τοῦ παρενεχθῆναι τὴν πρώτην συλλα. 
βήν. videtur velle usu et valgi corruptiome tunc invaluisse ut 
dux Theberum, qui olim megnua primicerius esset dictus xot 
κήριος, sensim compendio κήριον cerium pro primicerio vocila- 
tum, ec denique in voce κήριος secundam literam mntatam, ut 
κύριος pro κήριος diceretur, δὲ adiuncta quam semper habuit 
appellatione magni, μέγας κύριος magnus inus. 

p. 894 v. 99. videri potest haec scribens Pachymezes in 
animo habuisse illos versus Buripidia: 

φιλεῖ τι stóleuog οὐ πάντ᾽ εὐτυχεῖν, 
ἐσθλῶν δὲ χαίροε πτώμασιν νεανίων, 
κακοὺς δὲ μισεῖ. τῇ πόλει μὲν οὖν νόσος 
αδδ᾽ ἐσεί, τοῖσι δὲ κατϑανοῦσιν εὐκλεές. 

P.884 v. 6. ἄλλως ἔγνω παρακαλεῖν καὶ θερμῶς [xerevew. 

feteor hic clare non dici deum invocatum a despota, quod tamen 
. in interpretatione posui. coniectura tamen non vana est id quo- 
que verbis illis παραχαλεῖν et [xsvevew signilicare voluisae μυσεη- 
φιώδη hunc quendam et lucifugam scriptorem, sensa sua in suae 
mentis penetralibus introspici potius quam signis expressa intelli- 
gibilibus extare in suis paginis gaudentom , praeserüa cum alias 
Ioannem despotam impense a religione commendaverit, et muta- 
iio quae oontigit, divini auxilii non frustra implorati fidem 
it, 

p. 940.v. 6. εὖ ydo Ἡρακλείεῳ εἰρῆσϑαι. — ad intelligendam 
hanc Heracliti sententiam, quam noster suo indulgens ἀχοξεινῷ 
genio Heraclites prorsus obscuritate hic involvit, fateri debeo 
lucem mihi opportune praelatam a parsphraste Vaticano, qui 
hunc locum sic exprimit: καθὼς γὰρ Ἡράχλειτος ἔλεγε, τὰ πρά- 
γματα ἐν ῥοῇ καὶ ἀπορροῇ. ὥσπερ οὐκ Favu ἐπὶ τοῦ παραρρέον- 
τος ῥεύματος δὶς βάψαι τὸν δάκευλον ixl τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς ὕδα- 
τος, οὐδὲ σεάσιν εὑρεῖν Tvect, τῶν μάτων δίκην ἀείρρου 
ῥεύματος πυρατρεχόντων. haec ille; quorum auxilio coufido me 





-— CA 034 0099-00 99» ococC3» 0c — — — 


LIB. IE. NOTAE. 657 


verum auctoris sensum interpretando expressisse. mitto quae- 
rere unde istas Diogeni Laértio (quod quidem repererim) ignotas 
Heracliti et Cratyli gnomas hauserit Pachymeres; qui utique vi- 
disse multa potuit monumenta Graecorum, quae nos latent: et 
fuisse diligentem antiquitatis investigatorem salis apparet. 

p. 949 v. 4. monasterio deo, qui est, sacro (nam haeo 
erat peculiaris domus eiue nuncupatio). Graece: τῇ μονῇ τοῦ 
ὄντος 0:09 (τῷ ydQ ὄντε κυρίως προσανέκειτο). his, ni fuor, 
significatur, istud in quo Bleinmidas degebat, monasterium pe- 
culiariter nuncupatum fuisse ϑεῷ τῷ ovr;  alluditur ad illud 
Exodi 8 14, iuxta LXX, dei ad Moysen ἐγώ elus ó àv. unde est P 461 
et Apoc. 1 4: χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ τοῦ ὅ. ὧν etc. proprius 
nimirum character naturae dei, quatenus comparatur cum crea- 
tis, est semper et necessario existere. huic ergo principi quasi 
dei attributo singulariter dicatum voluerat Blemmidas suum mo- 
nasterium. ! 

p. 949 v. 6. εἷς περιποίησίν τε. agit de centum libris auri Ρ 483 
(nam Vaticanus diserte habet ἑκατὸν λίτρας χρυσίου) quas Blem- 
fnidas testamento legabat monasterio in quo degebat, εἰς περι- 
σοίησιν : quae tamen summa post eius mortem, nulla ratione te- 
stamenti habita, προσανετέϑη τῇ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ εἰς περιποίησιν, 
ut paulo inferius dicitur hoc eodem capite. qua notione usurpa- 
ret Pachymeres in his duobus locis vocem περιποίησις, quaerenti 
mihi occurrit Hesychius qui πλεονασμὸν eam interpretatur, nam 
in eius lexico sic legimus hodie: περιποίησις πλεονασμὸς κτῆσις. 
forte alias legebatur πλεονασμὸς κτήσεως, abundantia possessio- 
nis, novum bonum accedens ad prius parta, et augmentum su- 
perveniens possessioni antiquae, velut adventitium peculium ve- 
teri patrimonio superadditum, id erudite vulgatus interpres 
Ephes. 1 14 expressit vocabulo acquisitionis, quod ibi κυρίως, 
in etricta proprietate, sumendum, ut sonet quidpiam superad- 
junctum antea quaesitis, quare frustra argutatur novator inter- 
pres, et qui eum laudat Henricus Stephanus in Thesauro Graecae 
linguae, dum iustincti uterque libidine calumniandi veterem usu 
ecclesiae probatam novi Testamenti versionem, contendunt περι- 
σοίησιν illo apostoli loco sonare assertionem sive vindicationem, 
quod quam sit ineptum patebit ex consideratione verborum Sancti 
Pauli. sunt autem haec: ὅς ἐστιν ἀρραβὼν τῆς κληρονομίας ἡμῶν 
εἷς ἀπολύτρωσιν τῆς περιποιήσεως. quae sic vulgatus vertit: quz 
(nimirum Spiritus Sanctus) est pignus hereditatis nostrae in 
redemptionem acquisitionis, nempe, ut enarrat Chrysostomus 
hunc locum, his qui fidem et caritatem habent, iam nunc datur 
ius ad hereditatem, cuius repraesentatur pignus et arrha: quin 
et eius quasi substantia confertur infusione gratiae habitualis, 
qua constituimur filii dei. desunt tamen nobis adhuc multa ut 
perveniamus ad perfectionem speratae felicitatis. gratia igitur 

Georgius Pachymeres I. 49 


ΠΡ 484 


P 461 


658 OBSERVAT. PACHYMER. 


liabitualis κληρονομίας hereditatis vocabulo signatur: dona autem 
nondum habita necessaria perducendis nobis ad finem ultimum 
consummatae beatitudinis, περιποιήσεως acquisitionis indicantur 
verbo. ista dona velut in aliena manu posita redimenda nobis 
sunt, hoc est emerenda et impetranda bonis operibus et precibus. 
ne autem desperemus ea impetrare ac promereri nos posse, datur 
nobis eorum praesens pignus Sanctus Spiritus, idemque effica- 
cissimus adiutor ad operandum quod a nobis exigitur, ut plenam 
salutem assequamur. juxta hunc sensum quam recte cohaereant 
verba apostoli videt profecto prudens lector; simulque intelligit 
quam nullam commodam sententiam efficiat Genevensis expositio. 
quae est enim redemptio assertionis aut vindicationis? at acqui- 
&itionis, hoc est, rei nondum possessae adiungendae ad id quod 
jam habemus, facile quivis perspicit fieri redemptionexs posse, 
hoc est, parari eam et quasi emi persoluto pretio idoneo. certe 
Latinis scriptoribus primae classis acquirendi verbum hanc ipsam 
quam exposuimus notionem, habet augmenli et additionis super 
prius possessa cumulatae. Cic. epist. 7 l. 8: postea vero quam ita 
accepi, ita gessi imperia maxima , ut mihi nihil neque ad hono- 
rem neque ad. gloriam acquirendum putarem, | idem in Catilin. 
nam mihi quidem ipsi quid. est quod iam ad vitae fructum possit 
acquiri. utsimilia omittam multa passim obvia. baec satis sunt 
ad evincendum contra cavillationes novatorum, veterem inter- 
pretem vulgatum non potuisse melius exprimere vim Graecae vo- 
cis περιποίησις quam ei, ut fecit, opponendo vocabulum acqguz- 
&itio; nec nos quod noster hoc loco historicus εἰς περιποέησιν 
attributum dicit, male declarasse verbis illis in augmentum fun- 
dationis etc. 

p. 848 ν. 34. ne umbram quidem ullius munitiunculae. 
in Graeco μηδὲ φρουρίου σκιάν. — haec alludunt ad vocem μεσεμ- 
βρείας mox positam. quae nomen quidem erat notae urbis, de 
qua hic agitur. sed quod tam prope accederet ad vocem μεσήμ» 
Bola ut idem esse videretur. sonat autem μεσημβρία meridiem. 
ibi latet antithesis ad σχιᾶν umbram, id etsi dictu parvum, ad- 
monuisse oportuit, ne lectorem hic offenderet intempestiva et 
ἀπροσδιόνυσος visa umbrae mentio. 

p. 949 v. 8. ὁ δὲ Μύτζης. ut quae hoc capite referuntur 
intelligantur , repetendum ex. superius sparsim narratis a Pachy- 
mere et ex Gregora est, Ioannem imperatorem, quem Pachyme- 
res hic Ducam vocat, Cantacuzenus in praefatione historiae Ba- 
tatzam, cui Theodorus Lascaris prior dotale imperium transmi— 
serat , data ei in uxorem Irene filia, filium et successorem impe- 
rii habuisse Theodorum, Lascarim & matre dictum, nepotem 
Theodori Lascaris primi. huic desponsam Helenam Asanis Bul- 
garorum regis filiam narrat Gregoras ]. 9 p. 13. cuius soror 
Mytzae coniux fuit, ut nos docet Pacbymeres hoc loco, Myizam 





- — — — — — — 


LIB.H. NOTAE, — 659 


et Theodorum Lascarim. συγγάμβρους vocans. ex hoc Theodori 
Laacaris secundi matrimonio natam [renem idem Ioannes Ducas 
Theodori pater adhuc vivens Constantino collocavit huic, de quo 
hic noster, qui partem generis ex Serbia trahebat. recie autem 
vocat Constantini coniugem Irenem ἐχγύνην Asanis, hoc est 
neptem, quippe ex Helena genitam, Asanis filia. 

p. 960 v. 9. cardinales quae vox etc. — Pius II oratione ad 
cardinales, quae extat comment. l. 4, sic eos compellat: vos veri 
mundi cardines, supra quibus miltantis ostium ecclesiae vol. 
vendum ac regendum est, ostium autem papa vocatur ut Christi 
vicerius, qui de se ipso dicit Iloaunis 10 9: ego sum ostium. 
quod de auro hic scribitur ad cardinales misso ut papam quo vo- 
lebat imperator flecterent, accipe ut scriptum a schismatico res 
Latinorum et negotiationem quae nunc inchoabatur conciliationis 
ecclesiarum infamare consente suspicionibus calumniosis. quare 
is auctoritatem in hoc quidem non habet, cui tuto inniti cre- 
dendo prudens possit. nec opus erat imperatorem, haud alioqui 
prodigum, pecunia emere consensum pontificis aut cardinalium 
in reconciliationem ecclesiarum ,; quam illi semper, ut etiam no- 
ster alibi non dissimulat, summis votis optaverant, ultro parati 
pro ea quidvis pacisci. ad impetrandum vero a pontifice ut Ca- 
roli regis adversum se expeditionem prohiberet, quod facile cre- 
diderim prae omnibus voluisse Michaelem, satis ipse intelligebat 
fore verum suum in pacem ecclesiarum procurandam declarasse 
studium. denique hic tantum qualicumque fide Pachymeres af- 
firmat oblatum ab imperatore cardinalibus aurum, acceptum ab 
lis non asserit, et fuisse scimus aliunde illo aevo cardinales ali- 
quos tam sanctos, qui abstinentiam Fabricij, Samnitum aurum. 
aspernantis, in se desiderari non sinerent. 


p.861 v. 10. regii archidiaconus cleri. saepius in hac P 462 


historia Pachymeres indicat fuisse domesticos cleros principum, 
sic superins, c. 22 1. 4, scribit Iosephum, antequam monachus 
fieret, lectoris oflicium exercuisse in clero domestico dominae 
Irenes. haec fuit prior uxor imperatoris Ioannis Ducae saepius 
memorati in historia Georgii Ácropolitae. sic de Pinaca Hera- 
cleota capite mox 24 ibi narrat, quando ei ereptus honor est, 
ipsi alioqui debitus, consecrandi patriarchae Iosephi, datum in 
solatium ut in palatio sacris operaretur; quae res, ut ibidem no- 
tatur, magnis auctoramentis quaestuosa erat, sic et in aulis 
Christianorum Occidentalis ecclesiae imperatorum ac regum vide- 
mus templa ipsorum domestica suos item cleros et omnis ordinis 
ministros iam olim hsbere, ut de eliis sileam, id prolixe docet 
Historia Sanctae Cappellae domus Regiae Franciae dudum edita 
magno volumine. — ' 

p.368 v. 21. defuncti cadaver pro merito animae eic. sa- 
tis haec consentanea iis quae Franci scriptores £radunt de morte 





660 OBSERVAT. PACHYMER, 


et funere sancti regis Ludovici, ex quibus compendio refert 
Spondanus anno 1270 num. 4: eacra eius ossa carne denudata 
Jotione mundissima , pannis sericis cum aromatibus involuta, 
in loculo reservata fuisse, deferenda ad. ecclesiam S. Dionysii 
etc. carnem vero et intestina a. Carolo eius fratre a suo nepote 
Philippo rege impetrata, honorifice in Siciliam delata, et repo— 
eita in ecclesia Montis Hegalis monasterii ordinis S. Benedicti 
prope Panormum. huc respicit mentio a nostro facta loculorum 
pretiosorum in plurali numero: duo enim fuerunt, quorum al- 
tero S. Ludovici ossa in Galliam portata sunt, altero intestina e£ 
carnes in Siciliam translata. 

p. 365 v. 29. verti argentum vivum ἄργυρον ὑγρὸν χυτόν, 
imitatus Aristotelis interpretes 1. 1 de Anima, qui sic Latine red- 
dunt ἄργυρον χυτόν. quod et ὑγρόν recte a nostro dicitur: est 
enim humor liquidus, et liquor aeternus, ut Plinius loquitur 
Net. Hist. L 88 c, 6 et 8, guttis dividi facilis e£ lubrico humore 
eonfluens. hydrargyri, quod vulgare huius rei nomen scio, vo- 
cabulo abstinui propterea quod cum huius liquoris duplex genus 
sit ex Plinio ibidem, alterum naturale alterum factitium , hy- 
drargyri appellatio potius, ut idem tradit c. 8, factitio tribuitur. 
de priori vero hic agere Pachymerem, suadetur ex effectu depri- 
mendi fandi maris, quem ei tribuit consentanee iis quae de eodem 
tradit Plinius loco iam laudato, c. 61. 88; ubi sic scribitur: esf 
εἰ lapis in his venis (argenti), cuius vornica liquoris aeterns ar- 
gentum vivum appellatur, venenum rerum omnium, | exest ac 

rumpit universa permeans tabe dira, ita ille; unde facile 
potest intelligi cur aptum iudicatum sit exedendo perrumpendo- 
que et sic altius excavando fundo portus, de quo hic historicus. 
qui gratiam iniisset a lectoribus, si distinctius modum enarrasset, 
quo haec depressio fundi portus per argentum vivum facta est. 
credibile quippe est peculiarem quandam ad id artem et certas 
forte machinas adhibitas, quae ignotae hodie sint, usui futurae 
si scirentur, 

p.368 v.G. verum illis ut non placebat — principi. haec et 
quae mox subiicit superbam ignavam contumacem Graecorum 
antistitum in schismate pertinaciam declarant; quos et se cum 
illis paria sentiens hic historicus traducit, dum obnoxios principi 
vili assentatione, contra mentem et sensum intimum, signifi- 

P 463 casse ait sibi vel maxime placere id ipsum a quo impotenter ab- 
horrebant; quod immane quantum ab evangelica sinceritate ac 
generositate alienum est. 

v. 10. ἐπ semel adita possessione auctoritatis independen- 
éisetc. per gradus ad istam usurpationem auctoritatis indepen- 
dentis Graeci Constantinopolitani processerunt. primum pertaesi 
Byzantinae humilitatis, qua olim in ecclesiarum ordine infimo 
metropolitam Heracleae Thraciae superiorem agnoverant, ut ipse 








LIB. I, NOTAE. 661 
ultro Pachymeres fatetur p. 805 v. 7, facile impetrarunt flagranti 


&pud omne Christianum nomen novi sui conditoris Constantini 
Magni gratia, ut in censum maiorum ecclesiarum, quae postea 
Írequentius patriarchales vocatae sunt, referrentur. quem nemo 
ipsis honorem invidit, quoad sibi praescriptos in eius usu limites 
perrumpere aut transilire sunt conati, cum enim sacra Nicaena 
synodus locum ipsis quartum inter quinque maiores aseignasset, 
ipsi aequum censentes novam Bomam et imperii sedem alteram 
etiam in ecclesiastica dignitate ἀμέσως admoveri Romae veteri, 
nihil nen moverunt quo assequerentur ut Alexandrino et Ántio- 
cheno patriarchis, quorum ille secundus hic tertius a Romano 
patriarcha ab omni retro antiquitate numerati fuerant, praepone- 
rentur, et secundum protinus a papa auctoritatis ecclesiasticae 
gradum insisterent, atque hoc ipsum palam primo petere non 
ausi tantum expugnarunt, suum nacti tempus quo erat Constan- 
tinopolim anno Christi 381 synodus coacta, ut ab ea decerne- 
rentur sedi Constantinopolitanae zd πρεσβεῖα τῆς τιμῆς. id uni- 
versim et ambigue dictum cum longo tempore nemo putasset per- 
tinere ad abrogationem Nicaeni canonis, quo erat, ut diximus, 
secundus et tertius a Romana sede dignitatis locus Alexandrino et 
Antiocheno thronis rite sancitus, tandem in Chalcedonensi magna 
synodo Anatolius Constantinopolitenus patriarcha magno ambitu 
obtinuit, frustra reclamantibus sedis apostolicae legatis, ut sta- 
tueretur Constantinopolitanae sedi primum post Romanam locum 
esse tribuendum. qua de re factus certior S. Leo tunc pontifex 
Romanus intempestivam ambitionem haud perfunctorie retudit, 
scriptis ad Anatolium literis, quibus sic 3llum increpat. post 
ilja itaque ordinationis tuae non inculpaia prineipia, post con- 
secrationem Antiocheni episcopi , quam tibimet contra canoni- 
cam regulam vindicasti, doleo etiam in hoc dilectionem tuam 
esse prolapsam ut sacratissimas Nicaenorum eanonum constitu 
tiones conareris infringere, tanquam opportune se tibi hoc tem- 
pus obtulerit quo secundi honoris privilegium sedes Alexandrina 
perdiderit et Antiochena ecclesia proprietatem tertiae dignitatis 
amiserit , ut his locis iuri suo subditis omnes metropolitani epi- 
ecopi proprio honore priventur, quibus inauditie et nunquam 
ante tentatis ita. praeveniris excessibus , ut sanctam synodum, 
ad extinguendam solum haeresim et ad. confirmationem fidei 
Catholicae studio Christianissimi principis oongregatar , in 
occasionem. ambitus trahas, et μὲ conniventiam suam tibi det 
impellas, tanquam refutari nequeat quod illieite voluerit multi- 
tudo, et illa Nicaenorum canonum per Spiritum vere Sanctum 
ordinata conditio in aliqua unquam sit parte solubilis etc. per- 
git enim ibi fuse S, pontifex pari gravitate prave attentatam ca- 
stigare novitatem, ac quoniam Anatolius sibi faventem Constan- 
tinopolitani supra memorati canonis interpretationem ambitioni 


662 OBSERVAT. PACHYMER. 


suae praetendebat, hunc praetextam sic paulo post snbmovet. 
persuasiuni enim tuae in nullo penitus suffragatur quorundam 
episcoporum ante sexaginta , ut iactas, annos facta eubarcriptio 
nunquamque a praedecessoribus tuis ad apostolicae eedis trans- 
missa notitiam, cui ab initio suae caducae dudumque collapsae 
sera nunc et inutilia aubücere fomenta voluisti , eliciendo a fra- 
iribus speciem consensionis, quam tibi in suam iniuriam vere- 
cundia fatigata praeberet. post quae quasi sententiam pronun- 
tians ultimam et litem decretorie finiens, haec addit: ron con- 
vellantur provincialium iura primatuum, nec privilegiis anti- 
quitus institutis metropolitani fraudentur antistites. — niJul 
"Mlexandrinae sedi, quam per Sanctum Marcum  evangelistam 
Beati. Petri discipulum meruit, pereat dignitatis ; nec Dioscoro 
impietatis suae pertinacia corruente, splendor tantae ecclesiae 
P 464 tenebris. obscuretur. alienis.  /ntiochena quoque ecclesia, in 
qua primum praedicante Beato apostolo Petro Christianum no- 
7nen exorium est, in paternae constitutionis ordine perseveret, et 
in gradu tertio collocata nunquam se fiat inferior. nec conten- 
tus S. Leo ipsum Anatolium redarguere, scripsit ad Marcianum 
Augustum instanter orans ut auctoritatem operamque auam inter. 
poneret ad coércendum Anatolium ne sic in illicita prosiliret. ex 
Jsta epistola, quae in ed. Rom. 57 numeratur, quaeque in synodo 
]tomana iub Bonifacio II ab Holstenio edita pag. 107 et seq. legi- 
tur, haec sunt: apud Christianum et vere religiosum vereque 
orthodoxum principem loquor. multum 4natolius episcopus pro- 
prio detrahit merito, si illicito crescere optat augmento. Aa- 
beat, «icut optamus, Constantinopolitana civitas gloriam suam, 
ac protegente dextera dei diuturno clementiae vestrae fruatur 
imperio. alia tamen ratio est rerum saecularium alia divina— 
rum; nec praeter illam Petram, quam dominus in fundamento 
posuit, stabilis erit ulla constructio propria. perdit qui inde- 
bita concupiscit. satis sit quod praedicto vestrae pietatis auxi- 
lio, et mei favoris assensu, episcopatum tantae urbis obtinuit, 
non dedignetur regiam civitatem, quam apostolicam non potest 
facere sedem; nec ullo speret modo, quod per aliorum possit 
offensiones augeri. privilegia enim ecclesiarum sanctorum pa- 
irum canonibus instituta , el venerabilis Nicaenae synodi fixa 
decretis, nulla possunt improbitate convelli, nulla novitate mu- 
tari, in quo opere, auxiliante Christo, fideliter exequendo, 
necesse est me perseverantem exhibere famulatum, quoniam dis- 
pensatio mihi credita est, et ad meum tendit reatum, si pater- 
narum regulae sanctionum, quae in synodo Nicaena ad totius 
ecclesiae regimen spiritu dei instruente sunt conditae, me, quod 
absit , connivente violentur , et maior sit apud me unius fratris 
voluntas quam universae domus domini communis utilitas, et 
tdeo sciens gloriosam clementiam vestram ecclesiasticae etudere 


"B A CR 0600 π᾿ -— — 


— 


"-—-— 


LIB.]L NOTAE. 663 


concordiae, et his quae pacificae congruunt unitati piissimum 
praestare consensum , precor et sedula suggestione Pos obsecro, 
ut ausus improbos , unitati Christianae pacique contrarios , ab 
omni pietatis F'esirae abdicetis assensu, εἰ fratris mei Anatotii 
nocituram, ipei , si perstiterit , cupiditatem salubriter compri- 
malis. annuisse porro S, Leonis postulsto Marcianum Augustum 
ipse S. Leo significat, alia post ad eundem epistola scripta, quae 
inter editas, opinor, 60 est, et refertur in Collectione Romana 
Holstenii a p. 197. incipit: Literarum clementiae Festrae multi 
plex gratia debita a me veneratione suscepta esb, et gratulanter 
agnovi quam piam curam Christianae religionis, ut consuestis, 
habeatis, cum inter domini sacerdotes eam vultis firmare con- 
cordiam, quae et universali ecclesiae et divino apta si cultui, 
Paulo post: nam et P'estra mansuetudo insinuationem meam 
tam libenter aecepit, ub εὖ semper. scribere dignaretur, et haec 
ageret, uà quae nunc correcta eunt. Vestrae gloriae debeantur. 
correotum esse jam testatur, cooperato in jid Áugusto, et revo— 
catum quod temere Anatolius attentaverat perturbando ordinem 
sedium et Constantinopolitanam secundam a Romana numerando. 
ex his apparet sententiam rescripti Marciani, quod non extat, 
eam fuisse qualem , qui viderat, expressit Gelasius: probari sibz 
observantiam S. Leonis de custodia canonum paternorum, et 
eibi placere ut et fides Nicaena suam obtineat firmitatem et pri- 
vilegia ecclesiarum illibata permanerent, qua re deterritus Ana- 
tolius humiliter et obnoxie S, Leoni scripsit, significans se desi- 
stere a proposito. extat haec epistola in Collect. Rom. a p. 132. 
ex qua hic exscribam quae ad demonstrandum quod dixi perti- 
nent. primum ibi profitetor universim se, quaecumque impe- 
yata ei forent Romani pontificis literis, paratum esse obedienter 
exequi; in quo ineat tacita declaratio revocati prioris sui consilii 
circa desiderium gredus secundi post Romanam sedem, quod id 
clare improbatum in S. Leonis seriptis ad se literis viderat. eius 
haec verba sunt: nam penitus absit ut ego eia, quaecumque 
mihi fuissent mandata per literas, adversarer. deinde distin- 
ctins circa factum, de quo agebatur, excusat in hunc modum: 
de his autem quae Constantinopolitanae gratia sedis sancita 
sunt in Chalcedonmsi nuper universali eynodo, pro certo Bea- 
Wtudo Festra hoc habeat , nullam esse culpam in me , homine 
qui semper otium et quietem, in humditate me continens, ab 


ineunte mea aetate dilexerim: sed Constantinopolisanae ecclesiae P. 463 


reverentisaimus clerus est, qui hoo habuit eiudium, et istarum 
partium religiosissimi sacerdotes, qui in hoc fuere eoncordes ei 
sibé pariter adiutores, mox autem quodcumque tentatum in hoo 
genere fuerat irritum agnoscit ex que illud Romanus pontifex 
improbasset. sic enim continuo subiungit: cum ei «io gestorum 
vie omnis et confirmatio auctoritaté F'estrae DBeabitudinis fuerió 


664 OBSERVAT. PACHYMER. 


reservata. ita ille, satis iudicans nihil consecutam novi iux 
aut loci Constantinopolitanam sedem per Chalcedonensem cano- 
nem, qui ut vim haberet confirmari debuerit a Romano ponti- 
fice, cum eum tamen ille reprobaverit, ubi est ergo illa posses- 
sio independenlis auctoritatis, aut quo iure ac quando inita, 
quam se tueri certos hic Graeci schismatici affirmant? sane illi 
fundum unicum aut praecipuum αὐτονομίας istius, et liberae ab 
omni Romanae sedis iurisdictione potestatis, Chalcedonensem 
istum canonem praedicant. audiatur pro omnibus Ánna Comne- 
na l 1 Alexiadis p. 81 ed. Reg. xai μάλιστα ἡ dv Χαλκηδόνι 
σύνοδος εἰς περιωπὴν μεγίστην καὶ πρῶτ τὸν Κωνστεαντινου- 

«όλεως ϑρόνον ἀναβιβασαμένη, τὰς ἀνὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν 

διοικήσεις ὑπὸ τοῦτον ἐποίησε. sic Anna ex codice pleniori, cu- 
ius mihi post editionem copia contigit itaque in tota ista pren- 
satione summi honoris caput ipsum spei ac summa fiduciae Con- 
stantinopolitanis in canone Chalcedonensi repositum fuit, despe- 
ratissima igilur causa ipsorum est et prorsus insana petitio, cum 
ante omnia de primatu in universum orbem ne per somnium qui- 
dem Chalcedonensis canon cogitet; tum id ipsum quod agere vo- 
luit, ut sedem Constantinopolitanam ex quarto in secundum pro- 
moyeret gradum , reclamante Romano pontifice irritum et effectu 
cassum manserit, ac licet temporibus Iustiniani seri successores 

Anatoli, quo iure quave iniuria, Alexandrino Antiochenoque 

patriarchis praepositi legantur in Novellis illius imperatoris, ta- 

men id citra praeiudicium primatus Romanae sedi competentia 

factum manifeste declarat ipse [ustinianus in suo codice L. co- 

gnosoere, ubi de Romano pontifice loquitur his verbis: nec enim 

patimur ut quidquam eorum quae ad ecclesiasticum pertinent 

&tatum , non eliam ad. eiusdem, referatur Beatitudinem , cum ea. 

eit caput omnium sanctissimorum dei sacerdotum. — haec ille; 

δὰ quae sic annotat, alioqui expers Romanae communionis, Hugo. 
Grotius, in Sparsione Florum p. 814: Aaec perpetua fuit piorum 
principum, sententia ad tuendam ecclesiae unitatem perquam ne- 
cessaria. idem dicunt Valentinianus εἰ Placidia in Actis ante 
concilium Chaloedonense, iudices a Martiano dati, εἰ ipsa 4γ- 
nodus Chaicedonensis 4 act. 16. adde Nuvellam 131. quare 
aliam suae auctoritatis independentis Constantinopolitani confir- 
mationem quaerant, nam haec quidem qua se una niti fatentur, 
e canone Chalcedonensi, palam οἴχεται, ne ipsis quidem (tanta 
vis veritatis est), etiam postquam Photiano schismate frontem 
perfricuerunt, dissimulare interdum valentibus. quid enim aliud 
indicet id quod superius hoc ipso est capite narratum, congre- 
gatam sub Ioanne Duca imperatore Graecorum synodum decre- 
visse legationem ad papam, qua functi re ipsa sint episcopi duo, 
Sardensis Andronicus et Cyzicenus Georgius, per quam profite- 
rentur se paratos obsequi pontifici Romano eiusque i sacra 


- — — — — 98 — — — "9 κα-ΞΦὀἜ o — 


"KO πὶ Ἢ ΦΞΠ τ πὋἢἪἜ- πῷὌ w 07 — — 


€ 


"A Ἃς. 


LIB. 1L. NOTAE. 665 


liturgia rnentionem rite facere, δὲ ἐδ societatem abrumperet cum 
Latinis urbem. Conetantinopolim tenentibus eto. — neque enim, 
dum hoc pollicebantur, novum ius se conferre Romano antistiti 
putabant, sed vetus et ab ultima firmatum antiquitate agnoecere. 
quid aliud demonstrat quod p. 914 v. 8 Michaél Palaeologus 
Augustus ad synodum Graecorum antistitum perorens, ubi esset 
questus de duritie canonibus damnate patriarchae Ársenii ne- 
gantis sibi poenitenti reconciliationem, tanquam ex doctrina quae 
in confesso apud omnes esset, ait tempus esee procidendi ad pe- 
des papae Homae sedentis , et ab eo suppliciter petendi salutare 

eccaté remedium, — nisi certum et nemini dubitabile ius esse, si 
quando Conetantinopolitanus patriarcha a regula disciplinae ve- 


. teris deflexerit, provocandi ad pontificem Romanum et ab eo rite 


petendi sumendique quae iniuste ἃ Constantinopolitano sint ne- 
gata. non igitur legitima possessio haec fuit, sed iniquissima 


usurpstio auctoritatie independentis, quam se tenere ad extre- P 466 


mum velle hic achiematici testantur. sed qui ex ipsis aut eorum 
posteris postea resipuerunt, eam abdicarunt, ut professi deinde 
sunt im concilio Florentino sess. 25 p. 616 ed. Beg. his verbis: 
x0) τῆς ἀρχῆς τοῦ πάπα ὁμολογοῦμεν αὐτὸν ἄκρον ἀρχιερέα καὺ 
δπίτροπον καὶ τοποτηρητὴν καὶ βικάριον τοῦ Χριστοῦ, ποιμένα τὸ 
sa) διδάσκαλον πάντων Χριστιανῶν, ὑϑύνειν τε καὶ κυβερνᾶν τὴν. 
ἐχκλησίαν τοῦ ϑεοῦ. de primatis papae confitemur ipsum seum- 
mum pontificem et dispeneatorem, et locum tenentem ac vicarium 
Christi, pastoremque εἰ doctorem omnium Christianorum, rege- 
reque ao gubernare ecolesiam dei. cum quo ipsie permissum est, 
dissimulante propter bonum pacis ecclesia, ut suum Constanti- 
nopolitanum patriarcham Alexandrino praeponerent, prout ibi- 
dem statim addunt: cofouévev τῶν προνομίων xal τῶν δικαίων 
τῶν πατριαρχῶν τῆς ἀνατολῆς, τὸν Κωνσταντινονπόλεως δεύτερον. 
εἶναι μετὰ τὸν πάπαν, εἶτα τὸν ᾿Δλεξανδρείας εἴο. salvis privi- 
legiis et iuribus patriarcharum Orientis, μὲ Constantinopolita- 
nue secundus si£ a papa, deinde Alexandrinuo etc, 

v.19. cauponum σὲ illiberalis sortis homuncionum, idiotas. 
Latinos et prae se viles superciliosissimi et fastu inani turgidi 
schismatici habebant, ideoque illis quamvis manifesto iure debi- 
tam subiectionem negant, immene quantum a Christiana humili. 
tate abhorrentes, quae piscatores ab initio philosophis praetulit. 
sed istam superbiam iusta ultio excepit, ut qui subiici apostoli- 
cis Christi vicariis contumaciter spreverint, tyrannis barbaris 
miserrime nunc serviant. 

p. 966 v. 18. quia contingebat frequenti pontificum morte 
alios ex aliis papae fieri. vere hoc dictum, nam per haec tem- 
pora βραχυβιώτεροι, utsicloquar, quam fere alias Romani pon- 
tifices fuere, siquidem Alexander IV sex tantum annos vixit, 
Urbanus vero IV tres, nec multo plus Clemens IV, Gregorius X 


666 OBSERVAT. PACHYMER. 


ires cum dimidio, Innocentius V quatuor mensibus, Hadrianus 
V sequimense non toto, loannes XXI novem mensibus, Nicolaus 
]I[ non totis tribus annis, sed et in hoc erat aliquid que Graec 
agnoscere possent meliorem ecclesiae conditionem ac statum apud 
Latinos quam apud ipsos. etenim cum non minus fere crebras 
patriarcharum mutationes Constantinopoli contingeret fieri quam 
paparum Romae, discrimen erat tamen, quod papae mortis ne- 
cessitate mutabantur , patriarchae Constantinopolitani arbitrio 
imperatoris amovebantur et subrogabantur. itaque paucis huius 
principatus annis Arsenius primo, dein Nicephorus, tum denuo 
Arsenius, mox hoc relegeto Germanus, hoc detruso Iosephus, 
post istum depositum Veccus fuerunt patriarchae. ut fere non 
minus Micheéli Palaeologo conveniat, quod Ephraemius in cata- 
logo patriarcharum Constantinopolitarum de Isaacio Angelo 
scripsit ; 
ἐκκλησίας Osa καινουργῶν qvoov, 

ὃν uiv καθιστὰς πατριαρχῶν ἐς ϑρόνον, 

ὃν δ᾽ ἐξάγων αὖ, καὶ μόνῃ προαιρέσει. 

p. 8729 v. T. attentatae additionis ad symbolum. . magno- 
pere se ostentant in hac passim historia schismatici Graeci ex hoc 
loco, quasi, quidquid de dogmate processionis Spiritus Sancti 
ex patre pariter ao filio statuatur, fugere Latini nequeant quin 
saltem temeritatis manifestae teneantur, quod symbolo Constan- 
tinopolitano vocem ÉJ/iogue non dubitaverint adiungere. quare 
necessarium existimo demonstrare, quod clare me facturum spe. 
ro, nullam in hoc temeritatem fuisse, id, ni fallor, sssequar 
duobus capitibus tractandis, quorum prius Aistoriam et factum, 
alterum ius facti, rationes scilicet ob quas Eatini id citra ullam 
iustam reprehensionem agere potuerunt, dilucide ac breviter 
exponet. 

Historia eius additionis sic se habet. cum exortis poet Àriana 

P 467 tempora novis haeresibus Eunomii Macedonii et aliorum S. Spiri- 
tus divinitatem oppugnantium, quasi ex eo, quod de filio aolo 
diserte fuisset in magua synodo Nicaena definitum consubstantia- 
lem eum patri esse, de Spiritu Sancto sequeretur, minime illum 
a patre procedere, celebratum est Constantinopoli concihum ge- 
nerale secundum, indictum a Damaso papa, convocatum a Theo- 
dosio seniore Augusto, in quod convenerunt centum quinqua. 
ginta episcopi enno Christi 881. ibi damnata Pneumatomachorum 
blesphemia, visum est patribus apponendumaliquid Nicaeno sym- 
bolo, quod istam deinceps haeresim perimeret. haec igitur verba 
ei adiuncta tune sunt: e£ in Spiritum Sanctum dominum et vivi. 
ficantem,, qui ex patre procedit, qui eum patre et lio simul ad- 
oratur εἰ conglorificaur, qui locutus est per prophetas. satis 
hoc visum ad práesentem usum. sed cum insanire nihilominus 
Eunomiani pergerent, sequi ex statuto dogmate filium filii Spiri- 





— c» E ὦ» id - — — — - 


LIB. II. NOTAE. 667 


tum Sanctum esse cavillantes; quod autem satis constaret uni- 
cum esse consubstantialem patri filium, Spiritum Sanctum, qui 
filii filius esset, a divinitatis participatione removendum et ad 
creaturarum classem submovendum omnino esse: quidam ut isti 
argumentalioni occurrerent, negare coeperunt Spiritum a filio 
procedere, sic, ut ipsis videbatur, plausibilius reiecturi Euno- 
mianum soplhisma, recitatum a S. Basilio in opere contra Euno- 
mium bis verbis: ἀλλὰ λέγεις" εἶ ϑεοῦ μὲν εἰκὼν ó υἱὸς υἱοῦ δὲ 
τὸ πνεῦμα; καὶ εἰ ϑεοῦ μὲν λόγος ὅ υἱός, ῥῆμα δὲ υἱοῦ τὸ πνεῦμα, 
διὼ τί μὴ υἱὸς υἱοῦ τὸ πνεῦμα εἴρηται; τούτῳ γὰρ ἰσχυροτάτῳ 
πρὸς ἀσέβειαν ἐχρήσω. ἢ γὰρ υἱὸν ἢ κτίαμα κελεύεις νοεῖνλ, καὶ 
ὅτι μὴ υἱὸς ὠνόμασται, διὰ τοῦτο πτίσμα εἶναι βλασφημεῖς. ve- 
rum. adversus hanc imperitissimam responsionem reclamorunt, 
praesertim in Occidente, Catholici, utrumque iuxta orthodoxum 
canonem ex aequo profitenduin affirmantes, et procedere San- 
ctum Spiritum ex patre simul et filio, et tamen eum nec patris 
nec filii filium esse. ac perseverantibus Graecis quibusdam in 
negando Sanctum Spiritum a filio procedere, et in sui erroris 
confirmationem symbolum Constantinopolitanum rapientibus, in 
quo solum diceretur Spiritum ex patre procedere, theologi passim 
orthodoxi, praesertim Romae ac per provincias Latini ritus, con- 
testabantur ita dici in Constantinopolitano symbolo Spiritum a 
petre procedere, ut non excludatur consortium filii, cui pater 
omnia sua communicet praeter esse patrem, ac consequenter spi- 
rationem quoque activam conferat, qua ille fiat secum unum Spi- 
ritus Sancti principium; quare cum Sanctus Spiritus a patre non 
quomodocumque sed per filium, ut patres quidam Graeci loque- 
rentur, procedat, vere et ad auctorem sensum explicari Con- 
etantinopolitanum symbolum, quo loco ait Spiritum Sanctum a 
patre procedere, adiungendo eum a filio quoque produci, fer- 
ventibus hisce dissidiis per bunc modum, addi coepit symbolo a 
Latinis verbum fiioque, voce tantum tenus, in disputationibus 
de isto dogmate. «eoque pertinere arbitror, quod Iosephus epi- 
scopus Methonensis in libro contra Marcum Ephesium testatur, 
auctorem laudans Aristinum historicum, mox a secunda generali 
synodo, iam tum tempore Damasi papae, additamentum vocis 
ſilioque non modo a Latinis factum sed ἃ Graecis quoque ortho- 
doxis fuisse comprobatum; quippe consciis eam veram fuisse 
Constantinopolitanorum patrum symboli auctorum sententiam. 
Ries in eo statu mansisse videtur per annos fere 400 usque ad 
tempora secundae Nicaenae synodi, quae fuit generalis septima, 
anno Christi 787 celebrata. tunc enim primum ex verbis in scri- 
pta promota est additio, siquidem eius oecumenicae sacrae synodi 
actione 7 recitatum extat Constantinopolitanum symbolum his 
plane verbis: credo in Spiritum Sanctum ... qui ex patre et ex 
Jio procedit, Graece ἐκ τοῦ πατρὸς καὶ ἐκ τοῦ υἱοῦ ἐκπορευό- 





653 OBSERVAT. PACHYMER. 


μένον. scio Graecos in Florentino concilio sess. 6 contra hoc 
excepisse, codices eorum antiquos continentes acta Nicaenae 2 
synodi symbolum sine additione illorum verborum καὶ ἐκ τοῦ víos 
et ex filio exhibere. sed iis, ut ibidem refertur, tunc Latini re- 
P 468 sponderunt habere se antiquum Graecum codicem, in quo addi- 
tio manifeste compareret, sicut et in interpretationibus Latinis 
iam olim editis eius sacrae synodi. verba ipsorum Graecorum 
hoc quod dico testantium haec sunt sess. 6 concil. Florent. tom. 32 
ed. Reg. p. 84. τούτου τοῦ ὅρου ἑβδόμης συνόδου παρ᾽ ἡμῶν ἀνα- 
γινωσκομένου, προεχομίσθη παρα “Δατίνων βιβλίον ἕτερον πα- 
λαιὸν γεγραμμένον, τὸν αὐτὸν ὅρον τῆς συνόδου ταύτης περιέχον, 
ἐν ᾧ εὐρέθη προσκείμενον ἐν τῇ ϑεολογίᾳ τοῦ ἁγίου πνεύματος, 
εἰς τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ καὶ ἐκ τοῦ υἱοῦ. εἰ ad- 
dit Graecos illum suae linguae codicem cum admiratione spe- 
ctasse, et probum specie manusque perantiquae reperisse. 68- 
demque de re p. deinde 86 referuntur Iuliani cardinalis verba 
haec ad imperatorem Graecorum: γαληνότατε βασιλεῦ" τὸ “ρο- 
κύυμισϑὲν παρ᾽ ἡμῶν σύμβολον ἐν τῇ ἑβδόμῃ συνόδῳ ἐσεὶν ἐν βι- 
βλίῳ παλαιοτάτῳ, καὶ ἀδύνατον ὑπονοῆσαι γενέσϑαι τινὰ Zvalla- 
γὴν ἐν αὐτῷ. ἔχομεν δὲ ἱστορικὸν ἄνδρα παλαιὸν καὶ σοφόν, γε- 
ραφύτα περὶ πολλῶν ἄλλων, καὶ δὴ καὶ περὶ rovrov διειληφότα 
ὅτι τὸ σύμβολον οὕτως ἐξετέϑη καὶ ἀνεγνώσθη παρὰ τῆς ἑβδόμης 
συνόδου. serenissime imperator: prolatum a nobis symbolum in 
eecpiima synodo est in libro antiquissimo, nec cogitari aut excipi 
cum fundamento potest. alteratum aut corruptum id exemplar 
fuisse. | habemus autem. historicum, priscum hominem et sa- 
pientem, qui cum de aliis plurimis scripsit, tum de hoc proprie 
de quo nunc agitur, affirmavit symbolum sic expositum et le- 
ctum apud septimam fuisse synodum. ex his habemus satis 
certo constare Nicaenam secundam synodum generalem septi- 
imam, revera disertam professionem processionis Sancti Spiritus 
ex filio Constantinopolitano symbolo addidisse, utcumque Graeci 
quidam codicibus corrumpendis eius rei famam obruere sint co- 
nati, quare Latini deinceps synodi oecumenicae auctoritate freti, 
non solum ut antea voce tenus , sed scripto iam quoque vocabu- 
lum ſilioque symbolo inserere potuerunt. nondum tamen aude- 
bant symbolum cum ista additione inter sacra canere; qui resta- 
bet tum adhuc in istius additionis progressu gradus tertius. Ro- 
mani pontifices cum et constare de dogmate processionis S. Spi- 
ritus ex filio viderent, et symbolum ipsum haberent diserta eius 
rei professione auctum, pàlam propositum a generali synodo, 
minus necessarium putabant id addi cantato in ecclesia symbolo, 
quod satis aliunde in eo intelligi confidebant, extat istius eorum 
tali de re iudicii monumentum illustre in primis, quod hic reci- 
tari e re puto. anno Christi 809 celebrata est Aquisgrani prae- 
sente imperatore Carolo Magno frequens synodus Gallicanorum 








-- — — — — 


— — — — — — — — — 


LIB. Il. NOTAE. 669 


patrum; qui accurate disputata contra Graecos controversia de 
processione Spirilus Sancti, cum de re ipsa ut oportuit definie- 
xunt, certissime tenendum produci Spiritum Sanctum a filio quo- 
que, tum ut contrarium errorem pertinacia Graecorum late gras- 
santem eliderent, petendum a pontifice censuerunt ut symbolum 
cum additione vocis fi/ioque cantari in ecclesia iuberet. perve- 
nerunt ad Leonem Tertium legati hoc postulantes a synodo et im- 
peratore missi quibus Leo respondit, quod ad dogma quidem 
attineret: ita sentio, ita teneo, ita cum his auctoribus et sacrae 
Scripturae auctoritatibus. δὲ quia aliter de hac re sentire et te- 
nere voluerit, defendo; et nisi conversus fuerit et secundum hunc 
sensum tenere voluerit, contraria sentientem funditus abiicio. 
quod autem de iubendo cantari io ecclesia symbolo cum addi- 
tione filioque rogabatur, negavit sibi vidert concedendum. et 
instantibus legatis per haec ipsa verba: δὲ sciret paternitas tua 
quanta «unt hodie millia id scientium quia cantatur, qui nun- 
quam scituri essent nisi cantaretur, fortaese nobiscum teneres, 
et id tuo etiam conseneu ut cantaretur acquiesceree : respondit 
Leo: interim assentio. verum tamen quaeso responde mihi. num 
universa huiusmodi fidei mystica sacramenta, quae symbolo non 
continentur , sine quibus quisque, qui ad hoc pertingere poteet, 
Catholicus esse non potest, eyrnbolis inserenda, et propter com- 
pendium minus intelligentium, ut cuique libuerit, addenda sunt? 
aliquanto post legati sic aiunt: ergo ut video, illud a Festra pa- 
fernitate decernitur, ut primo illud de quo quaestio agitur, de 
saepe fato symbolo ( quod nempe legitur in ecclesia) £e/atur, 
et tunc demum a quolibet licite et libere, eive cantando sive tra. 
dendo, discatur et doceatur ( extra cantum videlicet ecclesiasti- 
cum, qui inter sacra fit). ad quae papa reposuit: i/a procul 
dubio a nostra parte decernitur; ia quoque ut a vestra aseen-- 
tiatur, a nobis omnimodis suadetur, | haec ex actis illius Aquis. 
granensis concilii, a Sirmondo tom. 2 conciliorum Galliae edi- 
tis, descripsimus. in quibus observari operae pretium sit, usur- 
peri quidem iam tum in Gallia coeptum ut symbolum cum addi- 
tione vocabuli ſilioque in ecclesiis inter sacra caneretur, id enim 
innuunt illa verba legatorum: δὲ sciret paternitae tua quanta 
aunt hodie millia id ecientium quia cantatur. sed hunc morem 
a Romano pontifice nondum tunc fuisse approbatum ipsi qui 
usurpabant norant, dum eius approbationem petunt. et quidem 
hic pontifex Leo III adeo fuit in hoc proposito fixus, ut, quod 
Petrus Lombardus 1. 1 Sententiarum dist, 11 testatur, transcri. 
ptum symboli sine additione fiioque, quale nimirum in missa 
cantari omnino volebat, reliquerit in tabula argentea post altare 
Beati Pauli, 

Perventum tamen aliquando ad istum tertium progressus in 
additionis negotio gradum fuisse manifestum est, ut nimirum, 


P 469 


670 OBSERVAT. PACHYMER. 


etiam approbante pontifice Romano, symbolum cum additamento 
filioque inter sacra caneretur. a quo autem id primum pontifice 
fuerit admissum, incertum est. Nicolaum et Adrianum quidam 
nominant. sed Andreas Rbodius causam Latinorum agens in 
concilio Florentino de utroque negat, quoniam neutrum eo no. 
mine Photius accusaverit, neutiquam de re tali, si esset vera, 
taciturus. additidem Andreas conc. Flor, sess. 7 p. 122 ed. Beg. 
53 ῬῬωμαϊκὴ ἐκκλησία ἠναγκάσθη βλέπουσα τὸν ἐπικείμενον μέγαν 
κίνδυνον" ἐψαάλλετο ydo ἤδη ἐν ταῖς Γαλλίαις καὶ ᾿Ισπανίαις. 
ὥστε ἤρεσεν ἐκείνῳ τῷ ἄκρῳ ἀρχιερεῖ, μετὰ συνεδρίου πολλῶν 
στατέρων δυτικῶν τῶν γεγονότων οὐ μικροῦ ἀξιώματος ἢ ὀλίγου 
εἐριϑμοῦ, ἀναπτύξαι ἐκεῖνο ὃ λέγομεν, καὶ εἷς ἐν τῷ Gvyflole 
ψάλλομεν. coacta est ecclesia Romana (admittere ut caneretur 
symbolum cum additione fi/oque) cum magnum videret impen- 
dere periculum : iam. enim canebatur in, Galliis εἰ Hispaniis. 
quare placuit summo illi pontifici, cum multorum Occidenta- 
lium patrum consessu, qui nec dignitate tenues nec modici erant 
numero, illud explicare quod dicimus et sicut in symbolo ca- 
nimus. bloc est, decernere ut deinceps vox filioque symbolo in 
ecclesia cantato adderetur. quis fuerit iste summus pontifex non 
jadicatus hic nominatim, adhuc investigandum superest. Baro- 
nius ad annum Christi 888 (p. 596 ed. Rom. anni 1602) refert 
in sua bibliotheca Vallicellana asservari volumen antiquum Graeci 
auctoris Anonymi, qui distincte affirmat additionem vocis f/£Zogue 
ad symbolum quod canitur in ecclesia, primum admissam et de- 
cretam a Christophoro papa. 

Hic Christophorus, ut idem Baronius alibi docet, Roma- 
nam sedem invasit anno Christi 907, deiecto ex ea et detruso in 
carcerem Leone V, eamque per sex menses tenuit, post quos 
expulso et in vincula coniecto Christophoro Sergius III iterum 
apostolicum thronum insedit, in eoque perstitit usque ad mor- 
teth suam, quae contigit triennio post, anno Christi 910. — mihi 
non videtur inverisimile Andream Rhodium Graecum hominem 
eiusdem istius Graeci commentarii, cuius exemplar habuit Baro- 
nius, notitiam habuisse; adeoque mernorem quid ibi legisset, ea 
quae descripsimus in concilio dixisse, abstinuisse autem a men- 
tione distinctiori papae Christophori, vel quod putaret scripto- 
rem illum Graecum in eo errasse, confundendo eum cum suo suc- 
cessore aut potius expulsore Sergio; vel quod utriusque istorum 
tam maculosa vita, tam foeda memoria esset, ut in consessu tam 
gravi, cui praesertim interessent multi parum aequi Romanae ec- 
clesiae, illa'infelicissimorum eius temporum probra refricare me- 
morando non duceret opportunum. recitat idem Baronius ad an- 
num Christi nongentesimum nonum, qui fuit secundus Sergii Ill, 
concilium celebratum im pego sive provincia Suessionensi, iu 
loco Trosleie dicto, praesidente Herveo archiepiscopo Rhemenst, 





LID. IL. NOTAE. 671 


anno, ut ibi in fronte scribitur, dominicae incarnationis nongen- 
tesimo nono, indictione duodecima , sexto kalendas meneis [ulii, 
jn quo praesidens aynodo archiepiscopus post multa quae pro- 
ponit elia ibi trectanda, hoc quoque de controversia processio- 
nis Spiritus Sancti memorat, his verbis: sane quia innotuit no- 
bis sancta sedes apostolica adhuc errores et blasphemiae cuius- 
dum vigere Photü in. patribus Orientis , in Spiritum Sanctum, 
quod non a filio, nisi tantum ex patre procedat , blasphemantis, 
hortamur vestram fraternitatem μὲ una mecum, secundum ad- 
monitionem domini Homanae sedis praesidis, singuli nostrum per- 
epectés patrum | Catholicorum sententiis, de divinae Scripturae 
phareiris acutae proferamus sagittae, potentes ad conficiendam 
belluam monstri renascentis et ad terebrandurm caput nequissimi 
serpentie, haec ibi; quae Baronius descripsit ex codice Antonii 
Augustini, accepto ex bibliotheca S. Remigii Rhemensis. ex bis 
licet suspicari, increbrescentibus per Hispanias et Gallias dispu- 
tetionibus de dogmale processionis Spiritus Sancti ex patre simul 
et filio, consultam de more sedem apostolicsm mandasse inqui- 
sitionem in synodis provincialibus de ieta quaestione fieri; ac per- 
latis postea, ut est verisimile, petrum votis, damnatam haere- 
sim Graecorum, et ad eam extirpandem, prout patres etiam 
Aquisgranenses iudicaverant, utile iudicantium addi aymbolo in 
ecclesiis cantato vocem ſilivque, annuisse denique Homanum 
pontificem, cum magnum videret impendere periculurn, ut lo- 
quitur Ándrees, et multi magnae auctoritatis Occidentales patres 
id necessarium iudicarent. et ita deinceps communi decreto per 
totum Occidentem symbolum cum additione fi/ioque in missa 
cantetum; aut potius cum id antea per Galliam et Hispaniam vo- 
luntaria ecclesiarum et episcoporum devotione usurparetur, as- 
sensu denique Romeni pontificis est firmatum, 

Dedimus bactenus. historiam additionis vocis filioque ad 
Constantinopolitanum symbolum, articulis temporum et progres- 
sionis gradibus distinctam; ex cuius vel simplici expositione con- 
fido apparere innocentiam etaequitatem eius facti, ut paene po- 
tuerim lucrifacere operam secundi ex propositis capituli tra- 
ctandi, quo sum pollicitus demonstraturum me iustis et idoneis 
de caueis istam esse a Latinis additionem factam, nam primum 
quidem addilionis modum et gradum, quo magistri et theologi 
Catholici sllegatum in praesidium erroris a negantibus Sanctum 
Spiritum a filio procedere testiinonium Constantinopolitani sym- 
boli, patris solius in productione S. Spiritus disertam mentionem 


facientis, sic explicabant ut filium cum patre conspirantem in- 


telligi oportere contenderent, ac sic voce tenus vocem filioque 
symbolo adderent, quis iure possit reprehendere, cum ea non 
tem additio quam expositio fuerit, rem proferene illio abscondi- 
tam, non intrudens aliunde importatam? Andreae episcopi Rhodi 


| 


* 


P 470 


672 OBSERVAT. PACHYMER. 


hac ipsa de re in concilio Florentino sess. 6 dieputantis probatus 
eius sacrae aynodi assensu syllogismus huc facit: ovdsuía ἔκϑεσις, 
ἀνάπτυξις ἢ σαφήνειά τινος ἐπιστήμης ἢ μαϑήματος ῥηϑείη ἂν 
προσϑήκη. ἀλλὰ τὸ ἐκ τοῦ υἱοῦ λεγόμενον ἐν τῷ συμβόλῳ é 
qeres τῇ καὶ τοῦ πατρὸς φωνῇ, ἐξήγησις ὃν αὐτοῦ xal ἀνάπευξις. 
οὐκ ἄρα ἐστὶ προσθήκη. nulla expositio, explicatio ἀπὲ decla- 
ratio doctrinae cuiuspiam aut dogmatis recte vocetur additio. 
atqui vox filioque verbo tenus adiuncta symbolo iam prius in eo 
con£inebatur, latens εἰ subintellecta in. ipsa mentione patris; 
cuius abetrusi sensus haec tantum enarratio εἰ explicatio est. 
non eat igitur additio, scio Graecos schismaticos contra exci. 
pere, vetitum esse nominatim apponere quidquam symbolo etiam 
expositionis causa. sed eos submovet idem Andreas Rhodius di- 
serte negsns id unquam fuiese prohibitum. verba eius haec sunt 
concil. Florent. sess. 7 p. 107 tomi 82 Conciliorum ed. Reg. ἀφ᾽ οὗ 
ἕπεται ὅτι ἡνίκα συμπερανϑῇ τὸ σύμβολον, xal κωλύεται τὸ προσ- 
ϑεῖναι, νοξῖται ὅσον πρὸς τὸν νοῦν καὶ πρὸς ἑτέραν διάνοιαν" 
ὅσον δὲ πρὸς διασάφησιν, οὐδέποτε ἡ ἐχκλησία τοῦτο κεκώλυχε. 
unde sequitur prohibitionem addendi, quae consummato iam 
aymbolo est apposita, intelligendam esse de additione novi sen- 
eus divereaeque eententiaet nam. additionem quae ad meram de- 
clarationem pertinet, nunquam prohibuit ecclesia. 
Secundus additionis gradus auctoritate synodi Nicaenae secun- 
dae, generalis septimae factus apologia non indiget. quotus enim 
P 471 quisque non sentit nihil minus iuris oecumenico concilio Nicaeno 
secundo fuisse declarandi aliquid in symbolo Constantinopolitani 
oecumneuici secundi, quam ipsi Censtentinopolitano secundo fue- 
ret spponendi verba quaedam symbolo prius edito a Nicaena pri- 
ma generali magna synodo? apposita vero iam symbolo per ge- 
neralem synodum voce filioque, quin illam cantare quoque inter 
sacra continuo potuerit citra reprehensionem ullam ecclesia Ro- 
mana, dubitare nemo poterit qui reputet nullam fingi probabi- 
lem rationem posse, cur symbolum a Constentinopolitsna secunda 
generali editum synodo recte in cantum ecclesiasticum sit rece— 
ptum; idem symbolum auctiori et explicatiori editione vulgatum 
& Nicaena secunda generali septima synodo , nefas fuerit ecclesia- 
siicis aptari modulis, et in choro, dum sacra peraguntur, audiri. 
dicent fortasse genus mendacii fuisse symbolum quasi a Constan- 
tinopolitanis secundae eynodi patribus editum cantare, cum ad- 
ditamento tanto posterius illi a septima genereli synodo inserto, 
ex quo non iam amplius id secundae synodi symbolum esset, sed 
aliud septimae. respondeo: si multa verba a secunda generali 
synodo symbolo Nicaense primae generalis addita non obstiterunt 
. quominus id symbolum Nicaenum vocari perseveraret, cur unius 
quadriayllabae voculae additio impediet ne vere idem symbolum 
Constantinopolitanum ut antea possit dici? Nicaeno symbolo 





- — — — — — πὰ — — — — - -- wm τ, 


-- c. ὋΝ ——— — — — — — — 


LIB. II. NOTAE. 673 


Oonstentinopolitani centum quinquagimta patres adiunxerunt, 
post illa verba credo in Spiritum Sanctum, haec dominum et 
vivifioantem , qui ex patre procedit, qui cum patre et filio simul 
adoratur et conglorificatur, qui locutus est per prophetae, et 
tamen symbolum sic auctum Nicsenum nibilominus deinceps Ca- 
tholici dixerunt. Durandus in Rationsli Diviu. Offic. 1. 4 c. 95, 
postquam apostolicum et Athanasianum symbola memorasset, 
subiungit: fertium est Nicaenum, quod Damasus papa ex con- 
atitutione universalis eynodi apud Constantinopolim celebratae 
inetiuit. similiter Magister Sententiarum 1, 1 dist. 11 et Alexan. 


' der Alensis par. 8 quaest. 69 membro ὅ symbolum quod in 


missa cantatur Nicaenum ac Nicaenorum patrum vocant. huius 
ratio est quod additio Coustantinopolitsanorum pstrum nihil no- 
vum intulit Nicaeno symbolo, sed quaedam quae in eo latebant 
explicatius protulit. hoc affirmat S. Gregorius Nazianzenus, unus 
e 160 Gonstantinopolitania patribus, scribens ad Cledonium:; 
ἡμεῖς, inquit, τῆς κατὰ Νίκαιαν πίστεως τῶν ἀγίων πατέρων τῶν 


. ἐκεῖσε συνελθόντων ἐπὶ καϑαιρέσει τῆς ᾿Δρειανικῆς αἱρέσεως οὐδὲν 


οὔτε προετιμήσαμέν xoss οὔτε προτιμᾶν δυνάμεθα, ἀλλ᾽ ἐκείνης 
ἐσμὲν πίστεως σὺν ϑεῶ καὶ ἐσόμεϑα. tantum addit se cum suis in 
illa sacra synodo collegis articulatius exposuisse, quae minus suf- 
ficienter, habita ratione deinde subortarum haeresum, de Sancto 
Spiritu declarata a Nicaenis fuerant. προσδιαρθροῦντες τὸ ἐλλι»" 
«ὡς εἰρημένον περὶ τοῦ dyíov πνεύματος. iu quae Nasiangeni 
verba scholiastes eius Elias sic recte commentatur. τῷ μὲν σώ- 
ματι τῶν λέξεων παρελέλειπτο, τῇ δὲ ψυχῇ (λέγω δὴ τὰ τῶν ψοῆ- 
μάτων) οὐδαμῶς. διὸ καὶ ὁ ἅγιος οὐ τὸ παραλελειμμένον ἀλλὰ 
τὸ ἐλλιπῶς εἰρημένον τοῦ σώματος λέγει διαρθροῦν ἤτοι ἐξακριβοῦν 
«αἱ διαμορφοῦν. haec ille; quibus significat non sensibus aut 
quasi animae symboli Nicaeni defuisse aliquid, dicere Gregorium 
theologum, sed sono verborum ac veluti corpori etc. unde se- 
quitur additionem identitati non obstare. idem nunc peri iure 
dicimus. quam voculam Nicaena secunda synodus generalis se- 
ptima symbolo a Constantinopolitana generali secunda edito ad. 
didit, ea cum extranea non fuerit, sed ex visceribus ipsius sym- 
boli doctrinae ac Constantinopolitanorum patrum sententiae eruta, 
non facit ut post huius epenthesim symbolum aliud diversum id 
debeat censeri. nullum ergo fuerit mendacium, id Constantino- 
politanum ut antea vocare. quod vero ecclesiae Galliae et Hi- 
spaniae cantare symbolum in sacro cum additione fi/ioque per se 
instituerunt, id nimirum sibi licere credidere, postquam ista ad- 
ditio per generalem septimam synodum comprobata et usurpatá 
fnerat, unde, ut superius vidimus, Leo Tertius pontifex id fa- 


ctum non ut nefarium damnavit, sed tantum ut ab eo desisterent P 472 


suasit propter causam quam ibi commemorat. sed illa Romani 
pontificis moderatio, ut tunc fait laudabilis, sic postea per Grae- 
Georgius Pachymeros 1. 48 








674 OBSERVAT. PACHYMER. 


corum schisma haeresi camulantium pervicaciam evasit i 

stiva, etenim illi abstinere a cantu symboli cum additione. filiogue 
pro signo profitentium suam de processione Spiritus Sancti ex pe- 
ire solo haeresim habebant. sic Photius Leonem Tertium tanquam 
sibi consentientem in ista blasphemia laudat, quod nimirum illa 
noluisset cantari symbolum cum additamento fiogue. coacti 
ergo vere sunt, ut loquitur Ándreas Rhodius superius relatus, 
Romani pontifices cantari iubere symbolum tali additione au- 
etum, iusto metu gravis scandali, tum apud Latinos, quorum 
ecclesiae plereeque iam ultro cantum illum usurparant, tum apud 
Graecos, qui eius rei omissionem in erroris sui patrocinium tra- 
hebant. et tamen vel sic coacti temperarunt Graecos ipsos adi- 
gere ad id symbolum cum pari additione in ecclesia cantandnm. 
licet non deessent fervidiores, qui id Graecis iniungi auaderent. 

contra quos videtur Ioannes Parestron, missus Constantinopolim 
a Gregorio X, ille verba a Pachymere hoc capite recitata protu- 
lisse; per quae suadere studet Italis ut diznieso amotogue addi- 
zionis ad. symbolum (ἃ Graecis videlicet exigendae) ecamdaio, 
cum fratribus, quos viderent palam Graecis conciliari, eera ita 
demum coalitura pace, vellent. uli et vicissim Graecos mox 
ipsos hortatur ad admittendas et satis accipiendas excusationes 
quas Latini allegarent pro additamento ad symbolum, hoc est pro 
eo quod symbolum voce fi/iogue auctum in suis ecclesiis canta- 
rent, prout justis ot necessariis de causis maiores ipsorum id in- 

süituissent. praestitisse mihi videor quod promiseram, e£ satis 

evicisse nullam in facto additionis vocis filioque ad Constantino 

politanum symbolum temeritatem Latinorum posse notari, sed 

summam potius et Romani pontificis et ecclesiarum Occdentis ap- 

parere cum *undatiseima ratione moderationem ac sapientiam , in 

necessitate obsistendi grassanti haeresi temperantium tamen id a 
Graecis exigere, quo illos exasperandos et quadam exprobratione 
peaseteriti erroris confundendos intelligebant, et ista benigna ac- 
commodatione studentium eos ad unanimam ecclesiarum allicere 
concordiam. 


p.890 v. 17. τὸ πρὸς τὸν Boac τοῦ ϑεοῦ. aliquid quodam- 
modo simile dictum Abraamo a deo reperitur Genes. 19 9: bene- 
dicam benedicentibus tibi etc, caeterum verba, ut hic iacent, 
potius sumpta videntur ex Genes. 97 29: qui benedixerit tibi, 
eit ipse benedictus, qui maledixerit tibi, maledictionibus re- 
pleatur. sed haec non dicuntur a deo Abraamo, sed ab Isaaco 
lacobo, ut forte hoc sit μνημονικὸν σφάλμα Pachymeris. 

c. 20. Quando contigerit hoc capite narrata incomitiatio 
xhetoris ecclesiae Holoboli ostendemus infra in Chronologicis 
1.8 harum Observationum c. 6:3. 6. nunc oocasionem non omit- 
tam demonstrandi Veticanum parsphrastem nequaquam ipeum 





- - νἶτ ^ —  -- τ ψα a δ 


— — — — -— -— -— πᾶ 


— — — — 


LIB. Il. NOTAE. 675 


faisse Pacirymerem, qui aliam quasi editionem sui operis commu- 
tans plurima vulgsverit; id quod virum doctissimum suspicatum 
wideo. si enim is ipee esset, non ita manifeste a se ipso dissen- 
si-set, ut hic facit. cum enim in nostris optimis B et À codd. 
Pachymeres hoc loco habeat πλὴν οὐκ ἐπὶ τούτου τοῦ καιροῦ γε- 
yovoc ἀλλὰ πρότερον, paraphrastes sic hunc locum effert πρότερον 
μὲν συμβὰν μετὰ τὸ ἐξορισϑῆναι πατριάρχην ᾿Δρσένιον. ita ille. 
et mox ut sibi cohaereat, ubi conventus est mentio habiti con- 


gregatis episcopis cum patriarcha, imperatore praesente, Vatica- P 473 


mus patriarcham tunc fuisse Germanum diserte tradit contra ma- 
nifestam Pachymeris sententiam, qui nihil omnino de concilia- 
tionis ecclesiarum negotio tractatum, quamdiu patriarchatum te- 
nuit Germanus, tradit. nec potest esse dubium quin patriarcha 
jllic tacito indicatus nomine Iosephus fuerit; sub quo demum tra- 
ctatio concordiae ecclesiarum moveri coepta est. οἱ quidem Iose- 
pho patriarchatum gerere incipiente nondum fuisse deformatum 
infami supplicio Holobolum, menifeste patet ex cap. huius libri 
12, quo narratur imperatorem ursisse patriarcham (Iosephum 
videlicet) et quosdam ex clero ad sssentiendum paci quam tracta- 
bat cum ecclesia Romane, suffragantibus in hoc ipsi archidiacono 
Meleteniota, Georgio Cyprio protapostolario, et hoc ipso Holo- 
bolo, quem inde patet nondum male imnultatum ab imperatore, 
quinetiam in gratia tunc apud eum fuisse, donec eam illo ipso 
conventu imprudentia sua perdidit. alibi etiam observavi scri- 
ptorem hunc a Pachymeris, quem interpolat, mente aberrare. 
sed hoc in specimen talium abunde sit hic memorasse. 


p. 898 v. 8. poenitere se prius actorum. quid viderat Ho- 
lobolus de novo ut mutaret sententiam, et ex probante consilium 
reconciliandarum ecclesiarum repente in eius pacis adversarium 
mutaretur? nihil sane nisi se minus honorifice quam vellet tra- 
ctatum ab Augusto; quam ille, ut putabat, contumeliam perse- 
verentia in schismate et pervicacia ulcisci studuit. en quo spiritu 
Graeci schismatici ferrentur. non eos ratio, non auctoritas, non 
veritatis cura, sed ambitio et superbia privataeque rationes prae- 
cipitabant, ipso iis addicto historico fatente. non ita Ioannis Vecci 
ex sdverserio in fautorem Latinorum mutatio contigit superius 
c. 95 narrata, ille siquidem quosd putavit causam Graecorum 
veritate niti, modeste restitit imperatori usque ad perpessionem 
carceris, ubi vero per otium lectis patrum libris clare vidit potius 
ius esse Latinorum, statim agnitam veritatem est professus et con- 
stantissime defendit, 


p. 894 v. 18. intestinis ovium ipso adhuc fimo refertie im- 
pliciti onustique, etsi hanc foedam traductionem damnatorum 


per urbem καινὸν θρίαμβον Pachymeres vocat, praecesserant ta- 
men eius exempla Constantinopoli. - vide Ánnam Comnenam, quid 


676 OBSERVAT. PACHYMER. 


ipsa simile viderit, referentem 1. 12. Alexiadis p. 868 ed. Beg. wbi 
peculiariter in rem nostram notat eos qui hoc modo circumduce- 
bantur habuisse capita intestinis boum oviumque quasi ad ridica- 
]um ornatum cincta: τὰς δὲ κφαλάς, inquit, ἐντοσϑίοις Bedv 
καὶ προβάτων ταινίας δίκην κοσμήσαντες. in optimo ms Puge- 
tiano, cum quo editam iam Álexiadem contuli et plus quam mille 
locis emendavi, legitur κατακοσμήσαντες. 

p. 897 v. 18. πρὸς Μεϑώνην γίνονται. sic contextus trium 
simul codicum: sed in Barberino supra Μεθώνην adscriptum im 
glossae modum Κορώνην legimus. hoc ab erudito lectore additum 
putamus ad praevertendam ambiguitatem, quae posset obici mi- 
nus cautis a vocabulo MeOovnc. isto enim nomine est urbs Thre- 
ciae apud Suidam et Stephanum; item alia Macedoniae in Magne- 
sia, cuius meminere Thucydides, Strabo, Stephanus, Plinius etc, 
Methonen etiem in Thessalia memorat Hesychius, illam forte de 
qua Seneca choro actus 4 Trosdum his versibus 

an frequens ruscie levibus Methone, 
quae sub Octaeis latebrosa silvis etc. 


nulla porro harum in hunc locum quadrat: non enim provectos a 
Malea Laconiae promontorio Hellespontias ventus plenis velis per 
totam noctem impellens, quod hic dicitur, appellere retro potuit 
in Macedoniam aut Thraciam. est ergo haec Μεϑώνη quam Pau- 
sanias MoOovyv scribit, Messeniae urbs maritima in modico pro- 
montorio, cui adversum aliud angusto sinu diremptum Corone 

P 474 insidet, alia urbs, cuius propterea mentionem opportune suggerit 
glossema non inutile ad determinandum de qua Methone hic aga- 
tur: nam in hanc non inverisimilis cursus a Malea fait vento qui - 
ab Hellesponto vehemens spireret. hodie hae civitates nomen fere 
entiquum in mappis recentioribus obtinent, signatae vocsbulis 
JModon et Coron, porro qui sinum Modonem inter et Coronem 
situm intrat, is ut Methonem sic et Coronem tenuisse dici potest, 
ut nihil glossator auctori contrarium alleverit, 


p.420 v.11. cui Manuli nomen erat Zachariae filio. puta 
haec Manuélis et Zachariae vocabula praenomina fuisse hominum 
quibus commune foret Cataneae gentis nomen. δος enim dicen- 
dum necessario videtur, ut Pachymeres cum Gregora cumque 
Duca Michaélis nepote, cuius historiam vir doctissimus Ismael 
Bulialdus ante hos annos quindecim primus edidit, conveniat, si- 
quidem ilii ambo docent Michaélem Palaeologum hunc nostrum 
concessisse Phocaeam Cataneis. ac Gregoras quidem sub initium 
libri 11 p. 289, agens de Catane Phocaeae principe, et eum Mi- 
tylenem tunc occupasse referens in eamque immigrasse, praesidio 
tamen valido Phocaeae relicto, statim subdit: κλῆρος δ᾽ αὐτῷ 
περιελϑὼν ἦν ἀπὸ προγόνων sj Φώκαια πρὸς τοῦ βασιλέως καὶ 
παπποῦ τοῦ βασιλέως σφισὶ δοθεῖσα ἐπιτροπῆς ἕνεκα καὶ χρημά- 


E 





Wo 8 0000 — — 0070 


UA UL o 9M 


LIB. Hl. NOTAE. 677 


τῶν τινὸς πορισμοῦ. διὸ καὶ κατὼ χρόνους τακτοὺς of ταύτης dgo- 

διωδεχόμενοι γφάμμασι βασιλικοῖς ἀνανεοῦντες ἀεὶ διετέλουν 

φὴν δόσιν τοῦ κλήρου etc. quorum summa est, Catanem, qui sub 

Ándrenico iuniore prinoeps Phocaeae erat, eum principatum ob- 

tinuisse hereditario iure transmissum a suis maioribus, quibus 

illum imperstor proavus Andronici iunioris (fuit is Michael Pa- 

laeologus prior) certis legibus in feudum , ut loquuntur, conces- 

sisset, quare quoties in eo principatu filii patribus succederent, 

diploma imperstoris impetrare illos oportebat, quo in istius dy- 

nastiae legitimam possessionem mitterentur. ita ibi Gregoras. 

Ducas autem c. 20 Hist. p. 89 ed. Reg. sic habet: ἐν ταῖς ἡμέραις 

δὲ τοῦ βασιλέως Μιχαὴλ τοῦ Παλαιολύγου, τοῦ πρώτως βασιλεύ- 

σαντος ἐν Παλαιολόγοις, ἦλθόν τινες Ἰταλοὶ αἰτοῦντες τὸ ὅρος 

(egit de monte Phocidis) δοϑῆναν αὐτοῖς, καὶ λαμβάνειν κατ᾽ ἔ- 

τος τὸ συμφωνηϑέν. inperante Michasle Palaeologo, «o qui pri- 

mus in domum Palaeologam imperium intulit, venerunt quidam 

Itali petentes montem Phocaeae sibi dari sub pensitatione annui 

tributi. haec Ducas, qui quamquam hic non nominat istos Ita- 

los, peulo inferius tamen indicat eos e gente Catanea fuisse, dum 
scribit ἦσων δὲ οἵ ῥηϑέντες νῆς πόλεως (νέας Φωκαίας) κτήτορες 
i» τῶν Κατανέων Γινουΐται, ᾿Ανδρέως καὶ Ἰάκωβος etc. erant 
aniem memorali urbia novae Phoearae domini e Cataneis Ge- 
nuenaea Andreas et. lacobus , posteri videlicet illorum aut illius 
qui cum Michaéle Palaeologo priori de roontis Phocaeae dominio 
transegerat. unde intelligitur hunc cuius meminit hoc loco Pa- 
chymeres, qui primus montem Phocidis beneficio insperatoris ob- 
tinuit, Manuglem Cataneam fuisse vocatum, filiunr Zachayiee Ca- 
ianeae sive Catauei. reperimus et Catelusios vocates: nam qui 
muli in bistoriis cerioris aetatis Catelusiorum appellatione me- 
morantur, ex eadem cum Cataneis esse familia certo colligitur €x 
collatione variorum locorum Villanũ, Laonici et aliorum histori- 
corum qui res quingentorum retro annorum scripto complexi sunt. 
nec nova res est mutari aliquid in nominibus magnarum domuum, 
cum olim sciamus Cloantos in Cluentios, Lamos in Lamies, Cleu- 
sos in Claudios et Clodios, Hortensios etiam jn Hortalos transisse, 
nullo id in argumentum trahente familiae diversae; ut omittam 
similia plurima passim observata in memoria recentiorum adeoque . 
hodie vigentium stirpium. non euim 18s immorari locus aut prao- 
scriptae brevitatis sinit modus, quem quidem iam excessisse me 
peululam sentio, scilicet officio elaturh grati anismi erga familiam 
nobilissimam, cuius vetera illustriseimaque extent erga meam pa- 
triam Galliam fdei benevolentiaeque non vulgaris monumenta. 


Rufus quippe, aliis Buffinus, Catanews, cognomento de Volta, P 475 


678 OBSERVAT. PACHYMER. 


Chronico Corsicae tradit, in expeditione S. Ladovici qua cepit 
Pelusium, unum ex eadem stirpe Cataeneorum de Volta inter du- 
ces exercilus fuisse. anno item Christi 18396, cum Genuensis res 
publica in gravi suo periculo necessarium censuisset subiicere se 
imperio Caroli VI regis Galliae, missus ad illum communi eonsilio 
Damianus Cataneus eumma prudentia parique felicitate negotium 
confecit, relato domum ex regie gratia titulo atque honore mare- 
schalli Franciae. perseveraviique affectus in posteris non sime 
mutuae regum benevolentiae aignis illustribus; quale fui quod 
Ludovicus XII, solemni pompa Genuam invectus, villam Lauren- 
tii Catanei eius invitatu humanissime visit, delectatum se hospi- 
tio gratissime praeíerens. quare in occasione legationum ad re- 
ges Franciae Catanei ἃ Genuensibus plerumque, ut ibi gratios, 
legebantur. sic anno 1499 Christophorus, anno 1611 Xhomes 
Catanei, enno 1513 alius item Cataneus, legati Genua in Gel- 
lam venisse reperiuntur. 

v.19. aluminis fodinae. quis hic labor esset et quantum ex 
eo lucrum, discimus ex Duca, qui domicilium se habuisse in ista 
nova Phocaea profitens, quae refert spectasse oculis creditur. ἐν 
τῇ Φωκίδι τῇ κατὰ τὴν Ἰωνίαν ὅρος ἡν àv di μέταλλον σευπτηρίας 
ὑπάρχει" καὶ ó λίθος ἅπας τῆς ἀκρωρείας πυρὸ προσδομελήφσας, 
εἶτα ὕδατι, ὡς ψάμμος γίνεται. τὴν δὲ ἀπὸ τοῦ λίθον γενομένην 
ψάμμον εἷς λέβητα βάλλοντες σὺν ὕδατι, καὶ καχλάζοντος οὐ so- 
e. sj βιηθεῖσα nd — καὶ τὸ μὲν 57 7 

αὐτῆς ἐν τῷ ζωμῷ μένον ὡς γάλα τυρῶδες, τὸ ξηρὸν δ 
δες αὐτῆς ἔξω δίπτουσιν ὡς ἄχρηστον" τὸν δὲ ζωρὸν εἷς niit 
φενώσαντες ἄχρις. ἡμερῶν τεσσάρων παραδρομήν, iv 
φοῖς ἄχροις τῶν ὑποδόχων ἀγγείων πεπαγομένος ó ξωμὸς καὶ ὑπερ- 
αυγίζων ὁμοίως κρυσνάλλῳ etc. hoo est ex versione Bulialdi: ix 
JPhocide , quae loniae adiace$ , mons erat metalli aluminis fe- 
rax; cunctique lapides, qui in vertice montie, in ignem primum, 

dum in aquam missi in arenam comminuuniur. haec ex 

ietie lapidibus collecta ἐπ cacabum aqua mixta demsttitur, ac 
ubi parum aqua iniecta ferbuit, arena liquefit. quod denswm 
est eius, offae eimile, ad modum lactis ἐπ caseum coagulati ser-. 
vatur : quod durum et terrestre, ut inutile abiicitur. offa vero 
ilia in vaea diffusa per quatuor dies in eis subeidit; posteaque 
oiroa orae eurmymas vasorum concreta eplendensque ad instar cry- 
«ἰαἰδὲ reperitur etc, satis enim haeo sunt ad indicandum istius 
hic memorati laboris modum.  quaestuosae porro distrectionis 
hnius mercis cansam Duoas mox memorat, quod alumen tincto- 
ibus necesearium sit, ἔστι δὲ ἀναγκαῖον χρῆμα δουσοποιοῖς. quae 
confirmant id quod noster paulo —— erdt : inde siguiderm 
vim inferre magnam illi (Genuenses) consuerant istius mercis 
(aluminis) vendibále im prime, quoniam plurimus, prom$ ko- 
dieque. oernitur, estt wsu6 096 in pannuid eriana texta oblore vo- 


LIB. IL NOTAE. 679 


rio fucandis. - hie emnibus addo Cataneorum imperitintium Pho- 
caeae mentionem etiam extare apud Cantacuzenum L2 c.29 p.290 
ed. Reg. ubi eandem, ut apperet, rem narrans quam superius re- 
inlimus e Gregera, Mitylenes videlicet occupationem per Cata- 
neos Phocaene regules factam, in eo videtur a Gregora discrepare, 
quod factum id Dominico Cataniae Andreae filio tribuit, non au- 
tem ipsi Andreae et Iacobo eius fratri. verba Cantacuzeni haec 
sunt: ἠγγέλλετο ὡς Δομένικος ὁ ᾿Ανδρίου τοῦ Κατανία, ὃς τῆς 
»lac Φωκαίας ἦρχε βασιλέως παραδόντος πατὼ χάριν, τοῦ πατρὸς 
αὐτῷ ἀποθανόντος πληρο κληρονόμος τῆς οὐσίας καταστάς, πλούσιος δὲ 
ἦν, τοῖς χρήμασι φυσηϑεὶς Αἰσβον diavonOtin Ῥωμαίων dotió- 
μενος ἰδίαν ῥαυτῷ περιποιήσασθαι ἠγεμονίων etc. quae ibi pergit 
narrare, quibus egregie confirmantur quae de Phocaeae dominis 
benefcie imperatorum Palaeologorum Cataneis diximus , necesa- 


rio ad supplendam in hoc loco nostrae historiae ᾿ἀποσιώνησιν Pa» P 476 


chymeris, familie nomen omittentis in memorando Manuéle Za- 
cbarise filio, primo Phocaeae possessore «x concemione Miehetlis 
Palaeologorum primi Augusti. 

p.421 v. 14. Vocem , ἐνσκευασάμενοι. ex margine in coniax- 
tum intuli, expuncto νηϊσάμενοι, verbo nihili. 


p.499 c. 2. Quae hoe cap. narrantur de Maria vegitn Βαϊ- 


procuratae, concitare Sultanem Syriae conante,: facile ostendunt 
pravum schimnaticorum animum; uti et quee capite sequenti, et 
deinceps narrantur, quam crudelis impia facinorosa haec mulier 
faerit demonstrant; quare illa protectrice sehismatici rebelles se 
rienturlicst, digno patella operculo, ^ - 


p. 486 c. 6. Qua 
ab imperatore ad clam 
chus, si Antiochenus pi 
conciliationis ecclesiarun 
ostendunt hunc nostrum 
ret, ut multa demonatri 
xis consiliis eius generis 
forte non immerito pos 
animi sui sententia favis 
scribentem sub Androni., ,— 
scidit rescissis paternis actis, sevi iempori. revolutum i in fami; 
liares errores. 

p 4 v.18. ex omoibus quendum a 4: Gieinio pirlats, 
mon est hic Sisinius ie antiquus Coostentibopolitanus patriercha, 
qui anno Chfisti 46 Attico sucoessit, üt narrat Socrates 1.7 “36, 
sed alius, wt apparet, longe posterior, qui aano Christi 99 ὅπ. 


*olao Chrysobergi suffectus eet, "nai humo Ioannes Caro pelatae . 


puris in avoncalum imperetoren, odio pacis ecclesisrum ab &o::* *. 


680 OBSERVAT. PACHYMER. 
in Hist, ad ann. mundi 6503 testatur canenes de matrimoni 


v.18. gradus affinitatis. Anna filia Michaélis Augusti, sponss 
destinata Michaeli despotae, quarto consanguinitatis gradu con- 
tingebat Annam alteram, filiam sororis patris sui, nuptam Nice- 
phoro despotae, Michaélis despotae germano; et quia Nicephorus 
et Anna coniuncti matrimonio pro uno censebantur, etiam Nice- 
phoro et consequenter Michaéli eius fratri totidem affinitatis gra- 
dibus admovebatur. porro Michael Annae uxori sui fratris affi- 
mitatis gradu secundo iungebatur, quia suo germano eius viro se- 
cundo consanguinitatis gradu iunctus erat. aífinitatis quippe gra- 
dus, ut theologi et iuris Canonici consulti haec tractantes do- 
cent, pari passu sequuntur gradus consanguinitatis. ut ergo con- 
sanguinitatis primus gradus est qui parentes inter et liberos inter- 

' eedit, secundus fretrum ad fratres, tertius fratris sororisve filio- 
rum ad patruos avunculos amitas et materteras, quartus coms- 
brinorum ad consebrinos, ita et affinitatis numerantur totidem; 
quales revera in hac filia Michaelis Augusti respectu sponsi ei de- 
stinati Michaélis despotae numerabantur. unde ex hac perte, vt 
ait historicus, quatuor erant συνοικεσίου sive affinitatis gradus, 
ex parte vero spoiisi ipsius Michaélis despotae respectu fratris eius 
Nicephori et eius coniugis Ánnee natae ex sorore Michaelis Augu- 

P 477.s5ti, duo; quia ut consanguinitatis gredu seoundo connectebatur 
frater Íretri, ita secundo pariter affinitatis gradu coniungebantur 
levir et fratria, haec mens hnius lod est; circe quem notanda 
venit duplex Graecorum illnis.temporis a Latinis hodiernis discre- 
pantie. prior est quod, ut himc apparet, apud Graecos tunc 
affinitas affinitatem pariebat,; cum in usu iam ecclesiae Latinae 
nihil prohibeat quominus aliquis ducat uxorem sororem uxoris 
fratris sui: altera quod in numerandis cognationis et aífinitatis 
gradibus parentes nunc non imputentur, sed primus gradus con- 
stituatur in fratribus, cum, ut numerat hoc loco noster, necesse 
sit primum gradum fespectu pattis ac matris poni, secundum re- 
spectu frátrum ac sororum. sic enim tantum Nicephorus despota, 
qui filiam sororis imperatofis in matrimonio habebat, ab ipsius 
imperatori filia quarto affinitatis gradu distare poterat, prout hic 


p. 448 v. 92. quando ücente Jsaacio fugusto ete. rem 
bic indicatami fuse narrans Georgius Acropolita (Historiae suae 
c, 11 p. 10 ed. Reg.) in sumima docet Isaacium Augustum in Bul- 
garos, qui auctore rebellionis Asane ἃ se defecerant, expeditione 
suscepta, Ásanem cum. praesidiis arta obsidione cinxisse intra op- 
pidulum Strimobum dictnm, ἐντὸς τοῦ πολεχνέου οὗ δὴ τὸ ὄνομα 
«ΣΣερένοβοσ. .: videtur snplificata deinde ab Asane victore haec c- 
vitks, quippe quam roster Ternebum vocans, regumm Balgariae 
mrbem fuisse nom semel indicat. pergit Atxopolita dicere, cum 





"ww ^ AJ A — UU&c we Cue Ὁ. 4A— 7 — 


LIB. Il. NOTAE, 681 


iu extremo discrimine res Asanis et Bulgarorum eesent, quos ne in 
lsaacii Augusti potestatem mox venirent nulla res prohibere huma- 
nitus poterat, exisse ab urbe obsessa quendam specie transfugam, 
qui trepide imperstori nuntiaret mox irrupturos in eius castra 
maximo numero Scythes; quo ille indicio perculsus nocte repente 
obsidionem solvens fugit ab oppido postridie dedendo, et eiusdem 
proditoris etiam in fugae via consilium fraudulentum sequens se 
suosque coniecit in angustias, ubi mox plurimi & paucis misere 
oppressi sunt Bulgaris, qui ex composito in circumventós irruen- 


.tes Romanos plerosque caedunt, imperatore cum non multis aegre 


se in tutum recipiente, omni apparatu et imperatoria supellectili 
hostibus relicta. οἵ δέ, ait Acropolita, diaco0fvzsg μετὲὶ τοῦ fja- 
σιλέως γυμνοί τὸ ἦσαν καὶ dAlyos πάνυ. ἐντεῦθεν ἐφυσιώθη τὸ 
φῶν Βουλγάρων φῦλον λείαν πολλὴν ἐκ τῶν Ῥωμαίων κερδῆσαν, 
ἀλλὰ δὴ καὶ ἐκ τῶν βασιλικῶν παρασήμων τὰ τιμιώτερα τάς τε 
ydo τοῦ βασιλέως πυραμίδας ἀνελάβοντο καὶ φιάλας τῶν ἐπισήμων 
καὶ χρῆμα εἷς πλῆθος καὶ αὐτὸν δὴ τὸν βασιλικὸν σταυρόν etc. 
haec sunt quae noster hic vocat ipea insignia imperii. in quibus 
quod τὰς τοῦ βασιλέως πυραμίδας imperatoris pyramides Acro- 
polita numerat, lucem accipit ex alio eius loco, Hist. c. 40 p. 

ubi de Theodoro Ángelo imperii insignia deponente sic scribit: τ 
μὲν γὰρ ἐρυϑρὰ πέδιλα ἀπεβάλλετο καὶ τὴν περιμάργαρον πυρα- 
μίδα, εἷς ἣν καὶ λίϑος ὑπερκάθηται πόκκινος, βασιλικὰ ταῦτα 
σύμβολα. hoc estex versione doctissimi interpretis: namque ru- 
bri calcei dimissi, et unionibus interetincta pyramis, euper quam 
lapis rubeus emicabat , quae imperatorum ineignia eunt, 

c. 10 et 11. Quae hic narrantur de Vecco libere causam 
peuperum iniuste oppressorum agente cum Augusto, ἃ quo ea 
Occasione pessime tractebatur, palam ostendünt quam ille vir 
alienus ab omni adulatione fuerit, et quam certum sit, ea quae 
pro ecclesia contra Graecos schismaticos egit dixit scripsit, pur- 
gata videri debere ἃ suspicione fuci ac fraudis. de stauropegiis 
fuse agimus in Glosserio, ubi et vide de Colybis capitis 12. 


p. 468 v.18. me neutiquam passurum addi symbolo etc, P 478 


nunquam exegerunt Latini a Graecis ut particulam et ipei fi/ioque 
symbolo Nicaeno adderent, modo fidem ipsam processionis Sancti 
Spiritus ex patre et filio tenerent, et Romanam ecclesiam fateren- 
tur non peccasse cum ad declarandum expressius dogma verbum 
illud filioque symbolo addidit. haec duo si praestent, qui e 
schismate Graecorum redeunt, nibil aliud ab iis requirendum 
sanxit etiam Clemens VIIL, cuius ea de re decretum memini me 
legere apud Possevinum in Apparetu. vide quae superius annota- 
vimus adc. 11 1. 6. nihil ergo mirum si Michaél imperator gna- 
rus quid vere Latini peterent, et videns spargi a schismaticis in 
populum vanos metue, quasi iuseurus statim papa foret ut in 





682 OBSERVAT. PACHYMER. 


omnibus Graecis ecclesiis symbolum deinceps cum additione vocum 
vocabulo filioque aequivalentium cantaretur, praemunit animos, 
profitens se neutiquam id passurum. consentanee his et Graed 
loquuntur in concilio Florentino sess. 25 p. 508 ed. Reg. τὸ τῆς 
προσθήκης, ἡμεῖς oU δεξόμεθα πώποτε ταύτην, ἀλλ᾽ ἐγχωροῦμεν 
ὑμῖν ἔχειν ταύτην ἐν ταῖς ὑ ὧν ἐκκλησίαις, οὐ μὴν ἐν ταῖς τῆς 
ἀνατολῆς. καὶ λέγομεν ὅ ὅτι ἀνάγκης κατεπειγούσης ἄνεπεύξατε τὸ 
σύμβολον" καὶ οὐ "λέγομεν ἣν ἐκ τοῦ υἱοῦ φωνὴν ἢ ἢ ἑτέραν -πίσειν 
ἢ προσϑήκην τινά, ἀλλ᾽ εὐσεβῆ καὶ σαφήνειαν τοῦ εἐἐμετέρου 

συμβόλου. καὶ εἰσὶ τὰ ) σύμβολα ἀμφότερα εὐσεβῆ, καὶ τὐμονοη- 

μένα λέγεσϑαι ἐν τῇ τῶν Ῥωμαίων ἐκκλησία, καϑαὶς μεῖς ; λέγετε, 

καὶ ἐν τῇ ἀνατολικῇ, καϑὼς αὐτοὶ “μεῖς ἀέγομεν. «αἱ οὕτω γε- 

νέσθω ἡ ἕνωσις. ὧν additione: noe illam nunquam ; 

sed eam vobis in vestris ecclesiis habere permittimus, nom autem 

in. Orientalibus; dicimusque eymbolum a vobis explicatur ne- 
cesaitate cogente; et vocem illam ex filio non esse aliam fidem 

aut aliquod additamentum , sed piam et noetri eymholi explana- 
tionem; et esse utrumque symbolum pium et eiusdem sententiae, 

ut in ecclesia, Fomana recitetur sicut voe dicitia et in Orientali 

ut nos ipsi dicimus, atque ita faciendam unionem. 


p.460 v. 8. οὐ προΐσχετο ὅλως αὕτη τῶν ἱερῶν πραγμάτων 
ἐνάξιον. hinc apparet existimasse Graecos in formula abdicatio- 
nie aut depositionis alicuius ex episcopali dignitate necessario, ut 
valida censeretur, exprimi debere, eum qui deponitur indignum 
eo loco et ineptum officio esse. quae causa fuit Nicetae episcopo 
Heracleensi misso a synodo ad Arsenium patriarcham, postquam 
is ab ecclesia fugiens in monasterium recesserat, ut ab eo cessio- 
nem patriafchatus exigeret, causa, inquam, haec ei fuit instandi 
ut in formula abdicationis, quam Arsenius libenter dabat, expri- 
meretur indignum eum sacerdotio fuisse, ἀνάξιον τῆς ξερωσύνης, 
idque elg τὸ τῆς παραιτήσεως εὔλογον, μὲ viderctur idonea ces- 
eionis causa, prout narratur a nostro p. 116 v. 4. 


p. 461 v.19. iserat tunc Urbanus. demonstrabimus infe- 
rius l, 3 c. 10 in Chronico, δὰ annum 1279, non Urbanum tunc 
fuisse papam, sed Nicolaum II, ut memoriae aut calami lapsus 
hic agnoscendus sit, errore tamen in omnia exemplaria diffuso. 


p. 467 v. 5. δῶρα μὲν δέκτο. sumpta haec ex Homero Iliad. β 
v.490: ἀλλ᾽ ὅγε δέκτο μὲν ἰρά, πόντον δ᾽ ἀμέγαρτον ὄφελλεν. 
unde et correximus quod in ms vitiose legebatur ὥφελλεν. 


P479 . p.469 v.17. oraculum insculptum marmori etc. hoc ora- 
culum Gregoras describit l. 5 p. 67. nes hic illud ex margine co- 
dicis Barberini repraesentamus cum nomine auctoris. a Gregora 
taciti, etiam paulo auctius. nam haec verba καὶ và παρ᾽ Hoa- 
κλείου πολίχνιον apud Gregoram non cemparent. 








LID.IL NOTAE. ' 683 


Οὗτος ὁ χρησμὸς Παυσωνίου προέδρου. 
Τὴς δὲ πόλεως Τράλλεων τὸ κάλλος χρόνοις ἐσεῖται σβεννύμενον. 
τὸ δὲ πολλοστὸν ταύτης καταλειφϑὲν ἐν ὑστάτοις ἐκφοβηϑήσεται) 
Gregoras legit ἐκβοηϑήσεται) ἔϑνει ἀνάρχῳ, ἁλωθήσεται (Grego- 
ras ἁλώσεται) δὲ οὐδαμῶς. εἶτα ἀνακαινισθήσεται παρὰ δυνα- 
toU Νικωνύμου, ὃς ὀκταπλὴν ἀγλαῶς évdda ( Gregoras ἐννάδα et 
in margine ἐννεάδα) βιώσει δίσκων, καὶ τρὶς ἑπτὰ κύχλων πόλιν 
“Ἀττάλου λαμπρυνεῖ, καὶ τὸ παρ᾽ Ἤρακλείου πολίχνιον" ᾧ καὶ πό- 
λεις ἐσπέφιαι ὑποχύψουσι, καὶ ἀγέρωχοι ὑποκλιϑήσονται παιδικῶς. 

Hoc est oraceudum Pausaniae praesidis. 
Urbis vero Trallium decor temporibus erit extinclum. tenues ta- 
men eius reliquiae in, ultimis exterrebuntur a gente sine princie 
pate: at nequaquam capientur.  renovabitur autem a potente 
cus a victoria nomen, qui octuplex splendide novenarium vivet 
discorum, et ter septem. orbium civitatem Attali illustrabit , et 
quod ab Heraclio oppidulum ; cui et urbes Occiduae eubiacebunt, 
et feroces subiicientur pueriliter, 

Verti, ut in oraculis fieri debet, κατὰ πόδα, ad verbum, 
singulos exprimens apices. iudicium de ipso vaticinio, verumné 
sit an fictum, quod suspicatos et Pachymerem et'Gregoram video, 
tum si verum, quo eius ἀπόβασις pertineat, lectori relinquo in- 
tegrum, 


p.470 v.7. in/fatis erat. vide quae notavimus ad p. 104 
v. Q5 et p. 189 v. 18, item ad p. 999 v, 8; quibus haereticam do- 
ctrinam fatalis necessitatis liberum arbitrium perimentis resecimus, 
si forte. hic illam scriptor schismaticus indicatam vellet, 

p. 478 v. 98. edicti sententia. videtur hoc edictum impe- 
retor inchoasse ab illis 8. Gregorii Nazisnzeni verbis quae sio in 
oratione contra Eunomianos legantur p. 196 et 196 ed. Graec, 
Besileens. μνημονευτέον γὰρ ϑεοῦ μᾶλλον ἢ ἀναπνευστέον. quod 
deinceps hic historicus culpst orthodoxum patriarcham Veocum, 
quia is seriptie refellere schismaticos sit aggreseus, schismaticae lo- 
ligimis succus est, nullo satis specioso tectorio lividam relignita- 
tem velens. itaque oblitus qnam magniſioe antea praedicaverit 
nobilem et liberam Vecci indolem ab omni adulandi servitute dis. 
iunctimimmm , nunc, si superis pldcet, eum exbibet Persa quovis 
abiectiorem in assentando, predigam titelorüm, et nihil sibi fa- 
cientem reliqui in extollendo honoribus indebitis Ephesimm, cu- 
ius opera egeret, antistitem, quo ita sibi eum devinceret. ; 
bit, inquit p. 479, ad Epheeinum, eumque, ut ipea inscriptione 
demereretur ,, non simpliciter ἱερώτατον, qui eode tíéulus epieco- 
pis tribui, eed. πανιεραάξτατον in fronte literarum nuncupat. ita 
Pachymeres; qui videtar haec scribens nunquam legisse librum 
in Greecía notissimum, Liturgiam Chrysostewi, in qua eacerdos 
oslebrans vbce sublata dicit μνήσϑητε, κύριο, πανωρωτάτου μη- 


684 OBSERVAT. PACHYMER. 


τροπολίτου ἡμῶν τοῦ δεῖνος: menento, domine, 'πανιερωτάτον 
metropolitae noetri N. et iterum mox τοῦ δεῖνος ssavitQestasos 
μητροπολίτου ἢ ἐπισκόπου ὅστις ἂν j, IN. panhierotati metropo- 
litae aut episcopi , quicumque sit, quodsi —— — 
ad aram, et in sacro ornatu Christi personam repraesentantem, 
non dedecet πανιερωτάτου deferre titulum cnilibet episcopo, quis 
patriarchae privatas literas ad Ephesinae antiquissimae et honora- 
tissimae sedis antistiten danti putet vitio vertendum si tal cum 
P 490 titulo compelleverit ? ergo alia quidem schiematici obiiciant Vecce, 
si habent: αὕτη ydQ ἡ μήρινϑος οὐδὲν ἔσπασε. 


p.482 v. 18. enimvero ecandalorum etc. satis audacter, 
ne dicam impudenter et impie, schismaticus hic scriptor sanctos 
ecclesiae patres scandalorum magnorum causas dedisse ait, dum 
sacrum dogma de processione Spiritus Sancti ex patre per filium, 
hoc est simul etiam ex filio, recte et orthodoxe explicant. quanto 
sapientius faceret, si cum Vecco, quem hic immerito culpat, exe- 
rentem se veritatem, quam prius ignoraverat, admitteret, et cnm 
Latinis prefiteretur rem a suis ipsis Graecis patribus, ut fatetur 
ipse quoque, manifeste traditam. 

p. 484 v. 16. ili ergo ambo soli gloriam ete. — quod bic 
vides laudari pertinaces in schismate usque ad perpetiendam eſffo⸗- 
sionem oculorum, imputa vitio historici palam, ut dictum est, 
schismati addicti. et pertinere huc puta sapiens effatum Sancti 
Cyprieni, haereticos, qui pro sui erroris defensione dire mortem- 
ve paterentur, non gloriem martyrii mereri, sed poenam luere 
perfidiae. 

p. 495 v. 27. Constantinum Acropolitam a patre magno lo- 
gothata acceptum, — videri poterit cuipiam Georgium Acropolitam 
magnum logothetaem hoc tempore iam fuisse mortuum. id enim 
ex duobus hic positis potest astrui. prius est Constantinum hunc 
avereum se a pace ecclesiarum palam tulisse; quod nou est veri- 
simile facturum eum, si pater eius, pacis eius quasi auctor et 
studiosissimus, viveret. alterum, imperetorem Constantino suc- 
censentem eo nomine rem ad petrem iuvenis non detulisse et ei 
filium castigandum nonycommieisse, — sed ad primum dicimus mi- 
rum non esse Constantinum a patre dissensisse, cum superius 
Pachymeres docuerit in singulis ferme tunc familiis paria conti- 
gise, certe in ipsa imperatoria videmus Eulogiam Michaélis Au- 
gusti germanem carissimam palam in ipsum ob pacem factam in- 
surrexisse, et alios consanguineos etiam usque ad carceres excae- 

*  cationes et necem ipsam pertinaces in schismate fuisse. ad secun- 
dum respondeo forte abfuisse tunc ab aula Georgium magnum 1o- 
golhetam, legatione aliqua vel provinciali praefectura alibi us- 
piam detentum,  supervixisse porro illum Michaéli, et ab Andro- 
nico propter legationem ad papam et ad concilium Lugdunense 








"A A OUO 9 om — — 007 7 


— — 
— — 


Ww. c9 


L 


LIB. IL, NOTAE. ΄ 688 


* pro ie obitam in iectum, disertissime tradit 


idoneus euctor Demetrius Baüles Cabaces ex Plethone Gemisto, 
qui videre potuit quae dicit, cum Constantinopoli sub Michaele et 
poet hunc sub Andronico vixerit, etiam a Pachymere memoretus, 
vide quae notavimus ad p. 814 v. 2. 


p. 496 v. δ. in Mcropolita quidem ulciscendo iram in potestate 
uit. scio visum iri cuipiam Graeca illa xal κρείττων τῶν κατ᾽ 
ἐκεῖνον τὸν θυμὸν ἦγε non id quod sonat versio, sed quasi con- 
trarium sonare. verum adversativa quae mox sequilur, τῷ δὲ 
ἹΜουζάλωνι xal λίαν χολούμενος, hoc intelligi quod expressimus 
in prioribus verbis indicat , quantumvis illa huc invita pertrahan- 
tur, plane siquidem significare vult auctor diverso ac fere con- 
trario modo se gessisse Áugustum cum duobus hisce, Constantino 
Acropolita et Theodoro Murzslone; quare diserte affirmans effu- 
sam in hunc ab eo totam acerbitatem irae, hoc ipso necessitatem 
nobis imponit intelligendi mitius egisse cum altero, et in eo mul- 
tando iracundiae fraenum attraxisse, utcunque id non clare ar- 
chetypa exprimant. quamquam si quis penitius introspiciat, con- 
fido deprehensurum etiam ad expressam a nobis sententiam Graeca 
satis posse accommodari *). 


p. 498 v. 18. ad Montem Nigrum. supplevi ad illa Graeca P 481 


τὸ μέλαν vocabulum ὅρος montem. erant enim in Monte 
Nigro monechi plurimi, et ad capessendam monasticam professio 
nem accommodatus ille locus. itaque ilic monachus olim vixe- 
rat Germanus postea patriarcha, ut noster docet p. 280 v. 9. 
Theodosius item princeps, deinde patriarcha Antiochenus, ut ha- 
betur l. 5 c. 24. poterat et ad τὸ μέλαν subintelligi σχῆμα, quod 
vestis monachorum per Orientem nigra esset: sed verbum κατα- 
φυγεῖν commodius refertur ad locum quam ad vestem. πος ob- 
stat coniecturae quod hic dicitur, exactum a Cotanitza (haud 
dubie ab Augusto) ut statim vestem sacram indueret. nam hinc 
potius apparet petitam nomine Cotanitzae ab imperatore faculta- 
tem eundi ad Montem Nigrum: sed hunc veritum ne is sic dimis- 
$us alio abiret, exegisse ut statim se alligaret monastica professio. 
ne sacro habitu induto, quod ille nil recusans fecit. 


p.505 v.90. ut imperator cum euis.... anathemati eubii 
esrentur. recitatur ab Odorico Raynaldo haec excommunicatio- 
nis in Michaélem Paleeologum sententia δὰ annum 1281. ubi 
quamquam culpatur Palaeologus quod pacta ex fide circa concor- 
diam ecclesiarum non explesset, heud tamen facile adducor ut 
credam, quod illic vir ille doctissimus videtur opinari, culpam 
imperatoris in eo sitam, quod, sicut promiserat, non eflecisset 


*) εἴ. Obs. ad Andronie. l. 2 c. 1. 


686 OBSERVAT. PACHYMER. 


αἱ Graeci particulam filioque symbolo adderegt. non enim repe- 
rimus id ab eo exactum aut ipsum recepisse; annotavimusque su- 
perius ad c. 15 huius libri, ecclesiam Latinam satis habuisse, si 
Graeci dogma ipsum processionis Spiritus Sancti etiam ex fiho 
profiterentur , et Latinos agnoscerent iusta ex causa declarations 
expressioris verbum illud symbolo Nicaeno addidisse, non prae- 
eipiendo ut ipsi pariter illud adderent, fuere autem alia quibus 
merito suspectus aut etiam convictus fictionis videri potuit Palaeo- 

logus; puta vexationes Vecci orthodoxi patriarchae, quae illum 

ad ultro abdicandam dignitatem coégerunt, narratae a Pachymere 

hoc libro a c. 10 ad 14. et quod aut nescivit aut dissimulavit no- 

ster, coniuratio imperatoris Michaélis cum Siculis et Petro rege 
Aragonum contra Carolum Apuliae et Siciliae regem a sede apo- 
stolica probatum, cujus Gregoras meminit et alii temporum illo- 
rum scrptores relati in. Ánnalibus Ecclesiasticis ab Spondano et 
Raoynaldo ad annum 1280 et sequentem. quo pertinet quod istam 
in Michaélem excommunicationis sententiam perlatam instante 
Carolo rege historici rerum illarum memorant, ut ibi licet videre. 
cogitasse autem Palaeologum hoc suae damnationis nuntio percul- 
sum cuncta quae pro concordia ecclesiarum hactenus egerat re- 
scindere, quod hic noster affirmat, non est prorsus inverisimile 
in homine quem apparet politicis maxime rationibus et metu in- 
fensae sibi potentise Caroli regis ad istam tractationem adductum. 
tamen id eum non fecisse testatur hio noster. et ipei Greed 
schismatici persuasum habuerunt ipsum usque ad mortem in fide 
concordiae perstitisse; quae causa ipais fuit eum honore sepulta- 
rae fraudandi, 


p. 591 v. 16. Acropolita magnus logotheta dum vivere. 
haec indicant scripsisse ista Pachymerem sub Andronico, et qui- 
dem multis annis post mortem Michaélis Áugusti. nam Georgius 
Ácropolita mortuus est in carcere, in quem coniectus fuerat ab 

. Andronico sub initium eius imperii, quod schismaticis assentiri 
nollet, in eoque constans perseveravit per plures annos, repu- 
diata libertete et restitutione in integrum oblata ei ab imperatore 

P 482 si deficere a communione Romana vellet, in qua denique diem 
obiit confectus aerumnis dei causa toleratis, vide quae superius 
notavimus ad c, 98 1. 4. 


p. 081 v. 16. τὴν ψυχὴν ἀφίησιν. post haec Vatic, cod, 
haec subiungit: ó μηδὲν τὸ παράπαν πώποτε τεϑνήξεσϑαι προσδο-- 
κήσας, διὸ καὶ ὅρκους τοὺς ὄνομα ϑεοῦ φέροντας εἰς οὐδὲν ἐλογί-- 
ftro, καὶ ἀδικίαν καὶ φόνους καὶ τιμωρίας ὡς κώνωπος πρᾶξιεν 
4γεῖτο" ὅμως ἔκειτο νεχρός, καὶ δάκρυσι τῶν οἰκείων ἐβρέχετο. 
qui nunquam, se moriturum crediderat, ideoque iuramenta dei 
norien ferentia nihili duxerat, iniurias vero, caedes et suppéicia 
eaeva, quasi non iis homines sed culices laederantur, exercuerat. 


— m m —— 0-—— 


— — — — ὦ πα, “πὰ ἣν — — — - τα -— — — — 


LIB, IL. NOTAE, 687 


ie tamen, iacebat mortuue εἰ Jacrimie domesticorum rigabatur, 
haec cum in neutro codicum optimorum reperiantur, non puta- 
mus esee Pachymeris, sed interpolatoris et paraphrastae, quem 
scimus et alia praeter auctoris mentem inseruisse. mmoderatior est 
enim noeter historicus quam ut eic atrociter insultasse putandus 
sit mortuo principi, cuius bona malaque libere, sed citra mali- 
guitatem in hac historia expressit. megna et vera laus est Mi- 
chaélis Palaeologi inter multa, quae nec dissimulari nec probari 
possunt, perperam facta, pacem et concordiam ecclesiarum inde- 
fesso ad extremum studio ursisse. et merito eum hac praecipue 
re Ioanni Batatzae praecelluisse Georgius Metochita affirmat ora- 
tione prima historica. ait ibi eum magna spe generosae indolis, 
cum cura peculieri ad summas quaeque educatum sub Ioanne Ba- 
tatza, non parvo etiam ipsius principis favore, πᾶν ἐν ἀριστοβου- 
λίαις καὶ ἀριστοπραξίαις κατωρθωμένον αὐτῷ cuncta eius rectissi- 
me consulta optimaque acta imitando expressisse , καὶ ἐκμαγεῖον 
γεγονέναι τῶν τούτου πλεονεχτημάτων et ad vivum expressam 
imaginem evasiase decorum illius, mox addit eundem Ioannem 
longe a Michaéle superatum, praesertim eo quod, quam ille solum 
cogitaverat et mentione dumtaxat prima informaverat ecclesiarum 
pacem, hic consilio conatu perseverantia denique peregit, et fa- 
ctam, quoad in vita perstitit, tenuit, quare totis habenis albas 
idem Metochita eloquentiae quadrigas in eius laudes velut in cam- 
pum rhetorum Marathonium admittit, οὗτος , inquiens, ó κλεινὸς 
ἐν αὐτοκράτορσι Μιχαήλ, τὸ μέγα τῆς nag καὶ ἑσπερίου λήξεως 
ὄνομα, μᾶλλον δὲ τῆς οἰκουμενικῆς τετραμερείας,, τὸ ) φοβερὸν καὶ 
ἀγακλεὲς περιθρύλλημα, Ó τὴν εὐσεβείαν ἀρραγής, ὁ θερμὸς τὴν 
σρὸς θεὸν πεποίϑησιν καὶ ἀδίστακτος, Ó παρ "me αὐτοῦ τὸ fio- 
σιμον πρόβλημα τὴν εἰλικρινῆ πίστιν ποιούμενος καὶ à ὅσα τῆς ἀμω-" 
μήτου πίστεως σύμβολα πρὸ παντὸς ἔργου πρὸ παντὸς διανοήματος 
καὶ βουλεύματος ἐν παντὶ τρόπω τε καὶ καιρῷ, ἐν ταὐτῷ τῷ κα- 
ϑθεσϑῆναι καὶ ἀναστῆναι καὶ μέχρις αὐτοῦ τοῦ τυχόντος κινήματος 
4) βαδίσματος, sj ἀκάματος φρήν, ὁ μεγαλόνους ἄνϑρωπος καὶ 
οὐράνιος, ó μεγαλουργὸς καὶ μεγαλεπήβολος, δ Κομνηνοφνὴς 
Παλαιολόγων βλαστός, καὶ σύμπαν ἀξιοϑαύμαστος. inclytus in 
imperatoribus Michael, magnum Orientalium et Occiduorum 
tractuum. nomen, aut potius quatuor mundi cardinum terror et 
gloria, pietate constantissima, f f ducia in deum ardente pariter 
et immutabili; qui per totam vitam scopo illustri sibi proposito 
fidei sincerae, cuncta quae ad hanc conducerent , quae illam 
quomodocumque referrent , prae omni opere cogitatione consilio, 
omni modo et tempore, sedendo, surgendo, in omni motu ac 
passu epectavit amplexusque est, — indefeasa mene , magnorum 
Aomo sensuum, coelestis, magna operatus, ingentia conatus; 
Comnena mixtus stirpe Palaeologorum surculus, plane admi- 
ratione dignus. haec ibi Georgius Metochita; quae nos encomia 


688 OBSERVAT. PACHYMER. LIB. IL. NOTAE, 


jeudati auctoris, orthodoxi quippe confessoris, qui tetrum a 
schismaticis carcerem pro fide apostolica Romana multis annis us- 
que ad mortem invicta constantia sustinuit, mortuo imperatori 
nostro pro funebri laudatione impendimus, sic prout possumms 
ἀντισηκοῦντες compensantes conviciorum plaustra, quae passim 
in eum effundunt Graeci schismatici et Latini haeretici, perfectam 
ab eo ecclesiarum Orientalis cum Occidua conciliationem livore 
Satanico indignantes, 


P 483 p. 632 v. 9. eigillum quod adhibere obsignando consue- 
verat. codex Barberinus formam efífingit huius characteri ia 
hunc modum. . 


praeter eam porro quam affert hic Pachymeres huius J7; triplicati 
rationem , ex divina praenotione exitus Michaélis Palaeologi peti— 
tam, fuisse aliam oportuit in mente ipei Michaili, utique ignaro 
diei ac loci suae mortis, cum eam ultro ac libens assumpsit. pu- 
tarim equidem eum per istud tertio repetitum II; voluisse indicare 
id quod initio huius libri monuimus, esse se Palaeologum non ex 
patre solum sed etiam ex matre, ac propterea maiori litera JIi in 
medio posita se ipsum repraesentasse, aliis duabus a dextra et si- 
nistra parentem utrumque significantibus. nam Palaeologum si- 
guificare ista II; indicat litera Α in ventre medii posita, 





ΎΎ es v M 





PETRI POSSINI E 5. 1. 
OBSERVATIONUM 
PACHYMERIANARUM 
LIBER III 


CAPUT L 
De nominibus mensium α Pachymere usurpatis. 


Qu. noster historicus, praeter morem usumque caeterorum, in P 485 


mensibus appellandis novat, ea etsi videri poterant ad grammati- 
cam pertinere rationem, hic tamen exponenda potius quam in 
Glossario putavi, quia errorem in chronologia obtrudere lectori 
poterant nisi de iis praemoneretur. cum enim quis exempli gratia 
legeret inauguratum imperatorem Michaelem Neomenia Hecatom- 
baeonis, vix posset, veris ac vulgatis praeoccupatus notionibus, 
aliud animo subiicere quam Iunii aut Iulii mensis id kalendis fa- 
ctum. atqui erraret ita credens toto coelo, et brumam in solsti- 
tium aestivum, lanuarium in Quintilem temere transferret. edis- 
seratur hic igitur in limine Pachymeriana nomenclatio mensium, 
ne qua cuipiam in hoc genere hallucinatio obrepat, 


'"EKATOMBAIQAN. p.96 v. 16 ἑκατομβαιῶνος νουμηνία. 
in margine utriusque codicis B et Α notatur Ἰανουαρίον. quod. 
solum in contextu Vaticanus exprimit. idemque constanter ob- 
servatur ubicumque alias ἑκατομβαιῶνος nomen ponitur. ἔχατομ- 

αἰών vocabulum antiquum eet primi mensis in anno Attico, ab 

ecatombis sive sacrificiis centum boum, quae auspicandis anni 
novi kalendis solemni ritu fiebant, deductum. verus in coelira- 
tione situs huius mensis, ut fuse demonstrat doctissimus Petavius 
tota desctiptione anni Attici, praesertim c. 11 1. 1 de doctrina 
Temporum, fuit circa τροπὰς θερινάς, eoletitium aestivum. unde 
Graeci auctores classici, qui res Romanas tractarunt, hecatom- 
beeonem cum mense Iuliani anni Iunio fere comparant, Ianuario 
autem luliane potius Gamelionem opponunt. recentiores autem 

Georgius Pachymeres I. 44 


690 OBSERVAT. PACHYMER, 


expeditius Romana nomina Graecis literis exprimunt, "Ieyovdotos, 
Φεβρουάριον , ἽΜαρτιον, et sic de caeteris scribentes: nam aho- 
qui Graeci menses lunares exacte respondere lulianis minime lu- 
naribus nequeunt, mostro tamen Pachymeri visum est nulli tri- 
tam veterum aut iuniorum viam insistere. ac cum fere caeteri 
ἑκατομβαιῶνος voce Iunium eut [ulium designent, ipei libuit id 
nomen [anuario tribuere. in quo satis apparet quam rationem 
sit secutus, quia enim primum anni Attici mensem ἑκατομβαιῶνα 
P 486 sciebat dictum, isto quoque vocabulo fas sibi putavit primum 
item Romani anni mensem appellare, parum curato discrimine 
tempestatum. ac eimilem in aliorum etiam nomenclatura men- 
sium licentiam usurpans implicuerat lectores suos ambiguitate per- 
incommoda, nisi eius librarii succurrissent notando fere ubique 
in ora marginis vero nomine mensis indicati, 
AHNAISN. p. 806 v. 11 ἡ μηνὸς ληναιῶνος δευτέρα. 
in margine amborum optimorum codd. B et Α εἴ in contextu V 
Φεβρουαρίου scribitur. ac res ipea loquitur Februarium huc 
signari, cnius die secunda festum ὑπαπάντης, quod purificatio- 
nem beatae deiparae Latini dicimus, celebrari manifestum est, de 
hoc autem festo hic noster agit nominatim. unde autem in men- 
tem ipsi venerit Februarium “Ζηναεῶνα vocare, difficilis coniectn- 
ra est: neque enim ullus Átticorum vulgo memoratorum ac ne 
Macedonicorum quidem, Bithynicorum, Pythicorum aut omnino 
ullius Graece locutae gentis mensium hoc nomen, quod sciam, 
fuit. scribit quidem Petavius l. 1 de Doct, Temp. c. 84 Bovxa:toy 
Boeotorum primum mensem “ηναιῶνα vocari ab Hesychio. verum, 
quod viri summi pace dixerim, id apud Hesychium non lego, 
Joco quem ipse citavit, verbo scilicet “Μηναιών, ubi contra sic 
scriptum extat: Δηναιὼν μήν. οὐδένα τῶν μηνῶν Βοιωτοὶ οὕτω 
καλοῦσιν. εἰκάξει δὲ ὁ Πλούταρχος Βουκάτιον" καὶ γὰρ ψυχρός 
ἔστιν. ἕνιοι δὲ τὸν Ἑ, μαῖον, ὥς μετὰ Βουκάτιόν ἔστιν " καὶ γὰρ 
᾿Αϑηναῖοι τὴν τῶν ληναίων ἑορτὴν ἐν αὐτῷ ἄγουσιν. hoc est: 
Lenacon mensis. nullum. mensium Boeoti sic appellant. | indi- 
cat autem Plutarchus Bucatium: nam et frigidus est, aliqui 
vero Hermaeum qui post JBucatium est: etenim Athenienses Le— 
naeorum festum in. ipso agunt. hunc locum Hesychii descripsi, 
quia ex illo suspicor oblatam occasionem Pachymeri Lenaeona 
Februsrium vocandi. nimirum cum inde noster didicisset secun- 
dum Thebaeorum mensem qui Bucatium anni Thebani caput sta- 
tim sequitur et 'Eouaioc Hermaeus nomen habet, aliquibus videri 
Lenaeonis quoque verbo designatum, idcirco quod circa tempus 
secundi mensis Boeotorum Athenienses Lenaeorum festum age- 
rent, putavit erudite se facturum si ansam ex eo arriperet se- 
cundi Romanorum mensis eodem Lenaeonis vocabulo signandi, 
haec scripseram cum incidi in locum Harpocrationis, ubi in Dja- 
grammate mensium Átticorum Romanorumque “ηναιοὺν ὁ καὶ ZIo- 





LIB. HILL. CHRONOLOGICUS, 691 


σειδεοῦν 6 regione opporütur Φιβρουαρίῳ. id secutum hoc loco 
nostrum credibilius est *). 

KPONIOZ. coustanter hoc nomine Pechymeres Martium 
mensem indigitat. nam p. 244 v.7, ubi sic scriptam est: τοῦ 
δ᾽ αὐτοῦ ἕτους μηνὸς xoovíov, τῶν θείων ἡμερῶν τῆς νηστείας 
τελουμένων, uterque codex B et Α e regione vocis xgovíov in mar- 
gine annotat Μαρτίου; et ieiunii quadragenarii mentio in eum 
mensem incurrentis plane Martii characterem habet. praeterea 
p. 865 v. 6, ad ea verba χρονίου μηνὸς ἐνστάντος, uterque co- 
dex ad oram libri Maesiby clere nominat. Vatic, quoque de more 
Μαρτίου pro xoovíov in contextu collocat. quod item facit. 
p. 896 v. 6, ubi haec aliorum codicum verba xoovíov ἀρχομέ- 
pov μηνός, ipse reddit Μαρτίου ἀρχομένου μηνός. αἱ dubitandi 
locus non supersit quin Martius mensis in hac historia dicatur 
sQO9iog. sed quam manifestum factum, tam obscura facti causa 
est. quid enim verisimile comminiscamur cur primus et unus 
Pechymeres vocem xoóviog in ignotissima priscis iuxta recentibus- 
que notione usurpaverit? dum aliud opportunius sagax lector ex- 
pediet, ego suspicabar nostrum, cum forte vidisset in Herpocra- 
tionis Diagrammate mensium superius laudato Hecatombaeoni pro 
synonymo Cronium apponi, et aliunde sciret Martium olim fuisse 
primum anni Homani measem (iuxta illud tritissimum Tibulli 

Martis Homani δίας venere balendae: 
exoriens noetria hic fuit annus avis), 
sed postea additis decimestri anno duobus mensibus honorem du- 
cendi annum Ianuario tribatum, Pachymerem, inquam, hoc se 
nosse gestientem ostentare , duobus mensibus quasi de primatu 
certantibus in Romano anno, vocabula duo divisisse quae Attici 
anni primo mensi convenirent. diagramma illud semel hic de- 
scribere tanti visum est. 
Ὀνόματα μηνῶν κατὼ ᾿4ϑηναίους. 

Ἑχατομβαιὼν ὁ καὶ Κρόνιος [0 Σεπτέμβριος 


ἹΜιπαγειτνειών. ὅ ᾿οχτώβριος 
Πυανεψιών ὁ Δεκέμβριος 
"Μαιμαχτηριῶν ó Ἰανουάριος 
“Πηναιὼν μα Ποσειδεών ὁ Φεβρουάριος 
Ταμηλιών ó Matos 
᾿Ανϑεστηριών ó Axolaos 
Ἐλαφηβολιών ὁ Μαῖος 
ἹΜουνυχιών ό Ἰούνιος 
Θαργηλίών ὃ. ὅ ᾿ΙούλιοςἩ 
Σκιροφοριῶν ó «Αὔγουστος 


*) cf, Glossar. alterum v. Δηναιών. 


692 OBSERVAT. PACHXMER. 


BOHAPOMIQSN. p. 257 v. ὅ βοηδρομιῶνος ἴσταμένονυ. 
uterque cod. B et A in ora libri ᾿Απριλλίου, Vatic. τότε τοίνυν 
᾿“πριλλίου ἀρχομένους Boédromionem tertium fuisse mensem in 
anno Attico demonstrat Petavius l. 1 de Doct. Temp. c. 11 te- 
stimoniis Aristotelis Theophrasti et Plinii. sed cum tertium lo- 
cum jam occupasset Pachymeris iudicio Cronius, quartum illi as- 
signavit, aut aliud est secutus quod nos latet. de re ipsa constat, 
bic Iuliani anni Aprilem intelligi, cum describatur festum ἀπάϑε- 
στον dictum, leiunio verno celebrari solitum, sabbato videlicet 
quintae hebdomadae quadragesimae, ut ostendimus in Glossario 
verbo ἀκάϑισεορ. quo die Pascha illo anno faerit, et consequen- 
ter in quem Aprilis res hic narrata inciderit, dicemus infra, uli 
de characteribus chronologicis huius historiae agetur. 

IHTANEWISN. p.408 v. 7 εἰκοστῇ μὲν καὶ Extg Ihe- 
ysipuovog. Θ regione vocis Πυανεψιῶνος codd. B et A habent 
Μαΐου, quod V de more in contextum recipit. nec dubium re- 
linquitur ex charactere mox expresso festi instantis Pentecostes, 
ut inferius demonstrabimus, quin Maius hic mensis indicetur. 
uude corrigendum videtur quod p. 270 v. 10 scribitur σευαντι- 
yog: est enim ibi in margine vox Moiov, antiqua manu, cw 
glossema recentioris manus subiungitur μεταγειτεινεῶνος. res por- 
ro ipsa et loci sententia, ut 1,3 Observationum c. 5 clare de- 
monstramus, omnino Maium exigit. 

MAIMAKTHPIS)N. p.408 v. 9 δευτέρᾳ δὲ μαιμακτη- 
QiGvog. in margine duo codd. Ἰουνίον. tertius ut solet id no- 
men contextui inserit — nec festum Pentecostes in secundam illo 
anno lunii incidens, ut suo loco docebimus, dubium relinquit 
quin lunius Pachymeri μαιμακτηριών sit. τὸ ὅτε tenemus: τὸ δεότε, 
utin caeteris, quaerendum, Davi enim sumus, non Oedipi *). 

P 488 ANOGEZTHPISN. p. 986 v. 19 ὁ ἀνϑεστηριών. ὁ regione 
in margine Ἰούλιος. V id solum in contextu habet. antea p. 149 

. v.8 ἑορτῇ τῆς ϑεομήτορος "Ἄννης μηνὸς ἀνϑεστηριῶνος. rursus 
p. 483 v. 15 τότε τοίνυν δωδεκάτῃ ἀνϑεστηριῶνος μηνός. πἴτο- 
bique codd. de more Ἰούλιον annotant. Augusti mensis Pachyme- 
rianum nomen in hec historia, quod meminerim, non extat"*). 

IAMHAIQSN. p.896 v. 29. γαμηλιῶνος μηνὸς. codd. B et 
À e regione adscribunt Σεπτεμβρίου, sHente praeter morem V, 
qui hoc comma transilit. antea p. 999 v. 8 μὴν δὲ ἐφειστήχει 
τότε Γαμηλιών, ἤγετο δὲ sj τοῦ τιμίου σταυροῦ ξορτή. festum 
exaltationis S. crucis 14 Septembris etiam a Graecis celebratum. 
consueta et ibi codd, admonent. sed satis ex Festi mentione in- 
telligitur September. 


cf. Glossar, alter, v. Μαιμακτηριών. 
**) cf. Glossar. alterum v. —— 








LIB. IL, CHRONOLOGICUS. .. 693 


EAAOHBOAION. p. 894 v. 19 ἐλαφηβολιῶνος Sxty μη- 
vog. suggerunt, ut solent, codd. B et A in margine Latinum 
mensis nomen Ὀχσεώβριον, Octobrem, quem et ipse locus per se 
indicat, cum in eo affirmetur praecedentem ἀμέσως mensem fuisse 
Gamelionem , quem certo vidimus Septembrem esse. 

MOTNTXIQN. p.818 v. 17 μηνὸς μουνυχιῶνος. codd. 
B et A μουνιχιῶνος glossema solitum adscribunt, Romanum 
mensis eius vocabulum exprimens, Νοεμβρίου Novembris, quod 
vero initium id fuisse anni verba illa ἐπιόντος ἕτους indicant, re- 
ferendum ad indictionem, quae peculiare anni principium duce- 
bat a Septembri, cum alioqui civilis anni caput in kal. Ianuariis 
fixum esset. 

ZKIPPOOOPIQN. nomen hoc apud Pachymerem ultimi 
mensis est Decembris, ut intelligitur ex verbis p. 3505 v. ἃ ὁ fla- 
σιλεὺς τοῦτον προβάλλεται μηνὸς σχιρροφοριῶνος εἰκοστῇ ὀγδόῃ. 
ad marginem e regione in cod. B scribitur Δεκεμβρίου, uti et p. 582 
v. 8, ubi de imperatore scribitur ϑνήσκει δὲ σκιρροφορεῶνος £v- 
δεκάτῃ, in margine ΖΔεχεμβρίου. quod utrobique V in contextum 
recipit. 


CAPUT IL 


Initium. imperii Theodori Lascaris lunioris, unde haec 
historia procedit , rationibus chronologicie «t coelesti charactere 
demonstratur. 

L Non possumus ex opportuniori epocha huius historiae 
esput ducere quam ex initio principatus Theodori Lascaris eo no- 
mine secundi, filii et successoris in imperio Ioannis Ducae, Ba- 
tatzae cognominati. insigniora enim quaeque de Michaele Palaeo- 
logo adhuc privato hic narrata hoc Theodoro imperante contige- 
runt, cuius praemeturum obitum statim fere Michaelis eiusdem in 
imperium evectio excepit, scio sub Ioanne quoque nonnilnl eius 
generis c. 6 l. 1 memorari: verum et id obiter insinuatum dum- 
taxat quasi praetexitur operi; et illud ipsum iure imputari Theo- 
doro potuit tantum non imperenti et apud parentem seniorem eo 
gratiae ac potentiae gradu nitenti, qualem per erat unigerito viri- 


lis adepto plenitudinem aetatis, haud dubio successori declarato P 489 


et iam nunc fere collegae tribuü recte igitur noster initio modo 
laudati capitis 7, velut historiam inde suam auspicans scribit, 


, imperante Theodoro Lasceri post patrem, Michaélem Palaeologum 


semper obnoxium affectati regni suspicionibus fuisse, quo ex fonte 
malorum omnium, quae tunc est passus, causae fluxerint. ut 
ergo limen quasi praestruamus hietorise quam illustratum imus, 
aute omnia elaborandum nobis est in constituendo praecisó tem- 
pore, quo cepit Theodorus Lascaris Iunior habenas imperii tra- 
ctare. negligentius in hoc definiendo et quasi de suo nomine za- 


694 OBSERVAT. PACHYMER, 


χυμερέστερον videtur noster historicus defunctus. sed habemus 
quos adhibeamus subsidio locupletes euctores duos, Georgium 
Acropolitam et Nicephorum Gregoram: quorum prior accuratissi- 
mus et praesens inspector, quas narrat, rerum c. 62 Hist, prioris - 
p. 56 ed. Reg. sic scribit: ἐτεθνήκει βασιλεὺς Ἰωάννης τῷ υἱῷ αὖ- 
τοῦ Θεοδώρῳ τὴν βασιλείαν καταλελοιπεὺὶς τριάκοντα καὶ τρία ἔτη 
διανύοντι. τοσοῦτος γὰρ Ó χρόνος αὐτῷ ὁπόσος τῆς πατρικῆς βα- 
σιλείας ἐτύγχανε" σχεδὸν γὰρ τῇ πατρικῇ ἀναρρήσεε καὶ ἡ γέννησις 
δκείνου ξυνέδραμεν. hoc est: obierat Joannes Jdugustus , filio 
euo Theodoro imperium relinquens annum agenti tertium et tri- 
gesimum aetatis. vitae enim eius tempora principatus paterni 
spatium aequabant, quod ferme cum patris acclamatione ortus 
ipsius concurrisset. haec ille, quae totidem verbis repetit in se- 
cundo opere, cui Chronicon compendiarium titulus est, numero 
item 52 p. 137 ed. Reg. Nicephorus Gregoras l. 3 p. 9&. ed. Basil 
de Ioannis morte et Theodori successione sic habet; ἤνυε δὲ ἕτος, 
ὁπότε ἐτελεύτα, ἑξηκοστόν, ὁπότε δ᾽ αὐτὸς τὰ τῆς αὐτοκρατορίας 
ἐνεκεχείριστο σκῆπτρα, ἕβδομον ἤδη καὶ εἰκοστόν, ὡς μόνα τὰ τῆς 
αὐτοκρατορίας αὐτοῦ γίνεσϑαι ἔτη τρία καὶ τριάχοντα, ὁπόσα δὴ 
καὶ υἱὸς αὐτοῦ καὶ τῆς βασιλείας διάδοχος ἦνυε Θεόδωρος " ὁμοῦ 
τε γὰρ αὐτὸς ἐξ ὠδίνων εἰς qug προήγετο μητρικῶν, καὶ ὁμοῦ τὰ 
τῆς αὐτοκρατορίας σκῆπτρα ὃ πατὴρ ἄρτι ἐδέδεκτο. agebat au- 
dem annum , quando est mortuus (Ioannes) sexageszmum aetatis, 
quando vero sceptra imperii in manus sumpsit , septimum iam 
et vigesimum, ut soli eius imperii numerentur anni tres et tri- 
ginta, quot tunc vitae filius eius et successor in principatu ex— 
plebat Theodorus ; simul enim hic materno partu. in lucern pro- 
ductus est , simul pater ipsius imperii recens accepti moderari 
X eceptra coeperat. ita Gregoras; qui mox adiungit Theodorum 
haud assumptum in consortium imperii a patre adhuc vivente ob 
causas quas ibi memorat, consensu procerum et exercitus impera- 
torem fuisse salutatum. 
IL. Neuter horum praecise annum expressit in aera Graecis 
vulgari, quo mors Ioannis ct Theodori successio contigit. verum 
Georgius Ácropolita cum initio suae historiae expuguationem Con- 
stantinopoleos a Latinis insignierit anno mundi 6711 et tempora 
inde diligenter numeraverit, facultatem offert certo investigandi 
 ennum quem quaerimus, obitu Ioannis, inauguratione Theodori 
notabüem. scribit is c. 4. suae hist. p. 4 edit. Reg. in hunc mo- 
dum:.fdio παρὰ τούτων (Λατίνων) ἡ Κωνσταντίνου, ἕτους μὲν 
ὄντος ἀπὸ γενέσεως κόσμου ςψια, ιβ᾽ ἀπριλίου ἄγοντος. và γὰρε 
ἔτει "Μαΐου ὄντος τῇ πόλει προσώρμησαν " ἐν ἕνδεκα δὲ μησὶ συνέ- 
βη γενέσϑαι τὴν πόρϑησιν. capta αὖ iis (Latinis) Constanténo - 
polis est anno ab orbe condito 6711, die 19 Aprilis. anno quippe 
10 mense Maio admoverunt se civitati, undecim vero post menei- 
bus direptionem fieri contigit. nni aeree Graecorum, ut inter 





-“ὦὦ» ὦ 


LIB. III. CHRONOLOGICUS. 695 


peritos convenit, reducuntur ad annos aerae Christi vulgaris sub- 
trectione annorum 5508: tot enim praecessisse mundi annos ex- 
pletos Graeci putant ante kalendas lanuarias proxime secutas 
Christi domini natalem diem. ex hac methodo conficitur expu- 
guatam a Latinis Constantinopolim anno Christi 12C3, duodecima 
Aprilis. duos inde fere annos ἀναρχία et rerum confusio miserri- 
ma inter Graecos fuit, quibus exactis acclamatur imperator 
Theodorus Lascaris gener Isaacii Angeli, et a Michaéle Autoriano 
patriarcha rite coronatur. Georgius Acropolita c. 6: δύο γοῦν 
σεαροδραμόντων ἐνιαυτῶν, καὶ ὡς δεσπότου παρὰ πάντων φημι- 
ζομένου τοῦ Δασχάριος, ἐπεὶ συνδρομὴ γέγονε κατὰ Νίκαιαν ἀπὸ 
περιφανῶν ἀνδρὼν καὶ τῶν λογάδων τῆς ἐκκλησίας, σκέψις vov- 
τῶν ἐγένετο, ὅπως βασιλεὺς φημισθείη ὃ δεσπότης Θεόδωρος. 
pulo post: ψηφίζεται οὖν πατριάρχης Μιχαὴλ ὃ “υτωριανὸς...... 
ἧς καὶ τὸν δεσπότην Θεόδωρον τῷ βασιλικῷ διαδήματι ἐταινίωσεν. 
haec ibi. contigisse oportet electionem et evectionem Theodori 
anno Christi 1205, circa mensem Aprilem. inde ineunt eius im- 
perii anni, quos idem Acropolita octodecim numerat p. 17, sic 
scribens: ἦν δὲ ὁ βασιλεὺς Θεόδωρος ἅ “άσκαρις, ὁπότ: τὸ τέλος 
ἔσχε τοῦ βίου, τῶν μὲν τεσσαράκοντα πέντε ἐτῶν ὑπερέκεινα, ἐλάτ- 
τῶν δὲ τῶν πεντήκοντα, βασιλεύσας ἐκ τούτων. ἔτη τη. hoc est: 
erat autem imperator Theodorus Lascaris, quando vivendi finem 


, fecit, aetatis quidem annorum supra quadraginta quinque, mi- 


nor iamen quinquagenario. ex hie annos octodecim imperando 
exegerat, ita ibi. iam si mille ducentis quinque aerae Christia- 
nae annis alios octodecim adiungimus, efficiemus annum Christi 
1223, quo currente contigerit mors Theodori Lascaris et generi 
eius [oannis Ducae Batatsae successio in eius locum, ita ut idem 
annus utrique communis fuerit, ] 
III. De loannis porro Ducae prineipatus et vitae spatio sic 
refert idem diligentissimus scriptor Ácropolita Hist. p. ὅδ: κατα- 
λαμβάνει τὸ Νύμφαιον, καὶ ἐν μὲν τοῖς βασιλικοῖς οὐκ ἀπῆλθεν 
οἰκήμασιν, ἂν δὲ τοῖς ἐγγύς που τῆς χώρας βασιλείοις κήποις τὰς 
ἀνακτορικὰς σκηνὲς ἐνιδρύσατο. ἔνθα καὶ τὸ χρεὼν ἐλειτούργησδ 
τρίτῃ Καλάνδων Νοεμβρίου, ἑξήκοντα καὶ δύο, ὡς of τὰ περὶ av- 
τοῦ ἀκριβέστερον εἰδότες ἔφασκον, ἔτη βιώσας, ἐξ ὧν τριάκοντα 


καὶ τρία βεβασίλευκε. hoc est: pervenit Nympliaeum, nec ibi — 


tamen in aedes imperatorias divertih, sed in suburbanis regiis 
horéis Auguetale fixit. ubi et natwrae debitum exolyit, tertio 
kalendas Novembris, eure visiseet annos, ub peritiores rerum 
eius tradunt, sexaginta duos, ex quibus tres et triginia in im- 
perio transegit. sic ibi. addantur ergo anno Cbristi 1223, illo 
ipso annumerato 88 imperii loannie: eonficitur annus Christi 
1256, cuius sub finem Octobris idem loannes diem obierit. de 
successione porro Theodori materno nomine dicti Lescaris in pa- 
iris Ioannis Ducaa Bataises imperium, ex Gregora itemque Ácro- 


696 OBSERVAT. PACHYMER, 


polita habemus, acclamatum eum quidem a proceribus et exercita 
imperatorem statim post patris obitum, inauguratum tamen im 
ecclesia solemni ritu serius fuisse, propterea quod patriarcha qui 
ceremoniam perageret nullus tum erat. etenim, ut Ácropolita 
scribit p. 57, πέφϑακε ó πατριάρχης Mavouni μικρόν τι τοῦ βα- 
σιλέως Ἰωάννου προτελευτῆσαι. | Manusl patriarcha paulo ante 
Joannis Augusti mortem decesserat, accesserunt deliberationis 
in quaerendo digno morae, et post designationem Nicephori Blem- 

midae huius recusatio, sub hanc consultatio noya; et post mul- 

tos singillatim expensos, qui variis de causis non placuerunt novo 

principi, electio monachi Ársenii evocatioque ex monasterio site 

ad Apolloniadis lacum, inde huius sacrorum ordinum expertis 

initialio per gradus a diaconatu ad patriarchatum una hebdomade 

deproperata. haec facile totum Novembrem partemque Decembris 

tenuerunt, ita ut coronatio solemnis novi Áugusti per novum pe- 

triarcham rite perpetrari vix potuerit ante festa Natalitia, et cre- 

dibile est ipso Christi natali, quo die auspicatior reperiri alius ne- 

quiret, sacram istam ceremoniam peractam. 

IV. His ita positis, quae partim certissima diserta testifica- 
tione Ácropolitae tunc viventis et praesentis ac Gregorae comper- 
tissima ex recenti memoria scribentis, partim, quod attinet ad 
circumstantiam diei Christi natalis ad Theodori coronatiosem 
electi, in silentio scriptorum ex serie naturali rerum verisimilli- 
ma sunt, offert nobis quidam alioqui perintricatus et obscurus 
Pachymeris nostri locus occasionem minime spernendam in- 
signiendi luculento coeleati charactere frontem banc ipsam et quasi 
capitalem epocham huius quam edimus historiae. ponit auctor 
noster l 1 c. 18 haec ipsa plane vérba de quadam eclipsi solis 
quae Theodori praematurum obitum praesegierit: ὃ δῃ καὶ xQos- 
σήμανέ τι σημεῖον᾽ ἥλιος ydo ἐκλελοίπει ἐφ᾽ ὥραν τρίτην τῆς 
ἕχτης ἡμέρας, καὶ βαϑυ σκότος τὸ πᾶν κατειλήφει, ὥστε καὶ ἄστρα 
φανῆναι κατ᾽ οὐρανόν. καὶ δὴ ἁρπάζεται καὶ πρὸ ὥρας ἀνὴρ βα- 
σιλικῶς μὲν καὶ γεννηϑεὶς καὶ τραφείς etc. haec ad verbum scru- 

P 491 pulosissima fide sic Latine sonant. quod etpraesignificavit eignum 
quoddam. sol enim defecerat ad horam tertiam sextae diei, et 
densae tenebrae cuncta comprehenderant, adeo ut apparerent atellae 
per coelum. | itaque praeripitur acerba morte vir regie quidern ei 
natus et educatus etc. haec in excerpta sua Pachymeriana con- 
gerens Wolfius sic effert: sub obitum Theodori Lascaris sexto 
die εοἱ per horam obscurasus est, tenebraeque operuerunt omnia, 
adeo ut stellae in coelo apparerent. Henricus Spondanus in con- 
tinustione Ánnalium Baronii ad ann. 1959 num, 18 scribit sub 
obitum Theodori Lascaris Iunioris soem per horam obscuratum 
ease, ita ut stellae apparerent, sumpsit id nimirum ex Wolfio. 
Odoricus Rainaldus num. δά an. 1959, mortem Theodori referena, 
eiusdem meminit eclipsis, quam sexto ab eius obitu die contigisse 


- 





— "occum OW — -—— πᾶν - — — 


"A. ho σ Ὁ Ὡ- 


LIB. IH, GHRONOLOGICUS. 697 


ait, suctorem laudans Pachymerem. at hic, lhcet diei sextae 
meminerit, haud tamen eam numerandam dixit ab obitu Theo- 
dori, sed potius indifavit contrarium, eo ipeo quod praeesignifi- 
catam illa eclipsi Theodori mortem asserit; ad quod necesse fuit 
eclipsim morte fuisse priorem.  errandi occasionem viris hisce 
meguis Pachymeres praebuit,perfuünctorie ac perplexe deliquium 
istud solis memorans, sine certa anni mensis diei, ut in his asso- 
let, indicatione, quinetiam alieno id loco referens, et iustam ob- 
jiciens legenti causam opinandi illud paucis diebus antequam Theo- 
dorus moreretur visum, cum aliunde compertum sit nullam toto 
illo anno 1259, quo certo constat obiisse Theodorum, solis ecli- 
peim Nicaeae aut locis finitimis videri potuisse. quare non imme- 
xito Sethus Calvisius in Chronologia anno Christi 1966 Wolfiana 
Pachymeris excerpta falsi arguit, quae reprehensio etsi, ut modo 
fatebar, ipsum amplectitur Pachymerem, tamen, ne iniusti si- 
mus, partem eius ipsi quoque suam debemus Wolfio aspergere, 
qui eub obitum Theodori defecisse solem de suo adiecit, cum id 
Pachymeres non scripserit. nam quod ex occasione obitus Theo- 
dori meminerit istiusmodi eclipsis, quis non videt quam infirmum 
argumentum sit opinandi eam tunc visam ? 

V. Ego vero dum caeteram indolem lucifagae cuiusdam, 
ambagiosae ac σκοτοδασυπυχνότριχος, ut Gelliano et Aristophaneo 
verbis utar, Pachymerianae dictionis cogito, dumque praeterea 
mente amplexus simul cuncta quae hic referuntur singillatim ex- 
pensa colligo, mihi videor animadvertere indiais haud vanis vo- 
luisse nostrum historicum saltem obscure innuere, si minus clare 
praedicare, deliquium solare, quod hoc loco memorat, longe ante 

oc tempus, in quo narrando versetur, patratum et spectatum 
fuisse, argumentum sic sentiendi primum sumo ex plusquamper- 
fecto tempore quod in verbo bis affectat, non scribens ἐκλέλοιπεν 
ἥλιος sed ἐκλελοίπεν, et statim post σκότος τὸ πᾶν κατείληφε sed 
κατειλήφει. defecerat, inquit, 4ο]. non autem tunc defecit; et 
tenebrae universa obduxerant, multo scilicet prius, non autem 
tunc obduxerunt. quodsi quis quaerat quanti temporis interval- 
lum haec verbo indicata praecessio postulet, reputet qusenam 
eventa praesignata fuisse isto portento auctor censeat. satis fuse 
ec distincte persecutus mala quae Theodori principatum infesta- 
runt, morbum prope continuum, suspiciones acres et miseras, 
aversionem principum ab ipso, brevitatem spatii educendo in ro- 
bustam aetatem heredi locum negantem, praeter caeteros tumul- 
iuosos motus rebellionum et bellorum toto illo nec pleno qua- 
driennio semper undique coorientium, totum id infortuniorum 
textum relativo ὅ indigitavit Pechymeres, dum scribit ὃ à xal 
σιροσήμανε quod e$ praesignifcaeit., cum vero sit manifestum 
praesignilcalionem necessario anteriorem esee re igni 


quis nen intelligit oportuisse signum isud. circa ipsa imperii Thee- 


698 . OBSERVAT. PACHYMER, 


dori principia conspectum? quid illa sextae diei mentio? nonne 
evidenter exigit insignem aliquam unde numeretur epoeham ? ea 
porro cum Theodori mors esse non possit, quippe quae praesigni- 
ficari signo posterius edito nequierit, restat ut eiusdem se?emnis 
inauguratio intelligenda sit, natali, ut diximus, Christi, 25 De- 
cembris die anni 1255, celebrata. et commodum ab ista ipea die 
quae sexta illuxit, trigesima Decembris illo eodem anno 1255 et 
feria fuit quinta, cum illo anno periodi Iulianae 5968 cyclus so- 
P 492 lis 4, htera Dominicalis C fuerit, die, inquam, 80 Decembris, 
6 ἃ coronatione Theodori manu Ársenii patriarchae in ecclesia fa- 
cta, anno 1255, eclipsis solis visa Nicaeae ingens est, eadem hora 
quam notavit Pachymeres post meridiem tertia, cum tenebris den- 
sissimis toto aére, et apparitione stellarum in coelo, ut patet ex 
eius deliquii exactiesimis calculis, quos sequenti mox capite dabi- 
mus. totam hanc coniecturam ac ratiocinationem eo pluris facie 
quod mei ingenii non est. cum enim diffisus facultati meae viros 
duos mihi amicissimos et astronomiae peritissimos de hac echpsi 
consuluissem, loannem Baptistam Ricciolum et lacobum Gran- 
tuni, ambo convenerunt in affirmando nullam anno Christi 1959, 
quo est Theodorus Iunior Lascaris mortuus, solis eclipsim, qua- 
lem Pachymeres describit, specteri Nicaeae potuisse. alter vero 
illorum , Iacobus Grantami, benignissimo mihi gratificandi studie 
totam intricatissimi huius loci perplexitatem insigni, mea causa 
elucubrato, commentario explicuit, id ipsum quod hic compendio 
proposüi uberius et accuratius adstruens. id praeclarum viri longe 
doctissimi, et de me supra quam praedicare possim optime meriti, 
opus quale accepi erudita ipsius exeratum manu deinceps hic ad- 
scribam. 


C A P U T III. 
Jacobi Grantami e societate lesu. dissertatio de «clipei eolis a 
Pachymere notata. ad Petrum Possinum eiusdem societatis. 


I. Eclipsis solis supra ex Pachymere descripta non minores 
in historia temporum et astronomicis legibus tenebras perit, quam 
dicitur in aére obscuritatem fudisse et lumen plane totum solis 
extinxisse: aér enim teoto a luna sole aliqua saltem stellarum luce 
fulgebat, et quae in terra gerebantur non omnino invisibilia et in- 
tractabilia fiebant: descriptio autem illa sic obscurare videtur hi- 
storiam, ut nullam ei penitus fidei lucem aut aspectum veritatis 
relinquat. mors imperatoris ponitur anno in autumnum vergente: 
τοῦ δ᾽ αὐτοῦ χρόνου πρὸς τὸ φϑινοκωρινὸν ἀποκλένοντος μεταλ-- 
λάττει τὸ βιοῦν ὅ κρατῶν. praenuntia affigitur solis defectio tanta 
ut profundae tenebrae omnia tegerent et stellae in coelo lucentes 
apparerent: ὃ δ καὶ ssooscsuqvé τι σημεῖον. qquos γάρ etc. , ut 





LIB. IJI. CHRONOLOGICUS. 699 


Supra tempus quod assignatur sub horam tertiam diei sextae, 
ἐφ᾽ ὥραν τρίτην τῆς ἕκτης ἡμέρας, tenebras magis quam lucem 
offundit, et dum terminos neque initiorum neque finium praescri- 
bit narratio, tam liberum errandi locum facit quam docendae ve- 
ritati viam occludit. 

II. Quamobrem, ut in his tenebris lux aliqua veritatis, si 
quae insit, agnoscatur, ante omnia constituendum quo anno et 
quo anni tempore vivendi finem fecerit imperator is de quo Pa- 
chymeres hic agit. facem praefert huic historiae obscuritati Geor- 
gius Ácropolita c. 52, auctor accuratus et nobilis, qui summa di- 
ligentia res sui temporis certis notis quasi veris coloribus pari ele- 
gantia ac fide depinxit, 

Is ergo mortem duorum imperatorum Ioannis Ducae et Theo- 
dori Lascaris filii eius ita describit, ut annum et anni mensem clare 
exprimat. ait enim de Ioanne, obiisse illum diem extremum 8 kal. 
Octobris annos natum duos et sexaginta, ex quibus triginta tres 
regnaverat, ἔνϑα, inquit, id est ad Nymphaeum ubi Ioannes vi- 
tam finivit, xal τὸ χρεὼν ἐλειτούργησε τρίτῃ Καλανδῶν Νοεμβρίου, 
ξξήκοντα καὶ δύο, Gg οἵ τὰ περὶ αὐτοῦ ἀκριβέστερον εἰδότες ἔφα- 
σχον, ἔτη βιώσας, ἐξ ὧν τριάκοντα καὶ τρία βεβασίλευκε.  idem- 
que paulo post repetit de anno regni 338, cum ait ἐτεϑνήκει μὲν ὁ 
βασιλεὺς Ἰωάννης τῷ 
λοιπὼς τριάχοντα καὶ ἕτη διανύοντι. τοσοῦτος γὰρ ὁ χρόνος 
αὐτῷ ὁπόσος καὶ πατρικῆς βασιλείας ἐτύγχανε. | 

II. Hic porro 88 imperii et mortis [oannis annus eret Chri- 
sti 1955, ante receptam a Graecis anno 1261 Constantinopolim, . 
sextus, ante mortem Theodori loannis filii, quartus, ut constat 
ex Duca Michaülis nepote Hist. c. 9 et ex mox dicendis magis ad- 
huc patebit, 

De Theodoro vero idem Acropolita haec habet ib, c. 74: ἐκεῖ- 
yog plv οὕτω βιώσας xal μήπω ὅλους τέσσαρας ἐνιαυτοὺς αὐτοκρα- 
τορήσας, κατὰ Νοέμβριον γὰρ ἄρξας ἐν Αὐγούστῳ μηνὶ τὸ τέλος 
ἔσχηκε τῆς ξωῆς. ubi manifeste et quartus annus imperii nondum 
finitus, et initum regni mensis Novembri, et finis vitae Augustus 
exprimuntur; eaque totidem verbis idem auctor in Chronico coin- 
pendiario repetit; quibus Nicephorus Gregoras l. 2 in fine omnino 
consentit in annis triginta tribus tum imperii patris, tum vitae filii 
cum imperium a patre suscepit, tum etiam in quatuor annis im- 
perii Theodori non integris, cum asserit eum 1. 8, cum trigesi- 
mum sextum vitae annum ageret, defunctum: furov καὶ τριακο- 
στὸν ἀπὸ γενέσεως χρόνον ἀμείβοντι νόσος ἐνσκήπτει τῷ βασιλεῖ 
χαλεκὴ καὶ βαρεῖα καὶ ὅπλα φάναι θανάτου φοροῦσα. 

IV. Est ergo mortuus [oannes Ducss anno Christi 1255, in 


fine Octobris, et Theodorus Lascaris eius filius anno 1269, mense 


Augusto, quae nota temporis recte convenit cum ea quam expri- 


υἱῷ αὐτοῦ Θεοδώρῳ τὴν βασιλείαν καταλε- Ῥ 408 
τρ 


700 OBSERVAT. PACHYMER. 


mit Pachymeres scribens Theodorum imperatorem vitam cum 
morte commutasse anno ad autumnum inclinante. Ι 

Sed de eclipsi solis, et tanta quanta a Pachymere describitur, 
vel eo anno vel in morte Theodori vel in autumno facta, auctor 
alius nullus meminit, et fieri ullam potuisse leges astronomicae 
non permittunt. novilunia enim anni 1259 aut ecliptica nulla 
fuere, aut non Constantinopoli ac locis vicinis, et auctores chro- 
nologi et annalium scriptores, qui soliseclipsim paene totalem re- 
ferunt ad annum Christi 1959 in morte Theodori, non tabulas 
astronomicas sed auctorem Pachymerem sequuntur. ita enim Odo- 
ricus Raynaldus ad annum Christi 1259, narrata Theodori morte 
in mense Augusto, ait paragrapho 54: sexto ab eius obitu dia 
tradit Pachymerius insignem solis defectionem fuisse, adeo ul 
unius horae spatio densissimae horrerent tenebrae ste/laeque in 
coelo apparerent. ita Henricus Spondanus ad eundem annum; 
ita alii, qui huius defectionis meminere, Pacliymeris auctoritate 
se tectos putant sine alio examine, et errant, et aliosin errorem 
inducunt, 

Acutior aliis Sethus Calvisius in Chron. an. 1255 Pachymeris 
fragmenta erroris arguit, quod eam solis eclipsim in obitu Theo- 
dori indicaverint, quo anno et sequentibus nulla talis inveniatur, 
et eam putat accidisse in morte loannis Ducae, post eius obitum 
die 6, 80 Decembris. 

.Sic Calvisius, ex parte quidem vere, ut ab auctore in rebus 
astronomicis bene versato , sed ex parte contra historiae veritatem 
manifeste pugnantia. certum enim est iam paulo ante prolatum 
Pachymerem loqui de obitu Theodori in mense Augusto, anno, ut 
ipse ait, ad autumnum inclinante; quo non quadrat mors loan- 
nis, quae in 80 Octobris incurrit, ut etiam paulo superius do- 
cuimus. deinde quid spectaret ad mortem Theodori, quam de- 
scribit aperte Pachymeres , narratio tam accurata eclipsis solis fa- 
ctae in morte patris quatuor fere ante annos, nulla alia patris 
mentione habita aut id exigente causa rationabib? quomodo de- 
nique eclipsis, quae contigit 80 die Decembris, dici potest acci- 
disse sexto die post mortem loennis, qui vitae diem extremum 
habuit 80 Octobris? 

Haec igitur Calvisii animadversio non tollit sut minuit quae- 
stionis difficultatem, sed auget potius, et ita implicat ut insoln- 
bilem facere videatur. 

Sic igitur Pachymerem intelligendum arbitror, ut revera mor- 
tem Theodori describat, factamque vere asserat inclinante ad au- 
tumnum anno, sed eclipsim solis designet non quae in obitu eius- 

P 494 dem Theodori facta sit (id enim textus non dicit; et inepta ea 
esset ad praesigmificationem, de qua in eo mentio est) , sed quae 
initio imperii eiusdem Theodori, quasi praenuntia brevis et infe- 
licis eius regni, quod non multo plus triennio stetit, et in conti- 





LIB. lll. CHRONOLOGICUS, 101 


nuis belli motibus et morbi molestissimi saepe repetitis gravissimis 
tentationibus actum cum vita finitum est anno aetatis 36 nondum 
completo. 
Quae tamen cum non satis distinguat Pachymeres, et statim 
descriptam mortem Theodori de illa eclipsi sermonem infe- 
rat, nihil de initio imperii significans, justam certe non aliud at- 
tendentibus erroris causam dedit. at si quis rem attente consi- 
deraverit et cum historia illius temporis contulerit, in iis tenebris 
lucem inveniet. sic autem eam explico. 
Theodorus vivendi finem fecit anno Christi 1959, mense Au- 
historiae totius haec fides est, de qua dubitare non licet. 
Pachymeres id ssserit, cum ait factum vergente in autumnum 
anno, nempe inter solstitium aestivum et aequinoctium autumnale. 
Theodorus init&ium regnandi fecit anno Christi 1955, patre mor- 
tuo sub finem Octobris, non declareto filio successore, qui ideo 
tardius electus, elevatus in clypeo, unctus et coronatus est, tum 
propter diversa populi studia, tum ob Manuélis patriarchae paulo 
ante mortui desiderium, Nicephori in eius locum electi modestiam 
in recmsanda dignitate, ac Ársenii tandem vocati ad unguendum 
et coronandum imperatorem longiorem moram, quae omnia fuse 
describunt Nicephorus Gregoras initio ]. 2 et Georgius Acropolita 
c. ὅδ. Theodorus stetim initio regni infestis bellis contra Bulga- 
ros et Thessalos usque ad vitae exitum infeliciter occupatus est : 
difficillimis negotiis implicatus, suspicionibus et humore melan- 
cholico ad quaedam sua meiestate indigna etiam adversus aulicos 
dignitate et fide erga eum praestantes perpetranda adductus, vixit 
miserabiliter. Theodorus longa tandem macie confectus, toto 
corpore exangui, frustra tentatis omnibus humanis remediis, extra 
regiam, in gravi luctu poenitentiae et habitu religioso, dolens quod 
deseruisset, regno simul et vita privatur in aetatis flore, 
anno tantum sexto supra trigesimum, imperii quarto. Theodo- 
rus vehementer anxius de fide et amicitia Micheélis Palaeologi, 
filiolo ad imperii gubernacula inepto sub hominis obscuri et sub 
petriarchae tutela, ad invidiam dignitetis, qua brevi deiectus est, 
relicto, testamentum condidit in gratiam tutoris illius Muzalonis, 
quem Romanarum rerum dominum constituebat, quoad filius ad 
perfectam venisset aetatem, cum gravissima procerum offensione, 
quam secuta est imperii perturbatio et in Michaélis familiam 
transitio crudelissima. fuit hic miserrimus Theodori regni et vi- 
tae status et luctuosa mortis conditio, quam brevius Nicephorus, 
fusius Acropolita describit, qui cum imperii logotheta existeret, 
frequens imperatori ratione officii aderat, et quae praesens fieri 
videbat megna fide et diligentia narrat, 
VI. Haec igitur voluit insinuare Pachymeres, cum scripsit 
infelicis regni et luctuosi obitus Theodori praenuntiam extitisse 
defectionem solis horribilem , quae sub initium regni eius facta est, 


702 OBSERVAT. PACHYMER. 
hora tertia post meridiem; soxto die, videlioet post eius corona- 


tionem et unctionem solemnem. 

Etenim, si coniecturae non improbabili locus datur, videtur 
facta coronatio Theodori ipsa solemni festivitate nativitatis Christi 
domini, sive ut ex luce diei celeberrimae aditus ad imperium cla- 
rior existeret, sive ut inde felicitatis augurium sumeret imperator, 
quod regnandi principium duceret ab eo tempore quo Christus ini- 
tium vivendi feciaset; quo sane modo et ratione gentes et eccle- 
siae nobilissimae anni exordium a Christi natalibus auspicantur. 

Utut sit de ipsa mente imperatoris, certe eius consilia non 
mediocriter turbare visa est defectio solis tam insolens, tam cito 
post eius coronationem facta. visa est enim juxta tabulas astro- 
nomicas die 30 Decembris. visa sereno coelo, prout innuitur ex 
notata ab historico apparitione stellarum. visa hora post meridiem 

P 495 tertia, ante solis occasum fere integra luce deficiente, stellis in 
coelo velut in profunda nocte toto crepusculi tempore in densis 
terrae tenebris apparentibus. visa insuper est sexta die post im- 
peratoris coronationem, quo praecipue tempore de eo consilia et 
omina futuri eventus, non sine multo iu omnem partem sermone, 
agitabantur. 

VIL Et hinc petet quamobrem Pachymeres eam eclipsim ut 
funestum imperii portentum in ipso aditu, id est sexta die post 
Theodori coronationem, considerandam dederit, ut quasi ex fu- 
nerea face praeeunte non diuturni imperii male ominosa significa- 
tio caperetur; qualis aeugurationis et exentplum in vetustioribus 
historicis Pachymeres non unum habuit, et recentiores quoque 
idem videmus imitalione celebrasse, saltem dum ex officio reſe- 
runt iudicia vulgi hominum in tales fere praesagiiones proni, 
quoties istius generis coelestia portenta sub principatuum auspicia 
incurrunt. : 

Ex hoc sunt genere quae apud lulium Capitolium in Gor- 
diano Tertio leguntur. ubi enim hunc coepisse imperare retulit 
historicus, statim adiungit: eed indicium non diu imperaturs 
Gordiani hoc fuit, quod eclipsis eolie facta est, ut nox credere- 
tur neque sine iuminibus accensis quidquam agi posset, ita ille, 
solis defectionem innuens quae anno Christi 2387, 192 Aprilis, Ro- 
mae visa hodieque ex tabulis deprehenditur. Sextus item Aure- 
lius Victor anno u. c. 1062, cum narrasset pacem inter Augustos 
Coustantinum et Licinium factam, adscitis in consortium imperii 
Caesarum nomine utriusque liberis Criepo et Constantino filiis 
Constantini et Liciniano filio Licinii, adiungit: quod equidem vix 
diuturnum neque his qui assumebantur felix fore, defectus solis 
Joedato iisdem, mensibus die patefactum. | contigit ea eclipsis anno 
Christi 817, 20 Decembris. ita etiam non ita veteri patrum no- 
strorum memoria observant historiae Gallicae scriptores anno 


Christi 1544, quo natus est Franciscus Secundus Valesius, quarto 








LIB.HL CHRONOLOGICUS. 703 


post 'eius nativitatem die horribilem solis eclipsim contigisse, eo- 
demque anno tres lunae insignes defectiones visas, eaque prodigia 
magnum dedisse astrologis imdicandi et scribendi argumentum. 
unde natum eiusdem principis emblema, tribus lili floribus e 
terra emergentibus, sole desuper et luna oppositis, cum hac in- 
scriptione inter eclipses exorior. 

Sed iam tempus est demonstrandi positis ex arte astronomica 
calculis quam apte ad id quod indicavimus tempus accidat istud 
indicetum a Pachymere deliquium solere. | 
VIII. EPILOGISMUS 

defectionis solis quae contigit anno Christi 1955, 80 Decembris, 
iuxta tabulas Rudolphinas subsidiarias Kepleri ad meridia- 
num Nicaenum in Bithynia revocatas. 
Novilunium medium. 


D. Η. 
Decembris 29 15 18 45 
tempus proximae aepogaeitatis solis. 
D. H. 
Iunii 18 14 658 56 
intervallum ἃ novilunio medio 165 28 | 89 41 
. G. 
motus intervallo respondens 5 18 0 82 
tollendus a loco apogaeil solis 2 929 $050 17 
primus locus solis 9 16 49 486 
prima distantia luminarium sole lon- 
gius progresso | 0 5 82 20 


tempus proximae apoga eitatis lun 86. 
D 


$85 18 920 4 


a prima die Ianuarii etc. 


intervallum a novilunio medio 4 4 84 62 
motus intervallo respondens S. G. 

addendus 1 21 15 89 
locus apognei Junae 7 20 1 46 
primus locus lunae 9 11 17 925 


tempus prosthaphaereticum addendum novilunio medio, ho- 
rae 11. 41. 68. 
Novilunium verum. 


p. H. 
Decembris 80 8 0 40 
Correctio. 
S. G. 
secandus locus solis 9 16 62 48 
secunda distantia luminarium 81 18 


luna longius progressa. 


704 ὀὀ ΟΒΒΕΆΨΑΤ. PACHYMER. 


tertius locus solis 9 16 49 56 
secundus locus lunae 9 17 24 1 

secundum tempus prosthaphaereticum |: Ἢ. 
tollendum 1 8 60 
tertius locus lunae , 9 16 49 55 
correctio tollit a novilunio vero ᾿ 1 8 50 
aequatio vero temporis 7 482 

Novilunéium verum correctum, et perfecte 
aequatum. 

D. H. 

Decembris 30 1 48 88 
tempus verae synodi in meridiano tabularum. 
Decembris die 980 1. 348 858 post merid. 

ed meridianum Nicaenum magis 
Orientalem 1 34 0 
adde 
vera synodus Nicaeae $60 (38 22 608 
Decembris die. 
Locus verae synodi. 
| $. 6. 
9 16 49 55 
Grad. 
eius ascensio recta 298 16 0 
Η. 
Nicaeae post meridiem 8 29 68 
G. 
quibus respondet in aequatione 60 438 0 
P 497 iisque additis ad ascensionem rectam 
modo positam pro loco verae synodi, 
fit ascensio recta puncti culminantis G. 
eclipticae seu meridiei Nicaeae 338 59 0 
. huius ascensionis punctum culminans S. G. 
, sive meridies in ecliptica — : 11 7 15 86 
huius puncti declinatio australis 8 53 0 
addita elevationi poli Nicaeae 41 26 0 


dat distantiam puncti culminantis ecli- 

pticae a vertice 50 19 0 
angulus eclipticae et merid. 68 
distantia puncti culminantis eclipticae 8. 

a vera synodo 1 90 925 41 
puncto culminante magis Orientali et in semicirculo ascendente. 
ideoque nonagesimus gradus eclipticae, respectu puncti culminan- 
lis, ponitur in Oriente; et synodus in Occidentali quadrante ecli- 











LIB. I. CHRONOLOGIGUS. 705 


pticse fieri dicitur. ex quibus fiant et solvuntur triangali ZNC 
et ZNS. in quibus 
Z 
ang. 


ang. 
latus 


x SZ 79 18 0 distantia lunae a vertice 
C 3 ang. S 46 87. 0 angulus parallacticus, 
unde nascuntur tres priores parallaxes in synodo vera Nicaeae, 
alitudinis 658 0 
latitudinis 42 68 
longituditis 41 1 





primum tempus parallacticum 

adde ad veram synodum 80 

quia fit synodus in quadrante 
Occidentali eclipticae 

fit visa synodus minus accurata D. 


H. | 
Nicaeae 80 4 47 $58 postmerid. 


IX. Huc usque ducta eclipsis in horizonte Nicaeno caduca 
invenitur deficiente calculo ea de cadsa, quod sol et luna tem- 
pore visae synodi minus accuratae, id est paulo ante quintam po- 
meridianam, sub horizontem iam descenderant, depressa etiam 
profundius luna quem debuerat propter parallaxim altitudinis, 
quae in quadrante Occidentali eclipticae sidus deiicit, et tardius P 498 
in Occidentem toto tempore parallactico apparens reddit. hac 
igitur de causa ultra veram synodum eclipsis observari non potuit 

Georgius Pachymeres I. 45 





4706 . OBSERVAT. PACHYMER. 


Nicaeae in Bithynia, ubi Pachymeres sola eius initia. descripsit. 
quamobrem ut integra habeatur, et perfectus eius epilogusmus cer- 
tis suis limitibus tam in quantitate quam in duratione definiatur, 
mutandus est secundum leges artis loci meridianus et assumendus 
occidentalior, in quo tota eclipsis eadem observari potuerit eo- 
demque fluxu temporis quo Nicaeae eius initia supra horizontem 
videbantur. sic enim fiet ut qualis etiam Nicaeae partim visa par- 
tim latens reipsa extiterit, ex observatione alibi facta, ubi tota 
visa fuerit, tam certo quam facile intelligatur. 

Sumo igitur meridianum triginta gradibus, hoc est duabms 
horis, Nicaeno occidentaliorem, in eodem tamen parallelo seu 
peri elevatione poli, ad eumque accommodo quae iam supra de 
Nicaeno dixi, additis propriis quae ad ipeum singulariter pert- 
nebunt. G. 


locus verae synodi ὃ 16 49 δ9 
eius ascensio recta 288 16 0 
D. H. 
tempus verae synodi Nicaeae 80 8 22 δὲ 
in dato meridiano 80 ἃ 22 68 
respondent in aequatione Grad, 20 44 580 
quibus additis ad ascensionem rectam 
synodo verae convenientem 288 16 0 
fit ascensio recta puncti culminantis G. 
eclipticae in dato meridiano 809 o 80 
85. σ. 
et punctum culminans 10 6 86 8 
eius puncti declinatio Áustralis 18 42 0 
eddita elevationi poli Nicaeae 41 26 0 
dat distantiam puncti C a ver. 60 8 0 
angulus eclipticae et meridiani 75 27 0 
distantia puncti culminantis eclipticae 
ἃ vera synodo 0 19 46 48 


puncto culminante magis orientali quam synodo. ideoque vt su- 
prs, synodo in occidentali parte eclipticae, et in semicirculo 
ascendente puncto culminante positis, unde trianguli ZNC 
et ZNS, in quibus 


Z G. 


N C S áng. S 66 











LIB. III. CHRONOLOGICUS. 


707 


unde nascuntur tres priores parallaxes in synodo vera in dato . 


meridiano 


altitudinis δά 0 
Jatitudinis 60 0 
longitudinis 91 0 


c 


primum tempus parallacticum mi- 
nus accuratum 

edde ad veram synodum mens, D. 
Decembris 80 

fit synodus visa minus accurata in 
dato meridiano Decembris 30 

locus lunae in synodo visa minus 
accurata in dato meridiano fit 
ex parallaxi longit. 

et motu solis 

respondente primo tempori paral- 
Jectico 


additis ad locum verae synodi S. G. 


locus verae synodi 9 16 

motus lunae primo tempore pa-- 
rallactico . 

locus lunae in synodo visa minus 


accurata 9 17 


rimum tempus parallacticum 

habet in aequatione respondentes 

gradus 11 
quibus additis ad ascensionem re- 

clam puncti culminantis ecli- 

pticae in synodo vera 509 
fit ascensio recta eiusdem puncti 

culminantis eclipticae in synodo 

visa minus accurata s 320 





24 


P 499 
86 


68 post merid. 
83 


15 


punctum culminans eclipticae 10 12 4 0 


708 OBSERVAT. PACHYMER. 


declinatio australis 1T 44 9 
adde elevationem poli Nicaeae 41 26 0 
distantia puncti culminantis a vertice 68 40 0 
angulus meridiani et eclipticae 78 0 


distantia puncti culminantis a luna 0 3294 51 16 
unde trianguli in semicirculo ascendente et quadrante occidental: 
eclipticae in synodo visa minus accurata. 


Z G. 
ang. N90 0 0 
ang. C 78 44 0 
latus CZ 58 40 0 
CS 24 61 0 
ΝΖ 55 4 0 
CN 94 49 0 


SZ 68 11 O distantia lunae a vertice 
N C 3 ang. S 62 2 0 parallacticus. 


ex quibus tres posteriores parallaxes in synodo visa minus accu- 
rata in merid. dato. 

altitudinis ὅδ 0 

latitudinis — 49 0 

longitudins 24 0 





comparandae paxallaxes longitudinis. 


prima in synodo vera 21 0 
secunda in synodo visa minus accurata 94 0 
differentia motu crescente 0 
ideo tollenda est haec differentia ἃ pri- 

ma parallaxi 21 0 
restant 18 0 


qui est motus lunae visus respondens 
primo tempori parallactico 





“τ - 
᾿ - *-— - -*- -— 





LIB. HI, CHRONOLOGICUS, 709 


per quem invenitur tempus synodi visae accuratae per hanc ana- P 500 


logiam. 


ut motus lunse visus. 18 0 ad primum tempus perallacti- 


cum 46 35 
ita prima parallaxis longitudinis 21 O0 ad secundum tem- 
pus parallacticum ὅδ 10 
adde ergo pro conditione quadrantis occidentalis, in quo fit sy- 
nodus, hoc tempus prosthaphaereticum 53 10 
. H. 
ad veram synodum 80 1 9229  )658 
ft visa synodus accurata Dec. 80 2 16 8 
iu meridiano dato post meridiem. 


latitudo lunae. 


locus lupae in synodo vera indatome- S. Ὁ. 
ridiano . 9 16 49 68 
adde pro conditione quadrantia occi- 
dentalis eclipticae verum motum lu- 
nae respondentem secundo tempori 
parallactico 26 27 


fit locus lunae in synodo visa accurata 9 17. 16 22 
ex hoc tolle locum nodi £ corr, 8 925 0 2 
restat verus motus latitudinis 6 122 16 420 
qui demptus a sex signis dat distantiam | 

a proximo cj 7 498 40 
unde vera latitudo berealis sive arcus 

inter centra 42 81 

comparandae parallaxes latitudinis in meridiano dato 

prima in synodo vera 50 0 
secunda in synodo visa minus accurata 49 0 
differentia 1 0 


motu decrescente 

tertia parallaxis latitudipie habetur per hanc analogiam 

ut primum tempus parallacticum 46 88 

ad hanc differentiam 1 0 sive 60 

ita secundum tempus parallacticam — 68 —  10eddifferentiam 
primae et tertiae parallaxislatitudinie 1 10 , 

hanc differentiam 1 10, quia motus fit decresc. 


tolle a prima parallexi latitudinis 50 0 
restat tertia parallaxis latitudinis 48 . 50 
ab hac tertia parallaxi latitudinis : — 48 60 
tolle veram latitudigem, minorem vi- 

delicet a maiore 42 81 
restat visa latitudo 6 19 


ex boreali facta australis propter excessum tertiae parallaxis lati- 
tudinis supra visam latitudinem. 


710 OBSERVAT. PACHYMER. 


quantitas eclipsis. 


ex summa semidiametrorum 80 — 48 
tolle visam latitudinem 6 19 . 
restat quantitas eclipsis 24 — 29 
in scrupulis 1469 

quae multiplica per 6 

habes 68814 (9 


P 501 quae divisa per semidiam. solis 9381 
dant digitos 9, et ex residuo fiunt 86 
quantitas ergo est digiti 9, 36. . 
Duratio eclipsis. 
Petitur ex scrupulis mediae durationis cum motu horario 
Junae in incidentia et emersione compositis, 


summe semidiametrerum 80 48 1848 
arcus inter centra G 19 3879 


summa 2997 388477202 
differentia 1469 381670218 
summa 65147490 


media pars summae |. 82573710 
scrupula mediae durationis 180 . 9 1809 





ad incidentiam ad emersionem 
locus lunae una hora ante visam locus lunae una hora post 
synodum accuratam. synodum accuratam. 
8. G. S. G. 
9 16 44 652 9 17 4 52 
ascensio recta puncti culminantis 
eclipticae 806 86 15 356 86 165 
( punctum 
(culminns — 10 6é 16 O0 11 4 ἃ 0 
eclipticae, 
eclinatio 19 16 0 9 49 0 
eustralis, 
distantia puncti 
culminantisa vertice 60 49 0 51 15 0 
angulus meridiani et 
eclipticae 76 14 0 68 80 0 
distantia puncti 
culm., a luna 0 17 80 8 1 16 66 


puncto culminante magis orientali quam synodo in —— — 
ascendente, et synodo in quadrante occidentali eclipticae, 





LIB. HI. CHRONOLOGICUS. 


unde trianguli, 


N — 8 
distantia lunae a vertice 
angulus S parall, 
parallax, longitud. 
(tertia parallax. longitud. 
( posterior tempore motu 
( decrescente in quadrante 
(occidentali eclipticae, 
differentia 
(tollenda ab horario 
(lunae vero 


restat horarius lunae apparens 


unde trianguli. 


N C S 
distantia lunae a vertice 
angulus S parall. 
persllax. longitud. 
(tertia parall. longitud. 
(prior tempore, metu 
(crescente in quadrante 
(occidentali eclipticae. 
differentia 
(tollenda εὖ horerie 
(lunae vero - 
restat horarius lunse opperens 


27. 


17 


coccoooco 


d μὰ 
(o ὦ 


e 3 


oococooooo 


e 
- o 


M Ox 
Θ᾽) "ἃ 


111 


P 502 


713 . OBSERVAT. PACHYMER. 


analogia enalogia 

ut 24. 88. ad 8600 ut 17. 16. Sd soo 
ita scruptla mediae duretionis itascrupola mediae durationis $0.9 

80. 9. ad no 1. 14. 11. ad 6986 1 44 46 

tempus incidentiae tempus emerzionis 

tota duratio eclipsis. 
H. 2, 68. 57. 
in meridiano dato in meridiano Nicaeno 


duabushorisanteNicaenum| ^ duabus horis redditis 
visa synodusaccuratasiveecli.| — medium die30, hora 4 16 8 
pis viae médium, ^ 
Decembrisdie80, hora 2 16 8 initium hora 8 157 
tolle pro incdentia 1 14 11 
initium die 80, hora 1 157 finis hora 6 05 
adde pro emersione 1 44 46 
finis die.80, hors — 4 0 δέ post meridiem, 
post meridiem, 





Types ectipaecow 
? Septentrio 


mericues 
H 
emero BD 1 44 465 inddentia BO 1 14 11 
probatio per quadrata, 
radix 


AC summa semidd, 80 48 1848 8415104 
AB arcus inter centra 6 19 879 145641 
tolle minus quadratum a ma- 

iori. restat 1809 — 89271465 


cuius radix est 80. 9 
idem supra probatum per logarithmos in duratione. 


LIB. III. CHRONOLOGICUE. 713 


X. Ex epilogismo huius eclipsis tam accurate et per singula 
quasi momepta examinatae, manifestum est eam ipsam esse quam 
Pachymeres designavit, et jam patere ommes illas eircumstantias, 
quae in eius descriptione obscurae adeo et incomprehensibiles vi- 
debantur. 

In primis enim certum est eam factam enno Christi 1955, 
mensis Decembris die 80, proindeque non pertinere ad Theodori 
Lascaris obitum, qui mense Àugusto circa autumnum anno Chri- 
sti 1269 contigit, sed ad eius solemnem ineugurationem aut co- 
ronationem, quae facta est sub finem anni 12565. 


Facta est Nicaeae in Bithynia circa horam a meridie tertiam, 
et apparens eius initium non duobus integris minutis horam ter- 
tam praetergressum est, facta est sub finem diei sextae post co- 
ronationem Theodori, ex coniectura enim probabili supra 8 no- 
bis exposita Theodorus est coronatus imperator ipso die natali 
Chrisü domini, ut ex gemina celebritate dies magis solemnis ege- 
retur; et post dies sex mensis Decembris 30 facta eclipsis idcirco 
dicitur ab storico die sexta contigisse: neque enim alius apparet 
dies, qui sextus haberi possit vel mensis vel hebdomadae, quan- 
doquidem facta est eclipsis die quinto hebdomadae, eo anno cyclo 
solis 4, litera Dominicali C. adde quod Pachymeres diem Vene- 
ris non ἔχτην ἡμέραν sed zagacxevrv appellare solitus est, 

. — Tenebras antem ita profundas ut sua obscuritate omnia tege- 

rent et stellas in coelo conspicuas redderent , fecit nom tam ma- 
gnitudo eclipsis, quae digitos decem non attigit, quam tempus se- 

rum quo facta est, nempe circa solis occasum: accedente enim ad 
diurnae lucis imminutionem sole ad horizontem appropinquente, 
defectu luminis solaris et lunae interpositione, circa solis occasum, 

et toto tempore consueti crepusculi, visa est etiam profunda nox 
advenisse et obscuritas omnia tegere cum clara stellarum manife- P 504 
statione, quod ipsum Pechymerius innuit cum ait solem circa ho- 

ram tertiam diei sextae per horam obscuratum, 


Unde vulgo existimatum est eclipsim per horam dumtaxat 
durasse, quia nonnisi per horam Nicaeae visa est, inchoata circa 
tertiam, et sole occidente paulo ante quartam in horizonte Nicaeno, 
ubi minimus arcus diurnus non multum excedit horas octo circa 
solstitium brumele, poli altitudine supra horizontem graduum 

quadreginta wnius cum dimidio, eadem prope cum Homana, 

Et quamvis alio meridiano quam Nicaeno usus sim ad magis 
integram et exactam eclipsis invesGgationem , calculus tamen eo« 
dem prope redit; nec discrimen ullum notabile invehit levis ali- 
gue notatio Ieutudisis Tuae, ut neque parallaxis aut refractionis 

ab horizonte. quare satis convenit reductio, quam 
adhibui dati meridiani ad Nicaenum, ut intelligatur quali tota 
Νέοδοδϑ partum visa partim latens extiterit. 


714 OBSERVAT. PACHYMER. 


XI Caeterum ut nihil merito desideretur ad perfectam eo- 
rum quae ad hanc eclipsim pertinent intelligentiam, restat de- 
monstrandum nullum alium solis defectum circa obitum Theodori 
contigisse, cui Pachymeris descriptio convenire possit. «et hoc 
quidem sic demonstratur, 

Certum est ex legibus astronomicis anno Christi 1959, quo 
Theodorus diem clausit, extremum mense Áugusto novilumom 
tam medium quam verum contigisse nocte media inter decimum 
nonum et vigesimum diem eiusdem mensis; et quamvis interdiu 
extitisset, eclipticum tamen non fuisset, quia medius motus lat- 
tudinis lunae sign. 3 G. 17. 86. 61. longissime terminos ecliptices 
praetergreditur. 


Constat quoque iuxta easdem leges aliud novilunium eclipti- 
cum eodem anno ante mensem Augustum et Theodori mortem 
nullum extitisse praeterquam in mense Aprili die 23, medie motu 
latitudinis lunae S. 0. G. 15. 4. 22. intra terminos poesibiles, 
quod etiam quia Nicaeae paulo ante mediam noctem celebratum 
est, solis defectum visibilem non exhibuit. qudZmobrem nullus 
eo anno solis defectus aptus fuit ad significandam aut nuntiandam 
Theodori mortem: multo minus, si quis contigerit annis superio- 
ribus, nisi is dumtaxat qui in aditu eius imperii a Pachymere as- 
sumptus et tam horrendus designatus est, qui et a nobis hic suis 
certis characteribus insignitus et ad finem anni post Christum 
1255 positus. 

Ad cuius chronologiae confirmationem tuto referri 
aliae duae apud Nicephorum Gregoram 1. 9 Hist, c. ultimo obeser- 
vatae eclipses circa mortem Andronici Senioris, altera lunae eo 
ipso die quo eum mori contigit, 12 Februarii anno Christi 1332, . 
altera solis, quae tot diebus mortem imperatoris praecessit, quot 
ipse annis in vivis fuerat. ἐπισκότησις, inquit, ἡλεακῃ τοσαύτας 
ἡμέρας προειληφυῖα τὴν αὐτοῦ τελευτήν, ὅσα καὶ αὐτὸς ἦν ἔτη τὰ 
πάντα βεβιωκῶς. dies agnoscendi sunt 74 : totidem enim An- 
dronicus annos vixit, qui 60 fere regnavit, septusginta autem 
et quatuor dies inter illas eclipses intercesserunt: nam solis qui- 
dem facta est 80 die Novembris anno Christi 1881 in novilunio, 
quod tunc extitit, lunae vero im plenilunio, quod contigit anno 
sequente 12 Februarii. et ita eas tabulae nostree repraesentant, 
et Calvisius in Chronologia anno Christi 1331 et 1832 priorem ob- 
servat 80 Nevembris die festo S. Andreae, et post dies 74 secu- 
tam ait Ándronici mortem die 12 Februarii, nulla mentione ecli- 
peis lunae habite, cum tamen Nicephorum auctorem laudet, qui 
utriusque diserte meminit et utramque ponit inter signa mortem 
imperatoris divinitus praennntiantia, cum ait προσημεῖαε πολλαὶ 
sQosuy»eccw, qub similiter modo Pashymeres voluit defectum 
solis ἃ se descriptum, et ἃ nobis affixum in sditu imperii Thheo- 





A— c--— — C02. 0 — — — 000 — 





LIB. III. CHRQNOLOGICUS. 719 


dori, breve illud et minime fortunatum portendisse, eum dixit 
ὃ δὴ προισήμηνέ τι σημεῖον. ἥλιος γάρ etc. 


Ex qua duorum auctorum, quorum ecli i, 


de earum significatione sententia, ad calcem dissertationis in qua P 505 


lhactenus historicum et astronomum agere me oportuit, quaeso ut 
gnihi liceat tantisper agere theologum , et circa significationes de- 
fectionum utriusque luminaris definire breviter, at solide, quid 
Ghristianus homo debeat aut possit vel sentire legitime vel in 
ausum adhibere sine vitio timiditatis aut sine noxa superstitionis, 
quorum elterum humanae fortitudini, alterum Christianae reli- 
gioni repugnat. | 

Unum igitur hoc pronuntio, eclipses solis et lunae esse de- 
fectus naturales, vel luminis in ipsa luna in umbram terrae in- 
currente, vel radiorum solis in terra, Lune se inter utrumque 
iniiciente, tam naturales autem et ordinatae eunt coniuuctiones 
et oppositiones eclipticae, quam sunt ipsi motus luminarium et 
syzygiae non eclipticae, quam sunt dies et noctes, quam solati- 
tia et aequinoctia, quam menses et anni; pendent enim haec 
omnia simili modo a prima lege et ordinatione conditoris, quam 
coelis et sideribus praescripsit ab initio molitor deus, quam le- 
gem constantem et imviolatam res creatae conservant; quae cau- 
sa est cur eclipses praedicantur infallibiliter a peritis cum circum- 
stantiis magnitudinis et durationis, habita exactissima ratione 
temporum et locorum, in quibus illae contingunt. accedit quod 
numerus eclipsium magnus sit et occursus frequens: quatuor, 
interdum et plures per singulos annos fiunt, et iam a mundi ex- 
ordio plus quam vicesies mille numerari possunt. 

Eadem porro providentia, quae fecit in mundo duo haec 
luminaria megna, luminare maius, ut praeesset diei , et lumi- 
nare minus, uf praeeseet nocti, ut lucerent super terram et di- 
viderent luces a tenebris (Genes. 1), eadem pariter sua bonitate 
οἱ sapientia motus eorum et conversionea ordinavit ad felicem 
mundi gubernetionem, ad electorum salutem et soam gloriam; 
nec dubium quin ipsas coniunctiones et oppositiones, solis et lu- 
nae defectus et illaminationes, constituerit in numero pondere et 
mensura, quam sciebat et volebat humano generi ad salutem et 
felicitatem profuturam, 

XIM. Ex hoc uno pronuntiato tollitur admirabilitas et 
vulgi quidam stupor, qui eclipses consequitur: oritur enim ex 
ignorantia cum quadam novitate et raritate apud eos qui nec ea- 
rum causas intelligunt nec eas saepius observarunt, cum contra 
sapientes et docti eas suis temporibus securi expectent, et occa- 
sione in commodum conversa effectu bene utantur, et perniciem, 
si qua creditur imminere, totam in hostes derivent. 

Ita olim Sulpitius Gallus, ut referunt Livius 1. 44 et Plut. 
in Paulo Aemilio, de insigni defectione lunae, quam praevidera 


716 QBSERVAT. PACHYMER, 


jn exercitu Romano, in quo tribunus sub imperatore Aemribe 
Paulo militabat, concione habita suos ad pugnam instruxit do- 
cuitque causas eclipsium et certos eventus suis temporibus neces- 
sarios, tam felici eventu ut ab eis abstulerit vanum illum time- 
rem qui ex rei novitate et insolentia oriri solet ignorantibus, et 
eum pugnandi ardorem edoctis et vincendi cupidis iniect ex que 
plena victoria Romanis evenit, cum contra in castris Macedo- 
num novitas et ignorantia fecerit rea ut ea prodigii instar habere- 
tur, et eclipsis visa existimata sit preenuntia fugae et delectie- 
nis Persei, quam Macedoniae clades est consecuta. 

Ita nuper Christophorus Columbus anno Christi 1493, com 
alimentorum inopia laboraret, nec posset ἃ Iamaicensibus, 
quos classis Hispana, cui praeerat, appulerat, vi et precem 
auxilium impetrare, usus est scientia proximae eclipsis, et ber- 
baris eius ignaris pestem impendentem, nisi opem ferrent, mim- 
tus diem et horam defectionis lunae edixit, quo illi prodigio per- 
culsi et gravius aliquid metuentes ad Columbum quasi sua inbe- 
manitate offensum copioso instructi comimneatu supplices venerunt, 
et veniam facilius quam sperabant sua liberalitate impetrarunt. 


P 508 Ita Claudius imperator, ut habet Dio 1. 6, cum vereretur se 
solis defectio futura die suo natali anno imperii quinto tumultum 
Homae pareret ex ignorantia et novitate iuncta vano timori εἰ 
opinioni vulgi, quod ea signa essent principibus infausta, publico 
edicto notum voluit ante aliquot dies deliquium illad futurum, 
insuper et causas eius, quantitatem et durationem exposait tam 
distincte et intelligibiliter, ut eo viso nemo timeret ant miraretur, 
omnes unperatoris sapientiam venerarentur. 

XIV. Tollitur praeterea inanis illa opinio, quod eclipees 
orbi neseant, quod clades pestes et bella regnis importent, quod 
vastitatem et subversiones imperiorum ac religionis vel efficiant 
vel praenuntient. damnum enim quodcumque creat eclpeis in 
inodica iactura lucis et benefici influxus non admodum diuturva 
consistit. plus saepe unica nox aut dies pluviu mundo lucis 
amicae et beniguarum influentiarum eripit quam eclipses decem, 
et sapienter visus est agere Pericles, referente Plutarcho in eins 
vita, qui navis imperatoriae gubernatorem eclipai solis territurm, 
in medio victoriae cursu moras trahentem, chlamyde involvit, 
et interrogavit an quid ex eo velamine sentiret incommodi, eo- 
que negante ullum ae sensisse, docuit nullum maius a sole pe 
lunam interpositam velato timendum esse, et paulo quidem main 
esse coelum et diuturniores fore tenebras, sed solem nom multe 
post suo splenderi sine alio incommodo redditum iri; quod cem 
factum esset, cursum classis felicem nacta est. 

Non ita Nicias aut doctus aut felix, qui vel imperitia vd 
superstitione ab eclipsi lunso territus, veritus classem portu eds 





— — CHA WR — — — 


m ue 


LIB. IIL CHRONOLOGICUS., 717 


cere, sibi suisque perniciem creavit, ut Plutarchus narrat in eius 
*vita et Thuc. 1. 7. 

Felicius Agathocles et acutius, dum classem in Áfricam 
traiiceret et horrenda solis defectio intercederet, suis metu de- 
Sectis, nil timendum a prodigio professus est iis qui iam in cursu 
essent: si deliquium antequam portu solvissent contigisset, ti» 
anendum forte videri, sed euntibus et praeterea minus fortunatis 
Siculis nihil adversi metuendum; iis autem ad quos ibatur, et 
florentibus Chartaginiensibus fortunae mutationem, si qua ex ta- 
libus signis portendebatur, esse pertimescendam., 

Non nocent eclipses, nisi quod noceant opinantibus ; nihil 
ex se mali fundunt so] et luna megis in oppositionibus et synodis 
quam extra illas. condita sunt haec sidera a bono domino et 
parente universi clemehtissimo, gubernantur manu sapientissima 
ad filiorum commoda et salutem. defectiones quando contingunt, 
naturales sunt et innoxiae. non pestes generant, non bella cient, 
non mortes principum annuntiant, non temporum calamitates 
aut regnorum conversiones minantur, . 

ΑΒ ipso mundi exordio eclipses, ut modo fiunt, eademque 
lege et ordine et numero fiebant; et si Keplero creditur, sol ipse 
fons lucis et bonorum omnium, mundi oculus beneficus, condi- 
tus est in eclipsi subiecta luna in primo gradu Cancri, in aestivo 
solstitio multis Africae regionibus solis aspectum impediente. 
quis ita sentiens credat eclipses noxias, et solem ipsum in tanta 
uui et mundi infelicitate ab optimo parente deo creatum? 

XV. Certe ante belle et pestes &ebant eclipses, ante reges 
natos, ante provinciarum et regnorum divisionem in illa antedi- 
luvianorum longaevitate pace et sanitate tam diuturna eclipses 
fiebant, et tuno erant innocentes. unde et quando noxiae esse 
coeperunt? unde malignos influxus, quos postea tam frequentes 
afflarunt , accepere? 

, . Prima omnium, quae in Graeca historia describitur eclipsis 
solis, narrata ab Herodot. ]. 1, Medos et Lydos pugnantes inve- 
nit et conciliavit. Alexandro faustissima fuit eclipsis lunae, quae 
ante postremam eius de Dario victoriam contigit. profuit Cae- 
sari solis illa quae in trausita Rubiconis, alea de imperio reti- 


mendo iacta, facta est, de qua Dio l. & profuit et illa quae P 507 


Pharsalicam pugnam preecessit; quae si Pompeio funesta dicitur, 
cur non aeque Caesari fortunata dicenda est? 

Non occidit Augustum ecclipsis lunse , quee quadraginta 
post eius mortem diebus visa est; immo eius occasione Drusus 
rebellantes in Pannonia Romanas legiones ad fidem et obsequium 
revocavit. et si quis advertere velit, plures forte cum eventi- 
bus fortunatis quam cum sinistris eclipses coniunctas numerabit. 

In fastis Romuli prosperis et urbis felicitete positee sunt 
eclipses duae solares, in conceptu illius una, in huius funda- 


718 OBSERVAT. PACHYMER. 


mentis altera vel inventae vel affiotae, ita videlicet innocentes 
eclipses et indifferentes habitae sunt, ut aliis faustae, aliis noxiae 
et malorum praenuntiae viderentur; ita eas quisque ad sua vota 
convertit. 

Multae luminarium defectiones annotatae sunt mortibus im- 
peratorum, plures post mortem et in exordiis notari potuerunt; 
multae praecesserunt clades regnorum, vastitates populorum, 
bellorum et morborum perniciem, plures consecutae sunt: atque 
ut consequentes causae non dicantur bonorum , quae finibus me. 
lorum annexa sunt, ita nec praecedentes haberi debent foales 
malorum velindices, si quae cum illis concurrant. medii sunt 
hi luminarium defectus inter bona et mala rerum humanarum; 
nüllos in ews influxus habent; connectuntur quidem cum ills, 
sed casu, non efficientia, mera contingentia, non necesazitate. 

Necessariae aunt omnes eclipses solis et lunae, et necessa- 
riis intervallis distinctae, ordinatae inter sese, et ita quodam- 
modo concatenatae ut sint infallibiles et inevitabiles: humani an- 
tem casus, pestes, bella, mortes principum plane contingentes 
et solutae cohaerent accidentibus οἱ circumstantiis, quae ut ex 
hominum libera voluntate et fortuito causarum concursu pendent, 
ita mutationi sunt obnoxiae, et anteverti vel impediri possunt. 

. quam ergo incongruum et irrationale facere res necessarias et im- 
mutabiles causas effectuum contingentium et mutabilium ? 

XVI, Tam facile dici posset ortum solis aut occasum lunae 
causam esse iurgiorum et contentionum, quae vel interdiu vel 
noctu contingunt, quam eclipses morborum et calamitatum, quae 
post illas fiunt. certe aequinoctiis et solstitiis, quae quater in 
anno lege certa fiunt et temporum vices sua diversitate formant 
et distinguunt, causa posset adscribi cur pestes et bella, cur cla- 
des regnorum et seditiones populorum eveniant. tam innocentes 
habendae sunt coniuríctiones solis et lunae defectionibus obnoxiae, 
quam quae sunt ab eis immunes, omnia quidem plenilunia et 
novilunia maguas invehunt in orbem mutationes, sed necessarias 
et ad felicem mundi statum sapienter a deo ordinatas, ver aestas 
autumnus hiems ex 'solis et lunae diversis conversionibus oriun- 
tur, et iis necessariis ad temporum commoditatem et hominum 
felicitatem, quae semper eadem lege, quam initio rerum condi- 
tor constituit, cursum tenuerunt et tenebunt, quis sapiens iis 
adscribat saeculorum calamitates? quis eorum malignitatem in 
adversa regnorum fortuna accusat? quis proditionis, quis laesae 
maiestatis condemnat ? 

Excusentur igitur synodi luminarium eclipticae, quae non 
minus necessariae neque minus ad bonum universi a deo ordina- 
tae. absolvantur ab opinione maleficentiae, quae non plus ma- 
lignitatis habent, quae non plus virium ad mutationem aéris et 
humorum sortitae sunt, 


lE - - — w- -— -a— 


-— ὧν c3 — — 


---. WO 0 ἘΔ 





LIB. III. CHRONOLOGICUS. 719 


. Ex dictis intelligitur quae fides habenda sit astrolegorum 
genti circa eclipsium diritatem et effectuum ex iis consequentium 
malignitatem. sunt qui maleficas earum vires provinciis et urbi- 
bus specialiter adscribunt, et duodecim zodiaci signis in quatuor 
quadrentes distributis nocere volunt eclipses iis praecipue mundi 
partibus, quae subiectae sunt signo cuius in regione eclipsis fiat, 
et effectuum vilia pro eclipsis magnitudine ad plures menses at- 
que etiam annos extendunt. 

Sunt qui in eclipsibus rationem planetarum praecipuam ha- 
beri volunt, et ijs maxime hominibus labem timendam affirmant, 
quorum in horoscopo iidem qui eclipsibus dominantur planetae, 
praesertim si malignioris naturae sunt, ut Mars et Saturnus, et 
a Iove Venere et Mercurio vis eorum malefica non refringatur. 

Sunt qui pro variis domibus coelestibus, in quibus eclipses 
fiunt, distinguunt malorum varia genera et personarum, quibus 
ea mala impendent. in nona domo significationem seditionum et 
mutaliones religionum fieri asserunt; in quinta agrorum sterili 
tates, fames et. pestes portendi, aulicis fortunae ludibria, prae- 
gnantibus feminis partus infelicitatem nuntiari; in quarta domo 
Saturno et Marte cum eclipsi convenientibus vastitates urbium et 
dominorum mutationetn significari, et haec quidem, aliaque non 
meliora, tanta confidentia quidam pronuntiant, quasi certo fu- 
tura essent, et tam certae eorum causaé iis creduntur, ut perso- 
nas etiam singulares sexu professione et dignitate aliisque pro- 
priis conditionibus designent, et ipsis nominibus appellare, si 
tuto possent, profiteantur. 

XVII. In hoc genere praefidentiae peccat in primis Cypria- 
nus Leovitius in descriptione et pictura eclipseon quae ab anno 
1554 usque ad 1605 contigerunt, ubi earum significationem 
plane secundum regulas astrologise iudiciariae describit. quod 
el praestant post Ptolemaeum Cardanus, lunctinus, Origanus, 
et alii ephemeridum acriptores, ut artis iudiciarise professores 
plerique omnes, contra quos nihil ego modo.  sufficist quod de 
eclipsibus hic pronuntiavi, eas ex necessario et a deo ordinato 
solis et lunae occursu vel oppositione innocenti prodire; quarum 
auctorem accusant iji impie qui eas tot malorum causas haberi 
volunt, et se ipsos impietate artis infamis et humanis divinisque 
legibus interdictae contaminant. 

Liceat infidelibus, aut quid sit eclipsis ignorantibus, lunse, 
ut putant, laboribus opitulari, liceat tiptinnabulis et aeris sono 
quam poesunt vehementissimo terrere draconem, qui cum luna 
congreditur. liceat mulierculis sagis et maleficis, quae lunae 
amores ambiunt aut vendunt favores, eam e tenebris emergen- 
tem vel salutare redeuntem vel proclamare victricem. — Christia- 
vis et deum timentibus et eruditis nefas accusare deum in operi- 
bus tam praeclaris et beneficis solis et lunae, existimando temere 





^ 


720 OBSERVAT. PACHYMER. 
aynodos eorum etiam eclipticos vel efficere vel nuntiare calamita- 


tes orbis terrarum, vel omhes vel maxime perniciosas. 

Sed negari nen potest quin multi defectus solis et lunse cum 
calamitatibus publicis et morte principum saepe concurrant, 
sed confitendum quoque longe plures et eclipses sine iis casibus 
et infelices rerum eventus sine eclipsibus contigisse, — concursus 
admittitur in aliquibus, in nullis causa probatur, in omnibus 
comtingentia, et merus casus agnoscendus eet, 


XVIIL Αἱ quid prohibet deum ad incutiendum hominmbes 
suae maiestatis salutarem reverentiam eclipses adhibere, easque 
velut faces funereas ostentare, si non causas, saltem praenuntiss 
cladium generalium, et tubas bellorum, quibus mundum ΔΗ». 
gere et corrigere constituit? nil quidem id fieri prohibet, sed et 
nihil persuadet; et si quando id deus fecerit, quis audeat ubi, 
quando et quoties deus id efficiat profiteri? cui detis suum ea de 
re consilium aperuit? res plane mira, nec divino consilio vacat, 
quod ín tota sacra scriptura nullius omnino eclipsis mentio fit, 
cum tamen in populo dei nec mortes principum nec bella nec cala- 
mitates deessent. non deerat sensus miseriarum, non deerant oculi 
ed eclipses videndas cum publicis cladibus coniunctas. deerat 
forte providentia, et suae gentis salutis negligens non admonebet 
ettendere ad signa tam visibilia, quae tam patenter quam certo 
suae iracundiae et hominum castgationi praemittebat? profuisset 
jd quidem Iudaeorum genti, et Christianis non obesset. sed con- 
silium dei absconditum a saeculis, et ipsis prophetis non revela- 
tum, ars iudiciaria penetravit scilicet, et in coelo scriptum do- 
cet, sed duntaxat intellectam legere scientibus? nugae merae. 
in hoc ergo pietas et sapientia Christiana conquiescit, quod 
eclipses sint defectus naturales solis et lunae, quae nullam ha- 
P 509 beant non modo certam sed ne quidem probabilem efficientiae, 
vel significetionis cum publicis calamitatibus aut morte principum 
connexionem, multoque minus cum fortuna et eventibus liberis 
privatorum, 


Hoc autem magnum commodum eclipses solis et lanae in 
historiam temporum importanti, quod ex earum tenebris sua ipsa 
obscuritate manifestis lux magna saepe rebus gestis accedat. vix 
enim melioribus indiciis initia regnorum, nativitates principum, 
victoriae illustres, aliaque scitu et commendatione posteritatis 
digua probantur, quam eclipsibus. chronologia regum Persa. 
rum, Cyri et Alexandri monarchia, et connexio profanae hi- 
storiae cum sacra maxime illustratur per eclipseon certos eventus, 
tota series historiae Graecorum, et fundatio Romanae reipublicae, 
ut et gesta Iulii Caesaris, Augusti et aliorum imperatorum nihil 
habent certius quam quod defectionibus solis aut' lunae con- 
stituitur. 


— — — — — -- ww *c 


— "*-L CA το» — — — το 





LIB. Hl. CHRONOLOGICUS. 721 


Atque de ipsis eclipsibus, quas gemina diseertatione epilo- 
—— definivi, hoc possum merito profiteri, eas fundare soli- 
ime rationem orum circa quae contigerunt quae sine illis 
obscura admodum est οἱ magnis difficultatibus implicata. unde 
hoc ipeo nomine gratias patri luminum et immortales habendas 
reor, quod de tenebris lucem proferat, et ex solis ac lunae de- 
fectionibus historicae veritatis lumen educat. ipsi gloria in sae- 
cula saeculorum. Amen. 
Hactenus P. Grantami. 


CAPUT IV. 


Statuitur tempus mortis Theodori, coronationis 
Palaeologi, receptae e Latinis Constantincpolie, e$ excaecationis 
pupilli loannis. 

I Erit boc de quo hactenus tam multis actum est, solare 
deliquium, insigniens illuctri charactere articulum ipsum tem- 

is, unde nostra heec proficiscitur historia, erit, inquam, no- 
is instar alte collucentis phari portum uude solvimus monstran- 
tis, quem inter eundum respicientes metiri subinde progressuum 
tia queemus et cursus universi numeros exequi, non con. 
temnendo vel ad solatium ífructumque animi vel ad erroris prae- 
cautionem usu. experimentum capere primum libet in Theodori 
morte et regni spatio, de quibus accuratissimus Acropolita sic 
scriptum reliquit in Hist. p. 85 ed. Reg. ἐκεῖνος μὲν οὖν οὕτω 
βιώσας, xal μήπω ὅλους τότταρας ἐνιαυτοὺς αὐτοκρατορήσας, κατὰ 
Tde ἄρξας ἐν Αὐγούστῳ μηνὶ τὸ τέλορ ἔσχηκε τῆς ξωῆς. 
vides ibi testimonio viri gravissimi, referentis quae praesens spe- 
ctaverat, Theodorum solos quatuor nec plenos annos imperasse. 
acclamatum enim Novembri mense, vivendi pariter οἱ imperandi 
finem Augusto mense fecisse, igitur cum certo sit certius anno 
eum Christi 1955 mortuo tertio kal, Novembres Ioanni patri sub- 
rogatum, proosrum et militum acclamatione snbvectioneque in 
clypeo, deinde sub finem Decembris solemni ritu ἃ novo pa- 
triarceha Arsenio coronatum, manifestum est anno eum Christi 
12959 vivere simu] et regnare desiisse, hic enim annus a 12668 
quartus est, 

Il. Quo anni tempore decesserit, satis exprimit Pachyme- 
res, dum id evenisse ait τοῦ χρόνου πρὸς τὸ φθινοπωρινὸν ἀπο- 
κλίνοντος, inclinante in autumnum anno, hoc est, per aestatem 
quidem, sed iam senescentem et adventanti autumno concedentem 
sensim. quadrat ea nota temporis apte in Augustum mensem; 
quo re ipsa extinctum Theodorum Acropolita, ut diximus, affir- 
mat. in duobus exceptione maioribus et concordibus firmatum 
testibus pro fixo et indubitato debet haberi. seditio secnta exer- 


Georgius Pachymeres I. 46 


722 OBSERVAT. PACHYMER. : 


citus et Muzelonum caedes Maguesiae in templo Sosandrorum, 

P 510 dum iusta Theodoro eidem funebria persolruntur , perpetrata, 
nona post mortem Theodori die contigit. clare hoc Gregeras et 
Pachymeres asserunt. Prior 1, 8 p. 80 ed, Basil. eic lequitur de 
ista caede: ἐννάτη μὲν ydo ἡμέρα παρῆν μετὰ τὸν ἦν τοῦ 
βασιλέως. cui consonans noster initio c. 191. 1 τόως δ᾽ οὖν, in- 
quit , ἡ περὶ τῷ ἀποιχομένῳ ἐννάτη κειμένῳ παρῶν etc. et boc 
ergo pro constanti tenendum, licet Acropolita de die taceat, no- 
no post mortem Theodori die Muzalones furore militum oppre- 
808 in templo et obtruncatos periisse, deliberatio inde de tatela 
pueri principis, electio ad id Michaelis Palaeologi, huius per 
gradus ad imperium adreptio,: dum primum. magni ducis litvb 
insignitur, deinde tanquam ad demandatum munus rite geres- 
dum necessaria potestate despotae ornatur, denique pupillo pria- 
cipi collega in imperio decernitur. haec, inquam, et vara 
interim a Palaeologo et huius studiosis exercitae ambitionis arte 
istis honoribus a clero et pestriarcha, a senatu et populo eblaa- 
diendis, facile trium et quod excurrit mensium spatium exigunt, 
quo sub finem Decembris impetrari omnium ordinum consesst 
potuerit ut ia proximas kalendas lanuarias indiceretur novi im- 
peratoris Michaélis Palaeologi acclamatio solemnis. hoc sic vo- 
ster exprimit sub finem capitis 29 1. 1: ὥριστο μὲν οὖν ἡ ἡμόρε 
τῆς ἀναρρήσεως ἑκατομβαιῶνος νουμηνία τῆς τότε τρεχούσης δεν- 
τέρας ἐπινεμήσεως praefinita est. dies. acolamatiomis ἐαίπεαΐαε 
Januariae currentis tunc secundae indictionis, fuit hic dies pri- 
mus anni Christi 1960, qui cum sit periodi Iulianae 5973, indi- 
ctionis numerum babuit tertium, sed a Septembri duntaxat in- 
choendum, unde recte convenit quod scribit noster historicus, 
indictionem tunc adhuc secundam cucurrisse. 

Ill, Post coronatum Palaeologom , qui maxime illastris 
eventus conligit, fuit recuperatio regiae urbis dudum occupalae 
insessaeque a Latinis, quare digna est res cuius patratae tempeus 
paulo diligentius exploretur. narrat illam noster L 2 c. 96 —8, 
prae cunctis aliis in isto argumento versatis copiose ac diligenter. 
de tempore haec solum tradit sub finem c. 27, captam urbem a 

: Caesare Alexio Strategopulo die Sanctae Annae metri deiparse 
sacra quinta et vigesima mensis ulii: nam eo die Graeci S. An- 
nae memoriam, pridie quam Latini soleant, colunt. annum ex- 
primit Georgius Ácropolita, cuius in hoc eventu finem historiae 
suae defigentis verba haec leguntur p. 100 ed. Reg. xol sj Κων- 
σεαντίνου προνοίᾳ Θεοῦ αὖϑες ὑπὸ χεῖρα τοῦ βασιλέως τῶν Ῥω- 
μαίων ἐγένετο κατὰ λόγον δίκαιόν τε καὶ προσήκοντα ἸἸουλέου εἰ- 
κοστὴν καὶ πεμπτὴν ἄγοντος, οὔσης ἐπινεμήσεως τετώρτης, xe 
ἀπὸ γενέσεως κόσμου ἕτους ὄντος ςψξϑ', ὑπὸ τῶν ἐχϑρῶν xoerer- 
μένη χρόνους πεντήκοντα καὶ ὀκτώ. εἰ Constantinopolis prowi- 
dentia dei rursus sub manu imperatoris Homanorum Jit, prout 





LIB. IIL. CHRONOLOGICUS. 123 


iuatum et convenicna erat, Julió mensis die quinto et vigesimo, 
indictione quarta, anno ab orbe condito 6769, postquam in 
potestate hostium fuisset annis quinquaginta octo, sic Ácro 
lita, accurato et ad nosiras exacte rationes quadrante calculo. 
ut annus mundi aerae vulgaris Graecorum ad Christi annum re- 
digatur, perpetua metbodo tollendi ex summa sunt 5508. igitur 
annus ab Acropolita indicatus mundi 6769 idem fuit cum anno 
aerae noetrae Christianae 1261. est hic periodi Iulianae 5974, 
quae summa divisa per quindecim dat numerum indictionis quar- 
tum. spatium quoque detentae a Latinis urbis adamussim rectae 
chronologiae exactum ab Acropolita proditur. superius quippe: 
c. 9 vidimus captam ἃ Latinis Constantinopolim anno Christi 
12908. cum autem nunc definiamus receptam a Graecis eandem 
fuisse urbem anno Christi 1261, qui ex 61 3 subtraxerit, exacte 
reperiet 68 annos dominii Latinorum in regia Graecorum ci- 
vitate, 

IV. Restat ultimum ex propositis caput epochae certae illi- 
gendum excaecatio pueri [oannis. eam noster pro facinoris atro- 
citate tragice deplorans l. 8 c. 10, unicam temporis circumstan- 
tiam notat, dum tam immanem carnificinam in pupillo innocente, 
pro imperatore Romanorum iam agnito, exercitam horrendo 
ausu memorest die omnium sanctissima, anniversaria videlicet. 
natalis Christi. annum investigare nos oportet. ut quam proxi- P 511 
me post initum a Michaéle Palaeologo imperium id opinemur 
factum, subigit ipse Pachymeres, qui cum modo laudato c. 101. 8 
acripserit Ioannem Theodori imperatoris heredem, quando excae- 
catus est, fuisse παιδίον ἀπαλὸν καὶ μηδὲν ἕτι σχεδὸν τελέως ἢ τὸ 
χαίρειν ἢ τὸ λυπεῖσϑαι μαϑὸν, καί γ᾽ ἐν lao τιϑέμενον τό τ᾽ ἄρχειν 
καὶ ἄρχεσθαι, et paulo inferius τοῦ βρέφους μικρὸν ὑπερβεβηκὸς 
σταιδίον. iam tamen ]. 1 c. 18 affirmaverat eundem, cum est eius 
pater Theodorus mortuus, fuisse novennem. huic enim aetati si 
tres quatuorve anni accederent, iam is prope pubertatem attigis- : 
set, quando est excaecatus, nec sane dici posset puerulus pau- 
]um modo infantiam excedens: et imperandi ac parendi, gau- 
dendi dolendique discrimen ignorans. immo si recte rationes po— 
nimus, quantumcumque festinemus in repraesentando crudeli 
regii pueri supplicio, vix poterimus sssequi ut verisimile redda- 
mus quod de tam immatura teneritudine pueruli, quando est 
excaecatus, aífirmatur a nostro. fingamus enim vel primo ipso 
sui principatus anno saevitum tam atrociter a Michaele Palaeo- 
logo in pupillum insontem. cum in annus, ut diximus, fuerit 
Christi 1960, si iam tum, quaudo Theodorus Ioannis pupilli pa- 
ter Augusto mense anni 1269 vivere desiit, ipse iam novennis 
fuerat, ut Pachymeres asserit, utique 25 Decembris die anni 
1260, sexto decimo videlicet post mense, undecennis fuisse de- 
buerat, cuius aetatis pueri, praeseriim educati regie, haud so- 


724 OBSERVAT. PAOHYMER. 


lest gaudendi dolendique ignorare diecrimen. haeo mihi comm 
opinandi est parum exacte proditam a Pachymere loannis pueri 
aetatem in patris morte. potiusque eseentior Georgio Acropoli- 
tae, qui c. 76 suae Historiae, relata morte Theodori, de hoc ems 
filio sic acribit: ὁ μὲν vis Nw βασιλέως Θεοδώρου ὅ 5 
müvu ἀφῆλεξ ἐτύγχανεν τῷ καιρῷ τῆς τελευτῆς τοῦ 
λέως καὶ πατρός" οὕπω γὰρ τελείων ἐνιαυτῶν ὑπῆρχεν ὀκτώ. ας 
filius quidem imperatoris T/eodorí loannes valde £munatarae fuit 
aetatis, quando imperator eiue pater est mortuus :. annum quippe 
nondum octavum impleverat. ita 1116. hoc omnino tenenism, 
certum porro est antc receptam Constantinopolim et solennem 
Michaélis Palaeologi Augusti in eam ingressum, qui die 15 men- 
sis Àugusti anno 1261 peractus est, non fuisse puerum loannem 
excaecatum. multas enim quae Pachymeres ἃ c. 88 L 2 ad91$ 
memorat, omnino post captam urbem et ante Ioannem excsea- 
tum contigisse oportuit. quia vero nec numero nec genere ilh 
talia sunt ut maius quadrimesetri spatium exigere videantur, plant 
censeo huius eiusdem anni 1961 die octavo kal. Iamuarias, Chriti 
nempe, ut Pachymeres tradit, natali, iussu berbaro tuterb εἰ 
collegae Michaélis Palaeologi leannem Augustum puerum paule 
maiorem novenni fuisse luminibus orbatum et in aeternam custe- 
diam arcis Dacybitzae conditum, sexto anno vertente ab inauga- 
ratione patris eius Theodori, tali, ut vidimus, die sacris in tem. 
plo ceremoniis peracta. 
CAPUT V. 


Chronologia Patriarcharum , Aræenii, Nicephors, εἰ iterum 
Aresenii, qui eub Michaele Palaeologo eedem | Constantinopoli- 
tanam. tenuerunt. 


J. Multa sunt in tempore íngressus, exitus, in spaths vi- 
tae wc sedis horum patriarcharum ita confusa, ut viris otiam 
magnis non occasionem modo sed necessitatem errandi obiecerint, 
atqui non ut illi, horum quae primum modo produntur destituti 
luce monumentorum, citra culpam et reprehensionis iustae meri- 
tum in his titubasse potuerunt, nobis item, si quid offenderi- 
mus, similis veniae conditio ac spes ostenditur. quare, misi de- 

P 512 bere volumus mulctam negligentise nomine, annitendum est no- 
bis et pro virili contendendum ia isto semel sic purgando Ioco, 
ut eum deinceps vel inediocris attentio legentis inoffenso queat 
vestigio decurrere. hoc deinceps conabimur. sedem Constanti 
nopolitanam imperante Michaile Palaeologo quinque omnino pe- 
triarchae tenuerunt; quorum unus etiam Arsenius illi ecclesise 
bis praefuit. priorem huius patriarchatum ab anno Christi 1255 
procedere tam certum est, quam illo ipso anno Theodorum La- 
scarim Iuniorem imperare coepisse; quod capitibus libri huius tertie 


18. HI. CHRONOLOGICUS. 725 


et quarto demonstravimus. etenim, ut diserte oculatus testis et 
auctor cuiusvis rei locuples Ácropolita Georgius tradit, acclama- 
tus imperator Theodorus post patris Ioannis mortem, quae illo 
Christi anno 1255 tertio kal. Novembres contigit, curam omnium 
primem posuit in providendo ecclesiae pastore, quam patriarcha 
Manuél panlo ante Ioannem eius patrem moriens reliquerat vi- 
duam, ac sispatia rebus ea occasione actis congrua dimetimur, 
certo intelligemus non potuisse Ársenii evectionem ad patriarcha- 
tum ante mensem eius aumi ultimum fieri, mam penultimo No- 
vembri persolutis decessori parenti funebribus iustis, deliberatio 
de patriarcha inita est a Theodoro. primumque multis circum- 
spectis m Nicephoro Blemmida, quo philosophiae magistro novus 
imperator usus fuerat, designatio consedit. verum illo, post- 
quam longe absens invitatus est per nuntios, honorem detrectante, 
nova inquisitio digui tali loco viri desiit in Ársenio; qui oblatam 
dignitatem libenter admittens ex monasterio ad lacum Apollonia- 
is sito, ubi vitam religiosam exercebat, Nicaeam profectus, ibi 
spatio hebdomadis unius (non unius diei, ut perperam ponitur 
apud Spondanum) unius, inquam, hebdomadis spatio diaconus 
sacerdos et patriarcha ordinatus est. idemque mox ritibus in 

ecclesia consuetis Theodorum eundem imperatorem coronavit. 
Il, Nemo non videt in his facile consumi debuisse interval- 


. lum sesquimenstruum, ut vix tandem sub medium Decembrem 


possessionem adire patriarchatus Ársenius potuerit. quia porro, 
ut notat Acropolita, Theodorus imperator evocatus Ádrianopolim 
instantibus causis, expedire se Nicaeae festinabat necessaria ce- 
remonia inaugurationis suae, quae prima ei apta se obtulit dies 
(fuit ea Christi natalis), in ea sacris primum operante patrierclia 
solemnem in templo coronationem accepit die 25 Decembris, a 
qua die, quae sexta est numerata, Decembris 30 horrenda solia 
eclipsi fuit insignis, habemus ex bis initium sedis Ársenii omni 
firmitate constitutum in mense Decembri anni 1256 a Christo 
mato, perseveravit inde ille in tranquilla functionis patriarchatus 
usque ad mortem Theodori imperatoris, quae mense Áugusto anni 
Christi 1969 evenit, necnon usque ad evectionem in imperium 
Micheélis Palaeologi, quem et coronavit, et quidem solum, cou- 
tra quam statutum fuerat; quod fuit initium deiicigndi ab spe 


imperii redigendique in ordinem infelicis pueri Ioannis ism Au- 


gusti. coronationem istam Palaeologi probabiliter conferimus in 
Februarium anni Christi 1260. — non longo post eam tempore Ár- 
senius sera ductus poenitentia facilitalis suae, qua permiserot 
omitti coropationem pupilli principis eius potissimum fidei a patre 
moriente commendati, Nicaea fugiens in monssterium dictum 
Peschasii secessit, ibique privatam agere vitam instituit. hoc vi- 
detar factum mense Mertio dicti anni 1260. nam eius rei nun- 
tius perlatus δὰ imperatorem Michaélem dicitur, quo tempore is 


P 513 


726 . OBSERVAT. PACHYMER. 


trajicere Hellespontum parabat ad visendam Selybriam a sux 
captam paulo ante, ita Pachymeres 1. 2c. 15. recte hoc quadrz 
in principium Aprilis, vernam nimirum tempestatem, qua reges 
solent ad bella procedere, ut Scripturaloquitar. nam ut doct 
idem historicus, Constantinopoleos oppugnationem Michael] an 
mo versabat, quam re ipsa est aggressus insequenti aestate. tunc 
autem is itinere cogitalo supersedens, dedit operam rebus eccle- 
siae, ibidem ubi tunc erat Nymphaei persistens, congresanda 
synodo quae de Arsenii secessu statueret. synodus Nicelam 
quendam ad Arsenium mittit. is ab Arsenio renuntiat ce- 
dere illum patriarchatu, hic finis fuit prioris Arsenii sedis 
quae cum desierit Aprili anni 1260 et coeperit Decembri sasi 
1255, quatuor annorum et praeterea totidem fere mensium fae 
oportet. 

III. Tn eius locum substitutus statim est Nicephorus tux 
Ephesi metropolits. cur statim id factum credam causa est, qui 
festinabat in procinctu ad expeditionem urgentem imperator; & 
ipse Nicephorus cupidissime assentiens nullam moram interposuit 
eleclioni suae. narrantur haec c. 15 et 16 1. 2, ubi et dictsr 
eodem tempore decessisse Nymphaeo imperatorem quidem Calli- 
polim versus cum exercitu ad Constantinopolim oppugnandan, 
novum vero patriarcham Nicephorum Nicaeam, quae cum esse 
tunc urbs regia, Latinis Constantinopolim tenentibus, in es so- 
Jitus erat Graecus Constantinopolitanus patriarcha diversari. ini- 
tium patriarchatus Nicephori verisimiliter confertur in finem 
Aprilis aut initium Maii anni supra memorati 1960. narrat inde 
Pachymeres ]. 2 c. 20 diuturnam et irritam oppugnationem 
Goalatae, in qua imperator consumpsit aestatem, eoque ad eum 
Nicephorus patriarcha, pertaesus Nicaeensium, quorum Arsemo 
addictorum odia in se irasque nulla delinire arte potuerat, s» 
contulit, spe ingrediendi cum ipso Augusto urbem mox , ut cre- 
debatur, capiendam, sed cum obsidionem solvere coactus im- 
perator Nymphaeum se recepisset, secutus eum illac Nicephore 
ibi est mortuus sub autumnum, ut apparet, aut hiemis initium 
eiusdem anni 1960. quare illius patriarchatus haud fere longi« 
septimestri aut octimestri fuit. hinc vacavit sedes annum circ- 
ter, anxie Qeliberante imperatore quem ad rationes meditatae ex- 
punctioni$ pupilli accommodatum ei praeficeret, quoad tandes 
in Ársenii revocationem consensit, cuius in praeteritione coronz- 
tionis Ioannis pueri patientiam expertus speravit etiam eo faci 
usurum in exauctoratione quam parabat eiusdem. — contigit ο΄ 
terim capi urbem, et imperatorem in eam invehi solemni pomps 
ibique fixo iam domicilio, Arsenium denuo electum a syno&* 
missis legatis invitasse ad resumendam melioribus auspiciis abó- 
catam olim potestatem. quibus ille assentiens in urbem venit d 
sedis patriarchalis possessionem rursus adiit, 1. 8 c. 9, 

* 


— — - — — 


π- WA a 0-03 Aoc “ὦ — 


- - ἀκ. 


LIB. HI. CHRONOLOGICUS. 727 


IV. Ársenii restitutionem non multo post captam urbem 
contigisse inde argumentum duci potest, quod in secunda coro- 
natione Michaélis ab Arsenio delinito donis et honoribus libenter 
celebrata, proxima dominica post resamptum patriarchatum, 
Alexio Strategopulo Caesari, qui urbem ceperat, eximius et plane 
extraordinarius honos est habitus, ut statim post Augustos qui 
coronabarttur, hoc est Micheélem Palaeologüm et Tbeodoram eius 
coniugem», nomineretur in synaptis, hoc est in litaniis et preci- 
bus publicis. refertur hoc a Pachymere 1. 8 c. 2 sub finem, ubi 
recte observat historicus fuiese henc quandam exauetorationem pu- 
pilli Ioannis, astutiesimi imperatoris blanditiis et artibus impe- 
tratam a simplici nimium patriarcba, non providente tum videli- 
cet quo haee pertinerent. in quo ut fucus fieret seni, ut ex 
caeteris apparet, suspicaci, et cui salus dignitasque pupilli Ioan- 
nis, eius peculiari curae commissi, erat, ut oportuit et res de- 
inde monstrarunt, longe carissima, quis non videt fuisse necesse 
ut gratia flagrans Alexii Caesaris, in recentissima videlicet me- 
moria heroici facinoris quo rem Romanam imperii metropoli re- 
cuperanda incomparabili beneficio sibi devinxisset, rationes pu- 
pui principis, cwi praeferebatur, et multas aliae tam inusitatum 

ominis non imperantis honorem dissuadentes considerationes 
eluctaretur. igitur cum urbem ab Alexio captam statuerimus die 


25 Iulii anni 1961, ingressum vero in eam solemni pompa Mi- . 


chaélem Augustum 18 kal. Septemb, eiusdem anni, die sacro 
deiparae assumptae doceat Acropolita c. 88, dicere valde verisi- 
militer possumus resumptum ab Arsenio regimen patriarchalis se- 
dis sub finem Augusti mensis et Michaélis ceronationem sub ini- 
tium Septembris celebratam. | in quo si quis vitilitigare velit, ta. 
men idem id in longum differre non poterit. cum enim certo 
definierimus superius c. 4 n. 4 loannem Augustum puerum ex- 
caecatum fuisse die Christi natali huius anni 1961, et manifestum 
sit inter coronationem Michaélis et excaecationem Ioannis ido- 
neum quodpiam temporis spatium intercessisse, haud utique 
multo ultra fixam a nobis initi secundum ab Arsenio patriarcha- 
tus epocbam licebit quantumvis arguto coniecturis evsgari. 

V. Habemus initium secuhdi patriarchatus Ársenii. restat 
finis eiusdem indagandus. narret Pachymeree l. 8 c. 14 Arse- 
nium patriarcham audita losnnis excaecatione anathema in eiua 
suctorem Michaelem Augustum intorsiese. id factum oportuit 
circa initium anni Christi 1968, cum primum nempe vulgata fa- 


' mma est facli atrocie. osp. deinde 19 dicitur Michaélem, post- 


quam videlicet aliquandiu ignominiam meritissimae poenas taci^ 
tus tulerat, petiiese aupplicem sb Arsenio solutionem anathema- 
tis, nec tamen, licet din et vehementer institisset, impetrare po- 
thisse. multa dehinc narrantur novem reliquis capitibus libri 
tertii, quae illo intervallo frustra petitae absolutionis ab excom- 


P 514 


728 OBSERVAT. PACHYMER, 


municatiene contigerunt. haee prout in sywopei : 
igessimus , facile trium annorum spatium explent. quando iam 
desperans Michael quidquam sua causa facturum Arsenium, ad 
episcopes de statu rerum suarum eam orationem habgit, quse 
c, 11. 4 recitatur. in ea quasi fundamenta iacta. sunt depoeitie- 
nis Ársenii, ad quam ut processum fuerit, docere historicus is- 
cipit L 4 c. 8, ubi accusatio in patriarcham cupide ab imperstere 
accepta memoratur. damnatio Ársenii et exauctoretjo judico 
synodi decreta refertur c, 6. executio porro sententiae et eiectio 
Arsenii e sede et urbe perscribitur c. 8. oratio, de qua diximes, 
imperetoris habita videtur sub initium anni 1263, cum iam per 
annos tres excommanicationis, qua fuisset ilügatus statim pet 
, excaecationem Ioannis pueri, solutionem nequidquam flagitaset. 
post orationem illam, quae velut clarigatio quaedam fuit terre- 
do, si fieri posset, patriarchae praemisss, secutae sunt delibere 
tiones episcoporum et officia multorum ex ipsis ad patriarcbam 
pro Augusto supplice, tum ultima huius Iosephi eui confessarü 
ad Ársenium allegatio. quae cum nibil proficerent ,. tandem sub 
inWium Aprilis Ársenio lis est intentata, oblato contra illam li- 
bello. de hac re verba Pachymeris notanda sant c. illog L4 
'sic scribentis: τότε τοίνυν βοηδρομιῶνος ἰδεαμένον καὶ συνήθων 
ψηστεμὸν τελουμένων ἑορτῆς ἀγομένης ἣν ἀκάϑιστον σύνηϑες ὀνο- 
μάξειν. tunc igitur sub initium Aprilis solemnie ieimnii tom- 
pore, dum festum ageretur quod. Acathistum vulgo nomanant. 
datum contra patriarcham libellum accusatorinm conseguenter 
narrat. diximus in Glossario verbo '4xuOierog, festum illud 
solitum fuisse celebrari sabbato quintae hebdomadas verni ieiunii 
dierum quadraginta, sexdecim diebus arte Pascha. cum antem, 
ut est manifestum , non quolibet anno sebbatum quintae hebdo- 
madis quadragesimae in Aprilis initium incideret, apparet his 
verbis contineri characterem anni quem quaerimus, ordo rerum 
gestarum in synopsi expansus ducit noe ad annum Christi 1266. 
nam hic annus fuit periodi Iulianae 5979, cycli solis 16, cycli 1α- 
nae 11. horum cyclorum certissimo indicio hbebemus Pascha illo 
anno fuisse Aprilis 18. unde retrecedendo ad sabbatum quimtae | 
hebdomadae quadragesimae ac festum. Aoathietum, reperimus id - 
incidisse in tertium Aprilis, qui dies aptissime congruit in illam - 
menUonem ἔσεαμένου βοηδρομιῶνος incipientis Aprilis. 

VI. Mora iudicii totius a prima delatione ad executionem 
sententiae et deportationem damnati ad insulam duorum fuit fere 
mensium , siquidem docet Pachymeres L 4 c. 8 extrusum pes mi- 
nistros imperatoris patrierchali palatio Arsenium nocte circider 
extrema mensis Maii, νὺξ ἦν περί ποῦ τὰ τελευταῖα πυαντεῶνος. 
810 sCribit hoc loco noster istud nomen, cum alibi constanter 
πυανεψιῶνα Maium vocet; sed utcumque variet scriptura voca- 
buli, res est quidem ipsa minime dubia Maium hic indicari. 


* 





- ud 6 


— Toc C" "uw C"PomI "A YA M Ww XL 


— — σα, -——B— προ IU -— — 


LIB. If, CHRONOLOGICUS. 729 


quare certo ex his licet definire epatium secundi patriarchatus 
Arsenii, qui a mense Septemhri anni Christi 1961.ad finem Maii 
1966 per annos quatuor et menses praeterea circiter novem du- 


ravit, ut semel absolvamus de Ársenio, mortis eius diem hi- P 515 


storicus noster expressit 1. ὅ c. 20 his verbis: ἐπράττετο μὲν 
καῦτα ἐλαφηβολιῶνος μηνὸς τοῦ ἐπιόντος ἕτους, τοῦ πατριάρ- 
gov ᾿Δρσενίον πρότερον ἢ ταῦτα γενέσθαι ἡμερῶν VE κατὰ τὴν νῆ- 
cov μεταλλάξαντος εἴτ᾽ οὖν τριακοστῇ γαμηλιῶνος μηνός. haec 
gesta. sunt (nempe ignominiosa traductio Holoboli) ineunte anno 
(ob initium videlicet indictienis a Septembri) die eexta Octobris, 
Paíriaroha Jfrsenio ex prius diebus quam haec fierent in insula 
mortuo. in his nullus apparet character certi anni. quare ad 
ilius indagationem alia grassandum est via. narraverat ibi Pa- 
chymeres causam primam irae imperatoris in Holobolum extitisse 
ex huius praecipi& quadam eruptione indignationis in imperato. 
rem, cui cum inservire coepisset in negotio conciliationis eccle- 
siarum, suggerendis ex historia aut lectione patrum argumentis 
ad eam suadendam aptis, repente institutum et sententiam muta- 
verit, offensus quod in quodam coetu, ubi aliis sessionis hono- 
rem imperator tribuisset, ipsum solum reliquisset stantem. unde 
ille interrogatus de re quae tractabatur, praeterquam speratis et 
rius ostensis contraria omnia respondit, etiam Augusto expro- 
vit excaecationem pueri loannis. unde imperatore vehemen-" 
tissime commoto, Holobolus sibi metueus in asylum ecclesiae 
confugerit, sed inde blandis imperatoris suasionibus extractus, 
relegatus Nicaeam fuerit in monasterium Hyacinthi, scribit au- 
tem ibidem Pachymeres, ab ista relegatione nondum anno expleto, 
vocatum Nicaea Constantinopolim Holobolum ab imperatore ad 
dirum supplicinm fuisse, igitur si potuerimus definire tempus 
illius conventus, quo suam gravem in perniciem ruit Holobolus 
intemperantia irae et linguae, statuere licebit de vero tempore 
cum supplicii de Holobolo sumpt tum mortis Arsenii. atqui spe- 
ramus istius quidem voti noa fore compotes nam conventus 
iste videtur ille idem fuisse quem desezspsit Pachymeres c. 12 
libri eiusdem 6, ubi tradit intentum imperatorem adducendis in 
suam de pace ineunda cum Latina ecclesia sententiam, aversis ab 
eo consilio praesulibus Graecis, cengregato apud se patriarcha 
cum episcopis οἱ praecipuis ex clero, institisse ut in eam conci- 
liationem assensum darent, allegendis rationibus quas ei sugges- 
eerant docti homines, archidiaconns Meliteniots, Georgius Cy- 
prius pretapostolarius, et rhetor ecclesise Holobolus, qui omnes 
aderant, pro se quisque negotium juvantes, quamquam, ut ibi 
— historicus, bolus quidem non ex animi sui senten- 
tja, sed in speciem duntexet nec studio sincero. esse hunc coe. 
tum eundem suadet pereonarum identitas et rei tractatae in utro- 
que: nam Meliteniota Cyprige et Holobolus utrobique memorantur 





730 : OBSERVAT. PACHYMER. - 


adhibiti ad iuvandum imperetorem in convincendis fautoribes 
schismatis. nec obstat quod illo c. 20 posterioris tempor:s me- 
moriam exequitur: nam diserte ibidem admonet, quod ibi nar- 
rat, actum superius, sed ibi memorari ob similitudinem rerum, 
conventus porro ille c. 12 narrstus significatur ibidem habitas 
postquam legati Gregorii X pontificis Romani Constantinopolim 
advenerant. non potuerunt autem illi eo pervenisse prius quam 
aub finem anni 1272, siquidem literae quas eis perferendas ad 
Michaélem imperatorem is pontifex dedit, recitatae a. Raynaldo 
illo anno n. 25, scriptae sunt 9 kal. Novemb. eius quem dmi 
anni apud urbem veterem, ubi Gregorius tunc erat. sub initium 
igitur anni 1278 fuerit habitus is coetus, quo gratiam apud im- 
perstorem suam Holobolus perdidit. ex quo tempore noenden 
anno evoluto, retractus Constantinopolim tam diras ibi (qua 
c. 20 describuntur) contumaciae suae poenas dederit sexta die 
Octobris anni 1978, mortuo ante sex dies in insula Oxesa, ubi ds. 
dum exulabat, Arsenio, quem inde intelligimus post suam e se- 
cundo patriarchata electionem vixisse annis septem , et quataor 
insuper mensibus. 


CAPUT .VL 


Chronologia Patriarcharum Germani, losephi, et Poannis 
— qui post Arsenium, imperante Michaële Palaeofogo, 
sedem Constantinopolitanam tenuerunt. — ternpus miseae 
legationis ad papar. 


P 516 [. Post amotum Ársenium Germanus ex ÁAdrianopolitana 
sede in. Constantinopolitanam translatus et patriarcha declaratus 
est menee Junio die festo Sancti Spiritus , ut loquitur Pachyme- 
res l. 4 c. 18: μηνὸς μαιμακτηριῶνος ἐν τῇ τοῦ dyiev πνεύματος 
ἑορτῇ. libenter hoc differrem in annum sequentem. nam inter 
exauctorationem Arsenii et promotionem Germani multa comme. 
morat Pachymeres capitibus 9 10 et 11 1. 4, quae in angustias 
paucissimorum dierum inter extremum Maium et [unium ineun- 
tem intercedentium aegerrime videntur posse compingi. fuit, ut 
diximus, hoc anno, quo est exauctoratus Arsenius, Pascha 18 
Aprilis, et consequenter Pentecoste, quam hic vocat noster £og- 
τὴν τοῦ dylov πνεύματος, 6 Iunii. sententia depositionis per- 
lata in Ársenium et executioni mandata est περί zov τὰ τελευταῖα 
τοῦ πυαντιῶνος circiter extrema mensis Maii, ut clere tradit no- 
ater c. 8 1. 4, Germanus porro inauguretus patriarcha, ex eodem 
auctore, est die Pentecostes, hoc est, sexto Iunii, medium epa- 
tium non plus octo aut decem dierum fuisse oportuit. et tamen 
docet indicatis locis Pachymeres primum electionem succeseuri 
Arsenio liberis suffragiis synodi relictam ab imperatore, unde sit 





mn  —Á"  -——  -— 070 9 ὡς ὟΝ “ΝΕ δ — 





LIB.JIL. CIIRONOLOGICVS. 731 


cousequens moram congregatos patres maturee inquisitioni ido- 
neam sumpsisse. deinde ubi suffragia in Germanum convenie- 
sent, recusasse ipsum admittere honorem, nec nisi urgentibus 
et saepius iteralis imperatoris eum ad hoc quotidie adeuntis in- 
.stantiis denique inclinatum assensisse. praeterea meminit ibi 
auctor factionis validae conflatee Ársenio faventium, quae tam 
vehementer invsluerit cum manifesto periculo publicae quietis, 
ut necesse habuerit imperator longa eam et accurata concione 
compescere conari. denique narrat datam esse operam ut reliqui 
Orientales patriarchse, Alexandrinus et Antiochenus, eiectionem 
Arsenii probarent; quam ad rem verisimile sit missum ad eos rei 
fectae nuntium , et expectetum videlicet eorum responsum re ad- 
huc integra ante subrogationem novi patriarchae in locum ex- 
pulsi. his de causis propenderem equidem ad differendam Ger- 
mani electionem in annum sequentem; quod per characterem 
hoc loco memeratum licet. nam aeque illo anno Christi 1267, 
cum cyclus solis fuerit 16 et lunae 11, qui dant Pascha 17 Apri- 
lis, Pentecoste pertingit in mensem Iunium, quintum eius diem 
occupans. quia tamen, quod statim ostendemus , certo constat 
Germanum eundem paetrisrchatu cessisse die 14 Septembris huius 
eiusdem anni 12967, unde esset consequens non plus eum tribus 
mensibus cum dimidio in sede perstitiese, si quem tanta petriar- 
cbatus Germani brevitas offendet, poterit js per me credere pa- 
tres synodi, quo tempore Ársenii causam cognoverent , disquisi- 
visse simul de successore, si forte, quod pronum factu appare- 
bat, ille amoveretur; quare statim ac sententiam in Ársenium 
tulerunt, suffragia in Germani electionem dare potuerint. de 
conflato Arsenianorum sohismate quod narratur, inchoatum id 
pendente judicio Arsenii , caeterum factionis corroboretionem 
usque ad periculum publicum, licet post Germani evectionem 
extiterit, ex occasione per prolepsim antea a Pachymere relatam. 
postremo missos quidem statim nuntios indicaturos depositionem 
Arseníi ad Alexandrinum et Antiochenum patriarchas, sed eorum 
reditum minime expectatum. non enim illi patriarchae habere 
putabantur in tali negotio ius suffragii: alioqui ne damnatio qui- 
dem ante nutum eorum praecipitari debuisset, quod factum ta- 
men constat. summa sit in medio relinqui a me coeperitne Ger- P 617 
mani patriarcbatus anno 1266 an sequenti; propendere tamen 
magis in quam maximam sedis eius brevitatem, utque m qua 
facilius rationem invenio cur ab eo volente et parato 1mperator 
anathemate solvi s6 non curaverit. 


Jl. Finem patriarchatus Germani einsdem ponit Pachymeres 
J. 4 c. 91 die festo exaltationis sanctae crucis mense Septembri ; 
quo die ait illum celebratis, ut solemnitas poscebat, divinis in 
templo officiis, sub vesperam patriarchio cedentem, ad suas quas 


732 OBSERVAT. PACHYMEB. 


habebat in Manganis cellulae se recepisse, nec postea ullis se ad. 
duci precibus sivisse ad ullum usum abdicatae dignitatis. unde ad 
successoris inquisi6onem conversae cum imperatoris tum anti- 
atitum curae sunt: que anno id contigerit, ex succeesoris ele- 
ctione brevi post secufa intelligemdum est; quae cum, ui mox 
demonstrabitur, peracta fuerit die 28 Decembris anni desinentis 
a Christe nato 1267, pro constanti est habendum perstitisee Ger- 
manum in petriarchata vela sexto lumài anni 1266 ad quartum 
i Septembris amni 1267 per assum unum et memsw 
prackerea quatuor cum dimidio, vel a quinto Iunii anni 1267 sd 
14 Septembrem einsdem anni per meuses tres et diee novem. 
postque ipeius spontsneam abdicalionem sedem vacasss tnbus 
mensibus, et diebus praeterea quatuordecim, usque ad desigua- 
tionem successoris; septemdecim vero usque ad eiusdem inauga- 
rationem, quae kalendis lanuariis anni 1268 celebrata rite esi, 
prout deincepe osieudemus. scribit noster c. 23 1. & Iosephum 
meaasterii Gales praefectum confessar&um imperatoris legitime 
smílregserum numero electum probante ac studente maxime im- 
e designekum fuisse patriarcham μανὸς σχιερροφοφεῶνος 
δἰμοστῇ ὀγδοῇ vig δεκάτης ἐπινεμήσεως τοῦ quos ἕτους mensis 
Jlecambrée vigesima octava, decimae indictionis , anni 6716. 
moxque addit fuisse ordinatum kal. Ianuariis anni sequentis ὅσα" 
τομβκιῶνος δὲ νουμηνίᾳ χοιροτονηϑεὶς εἰς ἀρχιερέας τοτέλοσθαι. 
annus aerae mundi Graecorum reducitur ad vulgarem aerae mo- 
stres Christi detractione 5508. fuit ergo is annus Christi 1267, 
periodi vero lulianae 6980. qui numerus divisus ia quindecim 
jedicat indáctiones eius anni charackeristicam, decimam, prout 
Pachymeres notavit. wnde dubium ease nou potest qun pa- 
fwierchatus losephi Galesii ἃ kal. lanwerii anni Christi 1963 
rocedat. 


P 


Ill. Ubi desierit, modo definiam, refert Pachymeres 1. 5 

c. 17 losephum, qui se promulgatis palam literis iureiurando 
t ad nunquam assentiendum couciliationi cum Latinis, 

ab imperatoze aegre id ferente persuasum migrare patriarchali- 
bus aedibup, secessisse in monasterium Periblepti, pollicitum se 
rennntiaturum patriarchatui, si de concordia ecclesiarum Bomae 
cenveniretur a legatis eo ad hoc missis; interim quasi privatum 
victurum. postea cum legati pace composita redissent, iudica— 
tum esse videri sedem vacare, oessione conditionata Iosephi iam 
in absolutam transeunte, positione conditionis unde pendebat. 
quocirca itum in suffragia novae electionis. iste secessus patriar- 
chae losephi ceatigit, ut noster ibi distincte tradit, die 11 Ia- 
numrii, secundse indictionis, ausi 6782, ἐνδεκάτῃ μηνὸς ἑκατομι- 
βανῶνος δεντέραρ ἐπινεμήσεως τοῦ aux ἔτους. fait bit hic annus 
Christi 1274, per. lal. 5087, qui revera numeravit indichonem 





— — — — — — — —⸗⸗ — — -— » — - 


— CAS τἡ- τῷ" caen — — — 


"A C OC 


LIB, IIl. CHRONOLOGICUS, 733 


secundam , qualem nullus ex quatuordecim praecedentibus et to. 
tidem secutis habere potuit, ut periculum nullum sit ne annus 
tam ipsi propria insignitus nota cum alio quopiam confundatur 
aut mutetur. iu ista pbrro suspensione res fuerunt ferme per 
annum, quoad legatis pacem a Romano pontifice conventam sti. 
pulatamque referentibus, comitia sunt indicta novo creando pa- 
triarchae. quod non contigit ante sequentem annum, ut docet 
nos historici nostri locus modo considerandus. 


IV. De Ioannis Vecci Iosepho subrogati electione, quam et 
statim inchoatam post legatorum Boma reditum et celeriter trans- 
actem — sic scribit Pachymeres c. 24 1l. 6. d Bíxxog εἶ- 
«0677 


xal $xey Πυανεψιῶνος μηνὸς κατὰ τὴν ἑορτὴν τῶν ἁγίων P 518 


“ατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ πατριάρχης προβέβληται. δεντέρα δὲ Moai- 
βαχτηριῶνος τῇ ἐπιούσῃ κυριακῇ, ἐν ἐπισήμῳ ἡμέρᾳ τοῦ πνεύμα- 
τος, τοὶ τοῦ πνεύματος δέχεται καὶ τελειοῦται ἀρχιερεύς. Veccu- 
sexta εἰ vigesima Mais mensis, in festo sanctorum patrum Ni-- 
caeensium patriarcha electue est. secunda vero lunii dominica 
hebdomadis vertentis, insigni die Sancti Spiritus gratiam Spi— 
ritus percepit , ordinatus rite patriarcha, hi characteres unice 
designant annum Christi 1976, periodi Iulianae 5988, quo cyclus 
aolis numeratus est 94, lit. dominicalis fuit F, cyclus lunae curre- 
bat 8. quae notae festum Paschae conferunt in 14 Aprilis, domini. 
cam vero Pentecostes in 2 Iunii. unde patet a prima successione 
Iosephi ad initum a Vecco patriarchatum interceesisse menses 80- 
lidos sexdecim cum diebus octodecim. anno praecedenti Christi 
1274 si quis suspicari vellet Vecci creationem factam, frustra es- 
set ob characteres diversissimos: nam cyclos is annus habuit so- 
lis 28, lunae 2, qui dant Pascha 1 Aprilis et Pentecostem 20 Maii, 
et litera dominicalis eiusdem anni G diem secundum Iunii facit 
sabbstum, cum dominicam fuisse oportuerit quo anno est Veccus 
in patriarchalem Constantinopoleos evectus sedem, huius fi- 
nis, quoniam Michaélis Palaeologi funere posterior extra huius 
historiae limitem exit, nostrae considerationis nunc quidem 
non est, 

V. Bestat ultimum quod proposunrus hio tractandum. 
tempus quo missa Romam est a Michaele Augusto insignis legatio 
ad abeolvendum negotium convoiliationis ecclesiarum, qua Ger- 
manus expatriarcha et Georgius Acropolita feliciter functi sunt, 
chersctere non dubio insignitum legitur c. 21 1. 6. ait illic hi- 
storicus solvisse duabus triremibus legatos paci conficiendae de. 
stinatos, paratis iam ad eam ex parte Graecorum omnibus. hi 
fuerunt, ut c. 17 superius dixerat, partim ecclesiastici partim 
senatori. priores Germanus nuper patriarcba et episcopus Ni- 
caese Theophanes, alii megnus logotheta Acropolita, praeses 
vostiarii Panaretus et magnus interpres Berrhoeota. triremium 


734 OBSERVAT. PACHYMER. 


alteram consceuderunt Panaretus et Berrhpeota cum donis impe- 
ratoris ad pontificem, in altera duo episcopi cum Ácropolita fue- 
runt altum petierunt, ait loco laudato noster c. 21 1. 6 Koe- 
vlov ἀρχομένου μηνός. est haud dubie Pachymeri Koovioc Mar- 
fius, prout est huius l. c. 1 demonstratum, pergit dicere con- 
flictatos eos parum prospera tempestate pervenisse in sinum La- 
conicum, ubi est promontorium Malese, λήγοντος τοῦ μηνός, hoc 
est eodem mense desinente, ultima eius decade: notum est enim 
"Graecos partiri menses in tres. decadas. primam vocant agge- 
μένου sive ἰσταμένου, secundam μεσοῦντος, tertiam φϑένοντος 
sive, ut hic noster, λήγοντος μηνός. addit ibi vehementi iacta- 
tas procella triremes ambas primum dissociatas vi venti fuisse, de- 
inde alteram illarum, qua Panaretus et Berrhoeota vehebant, mi- 
sere fractam et submersam, aliam salvam appulisse ad Methonee 
portum; idque contigisse πέμπτῃ μεγάλῃ, hoc est feria quinta 
ebdomadae maioris, qua coena domini celebratur ab ecclesi. 
ex his oportuit illo anno feriam quintam in coena domini mense 
Martio fuisse, et quidem aliquo die decadis ultimae mensis istius. 
non potuit ille annus esse alius ab anno Christi iuxta vulgarem 
aeram 1273. manifestum hoc est ex serie narratarum hac histo- 
ria rerum. nam superiori Christi 1272. coepit sedere Gregorius 
X, qui primus mentionem concordiae intulerat, postquam in Sy- 
ria electum se absentem a Cardinalibus cognovit. deinde iam co- 
ronatus legatos Constentinopolim ad id negotium urgendum mi- 
serat. lhistrenue rem egerunt, pro virili Augusto cooperante; 
quae referuntur hoc libro a c. 11 ad 17. haec annum facile 
Gregorii 1, Christi 1272, expleverunt. dispositis utcumque omni- 
bus ex parte Graecorum missi sunt legati, de quibus agimus, 
circa initium anni, Gregorii Pontificatus secundi, Christi 1273. 
nec tardius potuerunt: alioqui Gregorium non reperissent Ro- 
mae, qui hoc anno inde discessit versus Galliam, ut ibi conci- 
lium oecumenicum Lugduni celebraret. habitum id concilium 
P 519 est anno sequenti Christi 1974, praesente illic pontifice, et lega- 
tis Graecorum iam cum ecclesia Romana conciliatorum ibidem 
comparentibus. quae conciliatio cum per hanc legationem per- 
petrata fuerit, evidens est eam prius obitam et renuntiatam Con- 
stantinopoli fuisse quam sacra synodus Lugduni inchoaretur. 
quadrat autem unice ad hoc ipsum character hoc loco indicatus 
feriae quintae maioris hebdomadae incidentis in postremos dies 
Martii , siquidem hic annus Christi 1973 fuit periodi Iulia- 
nae 5986, cyclum solis habens 29, cyclum vero lunae sive 
aureum numerum 2, literam dominicalem A; quae notae Pa- 
scha illius anni defigunt in 96 Martii. fuit ergo feria quinta in 
coena domini die 28 Martii eiusdem. quare verax, et exacta 


deprehenditur historici narratio et chronologia nostra confir- 
matur. ' 


», 


LIB. Hi. CHRONOLOGICUS. 735 


CAPUT VIL 


De eclipei solis a Gregora memorata, qua stabilita hactenus 
| ia firmatur, | 


L Hactenus chronologiam nostram indicatis a Pachymere 
cháracteribus , quantum. licuit, munivimus, non est autem. - 
negligenda opportunitas quam nobis benignam offert insignis Ni- 
cephori -Gregorae locus eiusdem coelesti quoque solaris maximi 
deliquii suffragio roborandae. scribit is auctor Historiae suae 1, 4 
Ρ. 61 ed. Basil, postquam narravit abdicationem Germani, losephi 
subrogationem in eius locum, et ab hoc indultam imperatori Mi- 
cheéli Pálaeologo solutienem anathematis quo dudum fuerat ab 
Arsenio devinctus ob excaecatum loannem pupillum, scribit, in 
quam, in hunc modum:. xard τοῦτον τὸν χρόνον ἐπέσκότησεν ἡ 
σελήνη τὸν ἥλιον ἄρτι τὴν τῶν διδύμων τετάρτην παραλλάττοντα, 
περὶ ὥραν πρὸ. μεσημβρίας τρίτην τῆς εἰκοστῆς πέμπτης ἡμέρας 
τοῦ μαΐου, τοῦ «xos ἕτους. ἦν μὲν οὖν ἡ πᾶσα ἔχλειψις δακτύ- 
λῶν ἔγγιστα δυωκαίδεκα, τοσοῦτον δὲ κατὰ τὸν μέσον τῆς ἐκλεῖ- 
ψέως χρόνον ἐγεγόνει τὸ σκότος περὶ τὴν γῆν ὡς καὶ πολλοὺς τῶν 
ἀστέρων φανῆναι. — eub hoc tempus obecuravit ἔμπα δοίεπι quar- 
tom Geminorum.transmittentern gradum, circa horam. ante me- 
ridiem tertiam quintae ac vigesimae diei Maii, anni 6785. fuit 
porro tota eclipsis digitorum proxime duodecim. tantae autem 
sub medium deliquii tempus tenebrae circa terram extiterunt, ut 
et multae stellarum apparerent. ita Gregoras describit insignem 
prorsus et horrendam solis defectionem Constantinopoli visam 
paulo antequam exauctoraretur Germanus et Iosephus in eius lo- 
cum substituendus eligeretur, quod mtrumque illo anno a Gre- 
gore indicato aerae Graecorum 67868, hoc est aerae nostrae 1267, 
evenisse nos quoque ostendimus superius n. 2 c. 6. queresi de- 
monstrafe potuerimus fide tabularum et ratiociniis astronomicis 
solis deliquium tam notabile in urbe tam frequenti circa meridiem 
spectatum, cum omnibus eius memoratis circumstantiis, illo re- 
vera fuisse commissum anno, nemo non videt megnum inde fir- 
miementum accessurum et ratiociniis nostris et fidei historicorum 
quorum auctoritate nitimur, haec me spes impulit ad rogandum 
per literas R. P. Iacobum Grantami socetetis nostrae, Lutetiae 
Parisiorum degentem, ut dignaretur istius eclipsis calculos ponere, 
fecit ille pro sua et eruditione et humanitate praestantibus dili- 
genlissime, prout ex eius ad me missa, quam hic adscribam, exer- 
citatione astronomica patebit. 

II. lacobi Grantami e societate Iesa epilogismus novilunii 
eciptici anno Christi 1967, 25. Maii, iuxta tabulas subeidiarias 
Rudolfinas ad meridianum Constantinopolitanum revocatas. an. 
nus is est communis, non bissextilis, | 


47360 : OBSERVAT. PACHYMER, 
Novilunium medium. 


Maii 


8 


tempus apog. sol. Iun. 

intervallum a novilun. 

motus intervallo respondens tol- 
lendus 

Jocus apogaei sofis 

primus locus solis 

prima distantia luminarium sole 
longius progresso 

tempus apogaei lunae 
proximum novilunio 

intervallum 

motus intervallo respondens 

addendus 

locus apogaei lunae 

primus locus lunae 

tempus prosthapinmereticum 

addendum 


,μ»ἃ. 
^ag go wootnrtgVPT 


eno ΒΦ ὁ 299 m. 


ub 
to 0o 
ΘΙ, κω. ὦ ΒΚΤον ceoS$9eo2PoH 


ΓΟ — 
"e 
* 
e 


Novilunium verum, 


Maii 


o Umm 
2 


ad primum locum solis adde 
fit secundus loous solis 
secunda distantia luminarium, 


luna longius progressa 
pro correctione. 

ad primum locum lunae, S. 
' addendum 0 
fit secundus locus Junae ad secun- 

dum solis locum revocandus 2 10 14 27 
tempus correctioni respondens tollendum 6 61 
pro aequatione perfecta temporis, addenda 82 


Novilunium perfecte correctum et aequatum. 


D 

24 

procorrectione S. 
0 

2 

0 


μὰ. 

o QQO 
"^ t2 

. δ. ἃ 


οι ὦ 


12 


in meridiano tabularum, Maii 2&4 Á 21 26 4 
post meridiem. H. 
in meridiano Constantinopoliteno additis 1 28 0 


. post mediam noctem fit dies Maii 25 10 ,. 54 4 





LIB. III. CHRONOLOGICUS. 757 


hoc tempore et loco Zodiaci facta est vera synodus: quo autem sit P 591 
visa, tam minus accurata quam accurata, per triangulos et pa- 
rallaxes ostenditur in sequentibus. - 


Z Z 
d ἮΝ /N 


a 


! 
d 


Tres priores perallaxes. Tres posteriores parallaxes. 
— eltitudinis . 25 10] altitudinis 28 80 
Jatitudinis 28 40 | latitudinis 28 52 
, A longitudinis 8 88 | longitudinis 16 35 
| — àn synodo vera. in sy&odo visa nrinus accurata. 
In triangulo ZCN rectangulo in N, Gr. 90 eclipticae. 
G. G. 
ang. Ὁ 76 | 28|sng. C 74 48 
latus CZ 24 14 |latus CZ 24 |. 29 
NZ 23 24 NZ 23 88 
NC 6 26 NC 6 60 
In triangulo ZSN rectangulo in N. 
G. G. 
letus NS 9 18|latus NS 10 — 58 
SZ 25 5 SZ 29 13 
ang. 58 99 81 ang. 8 ^64 58 
D. H. 
| primo tempore parallactico 0 9 16 0 
sublato a vera synodo 25 10 δά 4 
| restat visa synodus minus accurata H. 
| Maii die 25 | 10 4 48 
secundo tempore parallactico 0 0 62 14 
sublato a vera synodo 25 10 54 4 
? ^ restat visa synodus accurata Maii 25 10 1 60 


locus lunae; qui et solis, in synodo Mun 
8. . 


2 10 11 20 
Georgius Pachymeres I. 47 


P 522 


738 OBSERVAT. PACHYMER. 
tolle motum respondentem tempori pa- 


rallactico accurato 09 7 
restat locus lunae in synodo visa accu- 8. G. 

rata 2 9 19 
ex hoc tolle locum nodi £ 8 44 96 SS 
restat verus moLus latitudinis 5 25 15 46 
unde vera latitudo borealis sive arcus 

inter centra 21 10 
e tertia parallaxi latitudinis QÁ — 48 
tollenda: et restat visa latitudo seu ar⸗ 

cus inter centra 9 29 

Quantitae eclipeis. 

Ex summa semidiametrorum 81 41 
tolle visam latitudinem sive arcum in- 

ter centra 2 22 
yestat quantitas eclipsis — - 29 19 
in scrupulis 1759 


quae multiplicata per 6 faciunt 10554 

quae divisa per semidiametrum solis 900 

dant digitos 11 

restant 664 

quae faciunt digiti unius partes 40 

quantitas ergo eclipsis est. digiti undecim cum quadraginta parti- 
bus duodecimi. 


Duratio eclipeis. 


Duratio huius eclipsis exacte definietur ex scrupulis mediae 
durationis 31 35 per horarium lunae motum in incidentia et 
emersione compositis, ut consequitur. 


In incidentia. 


locus lunae una hora ante visam syno- S. G 
dum accuratam ) 9 8 á 
D. H. 
tempus Maii 25 9 1 50 
In emersione, 
locus lunae una hora post visam syno- S. G. 
dum accurstam 2 10 16 84 


. D. H. 
tempus Maii 25 11 1 50 





hand ilm cn dl 


LIB. IIL; CHRONOLOGICUS. 739 


Z Z 
(N N —s 


Tres parallaxes. 


altitudimis 
latitudinis 
longitudinis 


ang. (ἃ 99 75 


latus CZ 


Tres parallaxés. 


90 | altitudinis 95 80 
O | latitudinis o0 80 
87 | longitudinis 15 10 
i16|ang. C 92 386 32  11P 528 
41 | latus CZ 19 ) 389 2 
NZ 19 386 0 
NC 1 14 0 
NS 13 056 42 
SZ 23 66 
SC 12 PER 
ang. 8 55  6O52'oc. 


tertia parallaxis longitudinis 48 11, quae visae synodo ac- 
curatae respondet, comparanda cum parallaxi longitudinis in- 


venta, 
In incidentia, 

tertia parallaxis longitudinis 48 1711 
perallaxis longitudinis in incidentia 

prior tempore 8 87 
differentia motu crescenti admodum 

celeriter 89 84 
hanc differentiam adde horario vero 

lunae a sole 29 98 
fit motus horarius apparens velocissi- 

mus . 69 2 

e Analogia. 


Ut hic motus apparens 69. 2. 4142 ad unam horam 3600, 
ita scrupula mediae durationis 31. 85. 1895 ad tempus inciden- 


tiae 1647. 27. 97. 


140 OBSERVAT. PACHYMER. 


In emersione. 


tertia parallaxis longitudinis 48 11 
parallaxis longit. in emersione poste- 
riori tempore i15 10 


differentia motu valde decrescenta 88 1 
anc differentiam adde horario vero 
lunae a sole 29 28 
fit motus horarius apperens velocisi- 
mus 


62 29 
Analogia. 
Ut hic motus apparens 62 99 ad 8600, ita scrupal 
mediae durationis 81 35 adtempus emersions SO 20 


Integra duratio 67 47 


Dn 5, 
initium. 25 9 84 25 
medium eclipsis ( Maii 25 10 1 50 
is 25 10 82 10 
Constantinopoli post mediam noctem, 
psu ὠἠ Ἀ«οπιοτεῖο AD ^ Septentrio —— incidenti AC 
- Meridies 
Typus eclipseeos 
in triangulo ABC rectangulo in A. 
ex summa semidiametrorum. 81 41 BC 
tolle arcum inter centra 2 22 AB 
habes scrupulos mediae durationis 81 86 AC 


II. Ex hoc epilogiumo olariesimum fit in eclipsi deseripta 
reperiri characteres a Nicephoro Gregora designatos, annum a 
mundo condito 6775, id est Christi 1267, Maii diem 25, horam 
ante meridiem 8, et digitos prope 12, unde tanta obscuritas in 





Es 
pi 


000 -AJM ΜΝ, 


LIB.IL CHRONOLOGICUS. 741 


terre ὩΣ atellse in coelo apparerent. at deficit una illustris, nota 
loci solis in. Zodiaco: ponit enim Nicephorus gradum 4 Gemino4 
rum, noster autem calculus 10. aed in eo Nicephorus manifeste 
hallucinatur, secutus non astronomicas leges, sed popularem pu- 
tandi rationem et communem errorem iungentium aequinoctium 
vernum, seu primum grsdum Arietis, cum 21 Martii; quemad-- 
modum iam & concilio Nicaeno in usu id erst, non observato, 
saltem non correcto, vitio antecessionis aequinoctii versus initium 
lenuerii unius diei per centum triginta circiter annos. qui error 
postea correctus est anno Christi 1582, sublatis 10 diebus, qui- 
bua initjum Arietis Martii, vigesimum primum praecesserat. et 
revera a concilio Nicaeno habito anno Christi 328 usque ad tem- 
pus huius eclipsis anno Christi 1967 anni fluxerunt 942, pro qui- 
bus Nicephorus sex gradus antecessionis Geminorum usurpavit, 
cum merito septem integros numerare potuisset, Sethus Calvi- 
sius in Chronolog. anno Christi 1267 hanc eclipsim notavit, eo- 
dem anno et die quo Nicephorus; eumque circa 4 gradum Gemi- 
norum iure corrigit: sed contigisse ait hora 11. 9. 21 post me- 
diam noctem, tardius multo quam velit Nicephorus qui 8 ante 
meridiem scribit; cum quo belle calculus noster convenit. nu- 
merat antem Calvisius digitos obscurationis 11, 62, fere ut nos et 
Nicephorus proxime ad totalem, feriam quoque quartam rite de- 
aignat. et probat cyclus solis 16, litera B Keplerus in tabulis 
Rudolfinis p. 98 eiusdem eclipseos mentionem facit, et ostendit 
recte a Calvisio Nicephorum zeprehendi, et cum eo ponit grad. 
10. 50 Geminorum, paulo liberalior in minutis. porro de dura- 
tione huius eclipsis neque Nicephorus neque Calvisius aut Keplerus 
quidquam affirmant. et vero quanta ca fuerit, ad fidem historiae 
aut temporis rationem nihil refert, probatis aliis certissimis no- 
tis verum ne ea ad iptegrum exactumque epilogismum deside- 
retur, magna diligentia eam consignavi. et ne quis brevitatem 
non integrae horae in eclipsi prope totali nimiam reprehendat, 
velocissimum lunae motum apparentem circa 8 parallaxem longi- 
tudinis, tam in incidentia crescendo valde in quadrante Orien- 
tali eclipticae, quam in emersione multum decrescendo in qua- 


drante Occidentali, quaeso ut mecum attendat, et desinet mirari. P 525 


haec in gratiam R. P. Possini; qui viri amici laborem gratum, si 
placet, habebit, et eum deo in suis orationibus et sanctissimis sa- 
crificiis commendatum habebit, 


IV. Hactenus R. P. Iacobus Grantami. cui adiungam quod 
consultus ἃ me de eclipsi eadem R. P. loannes Baptiste Ricciolus, 
statim humanissime respondit hisce plane verbis. 

Aera Constantinopolitana supponit completos fuisse mundi 
annos 5508 ante usitatam Christi aeram. quare annus 6776 ae- 
rae Constentinopolitenae est aerae Christianae 1267. 


742 OBSERVAT. PACHYMER, 


Anno Christi 1967 cyclus lunae seu aureus numerus fuit 14, 
epacta 8, novilunium civile inter 25 et 26 Maii. cyclus sohs 
fuit 16, litera dominicalis B et dies 25 Maii incidit in ferum 
quartam. - 

Anno eodem 1267, die 25 Maii, novilunium verum Con- 
stantimopoli fuit sesquihora ante meridiem: sed ob parallaxim 
longitudinis fuit hora 8, minutis 5, ante meridiem sole et luna 
versantibus in gradu 12 Geminorum, latitudo Jonae Borea et 
vera fuit minutorum 19. 8. sed apparens ob parallaxim lstitu- 
dinis fuit Australis et mmutorum 8. 8. summa autem semidi- 
metrorum solis et lunae fuit minutorum 30. 40. et solis diame- 
ter integra minutorum 81. 88. ideoque digiti ecliptici 11, 25. 
sed eo quod radii solis oblique in terram incidentes aliorsum pro- 
cula vertice Constantinopolis reflecterentur, nec multum aérem 
supra positum illustrarent, visa est eclipsis paene totalis, et stellae 
horizonti propiores aliaeque conspici potuerunt. 

Ex mea Geographia reformata suppono altitudinem poli Con- 
stantinopolis esse grad. 42. 56, et longitudinem a Palma insula 
Fortunatarum gr. 54. 36. 

Quid sibi velit Gregoras, aut quibus ex ephemeridibus hau- 
serit solem fuisse tunc in quarto gradu seu parte Geminorum, pe- 
nitus ignoro. Jicet enim tabulae astronomicae insignium mathe- 
maticorum paucis aliquot minutis dissidere possint a meis, multis 
tamen gradibus nullae. certe enim anno illo 1267 sol ingredie- 
batur in signa Zodiaci diebus 9 aut 10 citius quam nunc post cor- 
yectionem Gregorianam kalendarii. nunc autem ingreditur Gemi- 
nos die 22 aut 28 Maii. ergo tunc die 18 aut 14 circiter. atque 
adeo die 25 Maii erat iam in 11 vel 19 gradu Geminorum, 

Haec ille. habes, lector, eruditissimorum hominum et prae- 
stantium astronomorum circa eclipsim a Nicephoro Gregora me- 
moratam iudicia et ratiocinia, quae tantam eius notitiam suppe- 
ditant quanta optari fere potest, certe quáe abunde sufficiat ad 
usum nostrum insigniendi anni quo Germano abdicante Iosephus 
patriarcha est creatus, tam luculentó charactere, ut in eo a cae- 
teris discernendo labi deinceps aut vel titubare quisquam nequeat. 


CAPUT VIIL 


"Indronici, qui Michaeli Augusto primogenitus, in imperio 
colega et post eius obitum successor fuit, aetas, coniugii et 
evecttonis in. imperium tempus, caeterorumque eius 

. actorum chronologia, 


.I. Michaéli Palaeologo qui successit in imperio Ándronicus, 
sentor ab historicis posterioribus dictus ex comparatione cum 
ipsius nepote Ándronico iuniore, avi in imperio collega, quicum 


— — -— —— 9m ΓΗ 


LIB. 1Π. CHRONOLOGICUS. 743 


graves et rei Romanae perniciosissimas inimicitias éxercuit, in 
Cantacuseni praesertim historia narratas, Andronicus, inquam, 
Senior Michaélis Palaeologi prioris primogenitus, imperii collega 
et post patris mortem successor, quando natus sit, qua aetate 
uxorem duxerit, quo anno particeps factus fuerit Augustae pote- 
statis, incertum faciunt variae ec male inter sese cohaerentes cum 
Pachymeris tum Gregorae et aliorum qui de illius rebus scripse- 
runt affirmationes. quare operae pretium me facturum statui, si 
evolvendae ex ambagibus et certo, quoad licebit, digerendae or- 
dine rerum ipeius hac historia memoratarum chronologiae capitis 
huius operam impenderem. prima omnium statuenda est epocha 
natalis Andronici huius, perplexis Pachymeris et Gregorae asser- 
tionibus nutans. scribit Pachymeres 1. 8 c. 7 Theodoram Michaé- 
lis Palaeologi uxorem, cum comperisset virum suum cogitare de 
se repudianda adsciscendaque loco eius in coniugem Anna Alamana 
Ioannis Batatzae olim Augusti vidua, graviter, ut par eret, id 
ferentem, expostulasse quod se ceronatani iam Augustam sine ulla 
causa imperator vellet dimittere, postquam ei iam Augusto pepe- 
risset filios, primum quidem Manuélem qui cito perierat, deinde 
vero Ándronicum adhuc superstitem, quem pater regie nutribat, 
denique tertium postquam in urbem Constantinopolim e Latinis 
receptam imperator migraverat, illic in purpura natum Constan- 
tinum nomine, cognomento Porphyrogenitum. ἡ βασιλὶς Θεο- 
doa χαλεπῶς εἶχεν ἐνέγκαι, si δέσποινα ἐστεμμένη οὖσα καὶ γνη- 
σία γυνή, ὑπ᾽ ἀνδρί τὸ τῷ βασιλεῖ τεκοῦσα παῖδας, καὶ πρῶτον 
μὲν ἀποιχόμενον ἄλλον, vov. Μανουήλ, εἶτα δὲ καὶ τὸν περιόντα 
᾿Δνδρόνικον, ὃν βασιλικῶς ὁ πατὴρ τρέφοι. εχ his videtur posse 
colligi sensisse Pachymerem Ándrenicum, immo et praeterea Ma- 
nuélem prius mortuum, post initum a Michaéle Palaeologo impe- 
rium natos, ut sic illos mater eorum Theodora viro iam imperanti, 
ἀνδρὶ τῷ βασιλεῖ, pepererit. 

Π. Atqui hoe quidem repugnat ipsi primum Pachymeri af- 
firmanti Ándronicum annos natum quatuor et viginti patri mo- 
rienti successisse, δὲ enim is patre iam imperante, et quidem se- 
cundus post Manuélem in infantia mortuum , matus est, cum Mi- 
chaél, ut est demonstratum, imperare coeperit kal. lanuer. anui 
Christi 1260, venire in lucem non potuit ante annum Christi 1261, 
imperii Palaeologi secundum; et consequenter, quando idem Pa- 
laeologus Michael anno, ut cap. sequenti demonstrabitur, Christi 
1989 mortuus est, Andronicus non nisi annorum unius et viginti 
esse potuisset. pugnet id etiam cum eo quod Gregorss scribit ]. 4 
p. 40, Michaelem, cum solemni pompa Constantinepolim a suis 
recuperatam ingressus est, Andromicum filium iam tum bimulum 
duxisse. ἑἐέναι πρὸς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων ἅμα τῇ esteyo 
δισποίνῃ καὶ τῷ υἱῷ ᾿Ανδρονίκῳ τῷ νέῳ βασιλεῖ δεύτερον Bxog 
ἄγοντι τῆς ἡλικίας.  certiesimo enim atataimus superius ingressum 


P 526 


444 OBSERVAT. PACHYMER. 


Michaélem Palseologum urbem panlo prius a suis captam die 16 
Augusti anni Cbristi 1261, quo tempore ut duorum amaorum 
puer Andronicus fuerit, oportuit eum natum saltezn imitio anni 
Christi 1960. quod dici nequit, cum ante illum patri iazn impe- 
ranti natus fuerit primogenitus eius, Manuél in cunis mortum., 
necessario igitur agnoscenda πρόληψις est in illis verbis ὑπ᾿ avigl 
τῷ βασιλεῖ, ut nequaquam Theodora significare voluerit se viro 
suo jam imperanti Manuélem et Andronicum peperisse: sed appel- 
JaGonem imperatoris, quae suo marito tunc cum illa haec diotbat 
conveniret, tribuisse, licet illa non pertineret ad id tempus qo 
illa Manuclem et Andronicum enixa fuerat. 

IIL Sed aliquid certius de anno natali Andronici Semers 
statuere licebit ex tempore ipsius obitus, sicnhi satis certo id de- 
finitum reperire potuerimus. legimus apud loannem Cantacuse- 
num (1.9 c. 98 p. 228 ed. Reg.) hunc Andronicum, qui abdicato 
imperio factus monachus Ántonij nomen assumpserat, in mona- 
sterio mortuum esse mense Februario, indictione 15, anno qua- 
dragesimo supra sexies millacimum e£ octingentesimum , nalum 
annos septuaginta duos, δὶ ex numero G840 annorum 72 demas 
annos, supererit annus aerae Graecorum 6768, quo fuisse natum 
oportuit eum qui annis duobus maior septuagenario anno 6840 


P 527 diem obierit. est hic amnus 6768 mnndi iuxta Graecos idem quem 


nos in aera Christiana numeramus 1260; qui fuit, ut vidimus, 
primus imperii Michaelis. eius enni principio si editus in. lucem 
Andronicus est, babere locum utcumque potest quod ex Gregora 
retulimus, eo bimulo, sive secundum aetatis annum agente, δεύ- 
τερον ἕτος ἄγοντι τῆς ἡλικίας, contigisse ingressum triumphalem 
Michaélis eius patris in urbem regiam paulo ante de Latinis rece- 
ptam. sed non potest cum hoc quadrare quod scribit Pachyme- 
yes in historia imperii Ándronici L 1 c. 1, eum quando patri suc- 
cessit, annos aetatis numerasse quatuor supra viginti. verba sunt 
de illo Pachymeris haec ipsa: τῷ τοι καὶ νέος ὧν ὁ €xoltupOtis 
βασιλεύς, ἔτη ysyovoly τέσσαρα πρὸς τοῖς εἴκοσι τηνικάδε. nam 
cum ab anno Christi 1260 ad 1282, quorum priori coepisse im- 
perere, posteriori obiisse Michaelem Palaeologum certo demon- 
stravimus, manifestum sit intercedere annos dumtaxat duos et 
viginti, patet promovendum ulterius toto biennio nstalem An- 
dronici necesserio esse, si vera de ipsius, quando capessivit im- 
perii habenas solus, eetate Pachymeres scripserit. nam quod idem 
c, ult, 1, 6 huius quam nunc edimus historiae Michaclem Palaeo- 
logum tradit imperasse ennis viginti quatuor, accommodari forts 
ad veritatem id posset vel ea ratione quam disseremus c. sq. n. 8, 
vel intelligendo numeratum illic eius imperium ab. eius celebri 
praedictione quam Thessalonicae biennio ante acceperat, voce 
-Marpou. de coelo missa, ut narretur ], 1 c. 11. sed hoc ad aeta- 
tem Andronici trahi non potest, nec excusari aliter ab errore Pa- 


— — — — — — — — 


" * "M 7» WW a" NN WB p 


— — €?7 τ: πὲ 


LIB. III. CHRONOLOGICUS. 745 


chymeres, si vero natum eum putavit quo anno coepit imperare 
eius. 

IV. Existimo tamen vera illic Pachymerem et ex certa pu- 
blicaque notitia scripsisse, errasse vero Cantacuzenum in subdu- 
cendis annis Andronici Senioris, qui aetatis non 72, ut ille affir- 
mat, sed 74 vitee finem invenerif. buius assertionis habemus 
auctorem eidem Andronico familiarissimum extremis vitae tempo- 
ribus Nicephorum Gregoram, apud quem cum legamus c. ult. L 9 
p. 209 ed. Bas, eonfabulari se quotidie cum Ándrenico tunc mo- 
nacho otiosissime solitum, atque adeo ipsa nocte qua est mortuus 
multas horas suavissimi colloquii cum eo duxisse, facile credere 
possumus rescivisse ex eo ipsum quae de illius annorum numero 
notavit in monodia de Andronici obitu initio 1. 10 p. 214 his plane 
verbis: zérageov μὲν ἤδη καὶ ἑβδαμηκοστὸν Érog ἀπὸ γενέσεως av- 
τῷ τελευτῶντι ἠνύετο quartus et septuagesimus annus a nati- 
vitate ipsi raorienti absolvebatur. quae verba non tantum vi- 
xisse illum annis 74, sed etiam illos explevisse significant, cum 
autem sit mortuus die 12 Februari, ut idem Gregoras affirmat 
sub finem 1. 9, vel 14, ut anonymus annotavit ad marginem loci 
Cantacuzeni, quem paulo ante retulimus, cogimur dicere natum 
fuisse Àndronicum sub initium anni Christi 1958. ac ne quis su- 
spicetur irrepsisse errorem in notas numerales apud Gregoram, 
qui tamen extense ac sine notarum eompendiis annum septuagesi- 
mum quartum aetatis Ándronici exprimit, etiam aliunde manife- 
stum est ex animi sui certa sententia id affirmasse illum auctorem. 
ait is nimirum initio c. ult. l, 9, inter alia signa quae portende- 
runt obitum Ándronici Senioris, visam solis eclipsin, quae totidem 
diebus quot ipse annis vixerat.eius mortem praecesserit. commis- 
sum spectatumque est id novilunium eclipticum ultimo Novembris 
enni Christi 1881, ex quo si manmeres unum et triginta Decem- 
bris, totidem lanuarii, duodecim Februarii diea, exacte conficies 
summam dierum septuaginta quatuor, parem numero annorum 
vitae ipsius, ut scripsit Gregoras, tacite hic revocans quod alias 
dixerat, Ándronicum, quando cum patre primum ingreseus est 
Constantinopolim, secundum aetatis annum egisse; cum ex hoc 
quod nunc ex certiori testimonio affirmat, manifestum sit ipei tunc 
quartum aetatis ab aliquot iam mensibus currere coepisse, quippe 
in lucem edito circa initium anni Christi 1958. id quod non pa- 
rum praeterea confirmatur ex tempore nuptiarum Theodorae ma- 
tris Andronici cum eius patre Michaéle, ab Acropolita notato. 


hic enim historiae suae c. 51 refert [oannem Ducam imperatorem P 528 


collocasse Michaéli Palaeologo, in gratiam recepto interventu 
Manuelis patriarchae, Theodoram fratris sui olim defuncti Isaacii 
Ducae sebastocratoris filiam. necesse est dicere factum id fuisse 
sub finem enni Christi 1954 vel aequentis initium, quo post mul- 
torum mensium languorem [oannes Augustus Octobri mense diem 


146 OBSERVAT. PACHYMER. 


obiit. est autem incredibile fecundam alioqui mulierem viro aevi 
pleni, quippe annorum duodetriginta cum duxit uxorem iuveni, 
sex totis primis coniugii annis nullam prolem edidisse. quocirca 
existimo Manuélem primogenitum , qui deinde infans obüt, ipsa 
natum anno Christi 1256, Andronicum vero biennio post, primus 
mensibus, ut dixi, anni Christi 1958. quo posito prona demde 
facilitate apta caeterorum Andronici actorum in serie huius histo- 
riae dispositio succedit, nam quod ante mentionem electi in pa- 
pam Gregorii X refert c, 28 1. 4 Pachymeres, Ándronico iam i 
virum adulto, hoc est in puberem et coniugio maturam educte 
aetatem, patrem eius uxorem quaerere coepisse, bene quadrat ia 
annum Christi 1271, sedis vacantis post mortem Clementis Quarti 
tertium; quo nimirum Ándronicus quintum decimum agebat aetatis 
annum, nuptias ipsas Ándronici cum Anna regis Pannoniae filia, 
capite eodem memoratas, ad annum sequentem Christi 1972 refe- 
ximus. unde assumptio Andronici eiusdem in consortium imperi 
a patre Áugusto facta, et solemnis coronatio Ándronici et Annae 
novorum Augustorum, quam Pachymeres altero a nuptiis anno 
celebratam ibidem tradit, ad annum Christi 12738 Andronici duo- 
devigesimum pertinet, 


CAPUT IX. 


Statuitur tempus obitus Michaelis Palaeologi εἰ numerus 
annorum eius imperii. appendix de anno captae a Persis He- 
racleae Ponti. 


I Utrumque caput ad discussionem hic propositum molesta 
opinionum varietate perplexum est. ut enim omittam vulgaria 
chronica, quorum in quibusdam vidi principium imperi Ándro- 
nici Senioris, quod statim ἃ morte Michaelis eius patris incepit, 
consignatum anno Christi 1994, et ipsi Michali sex et triginta 
imperii annos attributos, Spondenus obiisse Michaelem anno Cbri- 
sti 1283 ponit, et principatum tenuisse annis viginti quatuor re— 
fert ex Gregora, ut ait; apud quem tamen loco ab eo laudato id 
non reperio, sed tantum mortuum Michaelem anno mundi iuxta 
computum Graecorum 6791, aetatis suae 58. ὁ μὲν δὴ βασιλεὺς 
( verba sunt Gregorae de Michaéle Palaeologo scribentis) περὶ οὕς 
εἰρήκειμεν τόπους sao! ἐλπίδα τῆς οἰκείας ἔτυχε τελευτῆς κατὰ τὸ 
ξξακισχιλιοστὸν ἑπτακοσιοστὸν ἐνενηκοστὸν πρῶτον ἕτος, ὀχτὼ καὶ 
σεεντήκοντα ἐτῶν τυγχάνων. hoc est: imperator circa illa quae 
diximus loca praeter spem vitae suae finem invenit, anno sexies 
millesimo septingentesimo nonagesimo primo, agens aetatis an— 
num quinquagesimum octavum. | ita Gregoras. 

IL Αἱ noster Pachymeres l1. 6 c. 86 huius operis sic scribit 
de die obitus Michailis. ' ἡμέρα ἦν παρασκενὴ ἐνδεκάτη σκιρροφο-- 





LIB. IIl, CHRONOLOGICUS. 741 


οἰῶνος τοῦ cya. ἔτους. feria erat eexta undecima Decembris 
anni 6791. ac in anno quidem magno consensu Gregoras, ut vi- 
dimus; praetereaque Phrantzes cum Pachymere conveniunt, ut du- 
bitari de hoc non debeat, cum sit tamen vehemens csusa dubi- 
tandi ex circumstantia diei parasceües sive feriae sextae illo anno 
inéurrentis in undecimam Decembris diem. est annus serae mundi 
Graecorum 6791 Christi 1985, hoc est per. Iul. 5996, quo fuit 
cyclus solis 4, numerus aureus 11, indictio pariter 11. cyclus 
porro solis 4 literam indicat dominicam C, quae cum insigniat 
diem duodecimum Decembris, undecimus necessario fuerit sabba- 


tum, non autem parasceue sive sexta feria, qualem cum tamen P 529 


illo anno fuisse tradit pro certissimo et vulgo notissimo Pachyme- 
res. igitur anno Christi 1982 mori Michaélem Palaeologum opor- 
tuit, quo cyclus solis 3 literam dorninicae indicem dedit D: haec 
enim litera diem Decembris tertium decimum afficiens, tertium 
retro undecimum fuisse sextem feriam demonstrat. quid ergo? 
dieemus errasse Graecos historicos in anno mortis Michaélis, et 
pro 6790 sequentem 6791 indicasse? ne cogammr hoc dicere, 
duplex huius explicandae perplexitatis suppetit ratio. ut enim 


— labentis iam anni 6790 et paucos duntaxat extremi Decembris dies 


reliquos trahentis rationem non habendam populus et historici 
censentes, obitum eius ex anno mox sequenti, 6791, quo i» vi- 
delicet innotuit, insigniendum putaverunt, neglecto discrimine 
nullius momenti ad civilem aestimationem, quae fere minutam 
ἀκρίβειαν respuit. aut, quod verisimilius reor, annorum mundi 
et aerae suae prinvipium , item ut indictionis, a Septembri Graeci 
repetebant. unde iam tum annus mundi iuxte ipsos 6791 coepe- 
rat a mense fere terlio, cum anni Christi 1989 mensis ultimus 
December volvebatur. ut vere dixerint Pachymeres Gregoras et 
Phrantzes obiisse Micheélem anno 6791, nec vere temen scripse- 
rint Spondanus et Rainaldus eundem anno Christi 1988 fato fun- 
ctum, cum illo anno dies Decembris undecima, qua efflavit ani- 
mam, sabbatum, non sexta feria fuerit, 


IH. Hoc igitur existinramus pro indubitato tenendum, anno. 
Christi 1982, die 11 Decembris Michadlem Palaeologum vivendi 
et imperandi finem fecisse. quamdiu imperaverit disquirendum 
restat. diserte Pachymeres Hist, c. ultimo imperasse Micheélem 
asserit annis viginti qustuor; idque ipsum, ut palam notum, antea 
posuerat c, 21 1. 4. atqui hoc quidem aegre conciliatur cum iis 
quae iam omni firmitate constituimus, gimirum coronatum eum 
ritu solemni Augustum primum fuisse kalendis Ianusrii enni Chri- 
sti 1960, vivere autem desiisse 11 Decembris anni Christi 1282. 
nam ex bis apparet manifestum imperasse illum a die inauguratio- 
nis suae annos omnino viginti tres, minus viginti diebus. dici ta- 
men potest non usquequaque aberrasse a vero Pachymerem, quem 





748 OBSERVAT. PACHYMER, 


verisimile est id retulisse qued vulgo ferebatur. solet entem po- 
pulus in numerendis annis accuratem et minntam asperneri dili- 
gentiam ; nec fare dubitat decem, exempli gratia, ei principi an- 
nos tribuere, quem constet nonum excessisse. minime item pa- 
tat necessarium ab inaugurationis die primum initium regni da- 
cere, ubi supremam potestatem antea illum exercuisse palam est. 
itaque imperium Michaélis Palaeologi iam ex eo tempore numerari 
potuit quo is tutor Ioannis est declaretus; quod contigit paulo 
post Muzalonum caedem, qui nono die ab obitu Theodori Augssti 
eunt interfecü. more Theodori ex Acropolita in Augustum mes- 
sem incidit, opimer desinentem, cum Pechymeres eam conferat 
in confinia aestatis et autumni. a Septembri ergo anni Chrisü 
1259 imperii habenas Michaél sumpserit, quas tenuit ducis magui, 
deinde despotae titulo, donec sub finem Decembris ad impezii cum 
pupillo collegium eveheretur. revera igitur imperavit super annos 
viginti tres expletos duobus fere mensibus, ut si de annis inchoa- 
tis sermo sit, negeri nequeat 24 ejus imperii annos numerari po- 
tuisse. in hunc modum Pachymerem quidem ab errore vindi- 
camus: Phrantzem, qui mortem Michailis coniungit cum indi- 
ctiene 14, ἀλογιστίας absolvere non possumus, certasimum enim 
est anno Christi 1282, quo Michaólem constat mortunm, indi- 
ctionem 10 fuisse numeratam. 


IV. Hactenus versati chronologica methodo sumus in epo- 

chis huius historiae figendis, quae certo aliquo insigniri charactere 
: caeteras quarum statuendarum in prudenti coniectura 

tota spes sita est, hic singillatim exequi mec otium est nec operae 
fuerit pretium. aatis sit eas, uti et acta hoc opere memorata prae- 
cipua, verisimili ratione in ordinem digestas, certis in abaco chro- 
nologioo annis assignare. quod antequam aggredimur, describen- 
P 530 dam hic duxi annotatiunculam lectoris, ut apparet, accurati ad- 
ecriptam in Barberino optimo codice ad oram exteriorem, ere- 
gione verborum illorum c. 27 1. 4: τῶν χαρῶν κατεχομένων τοῖς 
Πίρσαις, “-ἄλαι ἂν ταῖς χώραις καὶ αὐτὰ συναπώλοντο. ad haec, 
εἶσπο indice apposito, sic ex adverso scriptum mann antiquissima 
et scripturae codicis, quantum iudicari aspectu potest, aequa, 


scribitur 

εἰς digOsig εἴρηκας. 
πότα pav ἅγιε. ....- 
γὰρ τῶν Περαῷῶν in... 
καὶ τῇ ἀμελείᾳ v9 .... 
τούντων συνελ ..... 

ι τοῖς Πέρσαις, καὶ ἡ κατὰ 
τὸν Πόντον Ἡράκλεια ἑάλω 
ἐν μηνὶ Ἰουλίῳ ὃ. N. 
τοῦ goi9 . 








- — — — -- -— - — — — — — — — 


LiB. HI. CHRONOLOGICUS. 749 


quae desunt, resecta faerant cultro librario. ea nos in hunc mo- 
dum restitui posse putabamus ᾿ 

εἷς ἀληθῶς εἴρηκας δέσ- 

ποτά μου ἅγιε. 

γὰρ τῶν Ἡιρσῶν p^ E 

καὶ τῇ ἀμελείᾳ τὰ τῶν κρα- 


τούντων συνελθού 
τοῖς ΤΗρσαις, καὶ v «ατὰ 
τὸν Πόντον α δάλω 


τοῦ ςωξη ἕτους. 
δος sic latine sonant, uf vere disieti, domine mi sancte. εἰ. 
enim incursione Persarum, et negligentia imperantium coope- 
rante Persis, etiam Heraclea ad Pontum sita capta est mense 
Julio, die 4, indictione 18, «nni 6868. 

Kst hic annus Christi 1860, per. Iulianae 6073, quo nu- 
zmerata est indictio 18. indictionem ἐπεινέμωσιν Graec vocant, 
et nomen istnd ἐκινεμήδεως hic nota illa IV compendiose indicatur, 
resecto mox numero iy, hoc est 18, qualem exigit ille annus, 
nondum reperi alibi netatam hanc expugnationem Heracleae; 
cuius ideo fortasse non erit inutile qualemcumque istam hinc no- 
titiam sumpsisse, ellequitur porro, ne hoc lectorem moretur, 
quicumque is fuit, auctor annotatiunculae historicum ipsum Geor- 
gium Pachymerem, quem ἅγιον δεσπότην sanctum dominum vocat 
utpote sacerdotem et in ecclesiastica constitutum dignitate, 


CAPUT X. 
i(Synopeis chronologica praecipuarum rerum haoc historia 


mermoratarurm, eas assignans annie 6uis. 


Auni | Romano-|Tmpersto-| — Moritur imperator loannes Ducas Ba- 
OM" |"tiücun. | eatis. tatza prope Nymphaeum 8 kal, Novemb. 
Georg. Acropol, Hist. c. 52. videl, 8 Ob- 
'| servationum nostrerui c. 2. 

Filius eius Theodorus, Lascaris a matre 
dictus, proclamatur imperator consensu 
procerum et populi. Acrop. 

Recusante patriarchatum — Nicephoro 
Blemmda, Arsenius e monasterio ad la- 
cum Apolloniadis accersitus fit patriarcha. 
idem Ácrop. 

Is .coronat Theodorum die Christi na- 
tali. Observ. Pach. 1. 8 c. 2n. 8. 

Sexto post die, 80 Decembris, eclipsis 
solis horrenda Nicaeae cernitur hora 8 
post meridiem. Pachym. J. 1 c. 18. vide 
superius c, 2 n. 4 et totum c, 8. 





P 591 


750 . OBSERVAT. PACHYMER. 


Expeditio Theodori Lascaris im Occi- 
dentem contra Constantinum regem Bul- 
gariae εἰ Michaclem despotam, quem 
utrumque sui terrore ad pacem adigit 
Acropol Hist. n. 5G etsqg.  Gregoras 1. 3 

. 26. 

ἡ Sub autumnum huius anni Michael Pa- 
laeologus maguus conostaulus Nicaeas re- 
lictus ut rebus per imperatoris absentam 
praeesset, cum comperisset Cotys cum 
dam indicio excaecationem sibi parmi, 
cum ipso indice fugit in Persidem.  Pa- 
chym. 1. 1 c. 9 p. 12. 

Ibi a Sultane Romanis quibusdam copũ: 
praefectus contra Scythas strenue rem ge- 

rit, Gregorasl 3 p. 27. Pachym. p. 13. 


Michael Palaeologus agente Icomensi 
praesule ab imperatore revocatus e Per- 
side benigne ab ipso excipitur, et magni 
conostauli dignitatem recipit.  Gregoras 
1l.8p.98. Pachym.l. 1 c. 9 p. 18. 





. Michaél Palaeologus mittitur in Occi- 
dentem cum exercitu, et bene ac feliciter 
pugnat. Pachymer. 1 10. fusius Ácro- 
polita Historiae ἢ, 70. 

Theodorus imperator atra bile laborans 
Martham Michaelis. Palaeologi sororem 
diro supplicio excruciat, et meluens ne 
ideo frater eius rebellaret, per Chade- 
num in Occidentem missum deduci Pa- 
laeologum ad se vinctum curst. Pachym. 
1 11 a p. 15 ad 19. 

.Auguria imperii Michaéli Palaeologo, 
dum caperetur et vinctus duceretur, ob- 
lata. Pachym. p. 15 et 16. 

Michal Palaeologus educitur e carcere 
et recipitur in gratiam ab imperatore. 
Pachymer. p. 17 et 19. 





Imperator Theodorus moritur mense 
Áugusto, anno ad autumnum vergeate. 
Acropol, n. 74 p. 85. Gregoras 1. 8 p. 29. 
Pach. p. 19 et 20. Phrantzes 1 8 p. 41. 





[nde rn 


1259 


LIB. III, CHRONOLOGICUS. 751 





Michaels 
Palaeol. 


stiario., 

Nono die ab imperatoris obitu, dum ei 
iusta funebris in templo Sosandrorum 
Magnesiae redduntur, Georgius Muzalo 
tutor Ioannis principis cum fratre Theo- 
doro trucidatur ab exercitu in seditionem 
concitato, Gregoras p. 30 et 31. Phrant- 
zes 1 8 p. 42, Pachym. fusissime a p. 31 
ad 86. | 
Michaél Palaeologus declaratur tutor 
pueri principis, et fit dux magnus, Pa- 
chym. a p. 88. 

Idem largitione sibi conciliat studia ho- 
minum. ibid. p. 40 et sq. 

Creatur despota a p. 43 ad 47. 

Impetrat denique summum imperii ho- 
norem p. 48. 

Extremo autumno huius anni princeps 
Achaiae suppetias profectus ad Michaelem 
Occidentis despotam rebellantem capitur 
a ducibus Romanis, praelio victus prodi- 
tione loannis Nothi. Pachym. a p. 50. 
Gregoras p. 85. 





Kalendis Ianuarii Michael Palaeologus 
rite acclamatur imperator, collega princi- 
pis pupilli cuius erat tutor. Pachym. p. 61. 
Gregoras initio l. 4 p. 86. Acropolita Hist. 


,".77 p. 89. Phrantzes 1 4 p. 48. 


Michael Occidentis despota, auxiliis a 
Manfredo genero rege Siciliae acceptis, 
Romanos ad Tricoryphum acie vincit et 
Caesarem Alexium Strategopulum capit. 
Pachym. 1 32. 

Alexius Caesar brevi liber dimissus ad 
Palaeologum imperatorem redit. Pachym. 
1 32. 

Palaeologus nondum coronatus limitem 
Orientalem visit et arces praesidiis firmat, 
usus ad hoc consilio et opera Chadeni 
apud ipsum gratiosi, sed in eo quidem 
negotio parum providi: ex iis enim quae 
tunc egit secuta deinde est arcium illius 


- 


P 533 


752 "^ OBSERVAT. PACHYMER, 


Azsi | Romeno- [π᾿ Or-| Jimitis iactura, Pachym, partim 2 6 p.65, 

Oi e m |'Fecen | partim 1 6 p. 8. . 

1260 6 1 Decreta coronatione solemmi duorum 
Augustorum inter sacr& per patriarcham 
celebranda, pervicit contra pacta Palaeo- 
logus arte magna et vehementi ambitu αἱ 
ipse solus coronaretur, praeterito puero. 
Pachym. 9 7 et 8 p. 64 et sq. 

Arsenius patriarcha Nicaea fugiens m- 
trarchatu cedit, subrogatus in eius ἰο- 
cum Nicephorus Ephesi episcopus. Pa- 
chym, 2 15 et 16. 

Capta Selybria imp. Michael Palaeolo- 
gus Galatam oppuguat longo tempore, fru- 
sirs. 2 20. 

Soluta obsidione redit Nymphaeum, ubi 
Nicephorus patriarcha moritur. 2 92. 
Obs. 8 5 8. 





1961 4 9 Alexander IV pontifex max. moritur 
Viterbii octavo kal. Iunii, postquam se- 
disset annos 6, menses 5, dies 4. sedes 
vacavit post eius obitum tribus mens. et 
trib. dieb. 

ur id Quarto kal. Septembris creatus est pon- 
tifex Iacebus Pantaleo Gellus, et pridie 
Nouas coronatus assumpsit nomen Urbani, 
eius appellationis IV. 
Chalyphas Persidis victus a Tocharis 
auro in os infuso necatur. Pachym. 9 94. 
Sultane ob socordiam contempto duo ex 

eius optimatibus, Basilici nomine, ad Mi- 

chaélem Aug. transfugiunt. ibid. 

Ipse postremo Sultan cum liberis ad 
imperatorem supplex confugit. ibid. 

Alexius Strategopulus Caesar in Occi- 
duum tractum despota illic rursus rebel- 

]uve moliente cum exercitu missus, et ur- 

bem obiter tentare iussus, eam cepit ope 

Thelematariorum, Latinis in Daphnusiae 

oppugnatione occupatis, Pachym. 2 26 

sqq. 

TRecuperant Constantinopolim Graeci 
die 95 Iulii sacra apud ipsos S. ÀAnnae 
matri deiparse. ibid, 


' 118. m. OHRONOLOGICUS. 753. 


| Apai |Romsno- :| Imperator Michael Palaeologus ineredi- 
(og Ur. IV. Min: tur urbem Constantinopolim die 15 Augu- 
2 | sti aesumptae deiparae sacra, ipse pedes 
sequens triumphalem currum quo imago 
$iusdem deiparae a S. Luca depicta por- 
tabatur. Pachym. 2 31. Acrop. c. 88. 
Arsenius restituitur in petriarchatum et 
exceptus Constantinopoli Palaeologum ite- 
rum solemniter coronat, Pachym. 8 9. 
Imperator legatos Romam mittit. 2 96. 


Cum Tocharis et Aethiopibus foedera 
icit. 8 8, 

Pupillum Ioannem collegam suum no- 
vennem excaecat die Christi natali, et in 
arcem Dacibytzam perpetuo custodiendum 
includit, 3 10. 

Holobolum improbare ausum excaeca- 
tionem Ioannis dire mutilat. 8$ 11. 


Arsenius patriarcha imperatorem ex- 
communicat ob excaecatum Ioannem. 
9 14. 

Zygeni sive Montani contra Michaélem 
imperatorem rebellantes in gratiam cuius- 
dam pueri caeci, quem Ioannem Theodori 
filium esse credebant, aegre tandem do- 
mantur, Pachym. 8 12 et 183. 





Triremes imperatoris insulas eripiunt P 534 
Latinis. c. 15. 

Imperator legatos ad papam mittit, 
c. 18. 





Expeditio Ioannis despotae fratris im- 
peratoris in Occidentem, qua Michaél de- 
spota coacius est pacem facere. Pachym. 
9 20. 

Cometa «apparet mensibus aestivis. 
Pachym. ὃ 98. 

Urbanus papa moritur Perusii 6 Nonas 
Octobris, Spondan,. hoc anno n. 9, ex 
antiquis auctoribus quos laudat. absolvit 
annum tertium sedis, et inchoavit quar- . 
tum per dies triginta quatuor. 

Georgius Pachgmercs I. 48 





794 


Annal [Romano 


Chr. |rum Pont. 
Clem. I 


1265 


— — 


1266 





OBSERVAT. PACHYMER. 


—5 — 


"6 





Cardinales Perusii congregati post qua- 
drimestrem contentionem tandem conve- 
nerunt in electionem ad pontificatum Gui- 
donis Grossi Galli Cardinalis absentis. qui 
postmodum Perusium adveniens, indeque 
cum Cardinalibus Viterbium profectus, ibi 
consecratus est pontifex octavo kal. Mar- 
tii, die cathedrae S. Petri, et Clemens eius 
nominis Quartus nuncupatus.  Spond. ex 
antiquioribus monumentis, hoc anno n. 1. 

Sultan Ázatinus, qui ex Perside profe- 
ctus ad Michaélem Augustum ab eo parum 
officiose tractabatur, elapsus et coniungens 
se Tocharis, tantum non oppressit impe- 
ratorem imparatum.  Pachym. 8 25. 


Patriarcha imperatorem obiurgat, quod 
bella cum Christianis gereret, pacem cum 
infidelibus coleret. ib. c. 26. 


Foedus inter imperatorem et Michaé- 


lem despotam affinitate sancitur. ib. c. 98. 


Imperator cum frustra per triennium 
petiisset absolutionem excommunicationis 
a patriarcha Ársenio, de eius duritie que- 
rilur oratione ad episcopos habita, Pa- 
chym. 4 1. 

Ultimae ea de re imperatoris preces ad 
Ársenium per Iosephum Augusti confessa- 
rium delatae et reiectae. ib. c. 2. 

Libellus accusationis in Ársenium datus 
imperatori et cupide acceptus. ib. c. 8. 

Damnatio et depositio Ársenü. c. 4, 6 
et 7 

Eiectio eis et deportatio in insulam, 
c. 8. 

Successeritne statim Germanus in locum 
Ársenii, an post annum vertentem, in am- 
biguo reliqui superius c. 6 n. 1, megis in- 
clinans in dilationem propter causas illic 
indicatas, distinctius mox : exponendas 
sq. an. 

Arsenianorum factio conflatur et inva- 
lescit. colligitur ex Pachym. 4 11 et 19 
et locis aliis, 








LIB. III. CHRONOLOGICUS. - 755 


Coniuratio deprehensa in Augustum, 

cuius suspicione etiam Arsenius exul 

itur: sed ille innocentiam suam 
probat. ib. c. 15. 








Imperator Ársenianorum schisma repri- P 535 
mere constur. eius ea de re ad populum 
oratio, Pachym. 4 11. 

Hoc anno translatum Germanum e sede 
Adrianopolitana in Constantinopolitanam 
verisimilius puto. 

Nam id ne factum existimem anno su- 
periori, facit primum , quod cum Arsenii 
iudicium absolutum fuerit sub finem Maii, 
ut diserte tradit Pachymeres, spatium 
quod inde ad diem Pentecostes, quo idem 
inauguratum Germanum affirmat, cum non 
potuerit esse plus quam octo dierum, an- 
| gustius est quam ut capere possit inquisi- 

tionem et deliberationem synodi, tum suf- 

fragiis in electionem Germani perlatis, 

longam eius nec nisi per multos dies itera- 

tis imperatoris precibus victam denique 
|, recusationem. credibile etiam est cuncta- 
bundum alioqui et circumspectare cuncta 
solitum imperatorem haud statim ausum 
substituere alium Ársenio, priusquam mora 
et experientia comperisset id se tuto et ci- 
tra publicam offensionem facturum. ac 
cum perlato nuntio de assensu Antiocheni 
patriarchae, a quo ut viciniori timeri plus 
poterat quam ab Alexandrino toto mari 
diviso, animatus ad audendum fuisset, re- 
tardatum tamen metu factionis Arseniano- 
rum, numero et viribus augescentis, quam 
ad compescendam variis artibus incubuit. 
existimans autem invalescere illam anar- 
chia et longa vacatione sedis, populo pa- 
storem amotum ideo fortasse requirente 
quod praesentem qualemcumque non vi- 
deret, decreverit Germanum promovere, 
fidum sibi et vulgo, ut apparebat, gratio- 
sum hominem. quo in patriarchalem eve- 
cto tironum, cum nibilo segnius Ársenia- 
norum studia flagrare pergerent, absolu- 
tionem ab eo dare licet parato noluerit 





796 OBSERVAT. PACHYMER. 


Anal | Romaso |Tmp.. 9c.| accipere, clandestinisque egerit artibus ut 
Ohr. diem. 1V.| Palaeol- Gerinano post tres menses abdicanti [oe- 
i1267| 8 8 | phus subrogaretur, adversus cuius electie- 
nem nihil tale quale Germano obiicebatur 
excipi posse confideret. quare ab illo de- 
nique reconciliari ecclesiae voluerit. quod 
minime distulisset ἃ Germano impetrare, 
si iam is a Pentecoste superioris ansi pa- 
triarcha inauguratus sesquiannum fere m- 
: tegrum in ea dignitate perstitisset. 


Quinta igitur die Iunii, quae hoc anno 
1967 cycli sol. 16, lun. 11 Pentecoste fuit, 
patriarche creatus est Germanus; et trans- 
actis in eo honore quatuor fere mensibes 
cum dimidio, die demum 1& Septemb. ab- 
dicavit, prout narrat noster 4 21.  ini- 
tium patriarchatus Germani funestatum 
quodammodo est tristi augurio deliqui 
solaris, quod horribile Constantinopoli ap- 
paruit 25 Maii, duodecim diebus ante in- 
augurationem ipsius, ut videri potuerit 
brevitatem et infelicitstem huius patriar- 
chatus praesignificatam ostento eius simul 
quo brevitatem pariter et infelicitatem im- 
perii Theodori Lascaris eo nomine secundi 
praesignatam fuisse creditum est. memo- 
ratur ista eclipsis a Niceph. Gregora l. 4 
p. 51 ed. Bas. vide supra c. 7 huius libri, 

ubi epilogismum istius novilunii ecliptici a 
R. P. Iacobo Grantami astronomica me- 
thodo expansum damus. 


Sub finem huius anni, die 298 Decem- 
bris, losephus Gelesii monasterio praepo- 
situs, confessarius imperatoris, iusta sy- 
nodi suffragia ad patriarchatum tulit. Pa- 
chym. 4 93. 


— áÓ ἢ —Á— 





1268| 4 9 Kal. Ianuariis Iosephus quarto kalendas 
rite electus, consecratus petriarcha est. 
Pachym. 4 24. 


Die 9 Februarii festo Hypapantes solvi-- 
tur anathemate a novo patriarcha Michac 
imperator, ib. c. 25. 


Anni | Romaso- [1 
Οἷς. *5 p 
Clem, 1V. 


1268 

Sod. Va«. 
1969 1 
1270 Z 





LIB. II. CHRONOLOGICUS. — 451 





10 


2 


Tarchansota filiós Martliae éororis im- 
peratoris comiugem ducit filiam Ioannis 
Íratris despotae Occidentis. ib. c. 26. 

Die 99. Nevembris Clemens IV papa mo- 
ritur Viterbii. Spond. ex antiq. monum. 


: hoc annó s. 19. 





Orientales provinciae imperii Persarum 
incursionibus desolantur. Pachym. 4 97. 

Ársenianorum schisma magis magisque 
invalescit, ib. c. 98. 

Carolus frater S. Ludovici regis Fran- 
ciae, acie victo anno superiori Conradino 
ad lacum Fucinum, pacificam iam posses- 
sionem inchoat regni Neapolitani et Siculi, 
ac Balduini filio Constantinopoli profugi in 
generum adscito auxilia promittens Mi- 
chaéli Palaeologo curam iniicit, indicat 
haec Pachym. variis locis, 8 8 et 86, 4 
29, et alibi. 

Hyacinthi factio et Pantepoptenorum 
monachorum pro Ársenio pugnantium ec- 
clesiam turbet, 4 19 et 28. 

Carolus rex Siciliae classem armat ad 
Constantinopolim recuperandam. 5 8. va- 
ri contra istum metum imperatoris appa- 
ratus, ib. et mox c. 10. 





Per hos annos enituit virtus bellica Io- 
annis despotae fratris imperatoris, variis 
successibus expeditionum prosperarum in 


. Orientales et Occiduos tractus probata. 8 


21 et alibi, 

Tarchaniota magnus Conostaulus, 
peratoris ex Martha sorore nepos, contra 
avunculum rebellat, ad Ioannem socerum 


: despotae Occidentis fratrem transfugiens, 


Toclisris prius in regiones imperio subdi- 
tas evocatis, qui caedibus et rapinis eas 
vastarunt. 4 80. 

Lnperator legatos asd S. Ludovicum 
Francorum regem mittit, qui eum in 
Africa Tunetum obsidentem inveniunt et 
eius morti intersunt. 


OBSERVAT, PACHYMER. 


Romano" {πῆρ LI stentinopolim perveniunt, nbi pex ecde- 
Greg X. | Palaeel, | siarum concluditur, Gregorio inter sacra 
i ὃ 16 | proclamato summo pontifice Apostolicae 
sedis et oecumenico papa. 5 22. 
Germanus elim patriarcha cum Theo- 
phane Nicaeno et Georgio Acropolita le- 
gati imperatoris ad concilium Lugdnnense 
missi eo perveniunt die 24 luni, Acta 
concil. Lugdun. 


Ϊ 41 16 Acres inter Graecos dissensiones cira 

pacem cum Latinis. 5 23. 

losnnes Veccus patriarcha eligitur ia 
locum losephi. c. 24. 

Imperator acribus suppliciüs saevit m 
obstinatos schismaticos. c. 19 et 90. 

Icarius ad imperatorem transfugens et 
ab eo classi praepositus bene rem gerit, c. 27. 

loannes Veccus scribere contra schis- 
maticos cogitur c. 28. 

losephus expatriarcha Chelam in exi- 
lium deportatur. c. 29. 

Genuenses invito imperatore transire 
Hellespontum ausi capiuntur et male mul- 
tantur. c. 30. 











jummoe- V.|. 17 Gregorius X Papa moritur Arretii die 
10 lanuarii. Spond. ex antiquis monum. 


Eligitur in eius locum Petrus de Taran- 
tesia ord. praedicatorum. Romae conse- 
cretur pomtifex die 22 Febr. nomine as- 
saunpto [nmocentii eius appellationis V. 

Moritur quarto post mense die 22 Iunii, 

Post 19 dies creatur in eius locum pon- 
tex Othobonus Fliscus, dictus Hadria- 
mus V. sed is electus 12 lulii, obiit die 
18 Augusti. 

EVA Suffectus huic Viterbii est die 13 
temb. Ioannes Petrus Lusitenus, Car- 
dinalis antea Tusculanus dictus. is nomen 
assumpsit [osnnis, quem Onuphrius XX, 
Platma X XII, Spond, et alii quos sequimur 
XXI numerant, 

Hic legatos ad Michaelem Palaeologum 

ab Innocentio quinto destinatos, episco- 


ει. 


ὩΣ Ω το &ON 


vue ERO 


-—— 


— — - — -- — — -— -- — 


LIB. IIl. CHRONOLOGICUS. 761 


Axni | Romae {ἴπερ. pos Ferentinum et Taurinensem cum duo- 

lo. XXI. | Palaeel. | bus fratribus ord. praedicatorum, profi- 
1276 17 | cisci Constantinopolim iussit, ibique con- 
firmationem et observationem eorum quae 
legati Michaélis imper. in concilio Lugdu- 
nensi promiserant exigere. Spondanus ex 
antiqu, n. 8 huius anni, 

Constantinus rex Bulgariae, instigante 
uxore, bellum in Romanos movet, 6 1. 

Eulogia soror imperatoris schismatico- 
rum princeps et malae causae vehementis- 
sima patrona. ib, 

Maria Bulgariee regina, Eulogiae filia, 
matris exemplo et hortatu patriarchas 
Orientis et Sultanem Aegypti concitare in 
imperatorem conatur, quod is pacem ec- 
clesiarum procurasset et tueretur. ib. 


loannes XXI pont. max. Viterbii mori- 
tur ex vulneribus acceptis ruina camerae, 
quae illum noctu dormientem oppresserat, 
die 15, aut ut alii tradunt, 20 Maii. 

Post sex menses sedis vacantis electus 
est in pontificem Romanum Ioannes Caie- 
tanus patria Romanus, gente Ursinus, die 
25 Novembris, vocatus in pontificatu Ni- 
colaus eius nominis Tertius, Spond. et 
Odor. ex Antiq. Maria Bulgariae regina 
Sphentisthlabum Mysiae principem adoptio- 
nis simulatione deceptum proditorie in- 
terficit. 6 9. 

Lachanas subulcus armata rusticorum 
manu Tocharos Bulgariam incursantes re- 
primit , Constantinum Bulgariae regem 
acie vincit et occidit. 6 8. 

Mense Aprili huius anni Michael imper. 
et Andronicus eius filius et imperii collega 
solemni formula fidem et obedientiam Rom. 
pontifici iurant, Regest. Nicolai 3. 











————À: —— — 


12781 2 19 Michaél] imperator Asanem in generum 
| adscitum regem Bulgariae fieri curat, 6 4. 
Michaéli Occidentis despotae aliam fi- 
liam collocat. c, 5. 
Maria Constantini Bulgariae regis vidua 
Lachanae olim subulco nubit. c. 7. 
Georgius Pachymeres. I. 49 


762 OBSERVAT. PACHYMER. 


Axa! | Homene- Ou | Nicolaus pont. legatos episcopum Grome- 
car. mapa Mist tanum cum tribus religiosis ordinis Mimo- 
2 19 | rum ad Michaélem et Andronicum ad con- 
summandum negotium pacis ecclesirum 
mittit. Regest. Nicol. III n.1483 usquead 153. 


8 20 Legati & Michaéle imperatore ad ponti- 
ficem pervenerunt gratulantes ei postifi- 
catum et obedientiam profitentes. atte. 
runt iidem literas a loanne Vecco patru-  : 
cha, quibus Nicolaum se agnoscere dech- 
rabat pastorum pastorezrm | omniumqu 
praesulem eupereminentem praelatorum. 
addebant legati imperatorem quidem pev 
viribus oonatum omnes Graecos ad pacem 
ecclesiarum amplectendam adigere, verum 
multos e suis propinquis aliisque potenti- 
bus acriter obstare, adeo ut in apertam 
rebelbonem schisma erupisset; et congre- 
gata pseudosynodo centum monachorum 
cum aliquot abbatibus et octo episcopis 
anathema intortum in patriarcham et se. 
nec sibi vires ad manum esse quibus tum 
potentem factionem opprimeret. quart 
boni consuleret pontifex, arte se ac mo- 
deratione in hoc negotio uti potius quam 
vi aperta: sic enim videri necesse metu ma- 
joris mali. Regest Nic. IIL. n. 166 et sq. 

His ita praemunitis apud pontificem im- 
perator loannem Veccum patriarcham, cu 
sciebat infensissimos esse schismaticos , ut 
eos sic deliniret, vexare aggreditur accu- 
sationibus in eum admittendis. hunc enim 
annum designant illa Pachymeris verb« 
6 10: iam autem evolutis annis quatuor 
ex quo loannes patriarchatue honore pras. 
cellebat, mense Februario septimae in- 
dictionis , graves in eum accusationes a 
quibusdam e clero conflantur, mendaca 
illae quidem et plane inanes, non tame 
eiusmodi quas aegre imperator ad matte- 
ret. numeravit hic annus indictionem 
septimam ; et cum superius €. 6 n. 4 de- 
monstratum sit loannem Veccum patriar- 
chatus possessionem adiise die 9 [um 
anno 1275, utique is hoc anno 1279 ev 





cou ug Ww 


v WW I 


225 


To Wy NO € ἃ 


v τι LE. 
΄ 


LIB. IL. CHRONOLOGICUS. 763 


Ami |Romeue ΠῸΡ᾿ ΟΝ}. Ciguitatis quartum explebat, crediderim 
Nicol. III. | Pajaeol | Michaélem pro suo more circumspectissime 


1270]. 8 | 20 


agendi, ism sb huius anni principio aut 
fine praecedentis, cum decrevisset Vecco, 
cuius libertate offendebatur, negotium fa- 
cessere, ne id Romanus pontifex sequio- 
rem in partem interpretaretur, hac eum 
de qua diximus legatione praeoccupare 
studuisse, sicque iam securum ab ea parte, 
quae suis rationibus congruere putabat in 
patriarcham egisse, narrata a Pachymere 
6 10 et tribus sequentibus. caeterum vi- 
detur, simul accusari coeptus est Veccus 
et aversus ab eo imperatoris animus palam 
se prodere (quod. noster ait factum mense 
Februario 7 indictionis, hoc est huius 
anni 1279), expeditus Romam celer nun- 
tius, qui ad pontificem pervenerit paulo 
post quam andita fuerat superior legatio 
imperatoris, eo vero accepto nuntio mo- 
tum pontificem statim ad imperatores le- 
gatos expedivisse, iussos festinare quan- 
tum possent et subvenire quam primum 
Vecco laboranti. hos legatos Pachymeres 
occurrisse imperatori scribit 6 14 rever- 
lenti Hadrianopolim; iisque ut satisface- 
ret, Veccum, qui pertaesus vexationum 


patriarchatu cessisse videbatur, in eo rur- p 541 


sum stabilire decrevisse. moxque Con- 
stantinopolim cum legatis profectum, iis 
gestis quae a c, 14 ad 17 narrantur, ac- 
commodata ad ita satisfaciendum legatis, 
ut schismatici tamen non exasperarentur; 
denique, ut c. 17 dicitur, die sexta men- 
sis Augueti eiusdem indictionis (nempe 
prius memoratae septimae, quae huius 
anni 1979 character est) Veccum in pala- 
tium patriarchale solemni pompa reduxisse. 

Unum in his reperio perplexitatis inex- 
tricabilis, quod statim Pachymeres ad- 
iungit datam fuisse operam. concinnando 
scripto quo papae (is tunc erat Urbanus) 
euper mandatis per legatos renuntiatie 
eatisfieret. itane vero anno 1279 sedebat 
Romae Urbanus pspa? an non est mani- 
festissimum Nicolaum Tertium jam a 25 


764 


Mart. 1 
1230 





OBSERVAT. PACHYMER. 


Asni | Rontano- ]Tmp. Or. 


rum Pont. | Michaelis 
Nicol. 11. | Palaeol. 





21 


Novembris anni 1277 creatum fuisse pon- 
tificem , sedisseque inde annos integros 
duos ac menses praeterea novem, hoc est 
usque ad mensem Áugustum anni sequen- 
tis 1280, quo est mortuus. suspicari non 
licet mendum librarii: nam in mss codi- 
cibus optimis clarissime legitur. Οὐρβάνος 
δὲ τότ᾽ ἦν. existimo ergo errorem ese 
Pachymeris ipsius, ex eo forte ortum, 
quod cum Nicolaum Tertium pontificem 
Ovocivov frequentius nomine familiae cla- 
rissimae ex qua erat ortus appellari audi- 
ret, et recordaretur Urbani IV , qui quo 
tempore ipse in urbem Constantinopolim 
recens e Latinis recuperatam anni 1261 
rediit, Romanae ecclesiae praeesse dicere- 
tur, Οὐρσῖνον cum Ovofavo confudent 
et Nicolaum appellari putaverit Urbanum. 
Idem Nicolaus pontifex hoc anno mori- 
tur. vide Spondan, Odoricum et alios. 


Hoc eodem anno Lachanas acie victus a 
Tocharis est, Maria vero eius uxor impe- 
ratori tradita. Asan autem gener impe- 
ratoris admissus Ternobum regni Bulgariae 
possessionem adiit. Pachym. 6 8. 

Videtur ad hunc annum pertinere quod 
narrat Pachym. 6 18 de duobus episcopis 
Graecis accusatis de pertinacia in schismate 
et ad papam ab imperatore missis ut puni- 
rentur; qui ab eo (videlicet Nicolao Ter- 
tio) remissi cum honore fuerint in suas 
ecclesias, 





Simon de Bria Card. creatus pontifex 
assumit nomen Martini vulgo quarti nu- 
merati, cum revera secundus eius nominis 
fuerit, quod duo post primum interiecti 
Marini , non Martini appellati fuerint. 
Spond. ex Ántiquioribus. 


Andronicus alter Áugustus expeditione 
iam anno superiori in Orientales imperii 
tractus suscepta, hoc anno urbem Tralles 
antea dirutam instauravit frequentavitque 
colonia, novo nomine Andronicopoleos. 
sed a Persis novam munilionem suo limiti 





LIB. III. CHRONOLOGICUS. 165 


Ami | Tomo | Ten (2 .} vicinam suspectam habentibus: inopinato P 542 
Mart. 1V.| Psiaeol | obsessa siti ad deditionem compulsa est. 


1280 





1 


21 


Pachym. 6 20 et 21. 
, Imperator Michal alterum filium Con- 
stantinum Porphyrogenitum cum copiis in 
Occidentem mittens, ipse cum exercitu 
Prusam se confert. c. 22. 

' Audita Prusae creatione Martini IV im- 
perator legatos ad eum mittit. c, 80... 

Bulgari concitante quodam Tertere ab 
Asane novo rege aversi, dum ab eo defe- 
clionem machinantur, ipse rebus suis dif- 
fidens Ternobo aufugit, vituperatus eo no- 
mine ab Augusto socero. Terteres va- 
cuum regni solium occupat. c. 9. 

Lachanas, qui Asane Ternobi dominante 
magnas Bulgaris et Romanis clades intule- 
rat, faventibus illi parum benevolis Bul- 
garorum in Asanem studiis, ubi Tertere 
jam regnante difficiliorem experitur recu- 
perationem eius regni, ad Nogam Tocha- 
rorum principem supplex confugit, auxilia 
postulans. venit eodem Asan simili de 
causa, barbaro utrumque suspendente spe- 
bus incertis: sed ad extremum Lachanas 
a Noga inter epulas trucidatus est. c. 9 
et 19. | 

Imperator suppliciis atrocibus in schi- 
smaticos saevit, c. 24 ad 27. 

Alios praeterea sine causa suspectos 
male multat. in his Pachomium gram- 
malicum, quem excaecari iubet ob quod- 
dam vaticinium de eius nomine vulgatum. 
c. 24. 





Redeunt ad imperatorem missi ab eo 
prius ad Martinum pontificem legati, re- 
ferentes se peseime exceptos a pontifice 
offeuso iu Micha?lem, quod negotium pa- 
cis ecclesiarum men bona fide promoveret 
verba dare contentus. fuit et alia causa 
nen memorata Paehymeri, quod Michal, 
conciliante [oanne Procyda, foedus ini- 
viaet oum rege Aragonum contra Carolum, 
quam ob causam ^ pontifex in 


766 OBSERV. PACHYM. LIB. III. CHRONOLOG. 


[Uns 
1981 


P 543 1282 


ὃ 


ne- [Imp. 


Roma Qv. 
rum Pont. Michatlle 
Mart. 1V.| Pa 


— — 


28 


Michaélem intorsit constitutione promul- 
gata Urbeveteri 14 kalend. Decembris anri 
sui pontificatus primi, hoc est huins 1991. 
quae extat apad Odoricum, et im Lect, 
Antiqu. Canisii, et in Bullario tom. f in 
Martino IV. Pachym. 6 30. 

Carolus rex Siciliae detectis peoatfii 
arlificiis Graecorum, facultatem imperat 
bellum ' inferendi Michedli, idque agme- 
ditur infeliciter, copiis eius apud Belh- 
grada profligatis. G 32. 

Ánna uxor Andronici Áugusti moritur. 
6 28. imperator Michaél indignans ob ea 
quae audierat in se dicta factaque a Mar- 
lino papa, eius inter sacra commeznora- 
tionem prohibet. tamen re melius cons 
derata persistere in iis quae decreverat pro 
pace ecclesiarum statuit. G 30. 





Lazorum princeps Ioannes studiose in- 
vitatus ab imperatore Michaele, et tan- 
dem adductus ad affinitatem cum eo δά- 
mittepdam, filiam Michaélis imperatoris 
ducit uxorem Constantinopoli mense Se- 
ptembris, 6 84. 

Ioannes sebastocrator in imperatorem re- 
bellans terras eius incursionibus vexat, 6 35. 

Contre eum imperator Tocharos evo- 
cat. ib. 

Mense Novembri movet imperator cum 
exercitu occursurus Tocharis quos evoca- 
verat, et versus Thraciam progreditur, 
Augusta frustra reclamante. c. 36. 

Conscensa nave periclitatus in mari 
Michaél imperator cum Andronico filio 
aegre tandem Rhaedestum appellit, inde 
Allagen terra provectus positis ibi castris 
languore correptus est, ex quo die 11 
Decembris feria sexta decessit, in agro 
Pachomii dicto, ut fides pateret oraculi, 
cuius eventum avertere tentaverat Pacho- 
mio excaecando, ut superius c, 24 Pachy- 
meres narraverat, 


——s RN Dp ———